# سمط (س-م-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - م - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء والميم معهما
م س ط، س ط م، ط س م، ط م س، م ط س، س م ط مستعملات
مسط:
ومَسَطَ يَمسُط مسطاً، وهو خَرْطُكَ ما في المِعَى باِصبَعِكَ ونحوُه لتُخرجَ ما فيه.
واذا نَزا على الفَرَسِ الكريمة فحل لئيم أدخل رجل يَدَه فخَرَط ماءه من رَحِمِها، يقال: مَسَطَها ومَصَتَها ومَساها يَمسي ويمسُو، وكأنَّهم عاقبوا بين التاء والطاء في هذه الكلمة.
والماسطة: ضَرْبٌ من شجر الصَّيفِ اذا رَعَته الاِبِلَ مَسَطَ بطونَها فخَرَطَها، وقال جرير:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا
سطم:
يقال: أُسطُمَّةُ البَحر لغة في أُصْطُمِّه، وهي مُجْتمَعُه ووسَطَه، قال: له نواحٍ وله أُسطُمُّ وأُسْطُمَّةُ الحَسَب كذلك، والسين لغة فيها جميعاً، وقد مَرَّ في الصاد.
طسم:
طَسمٌ حَيٌّ ناصَبوا عاداً، انقَرَضُوا وصاروا أحاديثَ.
وطَسَمَ الشيءُ طَسُوماً أي دَرَسَ، قال: أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم
طمس:
طَمَسَ: لغةٌ في طسم، أي: دَرَسَ اِلاّ أنَّه أَعَمُّ.
وطَمَسَ النجمُ: ذَهَبَ ضوؤه، والقمرُ مثلُه.
وخَرْقٌ طامِسٌ، وجبل طامِسٌ: لا نباتَ فيه ولا مَسلَكَ.
والطَّمْس الآيةُ التاسعة من آياتِ مُوسَى- عليه السلام- حين طَمَسَ اللهُ- تعالى- بدعوته على أموال فِرْعَونَ فصارت حِجارةً.
وقيل: الآيات التِّسْعُ: يَدُه وعَصاه والجَرادُ والقُمَّلُ والضَّفادِع والدَّمُ والسِّنُون ونَقْصُ الثَّمَرات.
وقوله- عَزَّ وجَلَّ-: "رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم" اي امسَخْها.
مطس:
مَطَسَ العَذِرةَ يَمطِسُها: رَمَى بها بِمَرَّةٍ واحدة.
سمط:
حَمَلٌ مُسمُوط: نُتِفَ منه الصوُّفُ وشُوِيَ، وسَمَطَ يسمِط سَمطاً.
ويقال: بل هو الخَمطُ.
والسَّمْطُ: السَّلْخُ، وسَمَطَ يسمُط.
والسِّمْطُ يُجمَع على سُمُوط، وهو المَعاليق من السُّيُور في السَّرْج.
وسُمُوط القِلادة يكون لها مَعاليقُ على الصَّدُر.
والسِّمطُ: الرجلُ الخفيف في جسِمه، الداهيةُ في أمره، وأكثَرُ ما يوسف به الصَيّاد، وأنشد لرؤبة: سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا والسامِطُ: لَبَنٌ ذَهَبَت حَلاوةُ الحَلَبِ منه ولم يتغَيَّرْ طعمُه، وفعله سَمَطَ يسمُطُ.
ويقال: نَعْلٌ سُمُط وسُمْطٌ اذا لم يكن فيها رِقاعٌ، ويقال: نَعلٌ أسماطٌ.
والشِّعر المُسَمَّط: الذي يكونُ في صدر البيت أبيات مشطورة أو منهوكة مُقَفّاة تجمعُها قافية مخالفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تنقضي.
وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثال يُسَمِّيان السِّمْطَينِ فصدر كلِّ قصيدةٍ مِصراعانِ في بيتٍ، ثم سائره في سُمُوط، فقال في إحداهما: ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه وقال: كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ وناقةٌ سُمُط وأسماطٌ: لا وَسمَ عليها، كما يقال: ناقةٌ غُفْلٌ.
وقال العجاج يصف وحشيّاً وصيّاداً وكلابَه فقال: عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

##### Türkçe

باب **السين** و**الطاء** و**الميم** معهما
**م س ط**، **س ط م**، **ط س م**، **ط م س**، **م ط س**، **س م ط** مستعملات

**مسط**:
Ve **مَسَطَ** **يَمسُط** **مسطاً**: o, iç bağırsakta olanı parmağınla ve benzeriyle kazımandır; içindekini çıkarasın diye.
Ve eğer asil kısrağa aşağılık bir aygır sıçrarsa, bir adam elini sokar da onun suyunu rahminden kazır; denir ki: **مَسَطَها** ve **مَصَتَها** ve **مَساها** **يَمسي** ve **يمسُو**; sanki bu kelimede **التاء** ile **الطاء** arasında birbirinin yerine geçirmişlerdir.
Ve **الماسطة**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığında karınlarını **مَسَطَ** eder, böylece onları kazır. Cerîr dedi ki:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا

**سطم**:
Denir ki: **أُسطُمَّةُ البَحر**; **أُصْطُمِّه** hakkında bir lehçedir; o, onun toplanma yeri ve ortasıdır. Dedi ki: onun yönleri vardır ve onun **أُسطُمُّ**’u ve **أُسْطُمَّةُ الحَسَب** de böyledir; **السين** ikisinde de bir lehçedir; ve **الصاد**’da geçmişti.

**طسم**:
**طَسمٌ**: Âd’a karşı duran bir kabiledir; yok oldular ve hikâyeler oldular.
Ve **طَسَمَ** şey **طَسُوماً**: yani silindi. Dedi ki:
أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم

**طمس**:
**طَمَسَ**: **طسم**’da bir lehçedir; yani: silindi; ancak o daha geneldir.
Ve **طَمَسَ** yıldız: ışığı gitti; ay da onun gibidir.
Ve **خَرْقٌ طامِسٌ** ve **جبل طامِسٌ**: onda ne bitki vardır ne de geçit.
Ve **الطَّمْس**: Mûsâ’nın—ona selâm olsun—âyetlerinden dokuzuncu âyettir; Allah—yüce—onun duasıyla Firavun’un malları üzerine **طَمَسَ** etti de taşlar oldu.
Ve denildi ki: dokuz âyet: onun eli ve asası ve çekirge ve **القُمَّل** ve kurbağalar ve kan ve kıtlık yılları ve meyvelerin eksilmesidir.
Ve O’nun—azîz ve celîl—sözü: "**رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم**" yani: onları şekil değiştir.

**مطس**:
**مَطَسَ** dışkıyı **يَمطِسُها**: onu bir defada attı.

**سمط**:
**حَمَلٌ مُسمُوط**: ondan yün yolunmuş ve kızartılmıştır; ve **سَمَطَ** **يسمِط** **سَمطاً**.
Ve denir ki: bilakis o **الخَمطُ**’tur.
Ve **السَّمْطُ**: deriyi yüzmedir; ve **سَمَطَ** **يسمُط**.
Ve **السِّمْطُ** **سُمُوط** üzerine toplanır; o, eyerde kayışlardan olan asılı şeylerdir.
Ve gerdanlığın **سُمُوط**’u: onun göğüs üzerinde asılı şeyleri olur.
Ve **السِّمطُ**: bedeninde hafif olan adam; işinde kurnaz olan; en çok avcı ile nitelenir. Rü’be’ye ait olarak şu okundu: **سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا**
Ve **السامِطُ**: sağımın tatlılığı ondan gitmiş, tadı değişmemiş süttür; fiili **سَمَطَ** **يسمُطُ**.
Ve denir ki: **نَعْلٌ سُمُط** ve **سُمْطٌ**; eğer onda yama yoksa; ve denir ki: **نَعلٌ أسماطٌ**.
Ve **الشِّعر المُسَمَّط**: beytin صدر’ında ikiye bölünmüş veya kısaltılmış, kafiyeli beyitler bulunan; onları, kaside bitinceye dek ona bağlı, kasideye aykırı bir kafiye bir araya getirir.
Ve İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَينِ** denir: her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُمُوط** içindedir. Birinde şöyle dedi: ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه
Ve dedi ki: كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ
Ve **ناقةٌ سُمُط** ve **أسماطٌ**: üzerinde damga yoktur; nitekim denir ki: **ناقةٌ غُفْلٌ**.
Ve el-‘Accâc, bir vahşîyi ve bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi ki: عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السِمْطُ: الخَيطُ ما دام فيه الخرزُ، وإلاَّ فهو سِلْكٌ. قال طَرَفة:
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لُؤْلُؤٍ وزَبَرْجَدِ
والسِمْطُ: واحد السُموطِ، وهي السيور التي تعلَّق من السرج. وسمَّطْتُ الشيءَ: علقته على السُموطِ تَسْميطاً. والمُسَمَّطُ من الشِعر: ما قُفِّيَ أرباعُ بيوتِه وسُمِّطَ في قافية مخالفةٍ. يقال قصيدةٌ مُسَمَّطَةٌ وسِمْطِيَّةٌ. وقولهم: خذْ حكمَك مُسَمَّطاً، أي مجوّزاً نافذاً. والمُسَمَّطُ: المرسَلُ الذي لا يُرَدُّ. والسِماطانِ من النخل والناس: الجانبان. يقال: مشى بين يدي السِماطَيْنِ. وسَمَطتُ الجَدْيَ أَسْمِطُهُ وأَسْمُطُهُ سَمْطاً، إذا نظَّفته من الشَعَرِ بالماء الحارّ لتشويَه، فهو سَميطٌ ومسموطٌ. والسَميطُ من النعل: الطاقُ الواحدُ لا رقعةَ فيها. يقال: نعلٌ أَسْماطٌ، إذا كانت غير مخصوفةٍ. وسراوِيلٌ أَسْماطٌ، أي غير محشوَّةٍ. ومنه قيل للرجل الخفيف الحال: سِمْطٌ وسَميطٌ. والسَميطُ: الآجرُّ القائم بعضُه فوقَ بعض. الأصمعي: السامِطُ: اللبنُ إذا ذهبَ عنه حلاوةُ الحليب ولم يتغيَّر طعمُه. وقد سَمَطَ اللبن يَسْمُطُ سُموطاً.

##### Türkçe

**السِمْطُ**: içinde boncuk bulunduğu müddetçe ip; yoksa o **سِلْكٌ**’tir. **طَرَفة** dedi ki:
مُظاهِرُ **سِمْطَيْ** لُؤْلُؤٍ وزَبَرْجَدِ

Ve **السِمْطُ**: **السُموطِ**’un biridir; o da eyerden asılan kayışlardır. Ve “**سمَّطْتُ** الشيءَ”: onu **السُموطِ** üzerine asıp “**تَسْميطاً**” (asmak) yaptım. Ve şiirden **المُسَمَّطُ**: beyitlerinin dörtte birleri kafiyelendirilmiş ve farklı bir kafiyede “**سُمِّطَ**” edilmiş olandır. “**قصيدةٌ مُسَمَّطَةٌ**” ve “**سِمْطِيَّةٌ**” denir. Ve onların sözü: “خذْ حكمَك **مُسَمَّطاً**”, yani geçirilmiş, yürürlükte olan. Ve **المُسَمَّطُ**: geri çevrilmeyen gönderilmiş olandır. Ve hurmadan ve insanlardan **السِماطانِ**: iki yan. “**مشى بين يدي السِماطَيْنِ**” denir. Ve “**سَمَطتُ** **الجَدْيَ** **أَسْمِطُهُ** ve **أَسْمُطُهُ** **سَمْطاً**”: onu sıcak su ile kıldan temizledim, onu kızartmak için; o hâlde o **سَميطٌ** ve **مسموطٌ**tur. Ve nalın **السَميطُ**’u: içinde yama bulunmayan tek katmandır. “**نعلٌ أَسْماطٌ**” denir; eğer yamalanmış değilse. Ve “**سراوِيلٌ أَسْماطٌ**”: yani doldurulmuş olmayan. Bundan dolayı hafif hâlli adama “**سِمْطٌ** ve **سَميطٌ**” denilmiştir. Ve **السَميطُ**: tuğlanın, bir kısmı bir kısmının üstünde dik duranıdır. **الأصمعي**: **السامِطُ**: sütün, süt tatlılığı ondan gidince ve tadı değişmeyince (olan hâli). Ve süt “**سَمَطَ**” eder; “**يَسْمُطُ** **سُموطاً**”.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط م
سمط ، سطم ، طمس ، طسم ، مسط ، مطس .
سمط : من أمثال العرب السائرة قولهم للرجل يُجِيزون حُكْمَه : حكمُك مسمَّطاً .
قال المبرّد : هو على مذهب ( لك حُكمُك مسمَّطاً ) أي : متمَّماً إلا أنهم يحذفون منه ( لك ) .
وقال ابن شميل : يقال للرجل : حكمك مسمّطاً . قال : معناه : مُرسَلاً ، يُعْنى به جائز .
قال : ويقال : سَمَّط غَرِيمَه ، أي : أَرسَله .
قال : ويقال سَمَطْتُ الرجلَ يميناً على حَقِّي ، أي : استحْلفْتُه . وقد سَمَط على اليمين يَسمُط ، أي : حلف .
قال : ويقال : سَبَط فلانٌ على ذلك الأمر يميناً ، وسمَط عليه يميناً بالباء والميم ، أي : حَلَف عليه . وقد سَمَطْتُ يا رجلُ على أمر أنت فيه فاجِرٌ ، وذلك إذا وَكَّد اليمين وأحْلطها .
أبو عُبيد عن الفرّاء : إذا كانت النَّعلُ غيرَ مَخْصُوفة قلت نَعْلٌ أسماط . ويقال : سَراويلُ أَسْماط ، أي : غيرُ محشوّة . ويقال : نَعْلٌ سَمِيط : لا رُقْعةَ لها .
وقال الأسوَد :
فأَبلِغ بني سَعدِ بن عجلٍ بأَنّنا
حَذَوْناهُم نعلَ المِثالِ سَمِيطَا
وقال شمر فيما أفادني عن الإياديّ : نَعلٌ سُمْط وسُمُط .
قال : وقال ابن شميل : السِّمْط : الثّوبُ الذي ليست له بِطانةُ طَيْلَسان ، أو ما كان من قُطن ، ولا يقال : كِساءٌ سِمْط ، ولا مِلْحفةُ سِمْط ، لأنها لا تُبطَّن .
قلت : أراد بالمِلْحَفة إزارَ اللّيل ، تُسمّيه العرب اللِّحافَ والمِلْحفة : إذا كان طاقاً واحداً .
وقال أبو الهَيْثم : السِّمط : الخَيْط الواحد والسِّمْطان اثنان ، يقال : رأيتُ في يدِ فلانَة سِمْطاً ، أي : نَظْماً واحداً يقال له
يَكْ سَنْ ، فإذا كانت القِلادة ذاتَ نَظْمَين فهي ذاتُ سِمْطَين ، وأَنشَد :
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لؤلؤٍ وزَبَرْجَدِ
وقال الليث : الشِّعرُ المسمَّط الذي يكون في صَدْرِ البيت أبيات مشطورة أو مَنْهوكة مقفّاة تجمعُها قافيةٌ مخالِفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تَنْقضي .
قال : وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثالِ يُسمَّيان السِّمْطَين ، فصدرُ كلِّ قصيدة مصراعان في بيتٍ ، ثمّ سائره ذو سُموط ، فقال في إحداهما :
ومُسْتلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَهُ
أَقَمْتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيْلَهُ
فَجَعْتُ به مُلتقَى الْخَيْلِ خَيْلَهُ
تركتُ عِثَّاقَ الطير يخجَلْن حَوْلَه
كأنّ على سِرْبالِهِ نَضْحَ جِرْيالِ
وناقةٌ سُمُط وأَسماط : لا وَسم عليها ، كما يقال : ناقةٌ غُفْل .
وقال العجّاج يصف ثوراً وَحْشيّاً وصيَّاداً وكِلابه فقال :
عايَنَ سِمْطَ قَفْرةٍ مُهَفْهَفا
وسَرْمَطِيّاتٍ يُجِبْن السُّوَّفَا
قال أبو الهيثم فيما قرأتُ بخَطه : فلان سِمْط قَفْره ، أي : واحدُها ليس فيها أحدٌ غيره .
قال : والسَّرْمطيّات : كلابٌ طِوالُ الأشرق والألحى . والسُّوف : الصيادون ، يعني أنّهن يجئن الصيادين إذا صَفّروا بهنّ .
وقال أبو عُبَيد : سمعتُ الأصمعي يقول : المَحْصن من اللَّبَن : ما لم يُخالِطْه ماءٌ حلواً كان أو حامضاً فإذا ذهبتْ عنه حَلاوة الحَلَب ولم يتغيّر طعمُه فهو سامِط ، فإن أَخَذَ شيئاً من الرِّيح فهو حَامط .
قال أبو عُبَيد : وقال أبو زيد : الخميط : اللحمُ المشويُّ ، يعني إذا سُلِخ ثم شُوِي .
وقال غيره : إذا مُرِط عنه صوفه ثم شوِي بإهابه فهو سميط : وقد سمط الحَمل يسمطه سمطاً فهو مسموط وسميط .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السامِط : الساكت . والسَّمْط ، السكوت عن الفضول . ويقال : سَمَط وسَمّط وأَسْمَط : إذا سكت .
وقال الليث : السِّمط من الرجال : الخفيفُ في جسمه ، الداهيةُ في أمرِه ، وأكثرُ ما يوصَف به الصَّيّاد ؛ وأنشد لرؤبة :
سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعَابِلاَ
قال أبو عمرو : يعني الصَّائد كأنّه نظامٌ منْ خِفّته وهُزَاله . والزَّعابِل : الصِّغار .
وقال ابن الأعرابي : نَعْجَةٌ مَنْصوبة : إذا كانت مَسْمُوطةٌ محلوقَة .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : يُقال للآجُرّ القائِم بعضُه فوقَ بعض عندهم : السُّمَيْط ، وهو الذي يسمَّى بالفارسية براسْتَق .
ويقال : قام القومُ حولَه سِماطَيْن ، أي : صَفّين ، وكلّ صَفّ من الرجال سِماط . وسُمُوطُ العِمامة : ما أُفضِل منها على الصَّدر والأكتاف .
سطم : ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال لِسَدادِ القِنِّينَة : الفِدَامُ . والسِّطامُ والعِفاص والصّماد والصِّبَار .
وفي حديث النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( من قضيتُ له بشيءٍ من حقِّ أَخِيه فلا يأخُذَنَّه ، فإنما أقْطَعَ له إسطاماً من النَّار ) . أراد بالإسْطام : القطعةَ منها . ويقال للحديدة التي تحرث بها النار : سِطامٌ وإسطام ، إذا فُطِحَ طرفها . وقد صحّت هذه اللفظة في هذه السُّنّة ولا أدري أعربيّة مَحْضَة أو مُعَرَّبة .
وفي حديث آخر : ( العَرَبُ سِطام الناس ) ، أي : حدّهم . وقال ابن دُرَيْد : السَّطْم والسِّطام : حدُّ السَّيف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السُّطُم : الأصول . ويقال لِلدَّرَوَنْد : سِطام . وقد سَطَّمْتُ البابَ وَسَدَمْتُه : إذا ردمتَه فهو مَسطُوم ومَسْدوم .
وقال الأصمعي : فلانٌ في أسْطُمَّة قومِه : إذا كان وَسِيطاً فيهم مُصاصاً . قال : وأُسطُمَّة البحر : وَسطُه . وقال رُؤْبَة :
وَسَطْتُ من حَنْظَلَةَ الأُسْطُمَّا
ورُوِي الأطسُمّا سمعناه .
مسط : أبو عبيد عن أبي زيد : المَسْطُ أَنْ يُدْخِلَ الرّجُل يدَه في رَحِم النّاقة فيَستخرج وَتْرَهَا ، وهو ماءُ الفحل يجتمع في رَحِمها ، وذلك إذا كَثُرَ ضِرابُهَا ولَمْ تَلْقَح .
وقال اللّيثُ : إذا نَزَا على الفَرَس الكريمة حِصَانٌ لئيمٌ أَدخَل صاحبُهَا يَدَه فَخَرط ماءه من رَحِمها ، يقال : مَسَطَهَا وَمَصَتها ومَساها . قال : وكأنهم عاقَبوا بينَ التّاء والطاء في المَصْت والمَسْط . قال : والْمَسْطُ : خَرْطُ ما في المِعَى بالإصبَع لإخراج ما فيه ، يقال : مَسَطَ يَمسُطُ . قال : والماسِطُ : ضَرْبٌ من شجر الصَّيف إذا رَعَتْه الإبل مَسَطَ بُطونها فَخَرطَها ، وقال جرير :
يا ثَلْطَ حَامِضَةٍ تربَّع ماسِطا
من وَاسِطٍ وتَرَبَّعَ الُقُلاَّما
ثعلب عن ابن الأعرابي : فَحْل مَسِيط ومَلِيخ ودَهِين : إذا لم يُلْقِح . وقيل : ماسِط : ماءٌ مِلْح إذا شَرِبته الإبل مَسَطَ بطونَها ، وروى البيت :
. . . . . . . . . . . . . . تَرَوَّحَ أهلُها
عن ماسِطٍ وتَنَدَّتِ القُلاَّما
وقال ابن شميل : كنتُ أَمشي مع أعرابيّ في الطِّين ، فقال : هذا المَسِيط ، يعني الطِّين .
وقال أبو زيد : الضَّغِيطُ : الرَّكيّة يكون إلى جانبها ركيّة أخرى فَتُحْمَأ ، وتَنْدَفِن فيُنْتِن ماؤها ويسيل ماؤها إلى العَذْبة فيُفسِدُها فتلك الضَّغِيط والْمَسِيط ، وأنشد :
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغِيط
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ الْمَسِيطِ
وقال أبو عمرو : الْمَسيطَةُ : الماءُ الذي يَجري بين الحوضِ والبئر فيُنْتِن ، وأنشَد :
ولاطَحَتْه حَمْأَةٌ مَطائِط
يَمُدُّهَا من رِجْرِجٍ مَسَائِطُ
ابن السكّيت قال أبو الغَمْر : إذا سال الوادي بسَيْل صغير فهي مَسيطة ، وأصغَرَ من ذلك مُسَيِّطَة .
أبو عُبَيد عن الأصْمَعِي : الْمَسِيطَة : الماءُ الكَدِر الذي يَبقَى في الحوض ، والْمَطِيطة نحوٌ منها .
طمس : أبو عُبَيد عن أبي زيد : طَمَسَ الطَّرِيقُ وطَسَم : إذا دَرَسَ .
وقال شمر : طموسُ البَصَر : ذَهابُ نُورِه وضَوئِه ، وكذلك طُموسُ الكَواكب : ذَهاب ضوئها . ويقال : طَمَسَ الرجلُ يطمس : إذا تباعد . والطامس : البَعيد ، وقال ذو الرّمة :
ولا تحسِبي شَجِّي بك البِيدَ كلَّما
تَلألأ بالفَوْر النّجُوم الطّوامسُ
وهي الّتي تَخفَى وتَغيب . ويقال : طمَسْتُه فطمَس ؛ ويقال : طَمَس الله على بصَرِه يطمس . وطمَسَ طُمُوساً : إذا ذَهَب بَصَرُه . وطُموسُ القَلْب : فسادُه ، قال الله جلّ وعزّ : ( كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ ) ( يس : 66 ) ، يقول : لو نشاء لأَعْميناهم ، ويكون الطُّموس بمنزلة المَسْخ للشيء ، قال الله جلّ وعزّ : ( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ ) ( يونس : 88 ) ، قالوا : صارت حجارةً ، وكذلك قوله : ( مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَآ ) ( النساء : 47 ) .
وقال الزّجاج : فيها ثلاثة أقوال : قال بعضهم : نَجعل وجوههم كأقفائهم . وقال بعضهم : نَجعل وجوهَهم مَنَابت الشَّعْر كأقفائهم . وقيل : الوجوه هاهنا تمثيلٌ بأَمر الدِّين ، المعنَى : من قبل أن نُضِلَّهم مُجازاةً لما هم عليه من العِناد فنضلّهم إضلالاً لا يؤمِنون مَعَه أبداً .
قال : وقوله : ( كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ ( قال : المَطْمُوس : الّذي لا يتبيّن له حَرْفُ جَفْنِ عينيه ، لا يُرَى شُفْرُ عينيه ؛ المعنى : لو نشاء لأَعْمَيْنَاهم .
وقال في قوله : ( رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ ( جاء في التفسير أنه جعل شكرهم مجارة وتأويل الحسن إذهابُه عن صُورته .
وقيل : إن الطَّمْس إحدى الآيات التِّسع التي أُوتِيَتْ مُوسى .
ابن بُزُرْج قال : لا تسبقنّ في طميس الأرض ، مثل جديد الأرض .
وقال الفرّاء في كتاب ( المَصادِر ) : الطَّمَاسة كالحَزْرِ وهو مصدر ، يقال : كم يَكفِي داري هذا من آجُرّة ؟ قال : طَمّس ، أي : احْزُرْ قال : وطَمَس بَصرُه ، يَطمِس طَمْساً ، وَيطمِس طُمُوساً .
أبو زيد : طَمَس الكتابُ طُموساً : إذا دَرَس . وطُموسُ القَلْب : فسادُه . وطَمَس الرجلُ يَطمُس طُموساً : إذا تَباعَد . والطامسُ : البَعِيد ، وأنشد شمر لابن مَيَّادة :
ومَوْمَاةٍ يَحارُ الطَّرفُ فيها
صَمُوتِ اللَّيلِ طامِسةِ الْجِبالِ
قال : طامسة بعيدة : لا تتبيّن من بُعْدٍ ، وتكون الطّوامس الّتي غطّاها السّراب فلا تُرَى .
وفي ( نوادر الأعراب ) : يقال : رأيتُه في طسَام الغُبارِ ، وطُسّامه ، وطسَّامِه وطيْسانِهِ ، تريد به في كثيره .
مطس : قال الليث : مَطَس المعذِرة يَمْطُس : إذا رمى بمرَّة .
وقال ابن دُرِيد : المَطْسُ : الضَّرْب باليد كاللَّطْمة .

##### Türkçe

س ط م
**سمط** ، **سطم** ، **طمس** ، **طسم** ، **مسط** ، **مطس** .

**سمط** : Arapların dolaşan darbımesellerinden, hükmünü geçerli saydıkları adama söyledikleri söz: **حكمُك مسمَّطاً**.
**المبرّد** dedi: Bu, ( **لك حُكمُك مسمَّطاً** ) mezhebi üzerinedir; yani: tamamlanmış; ancak ondan ( **لك** )’i hazfederler.
İbn Şümeyl dedi: Adama şöyle denir: **حكمك مسمّطاً**. Dedi: Manası: salıverilmiş; bununla “geçerli” kastedilir.
Dedi: Ve denir: **سَمَّط غَرِيمَه**, yani: onu salıverdi.
Dedi: Ve denir: **سَمَطْتُ الرجلَ يميناً على حَقِّي**, yani: ona yemin ettirdim. Ve **سَمَط** yemin üzerine **يَسمُط**; yani: yemin etti.
Dedi: Ve denir: **سَبَط** falan kimse o iş üzerine yemin etti; ve **سمَط** onun üzerine yemin etti, **الباء** ve **الميم** ile; yani: onun üzerine yemin etti. Ve: “Ey adam, senin içinde bulunduğun bir iş üzerine ben **سَمَطْتُ**; (sen) fâcirsin” (denir); bu, yemini pekiştirdiği ve onu katılaştırdığı zamandır.

Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: Nal dikilmemiş olursa **نَعْلٌ أسماط** dersin. Ve denir: **سَراويلُ أَسْماط**; yani: içi doldurulmamış. Ve denir: **نَعْلٌ سَمِيط**: onda yama yoktur.
**الأسوَد** dedi:
فأَبلِغ بني سَعدِ بن عجلٍ بأَنّنا
حَذَوْناهُم نعلَ المِثالِ سَمِيطَا

Şemmer, İyâdî’den bana faydalandırdığı şeyde: **نَعلٌ سُمْط** ve **سُمُط**.
Dedi: İbn Şümeyl dedi: **السِّمْط**: astarı olmayan **طَيْلَسان** elbisesi; yahut pamuktan olan şey. Ve denmez: **كِساءٌ سِمْط**; ne de **مِلْحفةُ سِمْط**; çünkü onlar astarlanmaz.
Dedim: **المِلْحَفة** ile gece izârını kastetti; Araplar ona **اللِّحاف** ve **المِلْحفة** derler: tek kat olduğu zaman.

Ebû’l-Heysem dedi: **السِّمط**: tek ip; **السِّمْطان** iki (ip). Denir: “Falan kadının elinde bir **سِمْطاً** gördüm”; yani: tek bir dizim; ona **يَكْ سَنْ** denir. Gerdanlık iki dizimli olursa, o **سِمْطَين** sahibidir. Ve inşad etti:
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لؤلؤٍ وزَبَرْجَدِ

Leys dedi: **الشِّعرُ المسمَّط**: beytin صدر’ında, ikiye bölünmüş yahut kısaltılmış, kafiyeli beyitler bulunur; onları, kaside bitinceye kadar kasideye lâzım olan, farklı bir kafiye toplar.
Dedi: İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَين** denir. Her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُموط** sahibidir. Birinde şöyle dedi:
ومُسْتلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَهُ
أَقَمْتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيْلَهُ
فَجَعْتُ به مُلتقَى الْخَيْلِ خَيْلَهُ
تركتُ عِثَّاقَ الطير يخجَلْن حَوْلَه
كأنّ على سِرْبالِهِ نَضْحَ جِرْيالِ

Ve **ناقةٌ سُمُط** ve **أَسماط**: üzerinde damga yoktur; “**ناقةٌ غُفْل**” denildiği gibi.
A‘câc, vahşi bir boğayı, bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi:
عايَنَ سِمْطَ قَفْرةٍ مُهَفْهَفا
وسَرْمَطِيّاتٍ يُجِبْن السُّوَّفَا

Ebû’l-Heysem, hattıyla okuduğum şeyde dedi: Falan kimse **سِمْط قَفْره**; yani: onun tekidir; onda ondan başka kimse yoktur.
Dedi: **السَّرْمطيّات**: doğuğu ve çeneleri uzun köpeklerdir. **السُّوف**: avcılardır; yani, onlarla ıslık çaldıklarında avcılara gelirler.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî’yi şöyle derken işittim: Sütten **المَحْصن**: içine su karışmamış olan; tatlı da olsa ekşi de olsa. Sağımın tatlılığı ondan gidip tadı değişmezse o **سامِط**’tır; eğer rüzgârdan bir şey alırsa o **حَامط**’tır.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Zeyd dedi: **الخميط**: kızartılmış ettir; yani, yüzüldükten sonra kızartıldığı zaman.
Başkası dedi: Yünü ondan yolunup sonra derisiyle kızartılırsa o **سميط**’tir. Ve: kuzu **سمط** eder, onu **يسمطه** **سمطاً**; o halde o **مسموط** ve **سميط**’tir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السامِط**: susan. **السَّمْط**: fazlalıklardan susmak. Ve denir: **سَمَط** ve **سَمّط** ve **أَسْمَط**: sustuğu zaman.
Leys dedi: Erkeklerden **السِّمط**: bedeninde hafif olan; işinde belâ olan; en çok avcı bununla vasfedilir. Rü’be’den inşad etti:
سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدَةً زَعَابِلاَ
Ebû Amr dedi: Yani avcı; hafifliği ve zayıflığı sebebiyle sanki bir dizimdir. **الزَّعابِل**: küçüklerdir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **نَعْجَةٌ مَنْصوبة**: **مَسْمُوطةٌ** (yünü) tıraş edilmiş olduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Onlarda, üst üste duran tuğlaya **السُّمَيْط** denir; o, Farsça **براسْتَق** diye adlandırılandır.
Ve denir: Kavim onun etrafında iki **سِماطَيْن** halinde durdu; yani: iki saf. Erkeklerden her saf bir **سِماط**’tır. Sarığın **سُمُوطُ**’u: ondan göğüs ve omuzlar üzerine sarkan fazlalıktır.

**سطم** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Şişenin ağzının tıkacına **الفِدَامُ** denir; ve **السِّطامُ** ve **العِفاص** ve **الصّماد** ve **الصِّبَار**.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( **من قضيتُ له بشيءٍ من حقِّ أَخِيه فلا يأخُذَنَّه ، فإنما أقْطَعَ له إسطاماً من النَّار** ). **الإسْطام** ile ondan bir parçayı kastetti. Ve denir: Ucu yassılatıldığı zaman, ateşi sürmekle (karıştırmakla) kullanılan demire **سِطامٌ** ve **إسطام**. Bu lafız bu sünnette sahih olmuştur; fakat saf Arapça mı yoksa muarreb mi, bilmiyorum.
Başka bir hadiste: ( **العَرَبُ سِطام الناس** ) yani: onların sınırı. İbn Düreyd dedi: **السَّطْم** ve **السِّطام**: kılıcın keskinliği.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّطُم**: köklerdir. Ve **الدَّرَوَنْد**’a **سِطام** denir. Ve: Kapıyı **سَطَّمْتُ** ve **وَسَدَمْتُه**: onu doldurduğun zaman; o halde o **مَسطُوم** ve **مَسْدوم**’dur.
Asmaî dedi: Falan kimse kavminin **أسْطُمَّة**’sindedir: aralarında orta (mevkide), özü (seçkini) olduğu zaman. Dedi: Denizin **أُسطُمَّة**’si: ortasıdır. Rü’be dedi:
وَسَطْتُ من حَنْظَلَةَ الأُسْطُمَّا
Ve **الأطسُمّا** rivayet edildi; onu işittik.

**مسط** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **المَسْطُ**: adamın elini devenin rahmine sokup onun **وَتْر**’ini çıkarmasıdır; o, erkeğin suyudur; rahminde toplanır; bu, onun çiftleşmesi çoğalıp da gebe kalmadığı zaman olur.
Leys dedi: Değerli kısrağa aşağılık bir aygır sıçradığı zaman, sahibi elini sokar da onun suyunu rahminden sıyırır; denir: **مَسَطَهَا** ve **مَصَتها** ve **مَساها**. Dedi: Sanki **المَصْت** ve **المَسْط**’ta **التّاء** ile **الطاء** arasında nöbetleşme yaptılar. Dedi: **الْمَسْطُ**: bağırsakta olanı çıkarmak için parmakla içindekini sıyırmaktır; denir: **مَسَطَ يَمسُطُ**. Dedi: **والماسِطُ**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığı zaman karınlarını **مَسَطَ** eder, onları sıyırır. Cerîr dedi:
يا ثَلْطَ حَامِضَةٍ تربَّع ماسِطا
من وَاسِطٍ وتَرَبَّعَ الُقُلاَّما

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **فَحْل مَسِيط** ve **مَلِيخ** ve **دَهِين**: döllememiş olduğu zaman. Ve denildi: **ماسِط**: tuzlu bir sudur; develer onu içtiğinde karınlarını **مَسَطَ** eder. Ve beyti şöyle rivayet etti:
. . . . . . . . . . . . . . تَرَوَّحَ أهلُها
عن ماسِطٍ وتَنَدَّتِ القُلاَّما

İbn Şümeyl dedi: Bir bedevî ile çamurda yürüyordum; dedi ki: “Bu **المَسِيط**”; yani çamur.
Ebû Zeyd dedi: **الضَّغِيطُ**: bir kuyunun yanında başka bir kuyu olur da ısınır, gömülür; suyu kokar ve suyu tatlı olana akar da onu bozar; işte o **الضَّغِيط** ve **الْمَسِيط**’tir. Ve inşad etti:
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغِيط
ولا يَعَفْنَ كَدَرَ الْمَسِيطِ

Ebû Amr dedi: **الْمَسيطَةُ**: havuz ile kuyu arasında akıp da kokan sudur. Ve inşad etti:
ولاطَحَتْه حَمْأَةٌ مَطائِط
يَمُدُّهَا من رِجْرِجٍ مَسَائِطُ

İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû’l-Gamr dedi: Vadi küçük bir sel ile akarsa o **مَسيطة**’dır; bundan daha küçüğü **مُسَيِّطَة**.
Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الْمَسِيطَة**: havuzda kalan bulanık sudur; **الْمَطِيطة** da ona benzer bir türdür.

**طمس** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **طَمَسَ** yol ve **طَسَم**: silinip yok olduğu zaman.
Şemmer dedi: **طموسُ البَصَر**: nurunun ve ışığının gitmesidir; yıldızların **طُموسُ**’u da böyledir: ışıklarının gitmesi. Ve denir: Adam **طَمَسَ يطمس**: uzaklaştığı zaman. **الطامس**: uzak olandır. Zü’r-Rumme dedi:
ولا تحسِبي شَجِّي بك البِيدَ كلَّما
تَلألأ بالفَوْر النّجُوم الطّوامسُ
Ve onlar, gizlenen ve kaybolanlardır. Ve denir: Onu **طمَسْتُ** da o **طمَس** oldu. Ve denir: Allah onun görmesi üzerine **طَمَسَ** eder, **يطمس**. Ve **طمَسَ طُمُوساً**: görmesi gittiği zaman. Kalbin **طُموسُ**’u: bozulmasıdır. Allah yüce ve aziz dedi: ( **كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ** ) ( يس : 66 ) ; der ki: dilesek onları kör ederdik. Ve **الطُّموس** bir şey için **المَسْخ** menzilesinde olur. Allah yüce ve aziz dedi: ( **رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ** ) ( يونس : 88 ) ; dediler: taşlar oldu. Ve bunun gibi O’nun sözü: ( **مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهاً فَنَرُدَّهَا عَلَى أَدْبَارِهَآ** ) ( النساء : 47 ) .
Zeccâc dedi: Onda üç söz vardır: Bazıları dedi: yüzlerini enseleri gibi yaparız. Bazıları dedi: yüzlerini, saç bitim yerleri bakımından enseleri gibi yaparız. Ve denildi: Buradaki yüzler, din işiyle bir temsildir; mana: inat üzere olduklarına karşılık bir ceza olarak onları saptırmadan önce; öyle bir saptırma ile saptırırız ki onunla beraber asla iman etmezler.
Dedi: Ve O’nun sözü: ( **كَانُواْ يَكْسِبُونَ وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَى أَعْيُنِهِمْ فَاسْتَبَقُواْ الصِّرَاطَ فَأَنَّى يُبْصِرُونَ** ( dedi: **المَطْمُوس**: göz kapaklarının harfi (kenarı) kendisine belli olmayan; göz kirpiği görülmeyen kimsedir; mana: dilesek onları kör ederdik.
Ve O’nun sözü hakkında: ( **رَبَّنَا اطْمِسْ عَلَى أَمْوَالِهِمْ** ( tefsirde geldi ki, şükürlerini bir mücâzât (karşılık) kıldı; Hasan’ın te’vili: onu suretinden gidermektir.
Ve denildi: **الطَّمْس** Musa’ya verilen dokuz ayetten biridir.

İbn Büzurc dedi: **طميس** yerde öne geçme; yeni yer misali.
Ferrâ, ( **المَصادِر** ) kitabında dedi: **الطَّمَاسة** **الحَزْر** gibidir; o bir masdardır. Denir: “Bu, evime tuğladan ne kadar yeter?” Dedi: **طَمّس**; yani: tahmin et. Dedi: Ve görmesi **طَمَسَ**; **يَطمِس طَمْساً** ve **وَيطمِس طُمُوساً**.
Ebû Zeyd: Kitap **طَمَس** eder **طُموساً**: silinip yok olduğu zaman. Kalbin **طُموسُ**’u: bozulmasıdır. Adam **طَمَس** eder **يَطمُس طُموساً**: uzaklaştığı zaman. **الطامسُ**: uzak olandır. Şemmer, İbn Meyyâde için inşad etti:
ومَوْمَاةٍ يَحارُ الطَّرفُ فيها
صَمُوتِ اللَّيلِ طامِسةِ الْجِبالِ
Dedi: **طامسة** uzak: uzaktan seçilmez; ve **الطّوامس** serabın örttüğü için görülmeyenler olur.
( **نوادر الأعراب** )’da: Denir: “Onu tozun **طسَام**’ında gördüm”; ve **طُسّامه** ve **طسَّامِه** ve **طيْسانِهِ**; bununla onun çokluğunda (olduğunu) kastedersin.

**مطس** : Leys dedi: **مَطَس** pisliği **يَمْطُس**: bir defada attığı zaman.
İbn Düreyd dedi: **المَطْسُ**: elle vurmadır; tokat gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والميم وما يثلثهما)
(سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا.
ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]).
(سمه) السين والميم والهاء أصلٌ يدلُّ على حَيْرة وباطل. يقال سَمَه إذا دُهِشَ، وهو سَامِهٌ وقومٌ سمّهٌ. ويقولون: سَمَه البعيرُ، إذا لم يعرف الإعياء([2]). وذهبت إبلُهم السُّمَّهَى، إذا تفرَّقَت. والسُّمَّهَى([3]): الباطل والكذب. فأما قولُ رؤبة:
* جَرْيَ السُّمَّه([4]) *
(سمو) السين والميم والواو أصلٌ يدل على العُلُوِّ. يقال سَمَوْت، إذا علوت. وسَمَا بصرُه: عَلا. وسَمَا لي شخصٌ: ارتفع حتّى استثبتُّه([5]). وسما الفحلُ: سطا على شَوله سَماوَةً. وسَمَاوَةُ الهلال وكلِّ شيءٍ: شخصُهُ، والجمع سَماوٌ([6]). والعرب تُسمِّي السّحاب سماءً، والمطرَ سماءً، فإذا أريدَ به المطرُ جُمع على سُمِيّ. والسَّماءة: الشَّخص. والسماء: سقف البيت. وكلُّ عالٍ مطلٍّ سماء، حتَّى يقال لظهر الفرس سَماء. ويتَّسِعون حتَّى يسمُّوا النَّبات سماء. قال:
إذا نَزَلَ السَّماءُ بأرضِ قومٍ *** رَعَيْناهُ وإن كانوا غِضابا([7])ويقولون: "ما زِلْنا نطأُ السَّماءَ حتَّى أتيناكم"، يريدون الكلأ والمطر. ويقال إن أصل "اسمٍ" سِمْو، وهو من العلوّ، لأنَّه تنويهٌ ودَلالةٌ على المعنى.
(سمت) السين والميم والتاء أصلٌ يدل على نَهجٍ وقصدٍ وطريقة. يقال سَمَتَ، إذا أخذ النَّهْج. وكان بعضُهم يقول: السَّمْت: السّير بالظنّ والحَدْس. وهو قول القائل:
* ليس بها ربعٌ لِسَمْتِ السَّامِت *
ويقال إنَّ فلاناً لحَسنُ السَّمْتِ، إذا كان مستقيمَ الطريقةِ متحرِّياً لفعل الخَير. والفعل منه سَمَت. ويقال سَمَت سَمْتَه، إذا قصد قصده.
(سمج) السين والميم والجيم أصلٌ يدلُّ على خِلاف الحُسن. يقال هو سَمِجٌ وسَمْجٌ([8])، والجمع سِمَاجٌ وسَمَاجَى. ومن الباب السَّمْج من الألبان، وهو الخبيث الطَّعْم.
(سمح) السين والميم والحاء أصلٌ يدلُّ على سَلاسةٍ وسُهولة. يقال سَمَح له بالشيء. ورجلٌ سَمْحٌ، أي جواد، وقومٌ سُمَحاء ومَسامِيح. ويقال سَمَّح في سيره، إذا أسرع. قال:
* سَمَّحَ واجتابَ فلاةً قِيّا([9]) *
ومن الباب: المُسامَحة في الطِّعان والضَّرب، إذا كان على مُساهَلة. ويقال رُمْحٌ مسَمَّحٌ: قد ثُقِّفَ حتَّى لانَ.
(سمخ) السين والميم والخاء ليس أصلاً؛ لأنَّه من باب الإبدال. والسين فيه مبدلة من صاد. والسِّمَاخ في الأذن: مَدْخَله. ويقال سَمَخْت فلاناً: ضربت سِمَاخَه. وقد سَمَخني بشدة صوتِهِ.
(سمد) السين والميم والدال أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ قُدُماً من غير تعريج. يقال سمَدت الإبلُ في سيرها. إذا جَدّتْ([10]) ومَضَت على رؤوسها. وقال الرَّاجز:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
يقول: ليس في بطونها عَلَف. ومن الباب السُّمود الذي هو اللَّهو. والسَّامد هو اللاهي. ومنه قوله جلَّ وعلا: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]، أي لاهون. وهو قياس الباب؛ لأنَّ اللاهي يمضي في أمره غير معرِّج ولا مُتَمَكِّث. وينشدون:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])فأمَّا قولهم سَمَّد رأسه، إذا استأصل شَعره، فذلك من باب الإبدال؛ لأن أصله الباء، وقد ذكر.
(سمر) السين والميم والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف البياض في اللون. من ذلك السُّمْرة من الألوان، وأصله قولهم: "لا آتيك السَّمَر والقَمَر"، فالقَمر: القمر. والسَّمَر: سواد الليل، ومن ذلك سمِّيت السُّمْرَة. فأمّا السَّامر فالقوم
*يَسْمُرُون. والسامر: المكان الذي يجتمعون فيه للسَّمَر. قال:
* وسامِرٍ طالَ لهم فيه السَّمَرْ([13]) *
والسَّمراء: الحِنطة، للَوْنها. والأسمر: الرُّمح. والأسمر: الماء. فأمَّا السَّمَار فاللّبن الرقيق، وسمِّي بذلك لأنَّه إذا كان [كذلك كان] متغيِّر اللون. والسَّمُر: ضربٌ من شجر الطَّلْحِ، واحدته سَمُرة، ويمكن أن يكون سمِّي بذلك للونه. والسَّمار: مكان في قوله:
لَئنْ وَردَ السَّمَارَ لنَقْتُلَنْه *** فلا وأبيكِ ما وَرَدَ السَّمَارا([14])(سمط) السين والميم والطاء أصلٌ يدلُّ على ضمّ شيء إلى شيء وشدِّه به. فالسَّميط: الآجُرُّ القائم بعضُهُ فوقَ بعض. والسِّمْط: القِلادة، لأنَّها منظومةٌ مجموعٌ بعضُها إلى بعض. ويقال سَمَّط الشيء على مَعاليق السَّرْج. ويقال خُذْ حقَّك مُسَمَّطاً، أي خُذْهُ وعلِّقْه على مَعاليق رَحْلِكَ. فأما الشِّعْر المُسَمَّط، فالذي يكون في سطر البيت([15]) أبياتٌ مسموطةٌ تجمعها قافيةٌ مخالفةٌ مُسمَّطة ملازمة للقصيدة. وأما اللبن السَّامط، وهو الحامض، فليس من الباب؛ لأنَّه من باب الإبدال، والسين مبدلة من خاء.
(سمع) السين والميم والعين أصلٌ واحدٌ، وهو إيناسُ الشيء بالأُذُن، من النّاس وكلِّ ذي أُذُن. تقول: سَمِعْت الشيء سَمْعاً. والسَِّمع : الذِّكْر الجميل. يقال قد ذَهَب سَِمْعُهُ في الناس، أي صِيته. ويقال سَمَاعِ بمعنى استمِعْ. ويقال سَمَّعْتُ بالشيء، إذا  أشعتُهُ ليُتَكلَّم به. والمُسْمِعَة: المُغَنِّية. والمِسْمَع: كالأذن للغَرْبِ؛ وهي عُروةٌ تكون في وسط الغَرْبِ يُجْعَل فيها حبلٌ ليعدل الدّلو. قال الشاعر:
ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا  *** كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ([16])ومما شذّ عن الباب السِّمْع: ولد الذّئب من الضَّبُع.
(سمق) السين والميم والقاف فيه كلمة. ولعلَّ القاف أن تكون مبدلة من الكاف. سَمَق، إذا عَلاَ.
(سمك) السين والميم والكاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على العُلُوِّ. يقال سَمَك، إذا ارتفَعَ. والمسموكات: السماوات. ويقال سَمَكَ في الدَّرَج. واسمُكْ، أي اعْلُ. وسَنَامٌ سامك، أي عالٍ. والمِسْمَاك: ما سَمَكْتَ به البيتَ. قال ذو الرّمة:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
والسِّماك نجم. ومما شذَّ عن الباب وباين الأصل: السَّمَك.
(سمل) السين والميم واللام أصلٌ يدلُّ على ضعفٍ وقلّة. من ذلك  السَّمَل، وهو الثَّوْب الخَلَق. ومنه السَّمَل: الماء القليل يَبقى في الحوض، وجمعه أسمال. وسَمَّلت([18]) البئر: نقَّيتها. وأما الإسمال، وهو الإصلاح بين النَّاس. فمن هذه الكلمة الأخيرة، كأنَّه نَقَّى ما بينهم من العَداوةِ. والله تعالى أعلم.
--------------ـ
([1]) في اللسان: "والتسمين: التبريد، طائفية. وفي حديث الحجاج أنّه أتى بسمكة مشوية فقال للذي حملها: سمنها. فلم يدرِ ما يريد، فقال عَنْبَسة بن سعيد: إنه يقول لك: بردها قليلاً".
([2]) الإعياء: التعب، وفي الأصل: "الأحياء"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) في الأصل "السهمى" في هذا الموضع وسابقه، صوابها من المجمل، ويقال أيضاً "السميهى" كخليطى.
([4]) في الكلام نقص. والبيت بتمامه، كما في ديوانه 165 واللسان:
*ياليتنا والدهر جري السمه*
([5]) وكذا في اللسان. لكن في المجمل "استبنته".
([6]) في الأصل "سمو"، تحريف. وفي اللسان: "والجمع من كل ذلك سماء وسماو".
([7]) البيت لمعود الحكماء معاوية بن مالك، كما في اللسان.
([8]) وسميج أيضاً.
([9]) في اللسان (3: 320): "بلادا قيا".
([10]) في الأصل "أخذت"، صوابه من المجمل واللسان.
([11]) البيت في المجمل مضبوطاً بهذا الضبط.
([12]) البيت في اللسان بدون نسبة.
([13]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 43):
* وسامر طالَ فيه اللهو والسمر *
([14]) لعمرو بن أحمر الباهلي، كما في اللسان (6: 46).
([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "صدر البيت".
([16]) البيت لعبد الله بن أوفى، كما في اللسان (سمع).
([17]) ديوان ذي الرمة 28 واللسان  (سقب، سمك).
([18]) يقال بالتخفيف والتشديد.

ـ

##### Türkçe

(**باب السين والميم وما يثلثهما**)

(**سمن**) **السين والميم والنون** zıddı **الضُّمْر والهزال** olan şeye delâlet eden bir asıldır. Bundan: **السِّمَن**; “o **سمين**’dir” denir. **السَّمْن** de bundandır.

Ve bundan şâz olan şeylerdendir: Araplardan değil de Yemen ehlinin söylediği söylenen bir söz; derler ki: **سَمّنْتُ الشّيءَ**; onu soğuttuğun zaman. **التَّسْمِين**: **التَّبْريد**. Ve denir ki: Haccâc’a bir balık takdim edildi de onu yapan kimseye: “**سَمِّنْها**” dedi; **بَرِّدْها** (soğut) istiyor([1]).

(**سمه**) **السين والميم والهاء** şaşkınlık ve bâtıla delâlet eden bir asıldır. **سَمَه** denir; şaşırdığı zaman; o **سَامِهٌ**’dir ve bir kavim **سمّهٌ**’dir. Ve derler: **سَمَه البعيرُ**; yorgunluğu bilmediği zaman([2]). Ve onların develeri **السُّمَّهَى** olarak gitti; dağıldığı zaman. **السُّمَّهَى**([3]): bâtıl ve yalan. Ama Rü’be’nin sözü:
* **جَرْيَ السُّمَّه**([4]) *

(**سمو**) **السين والميم والواو** yüceliğe delâlet eden bir asıldır. **سَمَوْت** denir; yükseldiğin zaman. **سَمَا بصرُه**: yükseldi. **سَمَا لي شخصٌ**: yükseldi; ta ki onu iyice tesbit ettim([5]). Ve aygır **سما** etti: dişilerine **سَماوَةً** olarak sıçradı. Ve **سَمَاوَةُ الهلال** ve her şeyin: onun silueti/şahsı; çoğulu **سَماوٌ**([6]). Arap, buluta **سماءً**, yağmura da **سماءً** adını verir; onunla yağmur kastedildiğinde **سُمِيّ** üzere çoğul yapılır. **السَّماءة**: şahıs/siluet. **السماء**: evin tavanı. Ve her yüksek, yukarıdan bakan şey **سماء**’dır; hatta atın sırtına **سَماء** denir. Genişletirler; ta ki bitkiye de **سماء** adını verirler. Dedi ki:
إذا نَزَلَ السَّماءُ بأرضِ قومٍ *** رَعَيْناهُ وإن كانوا غِضابا([7])
Ve derler: “**ما زِلْنا نطأُ السَّماءَ حتَّى أتيناكم**”; otlağı ve yağmuru kastediyorlar. Ve denir ki **اسمٍ**’in aslı **سِمْو**’dur; o da yüceliktendir; çünkü o, yüceltme ve mânaya delâlettir.

(**سمت**) **السين والميم والتاء** bir yol, kasıt ve tarîkaya delâlet eden bir asıldır. **سَمَتَ** denir; yolu tuttuğu zaman. Bazıları derdi ki: **السَّمْت**: zan ve hadsle yürüyüştür. O, söyleyenin sözüdür:
* ليس بها ربعٌ لِسَمْتِ السَّامِت *
Ve denir ki: filân kimse elbette **حَسنُ السَّمْتِ**’tir; yolu dosdoğru, hayır fiilini araştıran olduğu zaman. Ondan fiil: **سَمَت**. Ve denir: **سَمَت سَمْتَه**; kastını kastettiği zaman.

(**سمج**) **السين والميم والجيم** güzelliğin zıddına delâlet eden bir asıldır. “O **سَمِجٌ** ve **سَمْجٌ**’dür” denir([8]); çoğulu **سِمَاجٌ** ve **سَمَاجَى**. Babdandır: sütlerden **السَّمْج**; o, kötü tatlı olandır.

(**سمح**) **السين والميم والحاء** akıcılık ve kolaylığa delâlet eden bir asıldır. **سَمَح له بالشيء** denir. Ve bir adam **سَمْحٌ**; yani cömert; bir kavim **سُمَحاء** ve **مَسامِيح**. Ve denir: **سَمَّح في سيره**; yürüyüşünde hızlandığı zaman. Dedi ki:
* سَمَّحَ واجتابَ فلاةً قِيّا([9]) *
Babdandır: **المُسامَحة** mızraklaşmada ve vuruşmada; kolaylık üzere olduğu zaman. Ve denir: **رُمْحٌ مسَمَّحٌ**: düzeltilmiştir; ta ki yumuşamıştır.

(**سمخ**) **السين والميم والخاء** bir asıl değildir; çünkü o, ibdâl babındandır. Ondaki **السين** **صاد**’dan ibdâl edilmiştir. Kulakta **السِّمَاخ**: onun girişi. Ve denir: **سَمَخْت فلاناً**; onun **سِمَاخَه**’ını vurdum. Ve beni, sesinin şiddetiyle **سَمَخني** etti.

(**سمد**) **السين والميم والدال** sapmadan ileriye doğru gitmeye delâlet eden bir asıldır. **سمَدت الإبلُ في سيرها** denir; ciddileştiği([10]) ve başları üzere yürüyüp gittiği zaman. Ve recez söyleyen dedi ki:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
Der ki: karınlarında yem yoktur. Babdandır: eğlence olan **السُّمود**. Ve **السَّامد**: eğlenen kimsedir. Ondandır O’nun (azze ve celle) sözü: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]; yani eğlenenler. Ve o, babın kıyasıdır; çünkü eğlenen, işinde sapmadan ve oyalanmadan yürür. Ve şöyle inşâd ederler:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])
Ama onların “**سَمَّد رأسه**” sözleri; saçını kökünden kazıdığı zaman; bu, ibdâl babındandır; çünkü aslı **الباء**’dır; zikredilmiştir.

(**سمر**) **السين والميم والراء** renk bakımından beyazlığın zıddına delâlet eden tek bir asıldır. Bundan: renklerden **السُّمْرة**; ve aslı onların “**لا آتيك السَّمَر والقَمَر**” sözüdür; **القَمر**: ay. **السَّمَر**: gecenin karalığı; bundan dolayı **السُّمْرَة** adlandırıldı. Ama **السَّامر**: kavimdir;
* **يَسْمُرُون**. Ve **السامر**: **السَّمَر** için toplandıkları yer. Dedi ki:
* وسامِرٍ طالَ لهم فيه السَّمَرْ([13]) *
**السَّمراء**: buğday; rengi için. **الأسمر**: mızrak. **الأسمر**: su. Ama **السَّمَار**: ince süt; bununla adlandırıldı; çünkü o, [öyle olduğunda] rengi değişmiş olur. **السَّمُر**: **شجر الطَّلْحِ**’tan bir tür; tekili **سَمُرة**; ve rengi için bununla adlandırılmış olması mümkündür. Ve **السَّمار**: şu sözde bir mekândır:
لَئنْ وَردَ السَّمَارَ لنَقْتُلَنْه *** فلا وأبيكِ ما وَرَدَ السَّمَارا([14])

(**سمط**) **السين والميم والطاء** bir şeyi bir şeye katıp onunla sıkıca bağlamaya delâlet eden bir asıldır. **السَّميط**: tuğlanın, bir kısmı bir kısmının üstünde dikili olanı. **السِّمْط**: gerdanlık; çünkü o, dizilmiş, bir kısmı bir kısmına toplanmış olandır. Ve denir: **سَمَّط الشيء** eyerin askılarına. Ve denir: “Hakkını **مُسَمَّطاً** al”; yani onu al ve binek eyerinin askılarına as. Ama **الشِّعْر المُسَمَّط**: beytin satırında([15]) kafiyesi farklı, kasideye bitişik, “musammat” bir kafiye tarafından bir araya getirilen “musammat” beyitler bulunan şeydir. Ama ekşi olan **اللبن السَّامط** babdan değildir; çünkü o, ibdâl babındandır; **السين** **خاء**’dan ibdâl edilmiştir.

(**سمع**) **السين والميم والعين** tek bir asıldır; o da, insanlardan ve kulağı olan her şeyden, şeyi kulakla işitip ünsiyet etmektir. Dersin ki: **سَمِعْت** şeyi **سَمْعاً**. **السَِّمع**: güzel anılma. Denir: **ذَهَب سَِمْعُهُ في الناس**; yani şöhreti. Ve **سَمَاعِ** denir; **استمِعْ** mânasında. Ve denir: **سَمَّعْتُ بالشيء**; onu yaydığım zaman ki onunla konuşulsun. **المُسْمِعَة**: şarkıcı kadın. **المِسْمَع**: kovaya benzer **الغَرْب** için kulak gibidir; o, **الغَرْب**’ın ortasında bulunan bir halkadır; kovayı dengelemek için içine bir ip konur. Şair dedi ki:
ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا  *** كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ([16])
Babdan şâz olanlardandır: **السِّمْع**: sırtlanın kurttan olan yavrusu.

(**سمق**) **السين والميم والقاف**’ta bir kelime vardır. Belki de **القاف**, **الكاف**’tan ibdâl edilmiştir. **سَمَق**; yükseldiği zaman.

(**سمك**) **السين والميم والكاف** yüceliğe delâlet eden tek bir asıldır. **سَمَك** denir; yükseldiği zaman. **المسموكات**: gökler. Ve denir: **سَمَكَ في الدَّرَج**. Ve **اسمُكْ**; yani yüksel. Ve **سَنَامٌ سامك**; yani yüksek. **المِسْمَاك**: onunla evi yükselttiğin şeydir. Zû’r-Rumme dedi ki:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
**السِّماك** bir yıldızdır. Babdan şâz olup asıldan ayrılan şeylerdendir: **السَّمَك**.

(**سمل**) **السين والميم واللام** zayıflık ve azlığa delâlet eden bir asıldır. Bundan: **السَّمَل**; o, eski elbisedir. Ondandır **السَّمَل**: havuzda kalan az su; çoğulu **أسمال**. **سَمَّلت**([18]) kuyuyu: onu temizledim. Ama **الإسمال**; o, insanlar arasında ıslah etmektir. Şu son kelimeden; sanki aralarındaki düşmanlıktan olanı temizlemiş gibidir. Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Lisân’da: “**والتسمين: التبريد، طائفية. وفي حديث الحجاج أنّه أتى بسمكة مشوية فقال للذي حملها: سمنها. فلم يدرِ ما يريد، فقال عَنْبَسة بن سعيد: إنه يقول لك: بردها قليلاً**”.
([2]) **الإعياء**: yorgunluk; asılda: “**الأحياء**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([3]) Asılda bu yerde ve öncesinde “**السهمى**”; doğrusu **المجمل**’dendir; ayrıca “**السميهى**” da denir; “**خليطى**” gibi.
([4]) Sözde eksiklik vardır. Beyit tamamıyla, divanında 165 ve Lisân’da:
*ياليتنا والدهر جري السمه*
([5]) Lisân’da da böyledir. Fakat **المجمل**’de “**استبنته**”.
([6]) Asılda “**سمو**”; tahrif. Lisân’da: “**والجمع من كل ذلك سماء وسماو**”.
([7]) Beyit, Lisân’da olduğu üzere, Muâviye b. Mâlik’e aittir.
([8]) **وسميج** da.
([9]) Lisân’da (3: 320): “**بلادا قيا**”.
([10]) Asılda “**أخذت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([11]) Beyit **المجمل**’de bu ضبط ile ضبطlanmıştır.
([12]) Beyit Lisân’da nisbesizdir.
([13]) Rivayeti **المجمل**’de de böyle gelmiştir. Lisân’da (6: 43):
* وسامر طالَ فيه اللهو والسمر *
([14]) Lisân’da (6: 46) olduğu üzere, Amr b. Ahmer el-Bâhilî’nindir.
([15]) **المجمل**’de de böyledir. Lisân’da: “**صدر البيت**”.
([16]) Beyit, Lisân’da (**سمع**) olduğu üzere, Abdullah b. Avfâ’nındır.
([17]) Zû’r-Rumme divanı 28 ve Lisân (**سقب**، **سمك**).
([18]) Hafifletme ve şeddeli söyleyişle denir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س م ط
سمط الجدي‏:‏ نقاه من الصوف وشواه وجديٌ مسموط‏.‏
ومعه سمط من لؤلؤ وسموط‏.‏
وعلقه بسمـوط سرحـه وهـي معاليقـه مـن ا لسيور‏.‏
وأرسل سموط عمامته وهي ما فضل منها فناس‏.‏
وقام بين السماطين‏.‏
وخذوا سماطي الطريق‏:‏ جانبيه‏.‏
وقال أبو النجم‏:‏ حتى إذا الشمس اجتلاها المجتلى بين سماطـي شفـق مهـول ملون من تهاويل الوشي‏.‏
وسمط قصيدته وقصيدة مسمطة‏:‏ شبهت أبياتها المقفاة بالسموط‏.‏
ولـك ‏"‏ حكمـك مسمطـاً ‏"‏‏:‏ مرسـلاً لا اعتـراض عليـك‏.‏
وقـال الفـرزدق للهـذم حيـن عـاذ بقبـر أبيه‏:‏ يا لهذم لك حكمك مسمطاً فقال‏:‏ ناقة كوماء سوداء الحدقـة‏.‏
ورأيتـه متسمطـاً لحمـاً يحملـه‏.‏
ورأيت سميطاً من الآجر وهو القائم بعضه على بعض‏.‏
ونعل سمط وأسماط‏:‏ لا رقعة عليها‏.‏
وأنشد أبو زيد‏:‏ بيض السواعد أسمـاط نعالهـم بكل ساحة قوم منهم أثر وسراويل أسماط‏:‏ غير محشوة‏.‏
قال‏:‏ يلحن من ذي زجل شرواط محتجز بخلق شمطاط على سراويـل لـه أسمـاط ورجل سمط‏:‏ خفيف في جسمه داهية في أمره‏.‏
فلما غدا استذرى له سمط رملة لحوليـن أدنـى عهـده بالدواهن أراد الصائد جعله في لزومه للرملة كالسمط اللازم للعنق‏.‏

##### Türkçe

س م ط
**سمط الجدي**: onu yünden arındırdı ve onu kızarttı; ve oğlak **مسموط**tur.
Ve onunla birlikte inciden bir **سمط** ve **سموط** vardır.
Ve onu, eyerinin askıları olan kayışlardan asma şeyleri olan bir **سمـوط** ile astı.
Ve sarığının **سموط**unu salıverdi; o, ondan artan şeydir; böylece unuttu.
Ve iki **سماط**ın arasında durdu.
Ve “yolun **سماط**ını alın”: onun iki yanı.
Ve Ebû’n-Necm dedi: güneş onu, onu ortaya çıkaran ortaya çıkarınca, dehşetli, renkli bir alacakaranlığın iki **سماط**ı arasında; nakışın dehşetlerinden.
Ve **سمط** onun kasidesini; ve **مسمطة** bir kaside: kafiyeli beyitleri **سموط**a benzetildi.
Ve senin için: “**حكمك مسمطاً**”: gönderilmiş, sana karşı bir itiraz yok.
Ve el-Ferezdak, babasının kabriyle sığındığı zaman el-Hezm’e dedi: “Ey Hezm, senin hükmün **مسمطاً**”; o da dedi: iri hörgüçlü bir deve, gözbebeği kara.
Ve onu, taşıdığı etle **متسمطاً** gördüm.
Ve tuğladan bir **سميط** gördüm; o, bir kısmı bir kısmı üzerinde duran (şey)dir.
Ve bir ayakkabı **سمط** ve **أسماط**: üzerinde yama yoktur.
Ebû Zeyd inşad etti: beyaz pazılılar; ayakkabıları **أسمـاط**tır; her meydanda onlardan bir kavmin izi vardır. Ve şalvarlar **أسماط**: doldurulmamış.
Dedi: “Şu zecel sahibi, yıpranmış bir **شرواط** ile kuşanmış; **شمطاط** bir elbiseyle; onun **أسماط** şalvarları üzerinde.” Ve bir adam **سمط**: bedeninde hafif, işinde bir deha.
Derken sabahlayınca, iki yıllık; yağlılara en yakın ahdi olan; onun için bir kum **سمط**u ile siperlendi. Avcı, onun kuma yapışıp kalmasında, boyna yapışık **سمط** gibi olmasını istedi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَمَطَ الجَدْيَ والحَمَلَ يَسْمِطُه ويَسْمُطُه سَمْطاً، فهو مَسْموط وسَمِيطٌ: نتَفَ عنه الصوفَ ونظَّفه من الشعر بالماء الحارّ ليَشْوِيَه، وقيل: نتَف عنه الصوفَ بعد إِدْخاله في الماء الحارّ؛ الليث: إِذا مُرِط عنه صُوفُه ثم شُوِي بإِهابه فهو سَمِيطٌ. وفي الحديث: ما أَكَل سميطاً أَي مَشْوِيَّة، فَعِيل بمعنى مَفْعول، وأَصل السَّمْطِ أَن يُنْزَعَ صُوفُ الشاةِ المذبوحة بالماء الحارِّ، وإِنما يفعل بها ذلك في الغالب لتُشْوى. وسَمَطَ الشيءَ سَمْطاً: عَلَّقَه. والسِّمْطُ: الخَيْطُ ما دام فيه الخَرَزُ، وإِلا فهو سِلْكٌ.
والسِّمْطُ: خيط النظْمِ لأَنه يُعَلَّقُ، وقيل: هي قِلادةٌ أَطولُ من المِخْنقةِ، وجمعه سُموطٌ؛ قال أَبو الهيثم: السِّمْطُ الخيط الواحد المنْظومُ، والسِّمْطانِ اثنان، يقال: رأَيت في يد فلانة سِمْطاً أَي نَظْماً واحداً يقال له: يَكْ رَسَنْ، وإِذا كانت القلادة ذات نظمين فهي ذاتُ سِمْطَينِ؛ وأَنشد لِطَرَفةَ:
وفي الحَيِّ أَحْوَى يَنْفُضُ المَرْدَ شادِنٌ،
مُظاهِرُ سِمْطَيْ لُؤْلُؤٍ وزَبَرْجَدِ
والسِّمْطُ: الدِّرْعُ يُعَلِّقُها الفارِسُ على عَجُزِ فرسه، وقيل: سَمَّطَها. والسِّمْطُ: واحد السُّمُوطِ، وهي سبُور تُعَلَّقُ من السرْجِ. وسَمَّطْتُ الشيءَ: عَلَّقْتُه على السُّموطِ تَسْمِيطاً. وسَمَّطْتُ الشيء: لَزِمْتُه؛ قال الشاعر:
تَعالَيْ نُسَمِّطْ حُبَّ دَعْدٍ، ونَغْتَدي
سَواءَيْنِ والمَرْعَى بأُمِّ دَرِينِ
أَي تَعاليْ نَلْزَمْ حُبّنا وإِن كان علينا فيه ضِيقة.
والمُسَمَّطُ من الشِّعر: أَبيات مَشْطورة يجمعها قافية واحدة، وقيل: المُسَمَّطُ من الشعر ما قُفِّي أَرباعُ بُيُوتِه وسُمِّطَ في قافية مخالفة؛ يقال: قصِيدةٌ مُسَمَّطة وسِمْطِيّةٌ كقول الشاعر، وقال ابن بري هو لبعض المحدَثين:
وشَيْبَةٍ كالقَسِمِ غَيْر سُودَ اللِّمَمِ
داوَيْتُها بالكَتَمِ زُوراً وبُهْتانا
وقال الليث: الشعر المُسَمَّط الذي يكون في صدر البيت أَبيات مَشْطورة أَو مَنْهوكة مُقَفّاة، ويجمعها قافية مُخالِفةٌ لازمة للقصيدة حتى تنقَضي؛ قال: وقال امرؤُ القيس في قصيدتين سِمْطِيَّتَينِ على هذا المثال تسميان السمطين، وصدر كل قصيدة مِصْراعانِ في بيت ثم سائره ذو سُموط، فقال في إِحداهما:
ومُسْتَلْئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمْحِ ذَيْلَه،
أَقَمْتُ بعَضْبٍ ذي سَفاسِقَ مَيْلَه،
فجَعْتُ به في مُلْتَقَى الخيْلِ خيْلَه،
(* قوله «ملتقى الخيل» في القاموس: ملتقى الحي.)
تركتُ عِتاقَ الطير تحْجُلُ حَوْلَه
كأَنَّ، على سِرْبالِه، نَضْحَ جِرْيالِ
وأَورد ابن بري مُسَمَّطَ امرئ القيس:
توَهَّمْتُ من هِنْدٍ معالِمَ أَطْلالِ،
عَفاهُنَّ طُولُ الدَّهْر في الزَّمن الخالي
مَرابعُ من هِنْدٍ خَلَتْ ومَصايِفُ،
يَصِيحُ بمَغْناها صَدىً وعَوازِفُ
وغَيَّرَها هُوجُ الرِّياحِ العَواصِفُ،
وكلُّ مُسِفٍّ ثُمَّ آخَرُ رادِفُ
بأَسْحَمَ من نَوْءِ السِّماكَينِ هَطَّالِ
وأَورد ابن بري لآخر:
خَيالٌ هاجَ لي شَجَنا،
فَبِتُّ مُكابِداً حَزَنا،
عَمِيدَ القلْبِ مُرْتَهَنا،
بذِكْرِ اللّهْوِ والطَّرَبِ
سَبَتْني ظَبْيَةٌ عَطِلُ،
كأأَنَّ رُضابَها عَسَلُ،
يَنُوءُ بخَصْرِها كَفَلُ،
بنَيْلِ رَوادِفِ الحَقَبِ
يَجُولُ وِشاحُها قَلَقا،
إِذا ما أُلْبِسَتْ، شَفَقا،
رقاقَ العَصْبِ، أَو سَرَقا
مِن المَوْشِيَّةِ القُشُبِ
يَمُجُّ المِسْكَ مَفْرِقُها،
ويُصْبي العَقْلَ مَنْطِقُها،
وتُمْسِي ما يُؤَرِّقُها
سَقامُ العاشِقِ الوَصِبِ
ومن أَمثال العرب السائرة قولهم لمن يجوز حكمُه: حكمُكَ مُسَمَّطاً، قال المبرد: وهو على مَذهب لك حكمُك مسمّطاً أَي مُتَمَّماً إِلا أَنهم يحذفون منه لك، يقال: حكمك مسمطاً أَي متمَّماً، معناه لك حكمُك ولا يستعمل إِلا محذوفاً. قال ابن شميل: يقال للرجل حكمك مسمطاً، قال: معناه مُرْسَلاً يعني به جائزاً. والمُسَمَّطُ: المُرْسَل الذي لا يُرَدُّ. ابن سيده: وخذ حقَّك مسمطاً أَي سهلاً مُجوّزاً نافذاً. وهو لك مسمطاً أَي هنيئاً. ويقال: سَمَّطَ لِغَرِيمه إِذا أَرسله.
ويقال: سَمَطْتُ الرجلَ يميناً على حَقِّي أَي اسْتَحلفته وقد سمَط هو على اليمين يَسْمطُ أَي حلف. ويقال: سَبَطَ فلان على ذلك الأَمر يميناً، وسمَط عليه، بالباء والميم، أَي حلف عليه. وقد سَمَطْتَ يا رجلُ على أَمْرٍ أَنْت فيه فاجِر، وذلك إِذا وكَّدَ اليمين وأَحْلَطَها. ابن الأَعرابي: السّامِطُ الساكِتُ، والسَّمْط السكوت عن الفُضولِ. يقال: سَمَطَ وسمَّطَ وأَسْمَطَ إِذا سكت. والسَّمْطُ: الدّاهي في أَمره الخَفِيفُ في جِسْمِه من الرجال وأَكثر ما يُوصَف به الصَّيّادُ؛ قال رؤبة ونسبه الجوهري للعجاج:
جاءتْ فلاقَتْ عِندَه الضَّآبِلا،
سِمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا
قال ابن بري: الرجز لرؤبة وصواب إِنشاده سِمْطاً، بالكسر
(* قوله «سمطاً
بالكسر» تقدم ضبطه في مادة ولد بالفتح تبعاً للجوهري.) ، لأَنه هنا الصائد؛ شبه بالسّمْطِ من النِّظامِ في صِغَر جِسمه، وسِمْطاً بدل من الضآبل. قال أَبو عمرو: يعني الصياد كأَنه نِظام في خفّته وهُزالِه. والزّعابِلُ: الصغار. وأَورد هذا البيت في ترجمة زعبل، وقال: السَّمْطُ الفقير؛ ومما قاله رؤبة في السِّمْطِ الصائد:
حتى إِذا عايَنَ رَوْعاً رائعا
كِلابَ كَلاَّبٍ وسِمْطاً قابِعا
وناقة سُمُطٌ وأَسْماطٌ: لا وَسْم عليها كما يقال ناقة غُفْلٌ. ونعل سُمُطٌ وسمط
(* قوله «سمط وسمط» الاولى بضمتين كما صرح به القاموس وضبط في الأصل أَيضاً، والثانية لم يتعرض لها في القاموس وشرحه ولعلها كقفل.) وسَمِيطٌ وأَسْماطٌ: لا رُقْعةَ فيها، وقيل: ليست بمَخْصُفةٍ. والسَّمِيطُ من النعل: الطّاقُ الواحد ولا رُقْعةَ فيها؛ قال الأَسود بن يعفر: فأَبْلِعْ بَني سَعْدِ بنِ عِجْلٍ بأَننا
حَذَوْناهُمُ نَعْلَ المِثالِ سَمِيطا
وشاهد الأَسْماط قولُ ليلى الأَخْيلية:
شُمُّ العَرانِينِ أَسْماطٌ نِعالُهُمُ،
بِيضُ السَّرابيلِ لم يَعْلَقْ بها الغَمَرُ
وفي حديث أَبي سَلِيطٍ: رأَيت للنبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، نَعْل أَسْماطٍ، هو جمع سَميطٍ هو من ذلك. وسَراويل أَسماطٌ: غير مَحْشُوّةٍ. وقبل: هو أَن يكون طاقاً واحداً؛ عن ثعلب، وأَنشد بيت الأَسود ابن يعفر. وقال ابن شميل: السِّمْطُ الثوب الذي ليست له بطانةُ طَيْلَسانٍ أَو ما كان من قُطن، ولا يقال كِساء سِمْطٌ ولا مِلْحَفَةُ سِمْط لأَنها لا تُبَطَّن؛ قال الأَزهري: أَراد بالملحفة إِزارَ الليلِ تسميه العرب اللِّحافَ والمِلْحفة إِذا كان طاقاً واحداً. والسَّمِيطُ والسُّمَيْطُ: الآجُرُّ القائمُ بعضُه فوق بعض؛ الأَخيرة عن كراع. قال الأَصمعي: وهو الذي يسمى بالفارسية براستق.
وسَمَطَ اللبنُ يَسْمُطُ سَمْطاً وسُمُوطاً: ذهبت عنه حَلاوةُ الحلَب ولم يتغير طعمه، وقيل: هو أَوّلُ تَغَيُّرِه، وقيل: السامِطُ من اللبن الذي لا يُصَوِّتُ في السِّقاء لطَراءتِه وخُثُورَتِه؛ قال الأَصمعي: المَحْضُ من اللبن ما لم يُخالِطه ماءٌ حُلواً كان أَو حامِضاً، فإِذا ذهبت عنه حَلاوَةُ الحلَب ولم يتغير طعمُه فهو سامِطٌ، فإن أَخذ شيئاً من الرِّيح فهو خامِطٌ، قال: والسامِطُ أَيضاً الماءُ المُغْلَى الذي يَسْمُطُ الشيء. والسامِطُ: المُعَلِّقُ الشيء بحَبْل خلْفَه من السُّمُوطِ؛ قال الزَّفَيانُ:
كأَن أَقْتادِيَ والأَسامِطا
ويقال: ناقة سُمُطٌ لا سِمَةَ عليها، وناقة عُلُطٌ مَوْسُومة. وسَمَطَ السكّينَ سَمْطاً: أَحَدَّها؛ عن كراع.
وسِماطُ القومِ: صَفُّهُم. ويقال: قامَ القومُ حولَه سِماطَيْنِ أَي صفَّين، وكلُّ صفٍّ من الرجال سِماطٌ. وسُموطُ العِمامةِ: ما أُفْضِلَ منها على الصَّدْرِ والأَكتاف. والسِّماطانِ من النخْلِ
(* قوله «من النحل» هو
بالحاء المهملة بالأصل وشرح القاموس والنهاية.) والناسِ: الجانِبانِ، يقال: مشَى بين السِّماطينِ. وفي حديث الإِيمان: حتى سَلِمَ من طَرفِ السِّماطِ؛ السِّماطُ: الجماعة من الناس والنحْل، والمراد في الحديث الجماعة الذين كانوا جلوساً عن جانبيه. وسِماطُ الوادي: ما بين صَدْرِه ومُنْتهاه. وسِمْط الرَّمْلِ: حَبْلُه؛ قال:
فلما غَدا اسْتَذْرَى له سِمْط رَمْلةٍ
لِحَوْلَيْنِ أَدْنَى عَهْدِه بالدَّواهِنِ
(* قوله «فلما غدا إلخ» قال في الاساس بعد أَن نسبه للطرماح: أَراد به الصائد، جعله في لزومه للرملة كالسمط اللازم للعنق.)
وسِمْطٌ وسُمَيطٌ: اسمان. وأَبو السِّمْطِ: من كناهم؛ عن اللحياني.

##### Türkçe

**سَمَطَ** oğlağı ve kuzuyu, onu **يَسْمِطُه** ve **يَسْمُطُه** **سَمْطاً** (diye); o hâlde o **مَسْموط** ve **سَمِيطٌ**dur: Ondan yünü yoldu ve onu sıcak su ile kıldan temizledi ki onu kızartsın; ve denildi ki: Onu sıcak suya soktuğundan sonra ondan yünü yoldu; **الليث**: Eğer ondan yünü yolunmuş, sonra derisiyle kızartılmış ise o **سَمِيطٌ**dur. Ve hadiste: “**سميطاً** yemedi” yani kızartılmış (şey); **فَعِيل** vezni **مَفْعول** mânâsınadır. Ve **السَّمْطِ**in aslı, kesilmiş koyunun yününün sıcak su ile çıkarılmasıdır; ve ancak çoğunlukla ona bu, kızartılsın diye yapılır. Ve **سَمَطَ** şeyi **سَمْطاً**: onu astı. Ve **السِّمْطُ**: içinde boncuk bulunduğu müddetçe iptir; değilse o **سِلْكٌ**tir.

Ve **السِّمْطُ**: dizme ipidir; çünkü o asılır; ve denildi ki: o, **المِخْنقةِ**den daha uzun bir gerdanlıktır; onun çoğulu **سُموطٌ**tur; Ebû’l-Heysem dedi: **السِّمْطُ** tek dizilmiş iptir; **السِّمْطانِ** ikidir; denir: “Falanın elinde **سِمْطاً** gördüm” yani tek bir dizim; ona denir: **يَكْ رَسَنْ**; gerdanlık iki dizimli olursa o, **سِمْطَينِ** sahibidir; ve Tarafe’ye ait olarak inşad etti:

Ve mahallede, esmer, tüyünü silkeleyen bir ceylan yavrusu,
İki **سِمْطَيْ** inci ve zebercedi üst üste takınmış.

Ve **السِّمْطُ**: zırhtır; süvari onu atının sağrısına asar; ve denildi ki: onu **سَمَّطَ**. Ve **السِّمْطُ**: **السُّمُوطِ**un biridir; onlar, eyerden asılan kayışlardır. Ve “**سَمَّطْتُ** şeyi”: onu **السُّموطِ** üzerine **تَسْمِيطاً** asdım. Ve “**سَمَّطْتُ** şeyi”: ona yapıştım; şair dedi:

Gel, Dâd’ın sevgisini **نُسَمِّطْ** edelim (ona yapışalım), ve sabahlayalım,
İkimiz eşit, otlak da Ümmü Derîn’dedir.

Yani: Gel, sevgimize yapışalım; onda bize darlık olsa bile.

Ve şiirden **المُسَمَّطُ**: tek bir kafiye toplayan, ikiye bölünmüş beyitlerdir; ve denildi ki: şiirden **المُسَمَّطُ**, beyitlerinin dörtlükleri kafiyelenmiş ve farklı bir kafiyede **سُمِّطَ** edilmiş olandır; denir: **مُسَمَّطة** ve **سِمْطِيّةٌ** kaside; şairin sözü gibi. İbn Berrî dedi: o, bazı muhdeslerdendir:

Ve bir ak saç ki, bölük gibidir; saç tutamları kara değildir,
Onu **الكَتَمِ** ile tedavi ettim: yalan ve iftira olarak.

Ve **الليث** dedi: **الشعر المُسَمَّط** odur ki, beytin صدر’ında kafiyeli, ikiye bölünmüş yahut kısaltılmış parçalar bulunur; ve onları, kaside bitinceye dek ona bağlı kalan farklı bir kafiye toplar. Dedi: İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki **سِمْطِيَّتَينِ** kasidede söyledi; onlara **السمطين** denir; her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır, sonra geri kalanı **سُموط** sahibidir. Şöyle dedi, ikisinden birinde:

Ve zırhlı birini, mızrakla eteğini açığa çıkardım,
Keskin, eğri saplı bir kılıçla onun eğimini doğrulttum,
Atların buluştuğu yerde onun atını yaraladım,
(* “**ملتقى الخيل**” sözü: **القاموس**’ta: mahallenin buluştuğu yer.)
Soylu kuşları çevresinde sekerek bıraktım,
Sanki onun zırhı üzerinde, **جِرْيالِ** sıçrantısı var.

Ve İbn Berrî, İmru’ul-Kays’ın **مُسَمَّطَ**ını nakletti:

Hind’den harabe izlerini vehmettim,
Onları, eski zamanda, zamanın uzunluğu silmiş,
Hind’den konak yerleri boşalmış ve yazlıklar,
Onun yurdunda bir yankı ve çalgılar bağırır,
Onları, şiddetli fırtınalı rüzgârlar değiştirmiş,
Ve her alçaktan esen, sonra bir başka ardınca gelen,
İki **السِّماكَينِ**in doğuşundan, sağanak, kara bir bulutla.

Ve İbn Berrî, bir başkasına ait olarak nakletti:

Bir hayal, bana kederi coşturdu,
Böylece geceyi, kedere katlanarak geçirdim,
Kalbi yaralı, rehin alınmış,
Oyun ve eğlenceyi anmakla.
Beni, süssüz bir ceylan dişisi esir etti,
Sanki onun tükürüğü baldır,
Onun beline, kalça ağırlık eder,
Kalın kalçaların ağırlığıyla.
Kuşağı, çalkantılı dolaşır,
Giydirildiği vakit, ince,
İnce dokumalı bağlar, yahut hırsızlıkla,
Süslü, yeni elbiseden.
Onun saç ayrımı misk saçar,
Onun konuşması aklı esir eder,
Onu uykusuz bırakan şey, akşam olur,
Yorgun âşığın hastalığıdır.

Ve Arapların dolaşan darb-ı mesellerinden, hükmü geçerli olan kimse için sözleri: “**حكمُكَ مُسَمَّطاً**”; **المبرد** dedi: Bu, “Senin için hükmün **مسمّطاً**” mezhebi üzerinedir; yani tamamlanmış; ancak onlar ondan “senin için”i düşürürler; denir: “**حكمك مسمطاً**” yani tamamlanmış; mânâsı: senin için hükmün; ve ancak düşürülmüş olarak kullanılır. İbn Şümeyl dedi: adama “**حكمك مسمطاً**” denir; dedi: mânâsı **مُرْسَلاً**dır; yani onunla “geçerli” kastedilir. Ve **المُسَمَّطُ**: reddedilmeyen **المُرْسَل**dir. İbn Sîde: “Hakkını **مسمطاً** al” yani kolay, geçirilmiş, نافذ. Ve “O, senin için **مسمطاً**” yani afiyetle. Ve denir: **سَمَّطَ** alacaklısına, onu salıverdiği zaman.

Ve denir: “Adamı, hakkım üzerine yeminle **سَمَطْتُ**” yani onu yemin ettirdim; ve o, yemin üzerine **سمَط** etti, **يَسْمطُ**: yani yemin etti. Ve denir: “Falan, o iş üzerine yeminle **سَبَطَ** etti” ve “ona **سمَط** etti”; **الباء** ve **الميم** ile: yani ona yemin etti. Ve sen, ey adam, içinde fâcir olduğun bir iş üzerine **سَمَطْتَ**; bu, yemini pekiştirdiği ve onu karıştırdığı zamandır. İbnü’l-A‘râbî: **السّامِطُ** susandır; ve **السَّمْط** fazlalıklardan susmaktır. Denir: **سَمَطَ** ve **سمَّطَ** ve **أَسْمَطَ**; sustuğu zaman. Ve **السَّمْطُ**: işinde kurnaz, bedeninde hafif olan erkek (kimsedir); ve en çok onunla avcı vasfedilir; Ru’be dedi; Cevherî onu el-A‘câc’a nisbet etti:

Geldi de yanında **الضَّآبِلا**yı buldu,
Bir **سِمْطاً** ki, küçük çocuklar yetiştirir, ufak tefek.

İbn Berrî dedi: Recez Ru’be’nindir; ve doğru inşad “**سِمْطاً**”, kesre iledir; çünkü burada o, avcıdır; bedeninin küçüklüğünde onu dizimden **السّمْطِ**a benzetti; ve **سِمْطاً**, **الضآبل**den بدل’dir. Ebû Amr dedi: Avcıyı kasteder; sanki hafifliği ve zayıflığında bir dizimdir. Ve **الزّعابِلُ**: küçüklerdir. Bu beyti **زعبل** maddesinde de nakletti ve dedi: **السَّمْطُ** fakirdir. Ru’be’nin avcı **السِّمْطِ** hakkında söylediklerindendir:

Ta ki, ürkütücü bir korkuyu görünce,
Bir köpekçi köpekleri ve çömelmiş bir **سِمْطاً**.

Ve **ناقة سُمُطٌ** ve **أَسْماطٌ**: üzerinde damga yoktur; “**ناقة غُفْلٌ**” denildiği gibi. Ve **نعل سُمُطٌ** ve **سمط** ve **سَمِيطٌ** ve **أَسْماطٌ**: onda yama yoktur; ve denildi ki: dikilmiş (yamalı) değildir. Ve nalın **السَّمِيطُ**u: tek katmandır ve onda yama yoktur; el-Esved b. Ya‘fer dedi:

Sa‘d b. ‘İcl oğullarına yuttur; çünkü biz
Onlara, örnek nalı gibi **سَمِيطا** nal giydirdik.

Ve **أَسْماط** için şahit, Leylâ el-Ahîliyye’nin sözüdür:

Burunları yüksek; nalları **أَسْماطٌ**,
Elbiseleri beyaz; onlara kir bulaşmamış.

Ve Ebû Selît hadîsinde: Peygamber için, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, **نَعْل أَسْماطٍ** gördüm; o, **سَميطٍ**in cem‘idir; o, bundandır. Ve **سَراويل أَسماطٌ**: içi doldurulmamış. Ve denildi: o, tek katman olmasıdır; Sa‘leb’den; ve el-Esved b. Ya‘fer’in beytini inşad etti. İbn Şümeyl dedi: **السِّمْطُ** astarı olmayan elbisedir; **طَيْلَسانٍ** astarı olan yahut pamuktan olan (şey) gibi; ve “**كِساء سِمْطٌ**” denmez, “**مِلْحَفَةُ سِمْط**” da denmez; çünkü onlar astarlanmaz. el-Ezherî dedi: **الملحفة** ile, Arapların **اللِّحافَ** ve **المِلْحفة** diye adlandırdığı gece örtüsünü kastetti; tek katman olunca. Ve **السَّمِيطُ** ve **السُّمَيْطُ**: tuğladır; bir kısmı bir kısmının üstünde duran; ikincisi Kırâ‘dan. el-Asma‘î dedi: O, Farsçada **براستق** diye adlandırılandır.

Ve **سَمَطَ** süt, **يَسْمُطُ** **سَمْطاً** ve **سُمُوطاً**: sağımın tatlılığı ondan gitti ve tadı değişmedi; ve denildi ki: o, değişmesinin başlangıcıdır; ve denildi ki: sütten **السامِطُ**, tazeliği ve koyuluğu sebebiyle tulumda ses çıkarmayandır; el-Asma‘î dedi: Sütten **المَحْضُ**, su karışmamış olandır; tatlı da olsa ekşi de olsa. Sağımın tatlılığı ondan gidip tadı değişmezse o **سامِطٌ**tur; eğer rüzgârdan (koku) bir şey alırsa o **خامِطٌ**tur. Dedi: **السامِطُ** ayrıca, şeyi **يَسْمُطُ** eden kaynatılmış sudur. Ve **السّامِطُ**: arkasındaki ipten, **السُّمُوطِ**tan, bir şey asandır; ez-Zafeyân dedi:

Sanki ben sürüyorum ve **الأَسامِطا**.

Ve denir: **ناقة سُمُطٌ**; üzerinde nişan yoktur; ve **ناقة عُلُطٌ**: damgalıdır. Ve **سَمَطَ** bıçağı **سَمْطاً**: onu biledi; Kırâ‘dan.

Ve **سِماطُ** kavmin: onların safıdır. Ve denir: Kavim onun etrafında **سِماطَيْنِ** olarak durdu; yani iki saf. Erkeklerden her saf **سِماطٌ**tur. Ve sarığın **سُموطُ**u: ondan göğüs ve omuzlar üzerine sarkan fazlalıktır. Ve hurma ağaçlarından ve insanlardan **السِّماطانِ**: iki yandır; denir: **السِّماطينِ** arasında yürüdü. İman hadîsinde: “Ta ki **طَرفِ السِّماطِ**tan selâmet buldu”; **السِّماطُ**: insanlardan ve hurma ağaçlarından topluluktur; hadîste murad, iki yanında oturmakta olan topluluktur. Ve vadinin **سِماطُ**u: başı ile sonu arasındaki (kısım)dır. Ve kumun **سِمْطُ**u: onun ipidir; (şair) dedi:

Sabahlayınca, ona bir kum tepesinin **سِمْط**u siper oldu,
İki yıl boyunca; onun yağlarla en yakın ahdi.

Ve **سِمْطٌ** ve **سُمَيطٌ**: iki isimdir. Ve **أَبو السِّمْطِ**: künyelerdendir; el-Lihyânî’den.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س م ط * * السِّمْطُ * الخيط ما دام فيه الخرز وإلا فهو سلك والسمط أيضا واحد * السُّموطِ * وهي السيور التي تعلق من السرج و * سَمَّطَ * الشيء * تسميطاً * علقه من السموط و * المُسَمَّطُ * من الشعر ما قفي أرباع بيوته و * سُمِّطَ * في قافية مخالفة يقال قصيدة * مُسَمَّطَةٌ * و * سِمْطِيَّةٌ * كقول الشاعر % وشبيه كالقسم % غير سود اللمم % داويها بالكتم % زورا وبهتانا % ولامرئ القيس قصيدتان سمطيتان إحداهما % ومستلئم كشفت بالريح ذيله % أقمت بعضب ذي سفاسق ميله % فجعت به في ملتقى الحي خيله % تركت عتاق الطير تحجل حوله % كأن على سرباله نضح حريال % و * السِّماطانِ * من النخل والناس الجانبان يقال مشى بين السماطين و * سَمَطَ * الجدي نظفه من الشعر بالماء الحار ليشويه وبابه ضرب ونصر فهو * سَمِيطٌ * و * مَسْموطٌ

##### Türkçe

* س م ط * * **السِّمْطُ** * iptir; üzerinde boncuk bulunduğu müddetçe; yoksa o tel olur. Ve **السمط** ayrıca **السُّموطِ**’un bir tekilidir; o da eyerden asılan kayışlardır. Ve **سَمَّطَ** *şeyi* **تسميطاً**: onu **السموط**’tan (kayışlardan) astı. Ve **المُسَمَّطُ** şiirden: beyitlerinin dörtte birleri kafiyeli kılınmış olan (şiir)dir. Ve **سُمِّطَ** farklı bir kafiyede (oldu); **مُسَمَّطَةٌ** ve **سِمْطِيَّةٌ** kasidesi denir; şairin sözü gibi:

وشبيه كالقسم
غير سود اللمم
داويها بالكتم
زورا وبهتانا

Ve İmru’ül-Kays’ın iki **سمطيتان** kasidesi vardır; bunlardan biri:

ومستلئم كشفت بالريح ذيله
أقمت بعضب ذي سفاسق ميله
فجعت به في ملتقى الحي خيله
تركت عتاق الطير تحجل حوله
كأن على سرباله نضح حريال

Ve **السِّماطانِ** hurmadan ve insanlardan iki yan (taraf)tır; “iki **السماطين** arasında yürüdü” denir. Ve **سَمَطَ** oğlağı: onu sıcak su ile kıldan temizledi ki onu kızartsın; ve onun bâbı **ضرب** ve **نصر**’dır; o hâlde o **سَمِيطٌ** ve **مَسْموطٌ**’tur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سمط الجدي والحمل يسمطه ويسمطه، من حد ضرب ونصر، سمطا، فهو مسموط وسميط، إذا نتف عنه صوفه. وفي الصحاح: نظف عنه الشاعر بالماء الحار ليشويه، وقيل: نتف عنه الصوف بعد إدخاله في الماء الحار. وقال الليث: إذا مرط منه صوفه ثم شوي بإهابه، فهو سميط، وفي الحديث:  ما أكل شاة سميطا  أي مشوية، فعيل بمعنى مفعول، وأصل السميط، أن ينزع صوف الشاة المذبوحة بالماء الحار، وإنما يفعل ذلك في الغالب لتشوى. وسمط الشيء سمطا: علقه. وسمط السكين سمطا: أحدها، عن كراع. وسمط اللبن يسمط سمطا وسموطا: ذهبت عنه حلاوته، أي حلاوة الحلب ولم يتغير طعمه، أو هو، أي السموط: أول تغيره. وقيل: السامط من اللبن: الذي لا يصوت في السقاء لطراءته وخثورته، وقال الأصمعي: المحض من اللبن ما لم يخالطه ماء، حلوا كان أو حامضا، فإذا ذهبت عنه حلاوة الحلب ولم يتغير طعمه فهو سامط، فإن أخذ شيئا من الريح فهو خامط. وقال ابن الأعرابي: سمط الرجل سمطا: سكت عن الفضول، كسمط تسميطا، وأسمط إسماطا. والسمط، بالكسر: خيط النظم، لأنه يعلق. وفي الصحاح: السمط: الخيط ما دام فيه الخرز، وإلا فهو سلك، وقيل: هي قلادة أطول من المخنقة، قاله ابن دريد، ج: سموط، وقال أبو الهيثم: السمط: الخيط الواحد المنظوم، والسمطان اثنان، يقال: رأيت في يد فلانة سمطا، أي نظما واحدا، يقال له: يك رسن، فإذا كانت القلادة ذات نظمين فهي ذات سمطين، وأنشد لطرفة:
  وفي الحي أحوى ينفض المرد شادن                      مطاهر سمطي لؤلـؤ وزبـرجـد قلت: وأنشد الزمخشري يرثي شيخه أبا مضر:

  وقـــائلة مـــا هـــذه الـــدر الـــتــــــي                      تسـاقـطـهـا عـينـاك سـمـطـين سـمـــطـــين
  فقلت لها الدر الذي كان قد حشاأبو مضر أذني تساقط من عيني والسمط: الدرع يعلقها الفارس على عجز فرسه، وقد سمطها تسميطا، إذا علقها. والسمط: السير يعلق من السرج، جمعه: سموط، نقله الجوهري. وقال ابن شميل: السمط: الثوب الذي ليست له بطانة، طيلسان أو ما كان من قطن، ولا يقال: كساء سمط ولا ملحفة سمط، لأنها لا تبطن. قال الأزهري: أراد بالملحفة إزار الليل، تسميه العرب اللحاف والملحفة: إذا كان طاقا واحدا. أو السمط من الثياب: ما ظهر من تحت، أي جعل له ظهرا. والسمط: الرجل الداهي في أمره، الخفيف في جسمه، أو الصياد كذلك، وهو أكثر ما يوصف به، وهو مجاز. وأنشد الجوهري للعجاج. كذا بخط أبي سهل، وقال ابن بري: هو لرؤبة، ونبه عليه الصاغاني كذلك:
  سمطا يربي ولدة زعابلا وضبطه هكذا بفتح السين. قال ابن بري: صوابه سمطا، بكسر السين؛ لأنه هنا الصائد، شبه بالسمط من النظام في صغر جسمه، وصدره:
  جاءت فلاقت عنده الضآبلا وسمطا: بدل من الضآبل، وأورد الأزهري هذا البيت في ترجمة زعبل، قال: والزعابل: الصغار، ونقل عن أبي عمرو في معناه: قال: يعني الصياد، كأنه نظام في خفته وهزاله. قال: ومما قال رؤبة في السمط:
  حتى إذا عاين روعا رائعا
  كلاب كلاب وسمطا قابعا والسمط من الرمل: حبله المنتظم كأنه عقد. وهو مجاز. قال الشاعر:
  فلما غدا استذرى له سمط رملة                      لحولين أدنى عهده بالدواهـن والسمط بن الأسود الكندي، والد شرحبيل الصحابي أبو يزيد، أمير حمص لمعاوية وكان من فرسانه، واختلف في صحبته، روى عنه جبير بن نفير، وكثير بن مرة، توفي سنة 42. قال الصاغاني: وأهل الغرب يقولون في اسم والده: السمط، ككتف، منهم أبو علي الغساني، والصواب فيه كسر السين. والسمط: ما أفضل من العمامة على الصدر والكتفين، جمعه سموط. وبنو السمط، بالكسر: قوم من النصارى. وأبو السمط: من كناهم، عن اللحياني، أي من كنى العرب. والسمط، بالضم: ثوب من الصوف. والسميط: الرجل الخفيف الحال، نقله الجوهري، وأنشد قول العجاج هنا، وهو:
  سمطا يربي ولدة زعابلا وقد تقدم الكلام عليه قريبا. والسميط: الآجر القائم بعضه فوق بعض، قال أبو عبيدة: هو الذي يسمى بالفارسية براستق كما في الصحاح والأساس، وفي اللسان: هو قول الأصمعي، كالسميط كزبير، وهذه عن كراع. وناقة سمط، بضمتين، وأسماط: بلا سمة، كما يقال: ناقة غفل، وإذا كانت موسومة يقال: ناقة علط، قاله الأصمعي. ونعل سمط، وسميط، وأسماط: لا رقعة فيها، وقال أبو زيد: أي ليست بمخصوفة، وأنشد:
  بيض السواعد أسماط نعالهم                      بكل ساحة قوم منهم أثـر وقالت ليلى الأخيلية:
  شم العرانين أسماط نـعـالـهـم                      بيض السرابيل لم يعلق بها الغمر وقال الأسود بن يعفر:
  فأبلغ بني سعد بن عجل بأننا                      حذوناهم نعل المثال سميطا

  وفي حديث أبي سليط:  رأيت للنبي صلى الله عليه وسلم نعل أسماط  . وهو جمع سميط، أي طاقا واحدا لا رقعة فيها. وسراويل أسماط: غير محشوة، وقيل: هو أن تكون طاقا واحدا، عن ثعلب، وقال جساس بن قطيب يصف حاديا:
  معتجرا بخلق شمطاط
  على سراويل له أسماط وسمط غريمه، وفي اللسان: لغريمه تسميطا: أرسله، وقال أبو عمرو: المسمط: المرسل الذي لا يرد، وهكذا نقله الجوهري أيضا. وأنشد لرؤبة:
  ينضو المطايا عنق المسمط وسمط الشيء تسميطا: علقه على السموط، وهي السيور. والمسمط: كمعظم، من الشعر: أبيات تجمعها قافية واحدة مخالفة لقوافي الأبيات، وهو مجاز، ويقال: قصيدة مسمطة، وفي الأساس: شبهت أبياتها المقفاة بالسموط. قلت: وكذلك قصيدة سمطية، وفي بعض نسخ الصحاح: سميطة. وقال الليث: الشعر المسمط: الذي يكون في صدر البيت أبيات مشطورة، أو منهوكة مقفاة، وتجمعها قافية مخالفة لازمة للقصيدة حتى تنقضي، قال شيخنا: وهو الذي يقال له عند المولدين المخمس. قلت: ومن أنواعه أيضا المسبع والمثمن كقول امرئ القيس، كما هو نص العين أو غيره، قال الصاغاني: ليس هذا المسمط في شعر امرئ القيس بن حجر، ولا في شعر من يقال له: امرؤ القيس سواه:
  ومستلئم كشفت بالـرمـح ذيلـه                      أقمت بعضب ذي سفاسق ميلـه
  فجعت به في ملتقى الحي خيلـه                      تركت عتاق الطير تحجل حوله
  كأن على أثوابه نضح جـريال قال الجوهري: ولامرئ القيس قصيدتان سمطيتان، إحداهما هذه التي ذكرها، ولم يذكر الثانية، وهكذا هو في العين. وقد روى الأزهري أيضا في كتابه على الوجه الذي ذكره الليث تقليدا، وأنشد الجوهري للشاعر، وقال ابن بري: لبعض المحدثين:
  وشيبة كالقسـم                      غير سود اللمم
  داويتها بالكتـم                      زورا وبهتانـا وأورد ابن بري: مسمط امرئ القيس:
  توهمت من هند معالم أطلالعفاهن طول الدهر في الزمن الخالي
  مرابع من هند خلت ومصايف                      يصـيح بـمـغــنـــاهـــا صـــدى وعـــوازف
  وغـيرهـا هـــوج الـــرياح الـــعـــواصـــف                      وكـــل مـــســـف ثــــم آخـــــــر رادف
  بأسـحـم مـن نـوء الـسـمــاكـــين هـــطـــال وأورد لآخر:
  خيال هاج لي شجنـا                      فبت مكابدا حـزنـا
  عميد القلب مرتهـنـا                      بذكر اللهو والطـرب
  سبتني ظبية عـطـل                      كأن رضابها عسـل
  ينوء بخصرها كـفـل                      بنيل روادف الحقـب
  يجول وشاحها قلـقـا                      إذا ما ألبست شفـقـا
  رقاق العصب أو سرقا                      من الموشية القشـب
  يمج المسك مفرقـهـا                      ويصبي العقل منطقها
  وتمسي ما يؤرقـهـا                      سقام العاشق الوصب

  ومن أمثال العرب السائرة:  حكمك مسمطا  ، أي متمما أي لك حكمك مسمطا، قال المبرد: أي متمما، ولا تقل إلا محذوفا منه لك. وقال ابن شميل: يقال للرجل: حكمك مسمطا، قال: معناه: مرسلا، يعني به جائزا، زاد الزمخشري لا اعتراض عليك. وقولهم: خذه مسمطا، وفي المحكم: وخذ حقك مسمطا، أي سهلا، مجوزا نافذا. وفي الصحاح: خذ حكمك مسمطا، أي مجوزا نافذا. وسماط القوم، بالكسر: صفهم، ومنه يقال: قام بين السماطين. ويقال: قام القوم حوله سماطين، أي صفين. والسماط من الوادي: ما بين صدره ومنتهاه، ج: سمط، بضمتين. والسماط من الطعام: ما يمد عليه، والعامة تضمه، والجمع: أسمطة، وسماطات. ويقال: هم على سماط واحد، أي على نظم واحد، قال رؤبة:
  في مصمعدات على السماط وسميط، كزبير: اسم جماعة منهم: سميط بن سمير تابعي، عن أبي موسى الأشعري، والحسن بن سميط البخاري، عن النضر بن شميل، ومن المتأخرين شيخنا المحدث الصوفي محمد ابن زين باسميط الشبامي العلوي. أخذ عاليا عن خاتمة المتأخرين السيد محمد أبي علوي الحداد، وأجازنا من بلده شبام. وتسمط الشيء: تعلق، وقد سمطه تسميطا. ومما يستدرك عليه: سمطت الشيء تسميطا: لزمته، قال الشاعر:
  تعالي نسمط حب دعد ونغتدي                      سواءين والمرعى بأم درين أي تعالي نلزم حبنا، وإن كان علينا فيه ضيقة. وقصيدة سمطية، بالكسر: مسمطة، نقله الجوهري. ويقال: هو لك مسمطا، أي هنيئا. ويقال: سمطت الرجل يمينا على حقي، أي استحلفته، وقد سمط هو علي اليمين يسمط، أي حلف، ويقال: سبط فلان على ذلك الأمر يمينا، وسمط عليه، بالباء والميم، أي حلف عليه، وقد سمطت يا رجل على أمر أنت فيه فاجر، وذلك إذا وكد اليمين وأحلطها. والسمط، بالفتح: الفقير، نقله الأزهري في ترجمة زعبل، وهو مجاز. والسامط: الماء المغلي الذي يسمط الشيء. والسامط: المعلق الشيء بحبل خلفه، من السموط. وخذوا سماطي الطريق، أي جانبيه، وكذلك السماطان من النخل: الجانبان. والسموط: المعاليق من القلائد، قال:
  وصاديت من ذي بهجة ورقيته                      عليه السموط عابس متغضب وقد سموا سمطا، بالكسر، وسمطا، ككتف. ويقال: سرت يوما مسمطا، أي لا يعوجني شيء. وأبو السميط سعيد بن أبي سعيد المهري عن أبيه، وعنه حرملة بن عمران. وكأمير بكر ابن أبي السميط، روى عن قتادة. وتسمط الشيء: تفلت. هكذا هو في التكملة، ولعله تحريف من الكاتب والصواب تعلق، كما هو في العباب على الصحة، ويقال رأيته متسمطا لحما، أي يحمله، كما في الأساس. والسمطة، محركة: قريتان بأعلى الصعيد، قد رأيت إحداهما.

##### Türkçe

**سمط** **الجدي** ve **الحمل**: onu **يسمطه** ve **يسمطه** (fiili), **حد ضرب ونصر** babından; **سمطا** (mastarı); o hâlde o **مسموط** ve **سميط**tir; ondan yünü yolunduğu zaman. **الصحاح**’ta: sıcak su ile ondan kılı temizledi ki onu kızartsın; ve denildi ki: onu sıcak suya soktuktan sonra ondan yünü yoldu. **الليث** dedi: ondan yününü yolduğu, sonra derisiyle kızartıldığı zaman, o **سميط**tir. Hadiste: “**ما أكل شاة سميطا**”, yani kızartılmış; **فعيل** vezni **مفعول** manasındadır. **السميط**’in aslı: boğazlanmış koyunun yününün sıcak su ile çıkarılmasıdır; ve bu, çoğunlukla kızartılsın diye yapılır. Ve **سمط** şeyi **سمطا**: onu astı. Ve **سمط** bıçağı **سمطا**: bunlardan biridir; **كراع**’dan. Ve **سمط** süt **يسمط** **سمطا** ve **سموطا**: ondan sağım tatlılığı gitti; yani sağımın tatlılığı, tadı değişmediği hâlde; yahut o, yani **السموط**: onun ilk değişmesidir. Ve denildi ki: sütten **السامط**: tazeliği ve koyuluğu sebebiyle tulumda ses çıkarmayan. **الأصمعي** dedi: sütten **المحض** su karışmamış olandır; tatlı da olsa ekşi de olsa. Sağım tatlılığı ondan gidip tadı değişmezse o **سامط**tır; eğer kokudan bir şey alırsa o **خامط**tır. **ابن الأعرابي** dedi: adam **سمط** **سمطا**: fazlalıklardan sustu; **سمط** **تسميطا** gibi; ve **أسمط** **إسماطا**. Ve **السمط** (kesre ile): dizme ipi; çünkü asılır. **الصحاح**’ta: **السمط**: boncuk içinde olduğu müddetçe iptir; değilse o **سلك**tir. Ve denildi ki: o, **المخنقة**’dan daha uzun bir gerdanlıktır; bunu **ابن دريد** söyledi; çoğulu: **سموط**. **أبو الهيثم** dedi: **السمط**: dizilmiş tek iptir; **السمطان** ikidir. Denilir: falancanın elinde bir **سمطا** gördüm; yani tek bir dizme; ona “**يك رسن**” denilir. Gerdanlık iki dizmeli olursa o, iki **سمط** sahibidir. **طرفة**’den okundu:

  Ve mahallede, bıyığı yeni bitmiş bir ceylan yavrusu silkeler;
  **مطاهر**: iki **سمط**u inci ve zeberced.

Dedim: **الزمخشري**, şeyhi **أبو مضر**’a mersiye olarak okudu:

  Ve bir söyleyen: “Bu inciler nedir ki,
  gözlerin onları iki **سمط** iki **سمط** döküyor?”
  Ona dedim: “İnci, **أبو مضر**’un kulağımı doldurmuş olduğu şeydi; gözümden dökülüyor.”

Ve **السمط**: süvarinin zırhı, onu atının sağrısına asar; onu astığı zaman onu **سمطها** **تسميطا** ile (yaptı). Ve **السمط**: eyerden asılan kayış; çoğulu: **سموط**; bunu **الجوهري** nakletti. **ابن شميل** dedi: **السمط**: astarı olmayan elbise; **طيلسان** yahut pamuktan olan şey. “**كساء سمط**” denilmez, “**ملحفة سمط**” da denilmez; çünkü onlar astarlanmaz. **الأزهري** dedi: **الملحفة** ile gece izarını kastetti; Araplar ona **اللحاف** ve **الملحفة** der: tek kat olduğu zaman. Yahut elbiselerden **السمط**: alttan görünen şeydir; yani ona bir arka yaptı. Ve **السمط**: işinde kurnaz, bedeninde hafif adam; yahut avcı da böyledir; en çok onunla vasfedilir; bu mecazdır. **الجوهري**, **العجاج**’a ait olarak inşad etti; **أبو سهل**’in hattında böyle. **ابن بري** dedi: o, **رؤبة**’nindir; **الصاغاني** de buna dikkat çekti:

  **سمطا**: **ولدة زعابلا** yetiştirir.

Zaptı, **السين**’in fethasıyla böyle. **ابن بري** dedi: doğrusu **سمطا**dır, **السين**’in kesresiyle; çünkü burada o avcıdır; bedeninin küçüklüğünde onu dizmeden **السمط**a benzetti. Ve başı:

  Geldi de onun yanında **الضآبلا** ile karşılaştı.

Ve **سمطا**: **الضآبل**’den bedeldir. **الأزهري** bu beyti **زعبل** maddesinde getirdi; dedi: **الزعابل**: küçüklerdir. Manasında **أبو عمرو**’dan nakletti: dedi: avcıyı kastediyor; sanki hafifliği ve zayıflığında bir dizmedir. Dedi: **رؤبة**’nın **السمط** hakkında söylediklerindendir:

  Ta ki, ürkütücü bir korkuyu görünceye kadar;
  Köpekler, köpekler; ve bir **سمطا** çömelmiş.

Ve kumdan **السمط**: düğüm gibi, düzenli ipidir. Bu mecazdır. Şair dedi:

  Sabah olunca, ona bir kum **سمط**u siper oldu;
  iki yıl için; onun **الدواهن** ile ahdi en yakın olanı.

Ve **السمط بن الأسود الكندي**: sahabî **شرحبيل**’in babası, **أبو يزيد**; **معاوية** için Humus emiri idi ve onun süvarilerindendi. Onun sahâbeliğinde ihtilaf edildi. Ondan **جبير بن نفير** ve **كثير بن مرة** rivayet etti. 42 yılında vefat etti. **الصاغاني** dedi: Mağrib ehli, babasının isminde “**السمط**” der; **كتف** gibi; onlardan **أبو علي الغساني**. Doğrusu, **السين**’in kesresidir. Ve **السمط**: sarığın göğüs ve omuzlar üzerine sarkan fazlası; çoğulu **سموط**. Ve **بنو السمط** (kesre ile): Hristiyanlardan bir kavim. Ve **أبو السمط**: künyelerindendir; **اللحياني**’den; yani Arapların künyelerindendir. Ve **السمط** (damme ile): yünden bir elbise. Ve **السميط**: hâli hafif adam; **الجوهري** nakletti; ve burada **العجاج**’ın sözünü inşad etti; o da:

  **سمطا**: **ولدة زعابلا** yetiştirir.

Ve onun hakkında söz az önce geçti. Ve **السميط**: tuğlanın, bir kısmı bir kısmı üstünde duran (şekli). **أبو عبيدة** dedi: o, Farsçada **براستق** diye adlandırılandır; **الصحاح** ve **الأساس**’ta olduğu gibi. **اللسان**’da: o, **الأصمعي**’nin sözüdür. **السميط** ( **زبير** gibi): bu, **كراع**’dandır. Ve **ناقة سمط** (iki damme ile) ve **أسماط**: nişansız; “**ناقة غفل**” denildiği gibi. Damgalı olursa “**ناقة علط**” denilir; bunu **الأصمعي** söyledi. Ve **نعل سمط** ve **سميط** ve **أسماط**: içinde yama yoktur. **أبو زيد** dedi: yani dikilerek yamalanmış değildir. Ve inşad etti:

  Beyaz pazılılar; ayakkabıları **أسماط**;
  her meydanda, onlardan bir kavmin izi vardır.

**ليلى الأخيلية** dedi:

  Yüksek burunlular; ayakkabıları **أسماط**;
  beyaz şalvarlar; onlara çamur bulaşmamış.

**الأسود بن يعفر** dedi:

  **بني سعد بن عجل**’e ulaştır: biz,
  onlara örnek ayakkabının **سميطا**sını giydirdik.

Ve **أبي سليط** hadîsinde: “Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) **نعل أسماط** gördüm.” O, **سميط**’in çoğuludur; yani tek kat, içinde yama olmayan. Ve **سراويل أسماط**: içi doldurulmamış; ve denildi ki: tek kat olmasıdır; **ثعلب**’dan. **جساس بن قطيب**, bir hıdâyı vasfederek dedi:

  Eski bir **شمطاط** ile sarınmış;
  üzerinde **أسماط** şalvar vardır.

Ve **سمط** borçlusunu; **اللسان**’da: borçlusu için **تسميطا**: onu salıverdi. **أبو عمرو** dedi: **المسمط**: geri çevrilmeyen salıverilmiş (kimsedir). **الجوهري** de bunu böyle nakletti. **رؤبة**’den inşad etti:

  **المسمط**’ın boynunu binekler soyup çıkarır.

Ve **سمط** şeyi **تسميطا**: onu **السموط** üzerine astı; onlar kayışlardır. Ve **المسمط** ( **معظم** gibi), şiirdendir: tek bir kafiye ile, beyitlerin kafiyelerine muhalif olarak, onları toplayan beyitler; bu mecazdır. Ve “**قصيدة مسمطة**” denilir. **الأساس**’ta: onun kafiyeli beyitleri **السموط**a benzetildi. Dedim: aynı şekilde “**قصيدة سمطية**” de (kesre ile). **الصحاح**’ın bazı nüshalarında: **سميطة**. **الليث** dedi: **الشعر المسمط**: beyitin صدر’ında ikiye bölünmüş beyitler, yahut eksiltilmiş kafiyeli (parçalar) bulunan; ve onları, kaside bitinceye kadar ona bağlı, muhalif bir kafiye toplar; şeyhimiz dedi: o, müvelledler yanında **المخمس** denilendir. Dedim: türlerindendir ayrıca **المسبع** ve **المثمن**; **امرئ القيس**’in sözü gibi; **العين**’in nassı yahut başkası üzere. **الصاغاني** dedi: bu **المسمط**, **امرئ القيس بن حجر**’in şiirinde değildir; ne de ondan başka “**امرؤ القيس**” denilene nispet edilen şiirde:

  Zırhlanmış bir (kimse) ki, mızrakla eteğini açtım;
  eğriliği olan keskin bir kılıçla onu doğrulttum.
  Mahallenin buluşma yerinde onun atlarını vurdum;
  soylu kuşları onun çevresinde sekerek bıraktım.
  Sanki elbiseleri üzerinde **جريال** serpintisi var.

**الجوهري** dedi: **امرئ القيس**’in iki **سمطية** kasidesi vardır; biri, zikrettiği budur; ikincisini zikretmedi. Ve bu, **العين**’dedir. **الأزهري** de kitabında, **الليث**’in zikrettiği veche göre takliden rivayet etti. **الجوهري** şair için inşad etti. **ابن بري** dedi: bazı muhdeslerdendir:

  Ve bir ak saç, **القسم** gibi;
  saç tutamlarının siyahı değil.
  Onu **الكتم** ile tedavi ettim;
  yalan ve iftira olarak.

**ابن بري** getirdi: **امرئ القيس**’in **مسمط**u:

  **هند**’den, harap izlerin alametlerini vehmettim; onları, eski zamanda zamanın uzunluğu silmişti.
  **هند**’den meskenler; boşaldı ve yazlıklar;
  onun şarkısında bir yankı ve çalgılar bağırır.
  Ve ondan başkası: şiddetli esen rüzgârların azgınları;
  ve her sürükleyen, sonra bir diğeri ardına binen;
  iki **السماك** yıldızının doğuşundan, sağanak, kara bir bulutla.

Ve bir başkası için getirdi:

  Bir hayal, bana bir kederi coşturdu;
  böylece geceyi, bir hüznü çekerek geçirdim.
  Kalbi yaralı, rehin kalmış;
  eğlence ve neşenin zikriyle.
  Beni, süssüz bir ceylan dişisi esir etti;
  sanki tükürüğü baldır.
  Belinin yüküyle bir kalça ağır gelir;
  kalın sağrıların (sahibi) ile.
  Kuşağı çalkalanır;
  kızıllık giydirildiği zaman.
  İnce sinirli (dokuma) yahut hırsızlık (malı);
  kaba nakışlıdan.
  Saç ayrımı misk saçar;
  konuşması aklı esir eder.
  Akşamlar; onu uykusuz bırakan şey,
  âşığın bitkin hastalığıdır.

Arapların dolaşan darb-ı mesellerindendir: “**حكمك مسمطا**”; yani tamamlanmış; yani “senin hükmün, **مسمطا** olarak senindir.” **المبرد** dedi: yani tamamlanmış; ve ancak ondan “senindir” (**لك**) hazfedilmiş olarak söylenir. **ابن شميل** dedi: adama “**حكمك مسمطا**” denilir; dedi: manası: salıverilmiş; bununla caiz olanı kasteder; yani geçerli. **الزمخشري** ekledi: sana itiraz yok. Ve onların sözü: “onu **مسمطا** al.” **المحكم**’de: “ve hakkını **مسمطا** al”; yani kolay, geçirilmiş, nüfuz eden. **الصحاح**’ta: “hükmünü **مسمطا** al”; yani geçirilmiş, nüfuz eden. Ve **سماط** kavmin (kesre ile): onların safı; bundan “iki **سماط** arasında durdu” denilir. Ve denilir: kavim onun etrafında iki **سماط** olarak durdu; yani iki saf. Ve vadiden **السماط**: başı ile sonu arasındaki şey; çoğulu: **سمط** (iki damme ile). Ve yemekten **السماط**: üzerine serilen şey; avam onu damme ile söyler; çoğulu: **أسمطة** ve **سماطات**. Ve denilir: onlar tek bir **سماط** üzeredir; yani tek bir dizge üzeredir. **رؤبة** dedi:

  **مصمعدات** üzerinde, **السماط** üzere.

Ve **سميط** ( **زبير** gibi): bir cemaatin ismidir; onlardan: tâbiî **سميط بن سمير**, **أبي موسى الأشعري**’den; ve **الحسن بن سميط البخاري**, **النضر بن شميل**’den. Ve müteahhirlerden: muhaddis sûfî şeyhimiz **محمد ابن زين باسميط الشبامي العلوي**; müteahhirlerin hâtemi **السيد محمد أبي علوي الحداد**’dan âlî isnadla aldı; ve beldesi **شبام**’dan bize icazet verdi. Ve **تسمط** şey: asıldı; ve onu **سمطه** **تسميطا** ile (yaptı). Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **سمطت** şeyi **تسميطا**: ona yapıştım. Şair dedi:

  Gel, **دعد**’ın sevgisine yapışalım ve sabahlayalım;
  iki eşit olarak; otlak **أم درين**’dedir.

Yani: sevgimize yapışalım; onda bize darlık olsa bile. Ve **قصيدة سمطية** (kesre ile): **مسمطة**; **الجوهري** nakletti. Ve denilir: o, senin için **مسمطا**dır; yani afiyetle. Ve denilir: **سمطت** adamı, hakkım üzerine yeminle; yani onu yemin ettirdim. Ve o, benim üzerime yemini **سمط** **يسمط**; yani yemin etti. Ve denilir: falan, o iş üzerine yeminle **سبط** etti; ve onun üzerine **سمط** etti; **الباء** ve **الميم** ile; yani onun üzerine yemin etti. Ve sen, ey adam, içinde fâcir olduğun bir iş üzerine **سمطت** (yemin ettin); bu, yemini pekiştirdiği ve onu şiddetlendirdiği zamandır. Ve **السمط** (fetha ile): fakir; **الأزهري**, **زعبل** maddesinde nakletti; bu mecazdır. Ve **السامط**: şeyi **يسمط** eden kaynar su. Ve **السامط**: arkasında bir iple şeyi asan; **السموط**’tandır. Ve “yolun **سماطي**”nı alın; yani iki yanını; hurmadan iki **السماطان** da böyledir: iki yan. Ve **السموط**: gerdanlıklardan asılı olanlar. Dedi:

  Güzellik sahibi birinden yüz çevirdim ve onu yükselttim;
  üzerinde **السموط**; asık suratlı, öfkeli.

Ve **سموا** (adlandırdılar) **سمطا** (kesre ile) ve **سمطا** ( **كتف** gibi). Ve denilir: bir gün **مسمطا** yürüdüm; yani beni hiçbir şey eğip bükmez. Ve **أبو السميط سعيد بن أبي سعيد المهري**: babasından; ondan **حرملة بن عمران**. Ve **كأمير بكر ابن أبي السميط**: **قتادة**’den rivayet etti. Ve **تسمط** şey: sıyrılıp çıktı. Bu, **التكملة**’dedir; belki de kâtibin tahrifidir; doğrusu **تعلق**tur; **العباب**’da sahih olarak olduğu üzere. Ve denilir: onu et taşıyarak **متسمطا** gördüm; yani onu taşır; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **السمطة** (harekeli): Yukarı Saîd’de iki köydür; onların birini görmüşümdür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سمَطَهُ
1 سمَطَهُ ذ , and سَمُطَ , and سَمِطَ , (S, M, Msb, K,) inf. n. سَمْطٌ, (S, M, Msb,) namely, a kid, (S, M, Msb, K,) and a lamb, (M,) He removed its hair, (Msb,) or wool, (K,) or cleansed it of the hair, [or wool,] (S,) by means of hot water; (S, Msb, K;) in order to roast it; (S;) or it is generally done for this purpose: (TA:) or he plucked from it the [hair, or] wool, after putting it into hot water. (A.) ― -b2- [And It scalded it: for] you say, of boiling water, يَسْمُطُ الشَّىْءَ [it scalds the thing]. (TA.) -A2- سَمَطَهُ, (M, K,) inf. n. as above, (M,) also signifies He hung it; suspended it; namely, a thing; (M, K;) as also ↓ سمّطهُ, inf. n. تَسْمِيطٌ: (TA:) or the latter, he hung it, or suspended it, upon, (S, K,) or by means of, (so in some copies of the K and in the TA,) سُمُوط, (S, K,) meaning thongs, or straps. (TA.) And الذِّرْعَ ↓ سمّط, (M,) inf. n. تَسْمِيطٌ, (TA,) He hung the coat of mail upon the hinder part of his horse. (M.)

2 سَمَّطَ see 1, in two places. ― -b2- سَمَّطْتُ الشَّىْءَ, inf. n. تَسْمِيتٌ, also signifies I kept, or clave, to the thing: hence a verse cited voce دَرِينٌ. (TA in art. درن.)

تسمّط
5 تسمّط ذ It (a thing, TA) was, or became, hung, or suspended. (K.)

سِمْطٌ
سِمْطٌ ذ A thread, or string, having upon it beads (S, Mgh) or pearls; (Mgh;) otherwise it is called سِلْكٌ: (S, Mgh:) a string of beads or the like; (M, K;) so called because it is hung, or suspended; (M;) a single string thereof; like يَكْ رَسَنْ [in Persian]; a necklace of two strings thereof being called ذَاتُ سِمْطَيْنِ: (IDrd:) or it signifies, (M,) or signifies also, (K,) a necklace longer than the مِخْنَقَة: (IDrd, M, K:) or [simply] a necklace: (Msb:) pl. سُمُوطٌ: (M, K:) which also signifies the things that are suspended (مَعَالِيقُ) from necklaces. (TA.) ― -b2- A thong, or strap, that is suspended from the horse's saddle; (S, K;) sing. of سُمُوطٌ. (S.) ― -b3- The redundant part of the turban, which is left hanging down upon the breast and the shoulder-blades: (K:) pl. as above. (TA.) ― -b4- A coat of mail which the horseman hangs upon the hinder part of his horse. (M, K.) ― -b5- (tropical:) A trail, or long and elevated tract, (حَبْل,) of sand, (K, TA,) regularly disposed, as though it were a necklace. (TA.) -A2- See also سُمُطٌ, in two places.

نَعْلٌ سُمُطٌ
نَعْلٌ سُمُطٌ ذ , (M, K,) and ↓ سَمِيطٌ, (S, M, K,) and ↓ أَسْمَاطٌ, (M, K,) which last is pl. of سَمِيطٌ, (TA,) A sandal, or sole, that is of a single piece [of leather, not of two or more pieces sewed together, one upon another], (طَاقٌ وَاحِدٌ, S, TA,) in which is no patch: (S, M, K:) or the last, (S,) or all, (M,) not having a second piece sewed on to it; (AZ, S, M;) as also ↓ سِمْطٌ. (So in the K, voce فَرْدٌ.) ― -b2- [ثَوْبٌ سُمُطٌ (the latter word occurring twice in art. لجف in the TA, and there opposed to مُبَطَّنٌ, and said to be masc. and fem.,) i. q.] ↓ ثَوْبٌ سِمْطٌ A garment having no lining; [either] a طَيْلَسَان, or such as is of cotton: (ISh, K:) but one does not say كِسَآءٌ سِمْطٌ nor مِلْحَفَةٌ سِمْطٌ, because such are not [ever] lined: (ISh:) or [accord. to some] سِمْطٌ signifies a garment that is lined below; expl. by saying, أَوِ السِّمْطُ مِنَ الثِّيَابِ مَا ظُهِّرَ مِنْ تَحْتُ, (K, TA, [in the CK, and in a MS. copy of the K, for ظُهِّرَ, we find ظَهَرَ,]) i. e. جُعِلَ لَهُ ظَهْرٌ: (TA:) [but I think that ظَهَرَ is undoubtedly the right reading; and that سِمْطٌ means any portion that appears of a garment worn beneath a shorter garment:] see سَنَدٌ, last sentence. ― -b3- ↓ سَرَاوِيلُ أَسْمَاطٌ Trousers, or drawers, not stuffed: (M, K:) i. e., (K,) or, as Th says, (M,) of single cloth, طَاقٌ وَاحِدٌ. (M, K.) ― -b4- نَاقَةٌ سُمُطٌ, (Kr, M, K,) and ↓ أَسْمَاطٌ, (K,) A she-camel without any brand, or mark made by a hot iron. (Kr, M, K.) -A2- سُمُطٌ is also a pl. of سِمَاطٌ [q. v.]. (K.)

سِمَاطٌ
سِمَاطٌ ذ A rank of people: (M, K:) or a side, or lateral part or portion: (Msb:) each of the two sides, or lateral portions, of men, and of palmtrees. (S, Msb.) You say, قَامَ بَيْنَ السِّمَاطَيْنِ He stood between the two ranks. (TA.) And قَامَ القَوْمَ حَوْلَهُ سِمَاطَيْنِ The people stood around him in two ranks. (TA.) And هُمْ عَلَى سِمَاطٍ وَاحِدٍ They are according to one order. (K.) And مَشَى بَيْنَ السِّمَاطَيْنِ He walked between the two sides. (S, Msb.) And خُذُوا سِمَاطَىِ الطَّرِىِّ Take ye the two sides of the fresh, or moist. (TA.) And اِجْعَلِ الأَمْرَ سِمَاطًا وَاحِدًا Make thou the affair, or case, [uniform, or] one uniform thing. (Fr, TA in art. بأج.) ― -b2- The part of a valley which is between the upper extremity and the lower: (M, K:) pl. سُمُطٌ. (K) ― -b3- سِمَاطُ الطَّعَامِ The thing upon which food is spread: (K:) pronounced by the vulgar سُمَاط: [and applied by them to such as is long, prepared for a large company of people:] pl. أَسْمِطَةٌ [a pl. of pauc.] and سِمَاطَاتٌ. (TA.)

سَمِيطٌ
سَمِيطٌ ذ and ↓ مَسْمُوطٌ, applied to a kid, (S, M, Msb, K,) and to a lamb, (M,) Of which the hair, (Msb,) or wool, (K,) has been removed, (Msb, K,) or cleansed of its hair [or wool], (S,) by means of hot water; (S, Msb, K;) in order to its being roasted: (S:) or of which the [hair or] wool has been plucked off from it, after its having been put into hot water: (M:) or the former, plucked of its [hair or] wool, and then roasted with its skin: (Lth:) and a roasted sheep or goat: the former word of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ. (TA.) -A2- See also سَمِيطٌ, and its pl. أَسْمَاطٌ, voce سُمُطٌ; the pl. in three places.

سَامِطٌ
سَامِطٌ ذ Boiling water, that scalds (يَسْمُطُ) a thing. (TA.) -A2- Hanging a thing by a rope behind him; from السُّمُوطُ [pl. of السِّمْطُ]. (TA.)

مَسْمُوطٌ
مَسْمُوطٌ ذ : see سَمِيطٌ.

##### Türkçe

**سمَطَهُ**

1 **سمَطَهُ** ذ , ve **سَمُطَ** , ve **سَمِطَ** , (S, M, Msb, K,) mastar **سَمْطٌ**, (S, M, Msb,) yani, bir oğlak, (S, M, Msb, K,) ve bir kuzu, (M,) Onun kılını giderdi, (Msb,) yahut yününü, (K,) yahut onu kıldan [yahut yünden] temizledi, (S,) sıcak su vasıtasıyla; (S, Msb, K;) onu kızartmak için; (S;) yahut bu maksat için genel olarak yapılır: (TA:) yahut onu sıcak suya koyduktan sonra ondan [kılı, yahut] yünü yoldu. (A.) ― -b2- [Ve Onu haşladı: zira] kaynar su hakkında şöyle dersin: **يَسْمُطُ الشَّىْءَ** [o, şeyi haşlar]. (TA.) -A2- **سَمَطَهُ**, (M, K,) mastar yukarıdaki gibi, (M,) ayrıca şu mânaya gelir: Onu astı; onu asılı kıldı; yani, bir şeyi; (M, K;) bunun gibi ↓ **سمّطهُ**, mastar **تَسْمِيطٌ**: (TA:) yahut ikincisi, onu üzerine astı, yahut asılı kıldı, (S, K,) yahut vasıtasıyla, (K’nın bazı nüshalarında ve TA’da böyle,) **سُمُوط**, (S, K,) yani kayışlar, yahut bağlar. (TA.) Ve **الذِّرْعَ** ↓ **سمّط**, (M,) mastar **تَسْمِيطٌ**, (TA,) zırhı atının arka kısmına astı. (M.)

2 **سَمَّطَ** bk. 1, iki yerde. ― -b2- **سَمَّطْتُ الشَّىْءَ**, mastar **تَسْمِيتٌ**, ayrıca şu mânaya gelir: Şeye yapışıp kaldım, yahut ona bağlı kaldım: bundan dolayı **دَرِينٌ** maddesinde zikredilen bir beyit. (TA, درن maddesinde.)

**تسمّط**

5 **تسمّط** ذ O (bir şey, TA) asıldı, yahut asılı hâle geldi. (K.)

**سِمْطٌ**

**سِمْطٌ** ذ Üzerinde boncuklar (S, Mgh) yahut inciler bulunan bir ip, yahut dizgi; (Mgh;) bunun dışındakine **سِلْكٌ** denir: (S, Mgh:) boncuk yahut benzeri dizisi; (M, K;) asıldığı, yahut asılı olduğu için böyle adlandırılmıştır; (M;) onun tek bir dizisi; Farsçada **يَكْ رَسَنْ** gibi; bunun iki dizili gerdanlığına **ذَاتُ سِمْطَيْنِ** denir: (IDrd:) yahut şu mânaya gelir, (M,) yahut ayrıca şu mânaya gelir, (K,) **مِخْنَقَة**’dan daha uzun bir gerdanlık: (IDrd, M, K:) yahut [sadece] bir gerdanlık: (Msb:) çoğulu **سُمُوطٌ**: (M, K:) ki bu, ayrıca gerdanlıklardan sarkıtılan ( **مَعَالِيقُ** ) şeyler mânasına da gelir. (TA.) ― -b2- Atın eyerinden sarkan bir kayış, yahut bağ; (S, K;) **سُمُوطٌ**’un tekili. (S.) ― -b3- Sarığın, göğüs ve kürek kemikleri üzerine sarkıtılmış bırakılan fazla kısmı: (K:) çoğulu yukarıdaki gibidir. (TA.) ― -b4- Süvarinin atının arka kısmına astığı bir zırh. (M, K.) ― -b5- (mecaz:) Kumdan, düzenli dizilmiş, sanki bir gerdanlık imiş gibi, uzun ve yüksek bir iz, yahut yükselti, ( **حَبْل** ,) (K, TA). (TA.) -A2- Ayrıca **سُمُطٌ**’a da bak, iki yerde.

**نَعْلٌ سُمُطٌ**

**نَعْلٌ سُمُطٌ** ذ , (M, K,) ve ↓ **سَمِيطٌ**, (S, M, K,) ve ↓ **أَسْمَاطٌ**, (M, K,) ki bu sonuncusu **سَمِيطٌ**’un çoğuludur, (TA,) Tek parça [deriden, iki yahut daha çok parçanın birbirine dikilmesiyle üst üste olan değil] bir sandal, yahut taban, ( **طَاقٌ وَاحِدٌ**, S, TA,) içinde yama bulunmayan: (S, M, K:) yahut sonuncusu, (S,) yahut hepsi, (M,) üzerine ikinci bir parça dikilmiş olmayan; (AZ, S, M;) bunun gibi ↓ **سِمْطٌ**. (K’da, **فَرْدٌ** maddesinde böyle.) ― -b2- [**ثَوْبٌ سُمُطٌ** (bu kelime TA’da لجف maddesinde iki defa geçer, orada **مُبَطَّنٌ**’a karşıt kılınır, ve müzekker ve müennes olduğu söylenir,) yani] ↓ **ثَوْبٌ سِمْطٌ** Astarsız bir elbise; [ya] bir **طَيْلَسَان**, yahut pamuktan olan gibi: (ISh, K:) fakat **كِسَآءٌ سِمْطٌ** da denmez, **مِلْحَفَةٌ سِمْطٌ** da; çünkü bunlar [hiçbir zaman] astarlanmaz: (ISh:) yahut [bazılarına göre] **سِمْطٌ** aşağıdan astarlanmış bir elbise mânasına gelir; şu sözle açıklanır: **أَوِ السِّمْطُ مِنَ الثِّيَابِ مَا ظُهِّرَ مِنْ تَحْتُ**, (K, TA, [CK’da ve K’nın bir yazma nüshasında **ظُهِّرَ** yerine **ظَهَرَ** buluruz,]) yani **جُعِلَ لَهُ ظَهْرٌ**: (TA:) [bk. **سَنَدٌ**, son cümle.] ― -b3- ↓ **سَرَاوِيلُ أَسْمَاطٌ** Dolgusuz pantolon, yahut don: (M, K:) yani, (K,) yahut Sa‘leb’in dediği gibi, (M,) tek kat kumaştan, **طَاقٌ وَاحِدٌ**. (M, K.) ― -b4- **نَاقَةٌ سُمُطٌ**, (Kr, M, K,) ve ↓ **أَسْمَاطٌ**, (K,) Üzerinde kızgın demirle yapılmış hiçbir dağ, yahut işaret bulunmayan dişi deve. (Kr, M, K.) -A2- **سُمُطٌ** ayrıca **سِمَاطٌ**’un bir çoğuludur [bk.]. (K.)

**سِمَاطٌ**

**سِمَاطٌ** ذ İnsanlardan bir sıra: (M, K:) yahut bir yan, yahut yanal kısım yahut bölüm: (Msb:) insanların ve hurma ağaçlarının iki yanından her biri. (S, Msb.) Şöyle dersin: **قَامَ بَيْنَ السِّمَاطَيْنِ** İki sıra arasında durdu. (TA.) Ve **قَامَ القَوْمَ حَوْلَهُ سِمَاطَيْنِ** Halk onun etrafında iki sıra hâlinde durdu. (TA.) Ve **هُمْ عَلَى سِمَاطٍ وَاحِدٍ** Onlar tek bir düzen üzeredir. (K.) Ve **مَشَى بَيْنَ السِّمَاطَيْنِ** İki yan arasında yürüdü. (S, Msb.) Ve **خُذُوا سِمَاطَىِ الطَّرِىِّ** Tazenin, yahut yaşın iki yanını alın. (TA.) Ve **اِجْعَلِ الأَمْرَ سِمَاطًا وَاحِدًا** Sen işi, yahut durumu, [tekdüze, yahut] tek bir tekdüze şey yap. (Fr, TA, بأج maddesinde.) ― -b2- Bir vadinin, üst uç ile alt uç arasındaki kısmı: (M, K:) çoğulu **سُمُطٌ**. (K) ― -b3- **سِمَاطُ الطَّعَامِ** Yemeğin üzerine serildiği şey: (K:) avam bunu **سُمَاط** diye telaffuz eder: [ve onlarca, büyük bir insan topluluğu için hazırlanmış uzun olana uygulanır:] çoğulu **أَسْمِطَةٌ** [azlık çoğulu] ve **سِمَاطَاتٌ**. (TA.)

**سَمِيطٌ**

**سَمِيطٌ** ذ ve ↓ **مَسْمُوطٌ**, bir oğlağa, (S, M, Msb, K,) ve bir kuzuya, (M,) uygulanır: Kılı, (Msb,) yahut yünü, (K,) giderilmiş olan, (Msb, K,) yahut kılından [yahut yününden] temizlenmiş olan, (S,) sıcak su vasıtasıyla; (S, Msb, K;) kızartılmak üzere: (S:) yahut sıcak suya konulmasından sonra ondan [kıl yahut] yün yolunmuş olan: (M:) yahut birincisi, [kıl yahut] yünü yolunmuş, sonra derisiyle birlikte kızartılmış olan: (Lth:) ve kızartılmış koyun yahut keçi: birinci kelime, **فَعِيلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni mânasındadır. (TA.) -A2- Ayrıca **سَمِيطٌ**’a ve onun çoğulu **أَسْمَاطٌ**’a bak, **سُمُطٌ** maddesinde; çoğul üç yerde.

**سَامِطٌ**

**سَامِطٌ** ذ Bir şeyi haşlayan ( **يَسْمُطُ** ) kaynar su. (TA.) -A2- Onun arkasında bir ip ile bir şeyi asan; **السُّمُوطُ**’tan [**السِّمْطُ**’un çoğulu]. (TA.)

**مَسْمُوطٌ**

**مَسْمُوطٌ** ذ : bk. **سَمِيطٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَمَطَ
سَمَطَ I ,  U ( n. ac. سَمْط 1 ),
a.  Scalded.

b.  Hung, suspended.

c.  U ( n. ac. سُمُوْط 27 ), Began to turn ( milk ).

سَمَّطَ
سَمَّطَ II ,
a.  Hung, fastened to the saddle.

b.  Composed ( verses ).

تَسَمَّطَ
تَسَمَّطَ V ,
a.  Was hung up, suspended.

سَمْط
سَمْط 1 ,
a.  Poor, penniless.

سِمْط
سِمْط 2 , ( pl. سُمُوْط 27 ),
a.  String, thread.

b.  Saddlestrap.

c.  End, lappet of the turban.

d.  Having no lining ( garment ).

e.  Intelligent, clever.

سُمُط
سُمُط 10 ,
a.  Made of a single piece ( sandal &  c. ).

b.  Unbranded, unmarked ( camel ).

سِمَاْط
سِمَاْط 23 , ( pl. سُمُط 10 ),
a.  Row, rank, series.

b.  Middle.

c.  ( pl. أَسْمِطَة 15t ), Table-cloth.

سَمِيْط
سَمِيْط 25 ,
a.  Row, layer of bricks.

b.  see 1 .

c.  Scalded.

سَمِيْطَة
سَمِيْطَة 25t ,
a.  A certain kind of poetry.

أَسْمَاْط
أَسْمَاْط 38 ,
a.  see 10 .

مُسَمَّطَة
مُسَمَّطَة
a.  see 25t .

##### Türkçe

سَمَطَ
**سَمَطَ** I , U ( n. ac. **سَمْط** 1 ),
a. Haşlandı.

b. Asıldı, sarkıtıldı.

c. U ( n. ac. **سُمُوْط** 27 ), (süt) dönmeye başladı.

سَمَّطَ
**سَمَّطَ** II ,
a. Asıldı, eyere bağlandı.

b. (beyitler) tertip etti.

تَسَمَّطَ
**تَسَمَّطَ** V ,
a. Asıldı, sarkıtıldı.

سَمْط
**سَمْط** 1 ,
a. Yoksul, parasız.

سِمْط
**سِمْط** 2 , ( pl. **سُمُوْط** 27 ),
a. İp, lif.

b. Eyer kayışı.

c. Sarığın ucu, sarkıntısı.

d. Astarsız (elbise).

e. Zeki, akıllı.

سُمُط
**سُمُط** 10 ,
a. Tek parçadan yapılmış (sandal ve benzeri).

b. Dağlanmamış, işaretlenmemiş (deve).

سِمَاْط
**سِمَاْط** 23 , ( pl. **سُمُط** 10 ),
a. Sıra, saf, dizi.

b. Orta.

c. ( pl. **أَسْمِطَة** 15t ), Sofra örtüsü.

سَمِيْط
**سَمِيْط** 25 ,
a. Sıra, tuğla tabakası.

b. 1’e bak.

c. Haşlanmış.

سَمِيْطَة
**سَمِيْطَة** 25t ,
a. Şiirin belirli bir türü.

أَسْمَاْط
**أَسْمَاْط** 38 ,
a. 10’a bak.

مُسَمَّطَة
**مُسَمَّطَة**
a. 25t’ye bak.
