# سمد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: سمد

سَمَدَ
1 سَمَدَ ذ , (S, M, &c.,) aor. سَمُدَ , (M, L,) inf. n. سُمُودٌ, He (a man, IAar) was, or became, high, or elevated. (IAar, S, M, L, K. [عَلاءً in the CK is a mistake for عَلا.]) ― -b2- He raised his head; (L; [and the same is implied in the S; see سَامِدٌ;]) and so سَمِدَ: (M, L:) [and] he raised his head in pride. (S, L, K.) And in the former sense it is said of a camel, in his going along. (Bd in liii. 61.) ― -b3- Also He (a man) stood, raising his head, and with his breast erect; like as the stallion [camel] does when excited by lust: (A:) [for] it is said of a stallion [camel] when thus excited. (L.) ― -b4- And hence, (A,) (tropical:) He sang: (M, A, L:) because the singer raises his head and erects his breast: (A:) but Th says that this is rare: (M:) accord. to I'Ab, سُمُودٌ signifies the act of singing in the dial. of Himyer. (L.) ― -b5- Also, (M, K,) aor. as above, (TA,) and so the inf. n., (S, M,) (assumed tropical:) He diverted himself, sported, or played. (S, M, K, TA. [For لَهِىَ in the CK, I read لَهَا, as in the M, and in MS. copies of the K, and in the TA; and agreeably with the S, in which the inf. n. is expl. as syn. with لَهْوٌ.]) ― -b6- He was, or became, negligent, inattentive, inadvertent, inconsiderate, or heedless; and went away from, or relinquished, or left, a thing. (L.) ― -b7- He was, or became, confounded, perplexed, or amazed, and unable to see his right course; or affected with wonder; or cut short, or silent, being confounded, or perplexed, and unable to see his right course; syn. بُهِتَ: inf. n. as above: (M:) [or] he stood confounded, or perplexed, and unable to see his right course; syn. قَامَ مُتَحَيِّرًا. (K. [After this explanation and لَهَا immediately following it, it is said in the K, والسُّمُودُ يَكُونُ حُزْنًا وَسُرورًا: meaning that it is by reason of grieving, or mourning, as signifying the “ standing confounded ” &c.; and by reason of rejoicing, or being happy, as signifying the “ diverting oneself ” &c. See as an ex. of its usage in a case of grief the verses which I have cited at the close of the first paragraph of art. رد, and which are cited in the present art. in the L and TA.]) ― -b8- Also He kept constantly, or continually, (M, L,) to an affair, (M,) or upon the ground, or in the land. (L.) ― -b9- He strove laboured, or exerted himself, or he wearied himself, in work, (K, TA,) and in journeying. (TA.) And سَمَدَتِ الاـِبِلُ (S, M, K) فِى سَيْرِهَا, (S,) aor. and inf. n. as above, (M,) The camels strove, laboured, or exerted themselves, in their journeying: (S, K:) or knew not fatigue, or weariness. (M.) [See also سَمْدٌ, (which is likewise, perhaps, an inf. n. of the same verb,) below.] -A2- سَمَدَهُ, inf. n. سَمْدٌ, i. q. قَصَدَهُ [He tended, repaired, betook himself, or directed himself or his course or aim, to, or towards, him, or it; or endeavoured to reach, or attain, or obtain, him, or it; &c.]; like صَمَدَهُ. (M.) -A3- And سَمَدَ الأَرْضَ, inf. n. سَمْدٌ, He made the land, or ground, plain, or smooth, or soft. (M.)

سمّدهُ
2 سمّدهُ ذ , (M, TA,) inf. n. تَسْمِيدٌ, (TA,) (assumed tropical:) He diverted him: (M, TA:) [and in like manner, ↓ اسمدهُ; for] one says to a slave-songstress, أَسْمِدِينَا, [in one of my copies of the S, erroneously, اسْمُدِينَا,] meaning Divert thou us by singing. (S, O, L, TA.) -A2- سمّد الأَرْضَ, (M, Msb, K,) inf. n. as above, (S, Msb, K,) He manured the land with سَمَاد [q. v.]: (S, Msb, K:) he dunged, or manured, the land; syn. زَبَّلَهَا. (M. [So in a copy of the M: in the TA زبلها, without teshdeed; and thus only, I believe, correctly; though it is commonly pronounced with teshdeed in the present day.]) -A3- سمد شَعَرَهُ, (M,) or الشَّعَرَ, (K,) inf. n. as above, (TA,) He removed utterly his hair, or the hair; (M, K, TA;) taking the whole of it [in shaving]: a dial. var. of سبّد. (TA.) تَسْمِيدُ الرَّأْسِ is The removing utterly the hair of the head [by shaving]: a dial. var. of تَسْبِيد. (S.) ― -b2- And تَسْمِيدٌ is also used [alone, the objective complement being app. meant to be understood,] as meaning The leaving off, or neglecting, the anointing of oneself [or of one's hair], and washing: and so تَسْبِيدٌ. (A 'Obeyd, TA in art. سبد.)

4 أَسْمَدَ see 2, first sentence.

9 اـِسْمَدَّ see Q. Q. 4, in two places.

11 اـِسْمَاْدَّ see what next follows.

اِسْمَأَدَّ
Q. Q. 4 اِسْمَأَدَّ ذ , (S, M, L,) inf. n. اِسْمِئْدَادٌ, (S,) He, or it, became swollen: (M, L:) or became much swollen: (AZ, M, L:) or he (a man) became swollen with anger; (S, L;) or so ↓ اِسْمَادَّ, inf. n. اِسمِيدَادٌ; and ↓ اِسْمَدَّ, inf. n. اِسْمِدَادٌ. (K.) One says, اسمأدّت يَدَهُ His arm, or hand, became swollen: and اسمأدّت رِجْلُهَا Her leg, or foot, became inflated and swollen. (L, TA.) ― -b2- Also, said of anything, It went, or passed, away: or perished; and so ↓ اسمدّ. (L, TA.) And اسمأدّ مِنَ الغَضَبِ He perished by reason of anger. (L.)

سَمْدٌ
سَمْدٌ ذ Continuing, or unceasing, journeying. (M, L.) [Perhaps an inf. n.: see سَمَدَتِ الاـِبِلُ, and what next precedes it, in the latter part of the first paragraph.] ― -b2- هُوَ لَكَ سَمْدًا, (K, TA,) or ↓ سَمَدًا, (M,) [in my copy of the Mgh سمدًا, and in the O سَمدًا,] He, or it, is thine ever, or for ever; syn. سَرْمَدًا, (Th, M, Mgh, O, K,) and أَبَدًا. (Th, M, Mgh.) And لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ سَمْدًا or ↓ سَمَدًا, (M,) I will not do that ever. (M, TA.)

سَمَدًا
سَمَدًا ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

سَمَادٌ
سَمَادٌ ذ A compost, or manure, consisting of سِرْجِين, (S, Mgh, Msb,) or سِرْقِين, (K,) [both meaning dung of beasts, such as horses, camels, sheep and goats, wild oxen, and the like,] with ashes, (S, K,) or with earth or dust: (Mgh, Msb:) or a manure consisting of strong earth. (M.)

سَمِيدٌ
سَمِيدٌ ذ i. q. حُوَّارَى (A, K) [app. as meaning White, or whitened, flour: but said in the TK to mean fine bread]: accord. to Kr, i. q. طَعَامٌ [app. as meaning wheat]; and said by him to be with the unpointed د: (K:) but more chastely, (K,) and better known, (TA,) with ذ. (K, TA.) [In the present day, applied to Semoulia; a kind of paste made of very fine wheat-flour, reduced to small grains. See also اـِسْمِيدٌ, below.]

سَامِدٌ
سَامِدٌ ذ Any [man or animal] raising his head [in pride or otherwise]. (S, M, L.) ― -b2- A man standing: (IAar; and so in a copy of the S:) or standing, raising his head, and with his breast erect; (A, IAth;) as the stallion [camel] does when excited by lust. (A.) ― -b3- [And hence, as is indicated in the A, (see 1,)] (assumed tropical:) A singer; or singing. (M, L; and so in two copies of the S.) And the latter is said to be the meaning of the pl. in the Kur liii. 61. (M, L.) ― -b4- [Hence also,] Behaving proudly. (I 'Ab in explanation of the pl. in the Kur liii. 61; and IAar.) ― -b5- Diverting himself; playing; or sporting. (IAar, S, M; and Bd in liii. 61,) ― -b6- Negligent, inattentive, inadvertent, inconsiderate, or heedless. (Lth, IAar A.) Thus the pl. is said by Lth to mean in the Kur liii. 61. (TA.) ― -b7- Standing in a state of confusion, perplexity, or amazement: (Mgh:) and so the pl. is said to mean in the Kur liii. 61: (TA:) or confounded, perplexed, or amazed, by reason of inordinate exultation. (IAar.) ― -b8- And Silent. (So in a copy of the S.) ― -b9- And Grieving, or mourning, and lowly, humble, or submissive. (So, too, in a copy of the S.) ― -b10- In the saying of Ru-beh, (K,) describing camels, (TA,)
سَوَامِدُ اللَّيْلِ خِفَافُ الأَزْوَادْ
the meaning is, Continuing journeying, (K,) or striving, labouring, or exerting themselves, or wearying themselves, [during the night,] having no fodder in their bellies: (L:) F says that J has erred in saying that the meaning is, “ having no fodder in their bellies: ” but this is the explanation of the words خفاف الازواد, as IM and others have expressly stated; and this necessarily indicates that سوامد has the meaning assigned to it in the K; so that no error is attributable to J in this case: or, as some say, خفاف الازواد means not having upon their backs [much] provision for the riders. (TA.) ― -b11- سَامِدٌ as an epithet applied to a وَطْب [or skin in which milk is put] means (tropical:) Full, [so as to be] standing upright. (A, TA.)

اـِسْمِيدٌ
اـِسْمِيدٌ ذ What is called in Persian سِمِدٌ [app. a mistranscription for شَمَذْ, i. e. white bread]; an arabicized word: [so says ISd; and he adds,] I know not whether it be the same as سَمِيدٌ expl. by Kr as signifying طَعَامٌ, or not. (M.)

مِسْمَدٌ
مِسْمَدٌ ذ i. q. زَبِيلٌ [i. e. A basket of palm-leaves; probably one used for carrying سَمَاد, or manure]: so says Lh; adding that one should not say مِسْمَدَةٌ. (M.)

### Türkçe

**سَمَدَ**
1 **سَمَدَ** ذ , (S, M, &c.,) muzâri‘i **سَمُدَ** , (M, L,) mastarı **سُمُودٌ**, O (bir adam, IAar) yüksek oldu yahut yükseldi. (IAar, S, M, L, K. [CK’deki عَلاءً, عَلا için bir hatadır.]) ― -b2- Başını kaldırdı; (L; [ve aynısı S’de de zımnen vardır; **سَامِدٌ**’e bak;]) ve böylece **سَمِدَ**: (M, L:) [yani] kibirle başını kaldırdı. (S, L, K.) Ve önceki mânada, yürüyüşünde deve hakkında da söylenir. (Bd, liii. 61’de.) ― -b3- Keza O (bir adam) başını kaldırarak ve göğsünü dikerek ayakta durdu; tıpkı şehvetle coştuğunda aygır [deve]nin yaptığı gibi: (A:) [çünkü] böyle coştuğunda aygır [deve] hakkında söylenir. (L.) ― -b4- Ve bundan dolayı, (A,) (mecaz:) O şarkı söyledi: (M, A, L:) çünkü şarkıcı başını kaldırır ve göğsünü diker: (A:) fakat Th bunun nadir olduğunu söyler: (M:) İ‘Ab’a göre **سُمُودٌ**, Himyer lehçesinde şarkı söyleme fiilini ifade eder. (L.) ― -b5- Keza, (M, K,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, (TA,) ve mastarı da öyle, (S, M,) (mecaz olduğu varsayılarak:) O oyalanıp eğlendi, oyun oynadı. (S, M, K, TA. [CK’deki لَهِىَ yerine, M’de ve K’nın yazma nüshalarında ve TA’da olduğu gibi, ve mastarın لَهْوٌ ile eşanlamlı diye açıklandığı S’ye uygun olarak, لَهَا okurum.]) ― -b6- O gaflet etti, dikkatsiz oldu, dalgın oldu, düşüncesiz oldu yahut umursamaz oldu; ve bir şeyden uzaklaştı, onu bıraktı yahut terk etti. (L.) ― -b7- O şaşırdı, bocaladı yahut hayrete düştü ve doğru yolunu göremez oldu; yahut hayretle etkilendi; yahut şaşırıp bocaladığı ve doğru yolunu göremez olduğu için sözü kesildi yahut sustu; eşanlamlısı **بُهِتَ**: mastarı yukarıdaki gibidir: (M:) [yahut] şaşkın ve bocalar halde, doğru yolunu göremez olarak ayakta durdu; eşanlamlısı **قَامَ مُتَحَيِّرًا**. (K. [Bu açıklamadan ve hemen ardından gelen لَهَا’dan sonra K’da, والسُّمُودُ يَكُونُ حُزْنًا وَسُرورًا denir: yani bunun, “şaşkın halde ayakta durma” vb. mânasıyla kederlenme/yas tutma sebebiyle; ve “oyalanıp eğlenme” vb. mânasıyla sevinme/mutlu olma sebebiyle olduğu. Keder hâlindeki kullanımına örnek olarak, رد maddesinin birinci paragrafının sonunda zikrettiğim ve bu maddede L ve TA’da da zikredilen beyitlere bak.]) ― -b8- Keza O bir işe sürekli devam etti, (M, L,) (M,) yahut yerde/toprakta, yahut memlekette sürekli kaldı. (L.) ― -b9- O işte çabaladı, emek verdi yahut kendini yordu, (K, TA,) ve yolculukta da. (TA.) Ve **سَمَدَتِ الاـِبِلُ** (S, M, K) **فِى سَيْرِهَا**, (S,) muzâri‘i ve mastarı yukarıdaki gibi, (M,) Develer yolculuklarında çabaladı, emek verdi yahut kendilerini zorladı: (S, K:) yahut yorgunluk ve bitkinlik bilmedi. (M.) [Aşağıda **سَمْدٌ**’e de bak; (ki bu da, belki, aynı fiilin bir mastarıdır).] -A2- **سَمَدَهُ**, mastarı **سَمْدٌ**, **قَصَدَهُ** ile aynı [yani ona/ona doğru yöneldi, ona kastetti, ona doğru gitti, ona ulaşmaya çalıştı, vb.]; **صَمَدَهُ** gibi. (M.) -A3- Ve **سَمَدَ الأَرْضَ**, mastarı **سَمْدٌ**, O araziyi/zemini düz, pürüzsüz yahut yumuşak yaptı. (M.)

**سمّدهُ**
2 **سمّدهُ** ذ , (M, TA,) mastarı **تَسْمِيدٌ**, (TA,) (mecaz olduğu varsayılarak:) O onu eğlendirdi. (M, TA:) [ve aynı şekilde, aşağıdaki ↓ **اسمدهُ**; çünkü] bir cariye-şarkıcıya **أَسْمِدِينَا**, [S’nin nüshalarımdan birinde yanlışlıkla, اسْمُدِينَا,] denir; mânası: Şarkı söyleyerek bizi eğlendir. (S, O, L, TA.) -A2- **سمّد الأَرْضَ**, (M, Msb, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, Msb, K,) O araziyi **سَمَاد** [bkz.] ile gübreledi: (S, Msb, K:) araziyi tezekledi yahut gübreledi; eşanlamlısı **زَبَّلَهَا**. (M. [M’nin bir nüshasında böyle: TA’da زبلها, şeddeli olmaksızın; ve sanırım doğru olan da yalnız budur; her ne kadar günümüzde genellikle şeddeli telaffuz edilse de.]) -A3- **سمد شَعَرَهُ**, (M,) yahut **الشَّعَرَ**, (K,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) O onun saçını, yahut saçı, kökünden tamamen giderdi; (M, K, TA;) [tıraşta] tamamını alarak: **سبّد**’in lehçe varyantıdır. (TA.) **تَسْمِيدُ الرَّأْسِ**, başın saçını [tıraş ederek] kökünden tamamen giderme demektir: **تَسْبِيد**’in lehçe varyantıdır. (S.) ― -b2- Ve **تَسْمِيدٌ** ayrıca [tek başına, mef‘ûlün anlaşılmış olduğu varsayılarak] kişinin [yahut saçının] yağlanmasını ve yıkanmayı bırakması/ihmal etmesi mânasında da kullanılır: ve böylece **تَسْبِيدٌ**. (A ‘Obeyd, TA, سبد maddesinde.)

4 **أَسْمَدَ**: 2’nin ilk cümlesine bak.

9 **اـِسْمَدَّ**: Q. Q. 4’e, iki yerde, bak.

11 **اـِسْمَاْدَّ**: hemen ardından gelene bak.

**اِسْمَأَدَّ**
Q. Q. 4 **اِسْمَأَدَّ** ذ , (S, M, L,) mastarı **اِسْمِئْدَادٌ**, (S,) O, yahut o şey, şişti: (M, L:) yahut çok şişti: (AZ, M, L:) yahut O (bir adam) öfkeyle şişti; (S, L;) yahut böylece aşağıdaki ↓ **اِسْمَادَّ**, mastarı **اِسمِيدَادٌ**; ve ↓ **اِسْمَدَّ**, mastarı **اِسْمِدَادٌ**. (K.) Denir ki: **اسمأدّت يَدَهُ** Onun kolu yahut eli şişti: ve **اسمأدّت رِجْلُهَا** Onun bacağı yahut ayağı kabarıp şişti. (L, TA.) ― -b2- Keza, herhangi bir şey hakkında söylenerek, O gitti yahut geçip gitti: yahut helâk oldu; ve böylece ↓ **اسمدّ**. (L, TA.) Ve **اسمأدّ مِنَ الغَضَبِ** O, öfke sebebiyle helâk oldu. (L.)

**سَمْدٌ**
**سَمْدٌ** ذ Sürekli yahut kesintisiz yolculuk. (M, L.) [Belki bir mastardır: **سَمَدَتِ الاـِبِلُ**’e ve birinci paragrafın son kısmında ondan hemen önce gelene bak.] ― -b2- **هُوَ لَكَ سَمْدًا**, (K, TA,) yahut aşağıdaki ↓ **سَمَدًا**, (M,) [Mgh nüshamda سمدًا, O’da **سَمدًا**,] O, yahut o şey, senindir daima yahut ebediyen; eşanlamlısı **سَرْمَدًا**, (Th, M, Mgh, O, K,) ve **أَبَدًا**. (Th, M, Mgh.) Ve **لَا أَفْعَلُ ذٰلِكَ سَمْدًا** yahut ↓ **سَمَدًا**, (M,) Ben bunu asla yapmam. (M, TA.)

**سَمَدًا**
**سَمَدًا** ذ : iki yerde, bir önceki paragrafa bak.

**سَمَادٌ**
**سَمَادٌ** ذ **سِرْجِين**’den, (S, Mgh, Msb,) yahut **سِرْقِين**’den, (K,) [ikisi de at, deve, koyun ve keçi, yaban öküzü ve benzeri hayvanların dışkısı demektir,] kül ile, (S, K,) yahut toprak yahut toz ile olan bir karışım gübre: (Mgh, Msb:) yahut kuvvetli topraktan oluşan bir gübre. (M.)

**سَمِيدٌ**
**سَمِيدٌ** ذ **حُوَّارَى** ile aynı. (A, K) [görünüşe göre “beyaz yahut beyazlatılmış un” mânasında: fakat TK’da “ince ekmek” mânasına geldiği söylenir]: Kr’ye göre **طَعَامٌ** ile aynı [görünüşe göre buğday mânasında]; ve onun tarafından noktasız **د** ile olduğu söylenmiştir: (K:) fakat daha fasih olan, (K,) ve daha iyi bilinen, (TA,) **ذ** iledir. (K, TA.) [Günümüzde Semoulia’ya uygulanır; çok ince buğday unundan yapılıp küçük tanelere indirilen bir tür hamur işi. Aşağıda **اـِسْمِيدٌ**’e de bak.]

**سَامِدٌ**
**سَامِدٌ** ذ Başını kaldıran herhangi biri [kibirle yahut başka türlü]. (S, M, L.) ― -b2- Ayakta duran bir adam: (IAar; ve S’nin bir nüshasında da böyle:) yahut başını kaldırarak ve göğsünü dikerek ayakta duran; (A, IAth;) tıpkı şehvetle coştuğunda aygır [deve]nin yaptığı gibi. (A.) ― -b3- [Ve bundan dolayı, A’da işaret edildiği üzere, (1’e bak,)] (mecaz olduğu varsayılarak:) Bir şarkıcı; yahut şarkı söyleyen. (M, L; ve S’nin iki nüshasında da böyle.) Ve bunun (yani şarkı söyleyenler) Kur’ân’daki liii. 61’deki çoğulun mânası olduğu söylenir. (M, L.) ― -b4- [Bundan dolayı ayrıca,] Kibirli davranan. (Kur’ân liii. 61’deki çoğulun açıklamasında İ‘Ab; ve IAar.) ― -b5- Kendi kendini eğlendiren; oynayan; yahut eğlenen. (IAar, S, M; ve Bd, liii. 61’de,) ― -b6- Gafil, dikkatsiz, dalgın, düşüncesiz yahut umursamaz. (Lth, IAar A.) Böylece çoğulun Kur’ân liii. 61’deki mânası olduğu Lth tarafından söylenir. (TA.) ― -b7- Şaşkınlık, bocalama yahut hayret hâlinde ayakta duran: (Mgh:) ve çoğulun Kur’ân liii. 61’deki mânası olduğu da böylece söylenir: (TA:) yahut aşırı sevinç sebebiyle şaşırmış, bocalamış yahut hayrete düşmüş. (IAar.) ― -b8- Ve Suskun. (S’nin bir nüshasında böyle.) ― -b9- Ve Kederlenen/yas tutan, ve alçakgönüllü yahut boyun eğen. (S’nin bir nüshasında da böyle.) ― -b10- Ru-beh’in sözünde, (K,) develeri vasfederek, (TA,)
سَوَامِدُ اللَّيْلِ خِفَافُ الأَزْوَادْ
mânası: Sürekli yolculuk eden, (K,) yahut çabalayan, emek veren, kendini zorlayan yahut kendini yoran, [gece boyunca,] karınlarında yem bulunmayan: (L:) F, J’nin mânanın “karınlarında yem bulunmayan” olduğunu söylemekle hata ettiğini söyler: fakat bu, IM ve başkalarının açıkça belirttiği üzere, خفاف الازواد sözünün açıklamasıdır; ve bu zorunlu olarak سوامد’in K’da kendisine verilen mânaya delâlet eder; böylece bu durumda J’ye bir hata isnat edilemez: yahut bazılarına göre, خفاف الازواد, biniciler için sırtlarında [çok] azık bulunmaması demektir. (TA.) ― -b11- **سَامِدٌ**, bir **وَطْب** [yahut içine süt konulan tulum] için sıfat olarak kullanıldığında (mecaz:) Dolu, [öyle ki] dimdik ayakta duran demektir. (A, TA.)

**اـِسْمِيدٌ**
**اـِسْمِيدٌ** ذ Farsçada **سِمِدٌ** diye adlandırılan şey [görünüşe göre شَمَذْ için bir yanlış yazım, yani beyaz ekmek]; Arapçalaştırılmış bir kelime: [ISd böyle der; ve ekler:] Kr’nin **طَعَامٌ** mânasında açıkladığı **سَمِيدٌ** ile aynı olup olmadığını bilmiyorum. (M.)

**مِسْمَدٌ**
**مِسْمَدٌ** ذ **زَبِيلٌ** ile aynı [yani hurma yapraklarından bir sepet; muhtemelen **سَمَاد** yani gübre taşımak için kullanılan]: Lh böyle söyler; ve **مِسْمَدَةٌ** denmemesi gerektiğini ekler. (M.)
