# سمد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سمد

سَمَدَ يَسْمُد سُموداً: علا. وسَمَدت الإِبل وتَسْمُدُ سُموداً: لم تعرِف الإِعياء. ويقال للفحل إِذا اغتلم. قد سمَد.
والسَّمْد من السَّير: الدأْب. والسَّمْدُ: السير الدائم. وسَمَدت الإِبل في سيرها: جَدَّت. وسَمَدَ: ثبت في الأَرض ودام غليه. وهو لك أَبداً سَمْداً سَرْمَداً؛ عن ثعلب بمعنى واحد. ولا أَفعل ذلك أَبداً سمداً سرمداً.والسُّمود: اللهو. وسَمَد سُمُوداً: لها. وسمَّده: أَلهاه. وسمَد سُموداً: غَنَّى؛ قال ثعلب: وهي قليلة؛ وقوله عز وجل: وأَنتم سامِدون؛ فَسِّرَ باللهو وفسر بالغِناء؛ وقيل: سامدون لاهُون؛ وقال ابن عباس: سامدون مستكبرون؛ وقال الليث: سامدون ساهون. والسُّمود في الناس: الغفلة والسَّهْوُ عن الشيء. وروي عن ابن عباس أَنه قال: السُّمود الغناء بلغة حِمْيَر؛ يقال: اسْمُدي لنا أَي غَنِّي لنا. ويقال لِلقَيْنَةِ: أَسمِدِينا أَي أَلهِينا بالغناء؛ وقيل: السُّمود يكون سروراً وحزناً؛ وأَنشد: رمَى الحِدْثانُ نِسْوَةَ آلِ حَزْبٍ
بأَمْرٍ، قد سَمَدْنَ له سُمودا
فَرَدَّ شُعورَهُنَّ السُّودَ بِيضاً،
ورَدَّ وُجوهَهُن البِيضَ سُودا
ابن الأَعرابي: السامِدُ اللاهي، والسامِدُ الغافلُ، والسامد الساهي، والسامد المُتَكَبِّر، والسامد القائم، والسامد المُتَحير بَطَراً وأَشَراً، والسامد الغبيُّ. وفي حديث عليّ أَنه خرج إِلى المسجد والناسُ ينتظرونه للصلاة قياماً فقال ما لي أَراكم سامدين، قال أَبو عبيد قوله سامدين يعني القيام؛ قال المبرد: السامد القائم في تَحيُّر، وأَنشد: قيل: قُمْ فانظُرْ إِليهم،
ثم دَعْ عنك السُّمودا
قال ابن الأَثير: السامد المنتصب إِذا كان رافعاً رأْسه ناصباً صدره، أَنكر عليهم قيامهم قبل أَن يَرَوا إِمامهم؛ ومنه الحديث الآخر: ما هذا السُّمودُ؛ وقيل: هو الغفلة والذَّهابُ عن الشيء. وسَمَدَ سُموداً: رفع رأْسه تكبُّراً. وكلُّ رافعٍ رأْسَه، فهو سامد. وقد سَمِدَ يَسْمَدُ ويَسْمُد سموداً؛ قال رؤْبة بن العجاج يصف إِبلاً.
سَوامِدُ الليلِ خِفافُ الأَزوادْ
أَي دَوائبُ. وقوله خِفافُ الأَزواد أَي ليس في بطونها علَف؛ وقيل: ليس على ظهورها زاد للراكب، وسَمَدَ الرجلُ سُموداً: بُهِتَ، وسَمَدَه سَمْداً: قصده كصَمَده.
وتسميدُ الأَرض: أَن يُجْعَل فيها السَّمادُ وهو سِرجِينٌ ورَماد. وسَمَدَ الأَرض سَمْداً: سهلها. وسمَّدها: زبَّلها.
والسَّمادُ: تراب قَوِيٌّ يُسَمَّدُ به النبات. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: أَن رجلاً كان يُسَمِّدُ أَرضَه بعَذِرَة الناس، فقال: أَما يَرضى أَحدُكم حتى يُطِعمَ الناس ما يَخرج منه؟ السَّماد ما يُطرح في أُصول الزرع والخُضَر من العذرة والزِّبْل ليَجود نَباتُه. والمِسْمَد: الزَّبيلُ؛ عن اللحياني. قال: ولا يقال. وتَسْميدُ الرأْس: استئصالُ شَعَره، لغة في التسبيدِ. وسَمَّد شعره: استأْصله وأَخذه كله.
والسَّميدُ: الطعام؛ عن كراع؛ قال: هي بالدال غير المعجمة. والإِسميدُ: الذي يسمى بالفارسية سَمِدْ معرّب؛ قال ابن سيده: لا أَدري أَهو هذا الذي حكاه كراع أَم لا.
والمُسْمَئِدُّ: الوارم. واسْمَأَدَّ، بالهمز، اسمِئْداداً: وَرِمَ؛ وقيل: ورِمَ غضباً. وقال أَبو زيد: وَرِمَ ورَماً شديداً. واسمأَدَّت يده: ورِمَت. وفي حديث بعضهم: اسمأَدَّت رجلها أَي انَتَفَخَت وورِمَت. وكلُّ شيءٍ ذهب أَو هَلَك، فقد اسْمدَّ واسمَأَدَّ. واسْمادَّ من الغضب كذلك. واسْمادَّ الشيءُ: ذهب.

### Türkçe

**سَمَدَ** **يَسْمُد** **سُموداً**: yükseldi. **وسَمَدت الإِبل** ve **تَسْمُدُ** **سُموداً**: yorgunluğu bilmedi. Ve aygıra, azgınlaştığı zaman, denir: “**قد سمَد**”.

Ve yürüyüşten **السَّمْد**: sebat. Ve **السَّمْدُ**: sürekli yürüyüş. Ve develer yürüyüşlerinde **سَمَدت**: ciddiyet gösterdiler. Ve **سَمَدَ**: yerde sabit kaldı ve üzerinde devam etti. O, senin için ebediyen **سَمْداً سَرْمَداً**dır; Sa‘leb’den, tek bir mânâ ile. Ve ben bunu ebediyen **سمداً سرمداً** yapmam.

Ve **السُّمود**: eğlence. Ve **سَمَد** **سُمُوداً**: eğlendi. Ve onu **سمَّده**: onu oyaladı. Ve **سمَد** **سُموداً**: şarkı söyledi; Sa‘leb dedi ki: bu azdır. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: **وأَنتم سامِدون**; eğlence ile tefsir edildi ve şarkı ile tefsir edildi; ve denildi: **سامدون** eğlenenlerdir; ve İbn Abbas dedi ki: **سامدون** kibirlenenlerdir; ve Leys dedi ki: **سامدون** gaflet edenlerdir. Ve insanlarda **السُّمود**: bir şeyden gaflet ve dalgınlıktır.

Ve İbn Abbas’tan rivayet edildi ki dedi: **السُّمود** Himyer diliyle şarkıdır; denir: **اسْمُدي لنا** yani “bize şarkı söyle”. Ve şarkıcı cariyeye denir: **أَسمِدِينا** yani “bizi şarkı ile eğlendir”; ve denildi: **السُّمود** sevinç ve hüzün olur; ve şu şiir okundu:

رمَى الحِدْثانُ نِسْوَةَ آلِ حَزْبٍ
بأَمْرٍ، قد سَمَدْنَ له سُمودا
فَرَدَّ شُعورَهُنَّ السُّودَ بِيضاً،
ورَدَّ وُجوهَهُن البِيضَ سُودا

İbnü’l-A‘râbî: **السّامِدُ** eğlenen, **السّامِدُ** gafil, **السّامد** dalgın, **السّامد** kibirlenen, **السّامد** ayakta duran, **السّامد** böbürlenme ve taşkınlıkla şaşkın kalan, **السّامد** ahmaktır.

Ali’nin hadîsinde: mescide çıktı, insanlar namaz için onu bekleyerek ayakta idiler; dedi: “Bana ne oluyor da sizi **سامدين** görüyorum?” Ebû Ubeyd dedi ki: onun “**سامدين**” sözü, ayakta durmayı kasteder. Müberred dedi ki: **السّامد** şaşkınlık içinde ayakta durandır. Ve şu şiir okundu:

قيل: قُمْ فانظُرْ إِليهم،
ثم دَعْ عنك السُّمودا

İbnü’l-Esîr dedi ki: **السّامد** başını kaldırmış, göğsünü dikmiş olarak doğrulmuş olandır; imamlarını görmeden önce ayakta durmalarını onlara yadırgadı. Ondandır diğer hadis: “Bu **السُّمودُ** nedir?” Ve denildi: o, gaflet ve şeyden uzaklaşmadır.

Ve **سَمَدَ** **سُموداً**: kibirlenerek başını kaldırdı. Ve başını kaldıran her kimse, o **سامد**dir. Ve gerçekten **سَمِدَ** **يَسْمَدُ** ve **يَسْمُد** **سموداً**. Rü’be b. el-Accâc, develeri vasfederek dedi:

سَوامِدُ الليلِ خِفافُ الأَزوادْ

Yani: sürekli gidenler. Ve onun sözü **خِفافُ الأَزواد** yani karınlarında yem yoktur; ve denildi: sırtlarında binici için azık yoktur.

Ve adam **سَمَدَ** **سُموداً**: şaşkına döndü. Ve onu **سَمَدَه** **سَمْداً**: ona yöneldi; **صَمَده** gibi.

Ve toprağın **تسميدُ**i: içine **السَّماد** konulmasıdır; o da gübre ve küldür. Ve toprağı **سَمَدَ** **سَمْداً**: onu düzledi. Ve onu **سمَّدها**: gübreledi.

Ve **السَّمادُ**: bitkinin onunla gübrelendiği kuvvetli topraktır. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: bir adam toprağını insanların dışkısıyla gübreliyordu; dedi: “Sizden biri, insanlara ondan çıkan şeyi yedirinceye kadar razı olmaz mı?” **السَّماد**: bitkisi iyi olsun diye ekin ve sebzelerin köklerine dışkı ve gübreden atılan şeydir.

Ve **المِسْمَد**: gübrelik; Lihyânî’den. Dedi ki: ve denilmez.

Ve başın **تَسْميدُ**i: saçının kökünden kazınmasıdır; **التسبيد**de bir dildir. Ve saçını **سَمَّد**: onu kökünden kazıdı ve hepsini aldı.

Ve **السَّميدُ**: yiyecek; Kurâ‘dan. Dedi ki: o, noktasız **الدال** iledir. Ve **الإِسميدُ**: Farsçada **سَمِدْ** diye adlandırılan şeydir, Arapçalaştırılmıştır. İbn Sîde dedi ki: Kurâ‘ın naklettiği bu mudur, değil midir, bilmiyorum.

Ve **المُسْمَئِدُّ**: şişmiş olan. Ve hemze ile **اسْمَأَدَّ** **اسمِئْداداً**: şişti; ve denildi: öfkeden şişti. Ebû Zeyd dedi ki: şiddetli bir şişlikle şişti. Ve “eli **اسمأَدَّت**”: şişti. Bazılarının hadîsinde: “ayağı **اسمأَدَّت**” yani şişti ve kabardı. Ve her şey ki gitti yahut helâk oldu, artık **اسْمدَّ** ve **اسمَأَدَّ** olmuştur. Ve öfkeden **اسْمادَّ** da böyledir. Ve şey **اسْمادَّ**: gitti.
