# سمت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سمت

السَّمْتُ: حُسْنُ النَّحْو في مَذْهَبِ الدِّينِ، والفعلُ سَمَتَ يَسْمُِتُ سَمْتاً، وإِنه لحَسَنُ السَّمْت أَي حَسَنُ القَصْدِ والمَذْهَب في دينه ودنْياه.
قال الفراء: يقال سَمَتَ لهم يَسْمِتُ سَمْتاً إِذا هَيَّأَ لهم وَجْهَ العَمَل ووَجْهَ الكلام والرأْي، وهو يَسْمِتُ سَمْتَه أَي يَنْحُو نَحْوَه.
وفي حديث حذيفة: ما أَعْلَم أَحداً أَشْبَهَ سَمْتاً وهَدْياً ودلأً برسول الله، صلى الله عليه وسلم، من ابن أُمِّ عَبْدٍ؛ يعني ابن مسعود. قال خالد بنُ جَنْبةَ: السَّمْتُ اتِّباعُ الحَقِّ والهَدْيِ، وحُسْنُ الجِوارِ، وقِلةُ الأَذِيَّةِ. قال: ودَلَّ الرَّجلُ حَسُنَ حديثُه ومَزْحُه عند أَهله. والسَّمْتُ: الطريقُ؛ يقال: الْزَمْ هذا السَّمْتَ؛ وقال: ومَهْمَهَيْنِ قَذَفَيْنِ، مَرَّتَيْن،
قَطَعْتُه بالسَّمْتِ، لا بالسَّمْتَيْن
معناه: قَطَعْتُه على طريق واحدٍ، لا على طَريقَين؛ وقال: قَطَعْتُه، ولم يقل: قطَعْتُهما، لأَِنه عنى البلَد. وسَمْتُ الطريقِ: قَصْدُه. والسَّمْتُ: السَّيْرُ على الطَّريق بالظَّنّ؛ وقيل: هو السَّيْرُ بالحَدْس والظن على غير طريق؛ قال الشاعر:
ليس بها رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ
وقال أَعرابيّ من قَيْسٍ:
سوف تَجوبِين، بغَير نَعْتِ،
تَعَسُّفاً، أَو هكذا بالسَّمْتِ
السَّمْتُ: القَصْدُ. والتَّعَسُّفُ: السَّير على غير عِلْم، ولا أَثَرٍ.وسَمَتَ يَسْمُتُ، بالضم، أَي قَصَدَ؛ وقال الأَصمعي: يقال تعمَّده تعمُّداً، وتَسَمَّتَه تَسَمُّتاً إِذا قَصَدَ نَحْوَه. وقال شمر: السَّمْتُ تَنَسُّمُ القَصْدِ. وفي حديث عوف بن مالك: فانطلقت لا أَدري أَين أَذهَبُ، إِلاّ أَنني أُسَمِّتُ أَي أَلْزَمُ سَمْتَ الطريق؛ يعني قَصْدَه؛ وقيل: هو بمعنى أَدْعُو اللهَ له.
والتَّسْمِيتُ: ذِكْرُ الله على الشيءِ؛ وقيل: التَسْمِيتُ ذكر الله، عز وجل، على كل حال.والتَّسْمِيتُ: الدُّعاء للعاطِس، وهو قولك له: يَرْحَمُكَ الله وقيل: معناه هَدَاك اللهُ إِلى السَّمْت؛ وذلك لما في العاطس من الانزِعاج والقَلَق؛ هذا قول الفارسي.
وقد سَمَّتَه إِذا عَطَسَ، فقال له: يَرْحَمُك اللهُ؛ أُخِذَ من السَّمْتِ إِلى الطريقِ والقَصْدِ، كأَنه قَصَدَه بذلك الدعاء، أَي جَعَلَكَ اللهُ على سَمْتٍ حَسَنٍ، وقد يجعلون السين شيناً، كسَمَّر السفينة وشَمَّرها إِذا أَرْساها. قال النَّضْرُ بن شُمَيْل: التَّسْميتُ الدعاء بالبَركة، يقول: بارك الله فيه. قال أَبو العباس: يقال سَمَّتَ العاطِسَ تَسْميتاً، وشَمَّتَه تَشْميتاً إِذا دعا له بالهَدْيِ وقَصْدِ السَّمْتِ المستقيم؛ والأَصل فيه السين، فقُلِبَتْ شيناً. قال ثعلب: والاختيار بالسين، لأَنه مأْخوذ من السَّمْتِ، وهو القَّسْدُ والمَحَجَّة. وقال أَبو عبيد: الشين أَعلة في كلامهم، وأَكثر. وفي حديث الأَكل: سَمُّوا اللهَ ودَنُّوا وسَمِّتُوا؛ أَي إِذا فَرَغْتم، فادْعُوا بالبركة لِمَن طَعِمْتُم عنده. والسَّمْتُ: الدُّعاء. والسَّمْتُ: هيئة أَهل الخير. يقال: ما أَحْسَنَ سَمْتَه أَي هَدْيه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: فينظرون إِلى سَمْتِه وهَدْيه أَي حُسْنِ هيئته ومَنْظَرِه في الدين، وليس من الحُسْنِ والجمال؛ وقيل: هو من السَّمْتِ الطريق.

### Türkçe

**السَّمْتُ**: din mezhebinde nahvin güzelliği; fiil **سَمَتَ** **يَسْمُِتُ** **سَمْتاً**. Ve şüphesiz o, **حَسَنُ السَّمْت**tir; yani dininde ve dünyasında kastın ve mezhebin güzeli.

Ferrâ dedi: “Onlar için **سَمَتَ** **يَسْمِتُ** **سَمْتاً** denir; onlar için işin yüzünü, sözün yüzünü ve görüşü hazırladığı zaman.” Ve o, **يَسْمِتُ سَمْتَه**tir; yani onun yönelişine yönelir.

Huzeyfe hadîsinde: “Ben, **سَمْتاً** ve **هَدْياً** ve **دلأً** bakımından, Allah’ın Resûlü’ne, sallallahu aleyhi ve sellem, İbn Ümm Abd’den daha çok benzeyen bir kimse bilmiyorum”; yani İbn Mes‘ûd. Hâlid b. Cenbe dedi: **السَّمْتُ** hakkın ve **الهَدْيِ**in tâbi olunmasıdır; komşuluğun güzelliği ve eziyetin azlığıdır. Dedi: Ve adam **دَلَّ** etti: ehli yanında konuşması ve şakası güzel oldu. Ve **السَّمْتُ**: yoldur; “Şu **السَّمْتَ**e yapış” denir. Ve dedi:
ومَهْمَهَيْنِ قَذَفَيْنِ، مَرَّتَيْن،
قَطَعْتُه بالسَّمْتِ، لا بالسَّمْتَيْن

Mânâsı: Onu tek bir yol üzere kestim, iki yol üzere değil. Ve dedi: “Onu kestim”; “ikisini kestim” demedi; çünkü beldeyi kastetti. Ve **سَمْتُ الطريقِ**: onun kastıdır. Ve **السَّمْتُ**: zan ile yol üzerinde yürüyüştür; ve denildi ki: o, yol olmaksızın hads ve zan ile yürüyüştür. Şair dedi:
ليس بها رِيعٌ لِسَمْتِ السَّامِتِ

Ve Kays’tan bir a‘râbî dedi:
سوف تَجوبِين، بغَير نَعْتِ،
تَعَسُّفاً، أَو هكذا بالسَّمْتِ

**السَّمْتُ**: kasttır. **التَّعَسُّفُ**: ilim olmaksızın ve eser olmaksızın yürüyüştür. Ve **سَمَتَ** **يَسْمُتُ** (damme ile): yani kastetti. Asma‘î dedi: “Onu **تعمَّده** **تعمُّداً** diye denir; ve **تَسَمَّتَه** **تَسَمُّتاً** diye denir; onun tarafına kastettiği zaman.” Şemr dedi: **السَّمْتُ** kastın kokusunu almaktır. Avf b. Mâlik hadîsinde: “Derken çıktım; nereye gittiğimi bilmiyorum; ancak ben **أُسَمِّتُ**”; yani yolun **سَمْتَ**ine yapışırım; yani onun kastına. Ve denildi ki: o, “Allah’a onun için dua ederim” mânâsındadır.

Ve **التَّسْمِيتُ**: şey üzerinde Allah’ı anmaktır; ve denildi ki: **التَسْمِيتُ**, her hâl üzere Aziz ve Celîl olan Allah’ı anmaktır. Ve **التَّسْمِيتُ**: aksırana duadır; ona “**يَرْحَمُكَ الله**” demendir. Ve denildi ki: mânâsı “Allah seni **السَّمْت**e hidayet etsin”dir; bu, aksıranda bulunan ürkme ve kaygı sebebiyledir; bu, Fârisî’nin sözüdür.

Ve o aksırdığı zaman ona “**يَرْحَمُك الله**” dediğinde **سَمَّتَه** etmiş olursun; **السَّمْتِ**ten, yola ve kasta alınmıştır; sanki o dua ile onu kastetmiştir; yani “Allah seni güzel bir **سَمْتٍ** üzere kılsın.” Ve onlar sîni şîne çevirirler; gemiyi demirlediği zaman **سَمَّر** ve **شَمَّرها** gibi. Nadr b. Şümeyl dedi: **التَّسْميتُ** bereket ile duadır; “Allah onda bereket kılsın” der. Ebü’l-Abbâs dedi: Aksırana, ona **الهَدْيِ** ile ve dosdoğru **السَّمْتِ**in kastı ile dua ettiği zaman **سَمَّتَ** **تَسْميتاً** ve **شَمَّتَه** **تَشْميتاً** denir; aslında sîn vardır, şîne çevrilmiştir. Sa‘leb dedi: Tercih sîn iledir; çünkü **السَّمْتِ**ten alınmıştır; o da kast ve açık yoldur. Ebû Ubeyd dedi: Şîn onların كلامında bir illetlidir ve daha çoktur. Yeme hadîsinde: “**سَمُّوا اللهَ** ve yaklaşın ve **سَمِّتُوا**”; yani bitirdiğiniz zaman, yanında yediğiniz kimse için bereketle dua edin.

Ve **السَّمْتُ**: duadır. Ve **السَّمْتُ**: hayır ehlinin heyetidir. “Onun **سَمْتَه**i ne güzeldir” denir; yani onun **هَدْيه**i. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlar onun **سَمْتِه**ine ve **هَدْيه**ine bakarlar”; yani dinde heyetinin ve görünüşünün güzelliğine; güzellik ve cemalden değildir. Ve denildi ki: o, yol olan **السَّمْتِ**tendir.
