# سمخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سمخ

باب الخاء والسين والميم معهما
خ م س، س خ م، س م خ، م س خ مستعملات خمس: الخُماسيِّ والخُماسِيَّةُ من الوصائف: ما كان طوله خَمْسَة أشبارٍ، ولا يقال: سُداسيٌّ ولا سُباعيٌّ في هذا، وفي غير ذلك: الخماسيّ: ما بلغ خَمْسَةً، وكذلك السُّداسيُّ والعُشارِيُّ.
والخميسيُّ والمَخْمُوسُ من الثوب: الذي طوله خَمْسُ أذرع، ويقال: بل الخمِيسيُّ: ثوبٌ منسوبٌ إلى ملكٍ من ملوك اليمن كان أمر بعملِ هذه الثياب، فنسبت إليه.
والخَمْسُ: تأنيث الخَمْسة. والخَمْسُ: أخذك واحداً من خَمْسةٍ، تقول: خَمَسْتُ مال فلانٍ، وتقول: هذا خامِسُ خَمْسةٍ، أي: واحد من خمسة. والخُمْسُ: جزء من خَمْسة، وخَمَسْتُ القوم، أي: تموا بي خَمْسة.
والخِمْسُ: شرب الإبل يوم الرابع من يوم صدرت، لأنهم يَحْسِبُون يوم الصدر فيه.
والخَمِيسُ: الجيشُ. والخَمِيسُ: الخُمْسُ، كالعشير من العشر.
والأَخْماس: برودٌ من برود اليمن.
والمُخامِسُ: الذي يقاسمك الخُمْسَ وتقاسمهُ.
سخم: السُّخامُ: دخان القدر معروف. والسُّخام: الشيء اللين.
والسَّخِيمةُ: الموجدة في النفس، والسَّخْمُ: مصدره... وقد سَخِمْتُ بصدره، أي: أغضبته، وسَلَلْت سَخِيمتَهُ بقولٍ طيب، وجمعها: سَخائِمُ.
وشعر سُخامٌ، أسود لين. وخمر سُخاميَة: لون يضرب إلى السواد، قال:
فبتُّ كأني شارب بعد هَجْعَةٍ		سُخامِيَّةً حَمْراءَ تُحْسَبُ عَنْدَما
وسَخَّمْتُ وَجْهَهُ: سَوَّدْتُهُ.
والسُّخام: الريش اللين يكون تحت ريش الطائر، الواحدة بالهاء سمخ: السَّماخُ: لغة في الصماخ، وهو والج الأذن عند الدماغ. وسَمَخْتُه أَسْمَخُهُ، إذا أصبت سِماخَهُ فعقرتهُ. وسَمَخَني لشدة صوته وكثرة كلامه. ولغة تميم: الصَّمْخُ والصِّماخ.
مسخ: المَسْخُ: تحويل خلقٍ عن صورته، وكذلك المشوه الخلقِ.
والمَسِيخُ من الناس: الذي لا ملاحة له، ومن الطعام: الذي لا ملح فيه. ومن الفواكه: الذي لا طعم له. وقد مَسُخَ مَساخَةً. قال:
وأنت مَسِيخٌ كلحمِ الحُوار		فلا أنتَ حُلْوٌ ولا أنْتَ مُرَ
والماسِخِيُّ: القَوَاس، ويقالُ: بل القِسِيّ تُنْسَبُ إلى ما سِخةٍ، وهو حي من الأزد، ويقال: بل نُسِبَتْ إلى الذي مَسَخَها.

### Türkçe

باب **الخاء** ve **السين** ve **الميم** onlarla birlikte

**خ م س**، **س خ م**، **س م خ**، **م س خ** kullanılmış beştir: **الخُماسيِّ** ve **الخُماسِيَّةُ** vasıflardan: uzunluğu beş karış olan şey; bunda **سُداسيٌّ** ve **سُباعيٌّ** denilmez. Bunun dışında: **الخماسيّ**: beşe ulaşan şey; aynı şekilde **السُّداسيُّ** ve **العُشارِيُّ**.

Ve elbiseden **الخميسيُّ** ve **المَخْمُوسُ**: uzunluğu beş arşın olan. Ve denilir: bilakis **الخمِيسيُّ**: Yemen krallarından bir krala nisbet edilen bir elbisedir; bu elbiselerin yapılmasını emretmişti de ona nisbet edildi.

Ve **الخَمْسُ**: **الخَمْسة**’nin müennesi. Ve **الخَمْسُ**: beşten birini almandır; dersin ki: “Falancanın malını **خَمَسْتُ**.” Ve dersin ki: “Bu, beşin **خامِسُ**’idir”; yani: beşten bir. Ve **الخُمْسُ**: beşten bir parçadır. Ve “Kavmi **خَمَسْتُ**” (dersin); yani: benimle beş tamam oldular.

Ve **الخِمْسُ**: develerin, döndükleri günden dördüncü gün içmesidir; çünkü onlar, dönüş gününü onun içinde sayarlar.

Ve **الخَمِيسُ**: ordudur. Ve **الخَمِيسُ**: **الخُمْسُ**’tur; tıpkı **العشير**’in **العشر**’den olması gibi.

Ve **الأَخْماس**: Yemen bürdelerinden bürdelerdir.

Ve **المُخامِسُ**: seninle **الخُمْسَ**’ü paylaşan ve senin de onunla paylaştığın kimsedir.

**سخم**: **السُّخامُ**: tencerenin dumanıdır, bilinir. Ve **السُّخام**: yumuşak şeydir.

Ve **السَّخِيمةُ**: nefisteki kin/öfke. Ve **السَّخْمُ**: onun masdarıdır... Ve “Onun göğsüyle **سَخِمْتُ**” (dersin); yani: onu öfkelendirdim. Ve “Onun **سَخِيمتَهُ**’ini güzel bir sözle giderdim.” Ve onun cem‘i: **سَخائِمُ**.

Ve **سُخامٌ** saç: siyah, yumuşak. Ve **سُخاميَة** şarap: siyahlığa çalan bir renk. Dedi ki:
فبتُّ كأني شارب بعد هَجْعَةٍ		سُخامِيَّةً حَمْراءَ تُحْسَبُ عَنْدَما

Ve “Yüzünü **سَخَّمْتُ**”: onu kararttım.

Ve **السُّخام**: kuşun tüyünün altında bulunan yumuşak tüydür; tekili **الهاء** iledir. **سمخ**: **السَّماخُ**: **الصماخ**’ta bir lugattır; o, beynin yanında kulağın iç boşluğudur. Ve “Onu **سَمَخْتُه** **أَسْمَخُهُ**”: **سِماخَهُ**’unu vurup da onu yaraladığın zaman. Ve “Sesinin şiddeti ve sözünün çokluğu sebebiyle beni **سَمَخَني**.” Ve Temîm’in lugatı: **الصَّمْخُ** ve **الصِّماخ**.

**مسخ**: **المَسْخُ**: bir yaratılışı suretinden çevirmektir; aynı şekilde yaratılışı çirkin olan.

Ve insanlardan **المَسِيخُ**: güzelliği olmayan kimse; yiyecekten: tuzu olmayan; meyvelerden: tadı olmayan. Ve **مَسُخَ** **مَساخَةً**. Dedi ki:
وأنت مَسِيخٌ كلحمِ الحُوار		فلا أنتَ حُلْوٌ ولا أنْتَ مُرَ

Ve **الماسِخِيُّ**: yaylardır. Ve denilir: bilakis yaylar **ما سِخةٍ**’e nisbet edilir; o, Ezd’den bir kabiledir. Ve denilir: bilakis onu **مَسَخَها** edene nisbet edilmiştir.
