# سمد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سمد

سمد سمودا، من حد كتب: رفع رأسه تكبرا، وكل رافع رأسه فهو سامد. وسمد يسمد سمودا: علا. وسمدت الإبل: جدت في السير ولم تعرف الإعياء. وسمد يسمد سمودا دأب في السير والعمل. والسمد: السير الدائم. وسمد سمودا: قام متحيرا. قال المبرد: السامد: القائم في تحير، وأنشد لهزيلة بنت بكر تبكي عادا:
  قيل قم فانظر إليهم                      ثم دع عنك السمودا وبه فسرت الآية:  وأنتم سامدون  . وفي حديث علي: أنه خرج إلى المسجد، والناس ينتظرونه للصلاة قياما، فقال: مالي أراكم سامدين، قال ابن الأثير: السامد، المنتصب إذا كان رافعا رأسه، ناصبا صدره. أنكر عليهم قيامهم قبل أن يروا إمامهم. والسمود: اللهو، وقد سمد يسمد، إذا لها، وغفل، وذهب عن الشيء وسمده تسميدا: ألهاه. وبه فسر بعض الآية المتقدمة. وقال ابن عباس: سامدون: مستكبرون. وقال الليث: سامدون: ساهون.
 وقيل: السمود يكون حزنا وسرورا، وأنشد في الحزن لعبد الله بن الزبير الأسدي:
  رمى الحدثان نسوة آل سعد                      بأمر قد سمدن له سمـودا
  فرد شعورهن السود بيضـا                      ورد وجوههن البيض سودا وقال ابن الأعرابي: السامد: اللاهي، والسامد: الغافل، والسامد: الساهي، والسامد: المتكبر، والسامد: القائم، والسامد: المتحير أشرا وبطرا. وسمد الأرض تسميدا: جعل فيها السماد، كسحاب، أي السرقين برماد يسمد به النبات ليجود. وفي حديث عمر أن رجلا كان يسمد أرضه بعذرة الناس فقال: أما يرضى أحدكم حتى يطعم الناس ما يخرج منه. السماد. وسمد الشعر تسميدا: استأصله وأخذه كله، لغة في: سبد. وقول رؤبة بن العجاج يصف إبلا:
  قلصن تقليص النعأم الوخاد
  سوامد الليل خفاف الأزواد

  أي دوائم السير يقال: سمد يسمد سمودا، إذا كان دائما في العمل. وفي اللسان: أي دوائب. وغلط الجوهري في تفسيره، بما في بطونها، أي ليس في بطونها علف، نبه عليه الصاغاني في تكملته، وهو تفسير قوله: خفاف الأزواد. كما صرح به ابن منظور وغيره. ويلزم من خفة العلف أن يكون ذلك أدوم لها على السير، فيكون تفسيرا للسوامد، بطريق اللزوم، كما صرح به أرباب الحواشي، ونقله شيخنا. فلا غلط حينئذ ينسب إلى الجوهري، كما هو ظاهر، وقيل: معنى خفاف الأزواد: ليس على ظهورها زاد للراكب. وقال الصاغاني: يريد لا زاد عليها مع رحالها. وسمد: ثبت في الأرض، ودام عليه. وهو لك أبدا سمدا، أي سرمدا، عن ثعلب. ولا أفعل ذلك أبدا سمدا، سرمدا. وهو يأكل السميد كأمير، الحوارى، وعن كراع: هو الطعام، وقال: هي بالدال غير معجمة وبالذال أفصح وأشهر. والإسميد الذي يسمى بالفارسية: السمد، معرب. قال ابن سيده: لا أدري أهو هذا الذي حكاه كراع، أم لا. وقد نسب اليه أبو محمد عبد الله بن محمد بن علي بن زياد، العدل المحدث. واسمد الرجل اسمدادا، وكذا اسمادا سميدادا: ورم وقيل: ورم غضبا غضبا، وقال أبو زيد: ورم ورما شديدا. واسمادت يده ورمت. وفي الحديث: اسمادت رجلها انتفخت وورمت. وكل شيء ذهب أو هلك فقد أسمد واسماد.واسماد من الغضب، واسماد الشيء: ذهب وسمدان محركة: حصن باليمن عظيم.
 ومما يستدرك عليه: يقال للفحل إذا اغتلم: قد سمد. ووطب سامد: ملآن منتصب. وهو مجاز. وسمد سمودا: غنى، قال ثعلب: وهي قليلة. وقوله عز وجل:  وأنتم سامدون  فسر بالغناء. وروي عن ابن عباس أنه قال: السمود: الغناء، بلغة حمير. وزاد في الأساس: لأن المغني يرفع رأسه وينصب صدره. ويقال للقينة: أسمدينا، أي ألهينا بالغناء، وهو مجاز. وسمد الرجل سمودا: بهت. وأسمده سمدا مقصده، كصمده وسمد الأرض سمدا: سهلها. وسمدها: زبلها. والمسمد: الزبيل عن اللحياني. واسماد الشيء ذهب. وسمدون، محركة: قرية بمصر، في المنوفية.

### Türkçe

**سمد** **سمودا**: İbn Kutbe’nin rivayet ettiğine göre: başını kibirlenerek kaldırdı; başını kaldıran herkes **سامد**’dir. Ve **سمد** **يسمد** **سمودا**: yükseldi. Ve **سمدت الإبل**: yürüyüşte ciddiyet gösterdi ve yorgunluğu tanımadı. Ve **سمد** **يسمد** **سمودا**: yürüyüşte ve işte sebat etti. Ve **السمد**: sürekli yürüyüş. Ve **سمد** **سمودا**: şaşkın olarak ayakta durdu. **المبرد** dedi: **السامد**: şaşkınlık içinde ayakta duran; ve Huzeyle bint Bekr’in Âd’a ağlayarak söylediği şu beyti okudu:
  “Denildi: Kalk da onlara bak,
  sonra **السمودا**’yı senden uzaklaştır.”

Ve bununla âyet tefsir edildi:  **وأنتم سامدون**  . Ve Ali’nin hadisinde: mescide çıktı; insanlar namaz için onu bekleyerek ayakta duruyorlardı; dedi ki: “Size ne oluyor da sizi **سامدين** görüyorum?” İbnü’l-Esîr dedi: **السامد**: başını kaldırmış, göğsünü dikmiş olarak dimdik duran. İmamlarını görmeden önce ayakta durmalarını onlara yadırgadı. Ve **السمود**: eğlence; ve **سمد** **يسمد**, eğlendiği, gaflete düştüğü ve şeyden uzaklaştığı zaman; ve **سمده** **تسميدا**: onu oyaladı. Ve bununla, yukarıdaki âyetin bir kısmı tefsir edildi. İbn Abbas dedi: **سامدون**: kibirlenenler. Leys dedi: **سامدون**: gaflette olanlar.

Ve denildi ki: **السمود** hüzün ve sevinç olur; ve hüzünde Abdullah b. Zübeyr el-Esedî’nin şu beyti okundu:
  “İki olay, Âl-i Sa‘d’ın kadınlarını
  kendisi için **سمودا** ile **سمدن** ettikleri bir işle vurdu;
  böylece onların siyah saçlarını beyaz yaptı,
  ve onların beyaz yüzlerini siyah yaptı.”

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السامد**: eğlenen; ve **السامد**: gafil; ve **السامد**: dalgın; ve **السامد**: kibirli; ve **السامد**: ayakta duran; ve **السامد**: azgınlık ve taşkınlıkla şaşkın olan. Ve **سمد الأرض** **تسميدا**: içine **السماد** koydu; **سحاب** gibi; yani bitki iyi olsun diye onunla gübrelenen, külle karıştırılmış tezek. Ömer’in hadisinde: bir adam insanların dışkısıyla toprağını gübreliyordu; dedi ki: “Sizden biriniz, insanlara ondan çıkan şeyi yedirinceye kadar razı olmaz mı?” **السماد**. Ve **سمد الشعر** **تسميدا**: onu kökünden kazıdı ve hepsini aldı; **سبد** için bir lehçe. Ve Ru’be b. el-Accâc’ın develeri vasfederek söylediği sözü:
  “Yatışları, çöken devekuşunun yatışı gibi;
  gecenin **سوامد**’leri, azıkları hafif.”

Yani yürüyüşte daim olanlar; **سمد** **يسمد** **سمودا** denir: işte daim olduğu zaman. Ve **اللسان**’da: yani sürekli yapanlar. Cevherî, onu “karınlarındakilerle” diye tefsir etmekte hata etti; yani karınlarında yem yoktur; Sâğânî bunu **تكملته**’sinde buna dikkat çekti; ve bu, “**خفاف الأزواد**” sözünün tefsiridir; İbn Manzûr ve başkaları bunu açıkça belirttiği gibi. Yemin hafifliğinden, bunun onların yürüyüşte daha devamlı olmasını gerektirir; böylece **السوامد** için, gerektirme yoluyla bir tefsir olur; haşiye erbabının açıkça belirttiği ve şeyhimizin naklettiği gibi. O hâlde, görüldüğü üzere, Cevherî’ye nispet edilen bir hata yoktur. Ve denildi ki: **خفاف الأزواد**’ın manası: binekli için sırtlarında azık yoktur. Sâğânî dedi: eyerleriyle birlikte üzerlerinde azık yok demek ister. Ve **سمد**: yerde sabit kaldı ve ona devam etti. Ve “O, senin için ebediyen **سمدا**’dır”, yani **سرمدا**; Sa‘leb’den. Ve “Bunu ebediyen **سمدا** yapmam”, **سرمدا**. Ve o, **السميد** yer; **كأمير** (vezninde); **الحوارى**. Kırâ‘dan: o, yemektir; ve dedi ki: o, **الدال** ile (mu‘ceme olmayan)dır; **الذال** ile ise daha fasih ve daha meşhurdur. Farsça’da **السمد** diye adlandırılan **الإسميد** mu‘arrebdir. İbn Sîde dedi: Kırâ‘ın naklettiği bu mudur, değil midir bilmiyorum. Ve ona, adl olan muhaddis Ebû Muhammed Abdullah b. Muhammed b. Ali b. Ziyâd nispet edilmiştir. Ve **اسمد** adam **اسمدادا**; yine **اسمادا** **سميدادا**: şişti; ve denildi ki: öfkeyle şişti; Ebû Zeyd dedi: çok şiddetli bir şişlikle şişti. Ve **اسمادت** eli: şişti. Ve hadiste: “**اسمادت** ayağı”: şişti ve kabardı. Ve her şey ki gitti veya helâk oldu, muhakkak **أسمد** ve **اسماد** olmuştur. Ve **اسماد** öfkeden; ve **اسماد** şey: gitti. Ve **سمدان** (harekeli): Yemen’de büyük bir kale.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: aygıra azdığı zaman denir: “**قد سمد**.” Ve **وطب سامد**: dolu, dikilmiş; bu mecazdır. Ve **سمد** **سمودا**: zengin oldu; Sa‘leb dedi: bu azdır. Ve Yüce Allah’ın sözü:  **وأنتم سامدون**  şarkı söylemekle tefsir edildi. İbn Abbas’tan rivayet edildi ki dedi: **السمود**: şarkı söylemektir; Himyer diliyle. Ve **الأساس**’ta artırdı: çünkü şarkıcı başını kaldırır ve göğsünü diker. Ve câriyeye denir: “**أسمدينا**”, yani şarkıyla bizi oyalayınız; bu mecazdır. Ve **سمد** adam **سمودا**: şaşkına döndü. Ve **أسمده** **سمدا**: maksadı; **صمده** gibi. Ve **سمد الأرض** **سمدا**: onu düzledi. Ve **سمدها**: onu gübreledi. Ve **المسمد**: gübreleyen; Lihyânî’den. Ve **اسماد** şey: gitti. Ve **سمدون** (harekeli): Mısır’da, Menûfiyye’de bir köy.
