# سمت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سمت

السمت بالفتح: الطريق، يقال: الزم هذا السمت؛ وقال:
  ومهمهين قذفين مـرتـين
  قطعته بالسمت لا بالسمتين معناه: قطعته على طريق واحد، لا على طريقين؛ وقال: قطعته، ولم يقل: قطعتهما، لأنه عنى البلد. السمت: هيئة أهل الخير، يقال: ما أحسن سمته: أي: هديه، كذا في الصحاح. وفي حديث عمر، رضي الله عنه:  فينظرون إلى سمته وهديه  أي: حسن هيئته ومنظره في الدين، وليس من الجمال والحسن. وقيل: هو من السمت: الطريق. كذا قالوه. وظهر بما قدمناه أن السمت بهذا المعنى صحيح، فلا اعتداد بما قاله شيخنا بقوله: لا إخاله لغة صحيحة، وإنما أخذه من كلام بعض المولدين وأهل الغريب. السمت: السير على الطريق بالظن، وقيل: هو السير بالحدس والظن على غير طريق؛ وقال:
  ليس بها ريع لسمت السامت السمت: حسن النحو في مذهب الدين. وهو يسمت سمته: أي ينحو نحوه، وفي حديث حذيفة  ما أعلم أحدا أشبه سمتا وهديا ودلا برسول لله، صلى الله عليه وسلم، من ابن أم عبد  يعني: ابن مسعود. قال خالد بن جنبة: السمت: اتباع الحق والهدي، وحسن الجوار. وقلة الأذية. قال: ودل الرجل: حسن حديثه ومزحه عند أهله. السمت: قصد الشيء. وإنه لحسن السمت: أي حسن القصد المذهب في دينه ودنياه. وسمت الطريق: قصده، وقال أعرابي من قيس:
  سوف تجوبين بغير نعت
  تعسفا أو هكذا بالسمت

  السمت: القصد. والتعسف: السير على غير علم ولا أثر. سمت، يسمت، بالكسر، ويسمت بالضم، سمتا، فبالضم معناه: قصد. وقال الأصمعي: يقال: تعمده تعمدا، وتسمته تسمتا: إذا قصد نحوه. وقال شمر: السمت: تنسم القصد. بالكسر، قال الفراء: سمت لهم، يسمت، سمتا: إذا هو هيأ لهم وجه العمل ووجه الكلام والرأي. ويونس بن خالد السمتي كان له لحية وهيئة ورأي، محدث بصري، هكذا في سائر النسخ التي بأيدينا. وقال شيخنا: وصوابه: يوسف بن خالد، ونقله عن تحرير المشتبه، للحافظ ابن حجر، وهو ضعيف الرواية، روى عن موسى بن عقبة، وعنه ابنه خالد بن يوسف. والتسميت: ذكر الله تعالى على الشيء، وفي بعض نسخ الصحاح: ذكر اسم الله؛ وقيل: التسميت: ذكر الله، عز وجل، على كل حال. التسميت: الدعاء للعاطس، وهو قولك له: يرحمك الله. وقيل: معناه: هداك الله إلى السمت، وذلك لما في العاطس من الانزعاج والقلق؛ وهذا قول الفارسي. وقد سمته: إذا عطس، فقال: يرحمك الله، أخذ من السمت إلى الطريق والقصد، كأنه قصده بذلك الدعاء؛ أي: جعلك الله على سمت حسن. وقد يجعلون السين شينا، كسمر السفينة، وشمرها: إذا أرساها. وقال النضر بن شميل: التسميت الدعاء بالبركة، تقول: بارك الله فيه. قال أبو العباس: يقال: سمت العاطس تسميتا، وشمته تشميتا: إذا دعا له بالهدي وقصد السمت المستقيم. والأصل فيه السين، فقلبت شينا قال ثعلب: والاختيار بالسين، لأنه مأخوذ من السمت، وهو القصد والمحجة. وقال أبو عبيد: الشين أعلى في كلامهم، وأكثر. وفي حديث الأكل:  سموا الله، ودنوا، وسمتوا  ، أي: إذا فرغتم، فادعوا بالبركة لمن طعمتم عنده. والسمت: الدعاء. التسميت: لزوم السمت، وقصده، وفي حديث عوف بن مالك  فانطلقت لا أدري أين أذهب، إلا أنني أسمت  ، أي: ألزم سمت الطريق يعني قصده، وقيل: هو بمعنى أدعو الله. وسامته مسامتة، بمعنى: قابله، ووازاه. ومسمت النعل: أسفل من مخصرها إلى طرفها.

### Türkçe

**السمت** (fetḥa ile): yol; denilir: “Bu **السمت**’e yapış”; ve dedi:
  Ve iki geniş, iki kez (geçilmiş) ıssız yer
  Onu **السمت** ile kestim, iki **السمت** ile değil
Manası: onu tek bir yol üzere kestim, iki yol üzere değil; ve dedi: “Onu kestim”, “ikisini kestim” demedi; çünkü beldeyi kastetti. **السمت**: hayır ehlinin heyeti; denilir: “Onun **سمته**’si ne güzel”: yani, onun **هديه**’si; **الصحاح**’ta böyledir. Ve Ömer’in hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Onlar onun **سمته**’sine ve **هديه**’sine bakarlar”; yani: dinde onun heyetinin ve görünüşünün güzelliği; güzellik ve iyi görünüşten değildir. Ve denildi: o, **السمت**’ten (yani) yol’dandır. Onların söyledikleri böyledir. Ve bizim öne aldığımızla ortaya çıktı ki **السمت** bu manada sahihtir; öyleyse şeyhimizin “Onu sahih bir dil (kullanımı) sanmıyorum; onu ancak bazı müvelledlerin ve garîb ehlinin sözünden aldı” sözüne itibar yoktur. **السمت**: zan ile yol üzerinde yürüyüş; ve denildi: o, yol olmaksızın hads ve zan ile yürüyüştür; ve dedi:
  Orada **السامت**’in **سمت**’ine (ait) bir yükselti yoktur
**السمت**: din mezhebinde nahvin güzelliği. Ve o, onun **سمته**’sini **يسمت** eder: yani onun yönelişine yönelir; ve Huzeyfe’nin hadîsinde: “Ben, **سمتا** ve **هديا** ve **دلا** bakımından Allah’ın Resulüne, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, İbn Ümm Abd’e benzeyen hiç kimse bilmiyorum”; yani: İbn Mes‘ûd. Hâlid b. Cunbe dedi: **السمت**: hakka ve **الهدي**’ye tâbi olmak, ve komşuluğun güzelliği, ve eziyetin azlığı. Dedi: ve erkeğin **دل**’i: ehli yanında sözünün ve mizahının güzelliğidir. **السمت**: bir şeyi kastetmek. Ve o, elbette güzel **السمت** sahibidir: yani dininde ve dünyasında mezhepçe kastın güzelliği. Ve yolun **سمت**’i: onu kastetmesidir; ve Kays’tan bir bedevî dedi:
  Niteliksiz olarak mutlaka yaracaksın
  Bilgisizce zorlayarak yahut işte böyle **بالسمت** ile

  **السمت**: kasıt. Ve **التعسف**: ilim ve iz olmaksızın yürüyüştür. **سمت**; **يسمت** (kesra ile), ve (ayrıca) **يسمت** (ḍamma ile), **سمتا**; ḍamma ile olanın manası: kastetti. Ve el-Asma‘î dedi: denilir: onu **تعمدا** ile **تعمده** etti, ve onu **تسمتا** ile **تسمته** etti: ona doğru kastettiği zaman. Ve Şemmer dedi: **السمت**: kasdı koklayıp sezmek (**تنسم**). Kesra ile. el-Ferrâ dedi: onlar için **سمت** etti, **يسمت** eder, **سمتا**: onlara işin yüzünü ve sözün yüzünü ve görüşü hazırladığı zaman. Ve Yûnus b. Hâlid **السمتي**: onun bir sakalı ve bir heyeti ve bir görüşü vardı; Basralı bir muhaddis; elimizdeki bütün nüshalarda böyledir. Ve şeyhimiz dedi: doğrusu: Yûsuf b. Hâlid’dir; onu Hâfız İbn Hacer’in **تحرير المشتبه**’sinden nakletti; ve o, rivayette zayıftır; Mûsâ b. ‘Ukbe’den rivayet etti; ondan da oğlu Hâlid b. Yûsuf (rivayet etti). **التسميت**: bir şey üzerine Allah Teâlâ’yı anmak; ve **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: Allah’ın ismini anmak; ve denildi: **التسميت** her hâlükârda Allah’ı, عز وجل, anmaktır. **التسميت**: aksırana dua etmektir; ve o, ona “Allah sana rahmet etsin” demendir. Ve denildi: manası: Allah seni **السمت**’e hidayet etti; bu, aksıranda bulunan sarsıntı ve kaygı sebebiyledir; bu, el-Fârisî’nin sözüdür. Ve onu **سمته** ettim: aksırdığı zaman, “Allah sana rahmet etsin” dedi; **السمت**’ten, yani yol ve kasıttan alınmıştır; sanki o dua ile onu kastetti; yani: Allah seni güzel bir **سمت** üzere kılsın. Ve onlar **السين**’i **شينا** yaparlar; geminin **سمر**’i ve onun **شمر**’i gibi: onu demirlediği zaman. Ve en-Nadr b. Şumeyl dedi: **التسميت** bereketle dua etmektir; dersin: “Allah onda bereket kılsın.” Ebü’l-‘Abbâs dedi: denilir: aksıranı **تسميتا** ile **سمت** etti, ve onu **تشميتا** ile **شمته** etti: ona **الهدي** ile dua ettiği ve dosdoğru **السمت**’i kastettiği zaman. Asıl olan onda **السين**’dir; sonra **شينا** çevrildi. Sa‘leb dedi: tercih **السين** iledir; çünkü o, **السمت**’ten alınmıştır; o da kasıt ve **المحجة**’dir. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الشين** onların كلامında daha üstündür ve daha çoktur. Yeme hadîsinde: “Allah’ı **سموا** edin, yaklaşın, ve **سمتوا** edin”; yani: bitirdiğiniz zaman, yanında yediğiniz kimse için bereketle dua edin. Ve **السمت**: duadır. **التسميت**: **السمت**’e yapışmak ve onu kastetmektir; ve ‘Avf b. Mâlik hadîsinde: “Nereye gideceğimi bilmez hâlde yola çıktım; ancak ben **أسمت** ediyorum”; yani: yolun **سمت**’ine yapışırım, yani onu kastederim; ve denildi: o, “Allah’a dua ederim” manasındadır. Ve onu **مسامتة** ile **سامته** etti; manası: onunla karşılaştı ve ona paralel oldu. Ve ayakkabının **مسمت**’i: onun bel yerinden ucuna kadar olan alt kısmıdır.
