# سمج — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AC/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AC/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AC.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: سمج

ج س م
جسم ، جمس ، سجم ، سمج ، مجس : مستعملة .
جسم : قال الليث : الجِسمُ يَجْمَعُ البَدَنَ وأعضاءَهُ من الناس والإبلِ والدَّوابِّ ونحو ذلك مما عَظُمَ من الخَلق الجسيم .
والفِعلُ : جَسُمَ يَجْسُمُ جَسَامَةً .
ويقال : جُسَامٌ وجَسِيمٌ بمعنى واحد .
وأنشد :
أنعتُ عَيْراً سَهْوَقاً جُسَاما
قال : والجُسْمَانُ : جسِمُ الرجُل ، يقال : إنه لَنَحيفُ الجُسمَانِ .
وقال غيره : جُسْمَانُ الرَّجُلِ ، وجُثْمَانُهُ : واحد .
وَرَجُلٌ جُسْمَانِيٌ وجُثْمَانِيٌ إذا كان ضخم الجثة .
( أبو عبيدة ) : تَجَسَّمتُ فلاناً من بين القوم أي اخترته .
وأنشد :
تَجَسَّمَهُ من بينهنِّ بمُرهَفٍ
به جالِبٌ فوق الرِّصافِ عَليلُ
المُرهَفُ : النّصلُ الرَّقيقُ ، والجالِبُ : الذي علته كالجُلبَة مِن الدَّمِ .
( ابن السكيت ) : تَجَسَّمتُ الأمر إذا ركبت أجسَمَهُ ومُعظَمَهُ ونحو ذلك . قال أبو سعيد ثعلب عن ابن الأعرابي : الجُسُمُ : الأمُوُر العِظَامُ .
قال : والجُسُمُ : الرِّجَالَ العقلاء .
جمس : قال الليث : الجَامُوسُ : دَخِيلٌ ، ويُجمَعُ جَوَامِيسَ ، تُسَمِّيهِ الفرسُ : كاوميش .
وَجَمَسَ الماءُ إذا جَمُدَ ، وسُئل ابن عمر عن فأرة وقعت في سمن فقال : إن كان جامساً ألقي ما حوله عنه وأكل وإن كان مائعاً أريق كُلُّهُ ، أراد أن السَّمْنَ إن كان جامداً أُخذ منه ما لَصِقَ الفأر به فرُمي ، وكان باقيه طاهراً ، وإن كان ذائباً حين مات فيه نَجِسَ كُلُّهُ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : يقال للرُّطَبَةِ إذا دَخَلَهَا كُلَّها الإرطَابُ وهي صُلبَةٌ لم تنهضم بعد فهي جُمْسَةٌ ، وجمعها : جُمْسٌ .
قال أبو عبيد : وقال الأموي : هي الجَمَامِيسٌ للِكَمْأة .
سجم : قال الليث : سَجَمَتِ العَينُ تَسْجُمُ سُجُوماً ، وهو قَطَرَانُ الدَّمعِ وسَيْلُهُ ، قَلَّ أو كَثُرَ ، وكذلك السَّاجِمُ من المَطَرِ ، وتقول العرب : دَمْعٌ سَاجِمٌ ، وقد سَجَمَ سُجُوماً ، ودَمعٌ مَسجُومٌ : سَجَمَتْهُ العين سَجْماً ، وأما قول الهُذَليِّ :
[ حتى أتيح له رَامٍ بِمُحدَلةٍ
جَشءٍ وبِيضٍ نَوَاحِيهنَّ كالسَّجَمِ
فإنّ السَّجَمَ ها هنا : ماءُ السَّمَاءِ ، شَبَّهَ النِّصَال في بَيَاضِهَا به .
وقيل السّجَمُ : نَبتٌ له وَرَقٌ مُؤَلّلُ الأطراف .
ويقال : انسَجَمَ الدَّمعُ والماء فهو مُنْسَجِمٌ إذا انصَبّ ، وسَجّمَتِ السَّحَابَةُ مَطَرَهَا تَسجِيماً ، وتَسْجاماً إذا صَبَّته ، قال :
. . . . دائماً تَسْجامُهَا
سمج : قال الليث : سَمُجَ الشيء يَسْمُجُ سَمَاجَةً ، فهو سَمِجٌ إذا لم يكن فيه مَلاَحَةٌ .
وقال اللحياني : هو سَمِيجٌ لَمِيجٌ ، وسَمِجٌ لَمِجٌ .
وقد سَمَّجَهُ تَسْمِيجاً إذا جعله سَمِجاً .
مجس : في الحديث : ( كل مولودٍ يولدُ على الفِطرَةِ حتى يكون أَبَواهُ يهوِّدانِهِ ويمجِّسَانِهِ ) معناه أنَّهُما يعلِّمانه دين المجوسِيَّةِ .
المَجُوسُ : جَمْعُ المَجُوسيِّ ، وهو معرب ، أصله : مِنْج قُوش ، وكان رجلاً صغير
الأذنين ، كان أول من دان بدين المَجُوسِ ، ودعا الناس إليه ، فعرَّبته العرب . فقالت : مَجُوسٌ ، ونزل القرآن به والعرب ربما تركت صرف مَجُوس إذا شُبّه بقبيلة من القبائل ، وذلك أنه اجتمع فيه العجمة والتأنيث .
ومنه قوله :
كَنَارِ مَجُوس تَستَعِرُ اسْتِعَارا
وقد تمجَّس الرَّجُلُ ، وَمَجَّسَ غَيْرَه .

### Türkçe

ج س م
**جسم** ، **جمس** ، **سجم** ، **سمج** ، **مجس** : kullanımdadır.

**جسم** : Leys dedi: **الجِسمُ** insanlardan, develerden, binek hayvanlarından ve bunun benzeri yaratılıştan iri olan şeylerden **الجسيم** olanın bedenini ve uzuvlarını bir araya getirir.
Fiil: **جَسُمَ** **يَجْسُمُ** **جَسَامَةً**.
Ve denir ki: **جُسَامٌ** ve **جَسِيمٌ** tek bir anlamdadır.
Şiir okudu:
Bir eşeği niteliyorum: uzun boylu, iri cüsseli

Dedi: ve **الجُسْمَانُ**: adamın **جسِمُ**’idir; denir ki: o, **الجُسمَانِ** bakımından elbette zayıftır.
Başkası dedi: adamın **جُسْمَانُ**’ı ve **جُثْمَانُهُ**: birdir.
Ve **رَجُلٌ جُسْمَانِيٌ** ve **جُثْمَانِيٌ**; cesedi iri olduğunda.

( Ebû Ubeyde ): **تَجَسَّمتُ** falancayı kavmin arasından; yani onu seçtim.
Şiir okudu:
Onu onların arasından keskin bir (kılıç) ile seçti,
onda, **الرِّصافِ** üzerinde zayıf bir **جالِبٌ** vardır.

**المُرهَفُ**: ince (olan) ok ucu; **الجالِبُ**: üzerinde kandan **الجُلبَة** gibi (bir şey) bulunan.

( İbnü’s-Sikkît ): **تَجَسَّمتُ** işi; eğer onun en iri olanına ve en büyük kısmına ve bunun benzerine bindim (giriştiysem). Ebû Saîd Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الجُسُمُ**: büyük işlerdir, dedi.
Dedi: ve **الجُسُمُ**: akıllı adamlardır.

**جمس** : Leys dedi: **الجَامُوسُ**: dâhildir (yabancı kelimedir); **جَوَامِيسَ** diye çoğul yapılır; Farslar ona: **كاوميش** der.
Ve **جَمَسَ** su; donduğu zaman. İbn Ömer’e, içine fare düşmüş bir sade yağ hakkında soruldu; dedi ki: eğer **جامساً** ise, onun çevresindekini ondan atar ve yer; eğer akışkan ise, hepsini döker. Şunu kastetti: sade yağ eğer donmuş ise, farenin yapıştığı kısım ondan alınır da atılır; geri kalanı temiz olur. Eğer içinde öldüğü sırada erimiş ise, hepsinin tamamı necis olur.

( Ebû Ubeyd, Asma‘î’den ): **الرُّطَبَةِ**’ye, içine bütünüyle **الإرطَابُ** girdiğinde ve o katı iken henüz hazmolunmamışsa, **جُمْسَةٌ** denir; çoğulu: **جُمْسٌ**.
Ebû Ubeyd dedi: ve Ümevî dedi: o, **الجَمَامِيسٌ**’tir; **لِكَمْأة** için.

**سجم** : Leys dedi: **سَجَمَتِ** göz **تَسْجُمُ** **سُجُوماً**; o, gözyaşının damlaması ve akmasıdır; az olsun çok olsun. Yağmurdan **السَّاجِمُ** de böyledir. Araplar der: **دَمْعٌ سَاجِمٌ**; ve **سَجَمَ** **سُجُوماً**. Ve **دَمعٌ مَسجُومٌ**: göz onu **سَجْماً** ile **سَجَمَتْهُ** (akıtıp damlattı). Huzelî’nin sözüne gelince:
[ Nihayet ona, bir atıcı, bir **مُحدَلةٍ** ile musallat edildi;
**جَشءٍ** ve yanları **السَّجَمِ** gibi (olan) beyazlar ile ]
Şüphesiz **السَّجَمَ** burada: göğün suyudur; ok uçlarını beyazlıklarında ona benzetti.

Ve denildi: **السّجَمُ**: uçları sivri yapraklı bir bitkidir.
Ve denir: **انسَجَمَ** gözyaşı ve su; o halde o **مُنْسَجِمٌ**’dir; döküldüğü zaman. Ve **سَجّمَتِ** bulut yağmurunu **تَسجِيماً** ve **تَسْجاماً**; onu döktüğü zaman. Dedi ki:
. . . . daima onun **تَسْجامُهَا**’sı

**سمج** : Leys dedi: **سَمُجَ** şey **يَسْمُجُ** **سَمَاجَةً**; o halde o **سَمِجٌ**’dir; eğer onda güzellik olmazsa.
Lihyânî dedi: o, **سَمِيجٌ** **لَمِيجٌ**’dir; ve **سَمِجٌ** **لَمِجٌ**.
Ve onu **تَسْمِيجاً** ile **سَمَّجَهُ**; onu **سَمِجاً** kıldığı zaman.

**مجس** : Hadiste: (Her doğan **الفِطرَةِ** üzere doğar; ta ki anne-babası onu yahudileştirince ve onu **يمجِّسَانِهِ** edinceye kadar.) Bunun anlamı: ikisi ona mecûsîlik dinini öğretirler.

**المَجُوسُ**: **المَجُوسيِّ**’nin çoğuludur; o, Arapçalaştırılmıştır; aslı: **مِنْج قُوش**. Ve o, küçük kulaklı bir adam idi; **المَجُوسِ** dinine giren ilk kimse idi ve insanları ona çağırdı; Araplar onu Arapçalaştırdı; böylece dedi: **مَجُوسٌ**. Kur’an onunla indi. Araplar bazen **مَجُوس**’un i‘rabını (tenvinini) terk eder; kabilelerden bir kabileye benzetildiğinde; bu, onda yabancılık ve dişillik (alameti) bir araya geldiği içindir.
Bundan (olarak) onun sözü:
Mecûs ateşi gibi, tutuşur, tutuşma ile

Ve adam **تمجَّس** etti; ve başkasını **مَجَّسَ** etti.
