# سمد — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AF/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: سمد

سمد
سَمَدَ - يَسْمُدُ - سَامِد - سَامِدُوْن
سَمَدَ - يَسْمُدُ + الكائن + في أمر+ عن أمر: يستغرق فيه فيغفل عما سواه
سامِد: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَمَدَ - يَسْمُدُ ": المستغرق في شيء يجعله يغفل عما سواه
سَامِدُوْن: جمع " سَامِد"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغفلة ونقص وضوح الوعي، وتشوش الذهن وسوء التركيز "، وهي:
ذَهِلَ - يَذْهَلُ (ذَهَلَ - يَذْهَلُ)، غَفَلَ - يَغْفُلُ، سَكِرَ - يَسْكَرُ، سَدَرَ - يَسْدُرُ، سَمَدَ - يَسْمُدُ، سَهَا - يَسْهُوْ
سامدون
 	أفمن هذا الحديث تعجبون(59)وتضحكون ولا تبكون(60)وأنتم سامدون(61)} النجم
جاء في التفسير: سامدون: لاهون - غافلون - شامخون - متكبرون، بلغة حمير: سمد لنا: غني لنا- السمود: اللهو، والسامد: اللاهي
مختار الصحاح
● [سمد] س م د: السَّامِدُ اللاهي بفتح السين السيد الموطأ الأكناف ولا تقل السميدع بضم السين
معجم الفرائد القرآنية:
س م د
"سَامِدُونَ" في قوله تعالى :" وَأَنْتُمْ سَامِدُونَ " (61) النجم .
سَمَدَ : رفع رأسه تكبرا.ً والسمود هو ما في المرء من الإعجاب بالنفس. وقيل: السامد اللاهي، والغافل.
الراغب
سمد
- السامد: اللاهي الرافع رأسه؛ من قولهم: سمد البعير في سيره. قال: }وأنتم سامدون{ [النجم/61]، وقولهم: سمد رأسه وسبد (انظر: ديوان الأدب للفارابي 2/349) أي: استأصل شعره).
ملخص اللسان
1.     سَمَدَ يَسْمُد سُموداً: علا.
2.     والسَّمْدُ: السير الدائم
3.     وسَمَدت الإِبل في سيرها: جَدَّت. وسَمَدَ: ثبت في الأَرض ودام غليه.
4.     والسُّمود: اللهو. وسَمَد سُمُوداً: لها. وسمَّده: أَلهاه.
5.     وسمَد سُموداً: غَنَّى؛ وأَنتم سامِدون؛ فَسِّرَ  باللهو وفسر بالغِناء
6.     السامِدُ اللاهي،والسامِدُ الغافلُ،والسامد الساهي،والسامد المُتَكَبِّر،والسامد القائم،والسامد المُتَحير بَطَراً وأَشَراً، والسامد الغبيُّ.
7.     وتسميدُ الأَرض: أَن يُجْعَل فيها السَّمادُ وهو سِرجِينٌ ورَماد.وسَمَدَ الأَرض سَمْداً:سهلها.وسمَّدها:زبَّلها.
8.     والسَّمادُ: تراب قَوِيٌّ يُسَمَّدُ به النبات.
لسان العرب
● - سمد: سَمَدَ يَسْمُد سُموداً: علا. وسَمَدت الإِبل وتَسْمُدُ سُموداً:  لم تعرِف الإِعياء. ويقال للفحل إِذا اغتلم. قد سمَد.  والسَّمْد من السَّير: الدأْب. والسَّمْدُ: السير الدائم. وسَمَدت  الإِبل في سيرها: جَدَّت. وسَمَدَ: ثبت في الأَرض ودام غليه. وهو لك أَبداً  سَمْداً سَرْمَداً؛ عن ثعلب بمعنى واحد. ولا أَفعل ذلك أَبداً سمداً  سرمداً.والسُّمود: اللهو. وسَمَد سُمُوداً: لها. وسمَّده: أَلهاه. وسمَد  سُموداً: غَنَّى؛ قال ثعلب: وهي قليلة؛ وقوله عز وجل: وأَنتم سامِدون؛ فَسِّرَ  باللهو وفسر بالغِناء؛ وقيل: سامدون لاهُون؛ وقال ابن عباس: سامدون  مستكبرون؛ وقال الليث: سامدون ساهون. والسُّمود في الناس: الغفلة والسَّهْوُ  عن الشيء. وروي عن ابن عباس أَنه قال: السُّمود الغناء بلغة حِمْيَر؛  يقال: اسْمُدي لنا أَي غَنِّي لنا. ويقال لِلقَيْنَةِ: أَسمِدِينا أَي  أَلهِينا بالغناء؛ وقيل: السُّمود يكون سروراً وحزناً؛ وأَنشد:  رمَى الحِدْثانُ نِسْوَةَ آلِ حَزْبٍ  بأَمْرٍ، قد سَمَدْنَ له سُمودا  فَرَدَّ شُعورَهُنَّ السُّودَ بِيضاً،  ورَدَّ وُجوهَهُن البِيضَ سُودا  ابن الأَعرابي: السامِدُ اللاهي، والسامِدُ الغافلُ، والسامد الساهي،  والسامد المُتَكَبِّر، والسامد القائم، والسامد المُتَحير بَطَراً  وأَشَراً، والسامد الغبيُّ. وفي حديث عليّ أَنه خرج إِلى المسجد والناسُ ينتظرونه  للصلاة قياماً فقال ما لي أَراكم سامدين، قال أَبو عبيد قوله سامدين  يعني القيام؛ قال المبرد: السامد القائم في تَحيُّر، وأَنشد:  قيل: قُمْ فانظُرْ إِليهم،  ثم دَعْ عنك السُّمودا  قال ابن الأَثير: السامد المنتصب إِذا كان رافعاً رأْسه ناصباً صدره،  أَنكر عليهم قيامهم قبل أَن يَرَوا إِمامهم؛ ومنه الحديث الآخر: ما هذا  السُّمودُ؛ وقيل: هو الغفلة والذَّهابُ عن الشيء. وسَمَدَ سُموداً: رفع  رأْسه تكبُّراً. وكلُّ رافعٍ رأْسَه، فهو سامد. وقد سَمِدَ يَسْمَدُ  ويَسْمُد سموداً؛ قال رؤْبة بن العجاج يصف إِبلاً.  سَوامِدُ الليلِ خِفافُ الأَزوادْ  أَي دَوائبُ. وقوله خِفافُ الأَزواد أَي ليس في بطونها علَف؛ وقيل: ليس  على ظهورها زاد للراكب، وسَمَدَ الرجلُ سُموداً: بُهِتَ، وسَمَدَه  سَمْداً: قصده كصَمَده.  وتسميدُ الأَرض: أَن يُجْعَل فيها السَّمادُ وهو سِرجِينٌ ورَماد.  وسَمَدَ الأَرض سَمْداً: سهلها. وسمَّدها: زبَّلها.  والسَّمادُ: تراب قَوِيٌّ يُسَمَّدُ به النبات. وفي حديث عمر، رضي الله  عنه: أَن رجلاً كان يُسَمِّدُ أَرضَه بعَذِرَة الناس، فقال: أَما يَرضى  أَحدُكم حتى يُطِعمَ الناس ما يَخرج منه؟ السَّماد ما يُطرح في أُصول  الزرع والخُضَر من العذرة والزِّبْل ليَجود نَباتُه. والمِسْمَد: الزَّبيلُ؛  عن اللحياني. قال: ولا يقال. وتَسْميدُ الرأْس: استئصالُ شَعَره، لغة في  التسبيدِ. وسَمَّد شعره: استأْصله وأَخذه كله.  والسَّميدُ: الطعام؛ عن كراع؛ قال: هي بالدال غير المعجمة. والإِسميدُ:  الذي يسمى بالفارسية سَمِدْ معرّب؛ قال ابن سيده: لا أَدري أَهو هذا الذي  حكاه كراع أَم لا.  والمُسْمَئِدُّ: الوارم. واسْمَأَدَّ، بالهمز، اسمِئْداداً: وَرِمَ؛  وقيل: ورِمَ غضباً. وقال أَبو زيد: وَرِمَ ورَماً شديداً. واسمأَدَّت يده:  ورِمَت. وفي حديث بعضهم: اسمأَدَّت رجلها أَي انَتَفَخَت وورِمَت. وكلُّ  شيءٍ ذهب أَو هَلَك، فقد اسْمدَّ واسمَأَدَّ. واسْمادَّ من الغضب كذلك.  واسْمادَّ الشيءُ: ذهب.
مقاييس اللغة:
(سمد) السين والميم والدال أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ قُدُماً من غير تعريج. يقال سمَدت الإبلُ في سيرها. إذا جَدّتْ([10]) ومَضَت على رؤوسها. وقال الرَّاجز:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
يقول: ليس في بطونها عَلَف. ومن الباب السُّمود الذي هو اللَّهو. والسَّامد هو اللاهي. ومنه قوله جلَّ وعلا: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]، أي لاهون. وهو قياس الباب؛ لأنَّ اللاهي يمضي في أمره غير معرِّج ولا مُتَمَكِّث. وينشدون:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])
فأمَّا قولهم سَمَّد رأسه، إذا استأصل شَعره، فذلك من باب الإبدال؛ لأن أصله الباء، وقد ذكر.
القاموس المحيط:
سَمَدَ سُموداً رَفَعَ رأسَهُ تَكَبُّراً، وعَلاَ، والإِبِلُ جَدَّتْ في السَّيْر، ودَأَبَ في العَمَلِ، وقامَ مُتَحَيِّراً، ولَهَا. والسُّمودُ يكونُ حُزْناً وسُروراً. وسَمَّدَ الأرضَ تَسْميداً جَعَلَ فيها السَّماد، أي السِّرْقِينَ بِرَمادٍ، والشَّعَرَ اسْتَأصَلَهُ. وقولُ رُؤْبَة سَوامِدُ اللَّيْلِ خِفافُ الْأَزوادْ، أي دَوائِمُ السَّيْرِ، وغَلِطَ الجوهريُّ في تفسيرهِ ب ما في بُطونِها علَفٌ. وهو لكَ سَمْداً، أي سَرْمَداً.
والسَّميدُ: الحُوَّارى، وبالذالِ أفْصَحُ. واسْمَدَّ اسْمِداداً، واسْمادَّ اسميداداً: ورِمَ غَضَباً. وسَمَدانُ، محركةً: حِصْنٌ باليمنِ عَظيمٌ.
تاج العروس:
س - م - د
سَمَدَ سُمُوداً من حَدِّ كَتَبَ : رَفَعَ رأسه تَكَبُّراً وكلُّ رافعٍ رأسَهُ فهو سامِدٌ . وسَمَد يَسْمُد سُمُوداً : عَلاَ . وسَمَدَت الإِبِلُ : جَدَّتْ في السَّيْرِ ولم تَعرِف الإِعياءَ . وسَمَدَ يَسْمُد سُمُوداُ دَأَبَ في السَّيْرِ والعَمَلِ . والسَّمْدُ : السَّيْرُ الدائمُ . وسَمَدَ سُمُوداً : قامَ مُتَحَيِّراً . قال المبرّد : السامِدُ : القائمُ في تَحَيُّرٍ وأنشد لهُزَيْلةَ بنت بَكْرٍ تبكي عاداً :
قَيْلُ قُمْ فانْظُرْ إليهمْ ... ثُمَّ دَعْ عنكَ السُّمُودَا وبه فُسِّرت الآية : " وأَنْتُمْ سامِدُون " . وفي حديث عَليٍّ : أنه خرَجَ إلى المَسْجِدِ والناسُ ينتظرونه للصلاة قياماً فقال : مالي أَراكُمْ سامِدِينَ قال ابن الأَثير : السامِد المُنْتَصبُ إذا كان رافعاً رأْسَهُ ناصِباً صَدْرَه . أَنكر عليهم قِيامَهم قبل أَن يَرَوا إِمامَهُم . والسُّمُود : اللَّهْوُ وقد سَمَدَ يَسْمُدُ إذا لَهَا وغَفَلَ وّذَهَبَ عن الشيءِ وسَمَّده تَسْمِيداً : أَلهَاه . وبه فَسَّرَ بعضٌ الآيةَ المتقَدّمة . وقال ابنُ عَبَّاسٍ : سامِدُون : مُستكبِرون . وقال اللَّيْث : سامِدُون : ساهُون
وقيل : السُّمُودُ يكون حُزْناً وسُرُوراً وأَنشد في الحُزن لعبْدِ الله بن الزَّبِير الأَسديِّ :
رمى الحَدَثانُ نِسْوَةَ آلِ سَعْدٍ ... بأَمْرٍ قد سَمَدْنَ له سُمُودَا
فَرَدَّ شُعُورَهُنَّ السُّودَ بِيضاً ... ورَدَّ وُجُوهَهُنَّ البيضَ سُودَا وقال ابن الأَعرابيّ : السامد : اللاّهِي والسامِدُ : الغافِلُ والسامِدُ : السَّاهي والسامِد : المُتَكَبِّر والسامِد : القائِم والسامِدُ : المُتَحَيَّرُ أَشَراً وبَطَراً . وسَمَّدَ الأَرْضَ تَسْمِيداً : جَعَل فيها السَّمادَ كسحاب أَي السِّرْقِينَ بِرَمادٍ يُسَمَّد به النَّباتُ ليجُودَ . وفي حديث عُمَرَ أَنَّ رجُلاً كان يُسَمِّد أَرْضَه بِعَذِرَةِ الناس فقال : أَمَا يَرْضَى أَحَدُكُمْ حتَّى يُطْعِمَ النَّاسَ ما يَخْرُجُ منه . السَّمَادُ . وسَمَّدَ الشَّعَر تَسْمِيداً : استَأْصَله وأَخَذَه كُلَّهُ لُغَةٌ في : سَبَّدَ . وقولُ رُؤْبَةَ بن العَجَّاج يَصف إبلاً :
" قَلَّصْنَ تَقْليَصَ النَّعَأمِ الوَخَّادْ
" سَوامِدُ اللَّيْلِ خِفَافُ الأَزْوَادْ
أَي دَوائِمُ السَّيْرِ يقال : سَمَدَ يَسمُد سُمُوداً إذا كان دائِماً في العَمَلِ . وفي اللِّسَان : أَي دَوائِبُ . وغَلِطَ الجَوْهَرِيُّ في تَفْسِيْرِهِ بما في بُطونها أي ليس في بطونها عَلَفٌ نَبَّهَ عليه الصاغانيّ في تكملته وهو تَفسيرُ قوله : خِفَاف الأَزْواد . كما صرَّحَ به ابنُ منظورٍ وغيرُه . ويَلزم من خِفَّةِ العَلَفِ أَن يكونَ ذلك أَدْوَمَ لها على السَّير فيكون تَفسيراً للسَّوَامِد بطريق اللُّزوم كما صَرَّحَ به أَربابُ الحواشي ونقله شيخُنا . فلا غَلَطَ حينئذ يُنْسَبُ إلى الجوهريِّ كما هو ظاهر وقيل : معنَى خِفاف الأَزواد : ليس على ظُهُورها زادٌ للرَّاكِبِ . وقال الصاغاني : يريد لا زادَ عليها مع رِحَالِها . وسَمَدَ : ثَبَتَ في الأَرض ودام عليه . وهو لك أبداً سَمْداً أي سَرْمَداً عن ثَعلب . ولا أَفعَلُ ذلك أَبداَ سَمْداً سَرْمَداً . وهو يأْكُل السَّمِيدَ كأمير الحُوَّارَى وعن كُراع : هو الطعامُ وقال : هي بالدّال غير معجمة وبالذَّال أَفصحُ وأَشهرُ . والإِسْميدُ الذي يُسَمَّى بالفارسيّة : السًّمِد معرّب . قال ابن سيدَه : لا أَدري أهو هذا الذي حكاه كُرَاع أَم لا . وقد نُسِبَ اليه أَبو محمد عبد الله بن محمد بن عليّ بنِ زِيادٍ العَدْلُ المُحَدِّثُ . واسْمَدَّ الرَّجلُ اسمِداداً وكذا اسْماداً سْمِيداداً : وَرِمَ وقيل : وَرِمَ غَضَباً غَضَباً وقال أبو زيد : وَرِم وَرَماً شَدِيداً . واسْمَادَّت يَدُه وَرِمَتْ . وفي الحديث : اسمادَّتْ رِجْلُهَا انتفَخَتْ وَوَرِمَت . وكلُّ شْيءٍ ذَهَبَ أَو هَلَكَ فقد أسمَدَّ واسْمادَّ . واسْمَادَّ من الغَضب واسْمَادَّ الشيءُ : ذهبَ وسَمَدَانُ محرّكةُ : حِصْنٌ باليَمَنِ عظيمٌ
ومما يستدرك عليه : يقالُ للفَحْل إذا اغتَلَم : قد سَمَدَ . ووَطْبٌ سامِدٌ : مَلآنُ منتَصِبٌ . وهو مَجاز . وسَمَدَ سُمُوداً : غَنَّى قال ثعلب : وهي قليلةٌ . وقوله عز وجل : " وأَنْتُمْ سامِدُونَ " فُسِّر بالغِناءِ . وروي عن ابن عباس أنه قال : السُّمُودُ : الغِنَاءُ بلُغَة حِمْيَر . وزاد في الأَساس : لأَن المُغَنِّيَ يَرفَعُ رأْسَهُ ويَنْصِبُ صَدْرَه . ويقال لِلْقَيْنَة : أَسْمِدينا أَي أَلْهِينا بالغِنَاء وهو مَجاز . وسَمَدَ الرجلُ سُمُوداً : بُهِتَ . وأسْمَدهُ سمداً مَقْصِدهُ كصمَدْهُ وسَمَدَ الأَرضَ سَمْداً : سَهَّلَها . وسَمَّدها : زَبَّلَها . والمِسْمَد : الزَّبِيلُ عن اللِّحْيَانيّ . واسمَادَّ الشيءُ ذَهَبَ . وسَمَدُون مُحَرَّكةً : قَرْيَةٌ بمصر في المُنوفِيَّةِ

### Türkçe

سمد
**سَمَدَ** - **يَسْمُدُ** - **سَامِد** - **سَامِدُوْن**
**سَمَدَ** - **يَسْمُدُ** + varlık + bir işte + bir işten: onda bütünüyle meşgul olur da onun dışındakinden gaflet eder
**سامِد**: “**سَمَدَ** - **يَسْمُدُ**”dan, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil: bir şeye dalıp onun dışındakinden gaflet etmesine sebep olan (kimse)
**سَامِدُوْن**: “**سَامِد**”in çoğulu

Lafız, “**الغفلة ونقص وضوح الوعي، وتشوش الذهن وسوء التركيز**” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**ذَهِلَ - يَذْهَلُ** (**ذَهَلَ - يَذْهَلُ**), **غَفَلَ - يَغْفُلُ**, **سَكِرَ - يَسْكَرُ**, **سَدَرَ - يَسْدُرُ**, **سَمَدَ - يَسْمُدُ**, **سَهَا - يَسْهُوْ**

سامدون
 	Şu hadise mi şaşıyorsunuz(59) ve gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz(60) ve siz **سامدون** iken(61)} **النجم**

Tefsirde geldi: **سامدون**: eğlenenler - gafiller - başı dik olanlar - kibirlenenler; Himyer diliyle: **سمد لنا**: bize şarkı söyle; **السمود**: eğlence, ve **السّامد**: eğlenen

مختار الصحاح
● [**سمد**] س م د: **السَّامِدُ** eğlenen; sîn’in fethasıyla, efendi, çevresi yumuşak huylu; ve sîn’in zammıyla **السميدع** deme

معجم الفرائد القرآنية:
س م د
“**سَامِدُونَ**”, Yüce Allah’ın şu sözünde: “ **وَأَنْتُمْ سَامِدُونَ** ” (61) **النجم** .
**سَمَدَ**: başını kibirlenerek kaldırdı. Ve **السمود** kişinin kendini beğenmesinden olan şeydir. Ve denildi ki: **السّامد** eğlenen, ve gafil.

الراغب
سمد
- **السامد**: eğlenen, başını kaldıran; onların “devenin yürüyüşünde **سمد** etti” sözünden. Dedi ki: }**وأنتم سامدون**{ [**النجم**/61] ve onların “başını **سمد** etti ve **سبد** (bak: el-Fârâbî’nin Dîvânü’l-edeb’i 2/349) yani: saçını kökünden kazıdı)” sözleri.

ملخص اللسان
1.     **سَمَدَ يَسْمُد سُموداً**: yükseldi.
2.     Ve **السَّمْدُ**: sürekli yürüyüş.
3.     Ve develer yürüyüşlerinde **سَمَدت**: ciddiyetle yürüdü. Ve **سَمَدَ**: yerde sabit kaldı ve üzerinde devam etti.
4.     Ve **السُّمود**: eğlence. Ve **سَمَد سُمُوداً**: eğlendi. Ve onu **سمَّده**: onu eğlendirdi (oyaladı).
5.     Ve **سمَد سُموداً**: şarkı söyledi; ve siz **سامِدون** iken; eğlence ile tefsir edildi ve şarkı söyleme ile tefsir edildi.
6.     **السامِدُ** eğlenen, ve **السامِدُ** gafil, ve **السامد** dalgın, ve **السامد** kibirlenen, ve **السامد** ayakta duran, ve **السامد** böbürlenme ve şımarıklıkla şaşkın kalan, ve **السامد** ahmak.
7.     Ve toprağın **تسميدُ**i: içine **السَّماد** konulmasıdır; o da gübre ve küldür. Ve toprağı **سَمَدَ** **سَمْداً**: onu düzledi. Ve onu **سمَّدها**: onu gübreledi.
8.     Ve **السَّمادُ**: bitkinin onunla gübrelendiği kuvvetli toprak.

لسان العرب
● - **سمد**: **سَمَدَ يَسْمُد سُموداً**: yükseldi. Ve develer **سَمَدت** ve **تَسْمُدُ سُموداً**: yorgunluğu tanımadı. Ve aygıra, azgınlaştığında: “**قد سمَد**” denir. Ve yürüyüşten **السَّمْد**: sebat. Ve **السَّمْدُ**: sürekli yürüyüş. Ve develer yürüyüşlerinde **سَمَدت**: ciddiyetle yürüdü. Ve **سَمَدَ**: yerde sabit kaldı ve üzerinde devam etti. Ve o, senin için ebediyen **سَمْداً سَرْمَداً**dır; Sa‘leb’den, tek mânâ ile. Ve ben bunu ebediyen **سمداً سرمداً** yapmam. Ve **السُّمود**: eğlence. Ve **سَمَد سُمُوداً**: eğlendi. Ve onu **سمَّده**: onu eğlendirdi. Ve **سمَد سُموداً**: şarkı söyledi; Sa‘leb dedi ki: bu azdır; ve Aziz ve Celil olanın sözü: ve siz **سامِدون** iken; eğlence ile tefsir edildi ve şarkı söyleme ile tefsir edildi; ve denildi ki: **سامدون** eğlenenlerdir; ve İbn Abbas dedi ki: **سامدون** kibirlenenlerdir; ve Leys dedi ki: **سامدون** dalgınlardır. Ve insanlarda **السُّمود**: bir şeyden gaflet ve dalgınlıktır. Ve İbn Abbas’tan rivayet edildi ki dedi: Himyer diliyle **السُّمود** şarkıdır; “bize **اسْمُدي**” denir, yani bize şarkı söyle. Ve şarkıcı cariyeye: “bizi **أَسمِدِينا**” denir, yani bizi şarkı ile eğlendir; ve denildi ki: **السُّمود** sevinç ve hüzün olur; ve şu beyit okundu:
  Zamanın olayları Âl-i Hazb’ın kadınlarını attı
  bir işle ki, ona **سَمَدْنَ** onun için **سُمودا**
  Böylece siyah saçlarını beyazlara çevirdi,
  ve beyaz yüzlerini siyahlara çevirdi.
  İbnü’l-A‘râbî: **السامِدُ** eğlenen, ve **السّامِدُ** gafil, ve **السامد** dalgın, ve **السامد** kibirlenen, ve **السامد** ayakta duran, ve **السامد** böbürlenme ve şımarıklıkla şaşkın kalan, ve **السامد** ahmak. Ve Ali’nin hadisinde: mescide çıktı ve insanlar onu namaz için ayakta bekliyorlardı; “bana ne oluyor da sizi **سامدين** görüyorum?” dedi. Ebû Ubeyd dedi ki: onun “**سامدين**” sözü, ayakta durmayı kasteder. Müberred dedi ki: **السامد** şaşkınlık içinde ayakta durandır; ve şu beyit okundu:
  Denildi: kalk, onlara bak,
  sonra senden **السُّمود**u bırak.
  İbnü’l-Esîr dedi ki: **السامد** başını kaldırmış, göğsünü dikmiş olarak ayakta duran (kimsedir); imamlarını görmeden önce ayakta durmalarını onlara yadırgadı; ve ondan diğer hadis: “bu **السُّمود** nedir?”; ve denildi ki: o, gaflet ve bir şeyden uzaklaşmadır. Ve **سَمَدَ سُموداً**: başını kibirlenerek kaldırdı. Ve başını kaldıran her (kimse) **سامد**dir. Ve gerçekten **سَمِدَ يَسْمَدُ** ve **يَسْمُد** **سموداً**. Rü’be b. el-‘Accâc, develeri vasfederek dedi:
  **سَوامِدُ الليلِ خِفافُ الأَزوادْ**
  yani: sürekli gidenler. Ve “**خِفافُ الأَزواد**” sözü: karınlarında yem yoktur; ve denildi ki: sırtlarında binici için azık yoktur. Ve adam **سَمَدَ** **سُموداً**: şaşkına döndü. Ve onu **سَمَدَه** **سَمْداً**: ona yöneldi; tıpkı onu **صَمَده** gibi. Ve toprağın **تسميدُ**i: içine **السَّماد** konulmasıdır; o da gübre ve küldür. Ve toprağı **سَمَدَ** **سَمْداً**: onu düzledi. Ve onu **سمَّدها**: onu gübreledi. Ve **السَّمادُ**: bitkinin onunla gübrelendiği kuvvetli toprak. Ve Ömer’in hadisinde, Allah ondan razı olsun: bir adamın toprağını insanların dışkısıyla gübrelediği (geçti); “sizden biriniz, insanlara kendisinden çıkan şeyi yedirinceye kadar razı olmaz mı?” dedi. **السَّماد**: ekinin ve sebzelerin diplerine, bitkisi iyi olsun diye dışkı ve gübreden atılan şeydir. Ve **المِسْمَد**: gübrelik; Lihyânî’den. Dedi ki: ve denilmez. Ve başın **تَسْميدُ**i: saçını kökünden kazımaktır; **التسبيد**de bir dildir. Ve saçını **سَمَّد** etti: onu kökünden kazıdı ve hepsini aldı. Ve **السَّميدُ**: yiyecek; Kurâ‘dan. Dedi ki: o, noktasız dâl iledir. Ve **الإِسميدُ**: Farsçada **سَمِدْ** diye adlandırılan, Arapçalaştırılmıştır; İbn Sîde dedi ki: Kurâ‘ın naklettiği bu mudur değil midir bilmiyorum. Ve **المُسْمَئِدُّ**: şişmiş olan. Ve hemze ile **اسْمَأَدَّ** **اسمِئْداداً**: şişti; ve denildi ki: öfkeden şişti. Ebû Zeyd dedi ki: şiddetli bir şişlikle şişti. Ve eli **اسمأَدَّت**: şişti. Bazılarının hadisinde: “ayağı **اسمأَدَّت**” yani şişti ve şişkinleşti. Ve her şey ki gitti veya helak oldu, artık **اسْمدَّ** ve **اسمَأَدَّ** olmuştur. Ve öfkeden **اسْمادَّ** da böyledir. Ve şey **اسْمادَّ**: gitti.

مقاييس اللغة:
(**سمد**) sîn, mîm ve dâl; bir asıl olup, sapmadan ileriye doğru gitmeye delâlet eder. “Develer yürüyüşlerinde **سمَدت**” denir; yani ciddiyetle yürüdüler([10]) ve başları üzere (dosdoğru) gittiler. Ve râciz dedi ki:
* **سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ**([11]) *
Der ki: karınlarında yem yoktur. Ve bu babdandır: eğlence olan **السُّمود**. Ve **السَّامد** eğlenendir. Ve ondan, O’nun (azze ve celle) sözü: ﴿**وأَنْتُمْ سَامِدُونَ**﴾ [**النجم** 61], yani eğlenenler. Ve bu, babın kıyasıdır; çünkü eğlenen, işinde sapmadan ve oyalanmadan ilerler. Ve şu beyit okunur:
Denildi: kalk, onlara bak *** sonra senden **السُّمودا**yı bırak([12])
Ama onların “başını **سَمَّد** etti” sözü, saçını kökünden kazıdığında; bu, ibdâl babındandır; çünkü aslı bâ’dır; ve zikredildi.

القاموس المحيط:
**سَمَدَ** **سُموداً**: başını kibirlenerek kaldırdı, ve yükseldi; ve develer yürüyüşte ciddiyetle yürüdü; ve işte sebat etti; ve şaşkın olarak ayakta durdu; ve eğlendi. Ve **السُّمودُ** hüzün ve sevinç olur. Ve toprağı **سَمَّدَ** **تَسْميداً**: içine **السَّماد** koydu; yani kül ile gübre; ve saçı: onu kökünden kazıdı. Ve Rü’be’nin sözü: **سَوامِدُ اللَّيْلِ خِفافُ الْأَزوادْ**, yani sürekli yürüyüşlü olanlar; ve Cevherî, onun tefsirinde “karınlarında yem vardır” diye hata etti. Ve o, senin için **سَمْداً**dır; yani **سَرْمَداً**dır.
Ve **السَّميدُ**: beyaz un; ve **بالذال** daha fasih. Ve **اسْمَدَّ** **اسْمِداداً**, ve **اسْمادَّ** **اسميداداً**: öfkeden şişti. Ve **سَمَدانُ**, harekeli: Yemen’de büyük bir kaledir.

تاج العروس:
س - م - د
**سَمَدَ** **سُمُوداً** “**كَتَبَ**” haddinden: başını kibirlenerek kaldırdı; ve başını kaldıran her (kimse) **سامِد**dir. Ve **سَمَد يَسْمُد سُمُوداً**: yükseldi. Ve develer **سَمَدَت**: yürüyüşte ciddiyetle yürüdü ve yorgunluğu tanımadı. Ve **سَمَدَ يَسْمُد سُمُوداً**: yürüyüşte ve işte sebat etti. Ve **السَّمْدُ**: sürekli yürüyüş. Ve **سَمَدَ سُمُوداً**: şaşkın olarak ayakta durdu. Müberred dedi ki: **السامِدُ** şaşkınlık içinde ayakta durandır; ve Huzeyle bint Bekr’in Âd’a ağlayarak söylediği şu beyit okundu:
**قَيْلُ قُمْ فانْظُرْ إليهمْ ... ثُمَّ دَعْ عنكَ السُّمُودَا**
Ve bununla âyet tefsir edildi: “ **وأَنْتُمْ سامِدُون** ”. Ve Ali’nin hadisinde: mescide çıktı ve insanlar onu namaz için ayakta bekliyorlardı; “bana ne oluyor da sizi **سامِدِينَ** görüyorum?” dedi. İbnü’l-Esîr dedi ki: **السامِد** başını kaldırmış, göğsünü dikmiş olarak ayakta duran (kimsedir); imamlarını görmeden önce ayakta durmalarını onlara yadırgadı. Ve **السُّمُود**: eğlencedir; ve **سَمَدَ يَسْمُدُ**: eğlendiğinde ve gaflet ettiğinde ve şeyden uzaklaştığında (denir). Ve onu **سَمَّده** **تَسْمِيداً**: onu eğlendirdi. Ve bununla, bazıları önceki âyeti tefsir etti. Ve İbn Abbas dedi ki: **سامِدُون**: kibirlenenler. Ve Leys dedi ki: **سامِدُون**: dalgınlar.
Ve denildi ki: **السُّمُودُ** hüzün ve sevinç olur; ve hüzünde Abdullah b. ez-Zübeyr el-Esedî’ye ait şu beyit okundu:
Zamanın olayları Âl-i Sa‘d’ın kadınlarını attı ... bir işle ki ona **سَمَدْنَ** onun için **سُمُودَا**
Böylece siyah saçlarını beyazlara çevirdi ... ve beyaz yüzlerini siyahlara çevirdi.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **السامد** eğlenen; ve **السامِدُ** gafil; ve **السامِدُ** dalgın; ve **السامد** kibirlenen; ve **السامد** ayakta duran; ve **السامدُ** şımarıklık ve böbürlenmeyle şaşkın kalan. Ve toprağı **سَمَّدَ** **تَسْمِيداً**: içine **السَّماد** koydu; “**كسحاب**” gibi; yani kül ile gübre; bitki onunla gübrelenir ki iyi olsun. Ve Ömer’in hadisinde: bir adam toprağını insanların dışkısıyla gübreliyordu; “sizden biriniz, insanlara kendisinden çıkan şeyi yedirinceye kadar razı olmaz mı?” dedi. **السَّمَادُ**. Ve saçı **سَمَّدَ** **تَسْمِيداً**: onu kökünden kazıdı ve hepsini aldı; **سَبَّدَ**da bir dildir. Ve Rü’be b. el-‘Accâc’ın develeri vasfederek sözü:
" Devekuşu gibi hızlı hızlı kısalttılar
" **سَوامِدُ اللَّيْلِ خِفَافُ الأَزْوَادْ**
yani sürekli yürüyüşlü olanlar. “**سَمَدَ يَسمُد سُمُوداً**” denir: işte sürekli olduğunda. Ve Lisân’da: yani sürekli gidenler. Ve Cevherî, onun tefsirinde “karınlarında” diye hata etti; Sâğânî, tekmilesinde buna dikkat çekti; ve bu, “**خِفَاف الأَزْواد**” sözünün tefsiridir; İbn Manzûr ve başkalarının açıkladığı gibi. Ve yem hafifliğinden, bunun yürüyüşte ona daha sürekli olmasının lâzım gelmesi gerekir; böylece **السَّوَامِد**in tefsiri, lüzum yoluyla olur; haşiye erbabının açıkladığı ve şeyhimizin naklettiği gibi. O hâlde, görünen üzere, Cevherî’ye nispet edilen bir hata yoktur. Ve denildi ki: “**خِفاف الأَزْواد**”ın mânâsı: sırtlarında binici için azık yoktur. Sâğânî dedi ki: maksadı, eyerleriyle birlikte üzerlerinde azık yoktur. Ve **سَمَدَ**: yerde sabit kaldı ve üzerinde devam etti. Ve o, senin için ebediyen **سَمْداً**dır; yani **سَرْمَداً**dır; Sa‘leb’den. Ve ben bunu ebediyen **سَمْداً سَرْمَداً** yapmam. Ve o, **السَّمِيدَ** yer; “**كأمير**” gibi, beyaz un; ve Kurâ‘dan: o, yiyecektir; ve dedi ki: o, noktasız dâl iledir; ve **بالذَّال** daha fasih ve daha meşhurdur. Ve **الإِسْميدُ**, Farsçada **السًّمِد** diye adlandırılan, Arapçalaştırılmıştır. İbn Sîde dedi ki: Kurâ‘ın naklettiği bu mudur değil midir bilmiyorum. Ve ona, muhaddis Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Ali b. Ziyâd el-‘Adl nispet edilmiştir. Ve adam **اسْمَدَّ** **اسمِداداً** ve yine **اسْماداً سْمِيداداً**: şişti; ve denildi ki: öfkeden şişti, öfkeden. Ebû Zeyd dedi ki: şiddetli bir şişlikle şişti. Ve eli **اسْمَادَّت**: şişti. Ve hadiste: ayağı **اسمادَّت**: şişti ve şişkinleşti. Ve her şey ki gitti veya helak oldu, artık **أسمَدَّ** ve **اسْمادَّ** olmuştur. Ve öfkeden **اسْمَادَّ**. Ve şey **اسْمَادَّ**: gitti. Ve **سَمَدَانُ** harekeli: Yemen’de büyük bir kaledir.
Ve buna ilâve olarak: aygıra, azgınlaştığında: “**قد سَمَدَ**” denir. Ve **وَطْبٌ سامِدٌ**: dolu, dik duran; ve bu mecazdır. Ve **سَمَدَ سُمُوداً**: şarkı söyledi; Sa‘leb dedi ki: bu azdır. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “ **وأَنْتُمْ سامِدُونَ** ” şarkı ile tefsir edildi. Ve İbn Abbas’tan rivayet edildi ki dedi: Himyer diliyle **السُّمُودُ**: şarkıdır. Ve **الأَساس**ta artırdı: çünkü şarkı söyleyen başını kaldırır ve göğsünü diker. Ve şarkıcı cariyeye: “**أَسْمِدينا**” denir; yani bizi şarkı ile eğlendir; ve bu mecazdır. Ve adam **سَمَدَ** **سُمُوداً**: şaşkına döndü. Ve onu **أسْمَدهُ** **سمداً**: maksadı; tıpkı onu **صمَدْهُ** gibi. Ve toprağı **سَمَدَ** **سَمْداً**: onu düzledi. Ve onu **سَمَّدها**: onu gübreledi. Ve **المِسْمَد**: gübrelik; Lihyânî’den. Ve şey **اسمَادَّ**: gitti. Ve **سَمَدُون** harekeli: Mısır’da Menûfiyye’de bir köydür.
