# سمعل (س-م-ع-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - م - ع - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

إسماعيل، بكسر الهمزة، أهمله الجماعة كلهم، وهو ابن إبراهيم الخليل، عليهما الصلاة والسلام، وعلى ولدهما صلى الله تعالى عليه وسلم، ومعناه بالسريانية: مطيع الله، ولذا يكنى من كان اسمه إسماعيل بأبي مطيع، روي عن النبي صلى الله تعالى عليه وسلم، أنه قال: أول من كتب بالعربية إسماعيل عليه الصلاة والسلام، قال أبو عمرو: وهذه الرواية أصح من رواية من روى: أول من تكلم بالعربية إسماعيل، والخلاف في ذلك كثير، وأمه أم ولد، وتدعى هاجر، من قبط مصر، من قرية يقال لها: أم العرب قرب الفرما، وهو الجد الثلاثون لسيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، نبي مرسل، أرسله الله تعالى إلى أخواله، وإلى العماليق الذين كانوا بأرض الحجاز، فآمن بعضهم، وكفر بعضهم، وهو أكبر أولاد أبيه، وبين وفاته ومولد نبينا صلى الله عليه وسلم نحو من ألفين وستمائة سنة، ويقال فيه: إسماعين، بالنون، وزعم ابن السكيت أن نونه بدل من اللام، وتقدمت نظائره.
 قال شيخنا: وذكر المصنف في كتاب لغات القرآن، الذي سماه: مطلع زواهر النجوم: إن إسماعيل عليه السلام أول من تسمى بهذا الاسم من بني آدم، قال: واحترزنا بهذا القيد عن الملائكة، فإن فيهم إسماعيل، وهو أمين ملائكة سماء الدنيا، كما ذكر في قصة المعراج، قال: وله كلام أوسع من هذا في كتابه: تحفة القماعيل، فيمن تسمى من الملائكة إسماعيل. انتهى.
 قلت: وهذا الكتاب أهداه لملك زبيد الأشرف إسماعيل، وباسمه صنف هذا الكتاب، أعني القاموس، كما مر في الخطبة، وقرأت في الروض للسهيلي، قال: إسماعيل اسم ملك تحت يده سبعون ألف ملك، تحت يد كل ملك سبعون ألف ملك، كذا في مسند الحارث بن أبي أسامة، وفي رواية ابن إسحاق: اثنا عشر ألف ملك.
 وهو الذبيح على الصحيح، صححه جماعة من المحدثين، واستدلوا بقوله صلى الله عليه وسلم:  أنا ابن الذبيحين  والذبيح الثاني هو جده عبد المطلب بن عبد مناف، وقيل: بل الذبيح إسحاق عليه السلام، وصححه جماعة، وعليه إجماع أهل الكتابين، وتفصيل الأقوال في شرح المواهب للزرقاني، فراجعه.
 ومما يستدرك عليه: الإسماعيليون: محدثون، نسبوا إلى جدهم، منهم أبو سعد الجرجاني، وأبوه الإمام أبو بكر، ومن ولده: أبو نصر محمد بن أحمد ابن إبراهيم، وأبو حامد الإسماعيلي، صاحب ابن سريج، وأبو الحسن النيسابوري، وغيرهم، وأما أبو عبد الله الإسماعيلي البغدادي الرقي، فلعنايته بجمع أحاديث إسماعيل بن أبي خالد.

  والإسماعيلية: فرقة من الباطنية، قالوا بإمامة إسماعيل بن جعفر الصادق.

المسمغل، كمشمعل، أهمله الجوهري، وقال ابن سيده، و ألص أغاني: هو الطويل من الإبل، وهي مسمغلة، والجسرة مثلها. ومما يستدرك عليه: المسمغلة: الناقة السريعة، ومنهم من يجعل الميم زائدة، ويقال: هو بالشين والعين، كما سيأتي.

##### Türkçe

**إسماعيل**; hemzenin kesriyle; cemaatin hepsi onu ihmal etti; ve o, İbrahim Halîl’in oğludur; ikisine de salât ve selâm olsun; ve onların evlâdına da Allah Teâlâ salât etsin ve selâm etsin; ve onun Süryânîce mânâsı: **مطيع الله**; bundan dolayı adı **إسماعيل** olan kimse **أبي مطيع** künyesiyle künyelenir; Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم’den rivayet olundu ki, şöyle dedi: “Arapça ile yazan ilk kimse **إسماعيل** عليه الصلاة والسلام’dır.” Ebû Amr dedi: “Ve bu rivayet, ‘Arapça ile konuşan ilk kimse **إسماعيل**’ diye rivayet edenin rivayetinden daha sahihtir”; ve bu hususta ihtilâf çoktur; ve annesi bir ümmü veleddir; ve ona **هاجر** denilir; Mısır Kıptîlerindendir; **الفرما** yakınında **أم العرب** denilen bir köydendir; ve o, Efendimiz Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in otuzuncu ceddi-dir; gönderilmiş bir nebîdir; Allah Teâlâ onu dayılarına ve Hicaz toprağında bulunan **العماليق**’e gönderdi; onların bir kısmı iman etti, bir kısmı küfretti; ve o, babasının evlâtlarının en büyüğüdür; ve onun vefatı ile Nebîmiz صلى الله عليه وسلم’in doğumu arasında yaklaşık iki bin altı yüz sene vardır; ve onun hakkında **إسماعين** (nûn ile) denilir; ve İbnü’s-Sikkît, onun nûnunun lâmın bedeli olduğunu iddia etti; ve benzerleri daha önce geçti.

Şeyhimiz dedi: Müellif, **مطلع زواهر النجوم** diye isimlendirdiği **لغات القرآن** kitabında zikretti ki: **إسماعيل** عليه السلام, Âdemoğullarından bu isimle isimlenen ilk kimsedir. Dedi: “Ve bu kayıtla meleklerden sakındık; zira onların içinde **إسماعيل** vardır; ve o, mi‘râc kıssasında zikredildiği üzere, dünya semâsının meleklerinin emînidir.” Dedi: “Ve onun bu hususta, kitabı **تحفة القماعيل**’de, meleklerden kimlerin **إسماعيل** diye isimlendiği hakkında, bundan daha geniş bir sözü vardır.” Bitti.

Ben dedim: Ve bu kitabı, Zebîd meliki **الأشرف إسماعيل**’e hediye etti; ve bu kitabı, yani **القاموس**’u, hutbede geçtiği üzere, onun adıyla telif etti. Ve Süheylî’nin **الروض**’unda okudum; dedi: “**إسماعيل** yetmiş bin meleğin emrinde bulunduğu bir meleğin adıdır; her meleğin emri altında yetmiş bin melek vardır.” Böylece **مسند الحارث بن أبي أسامة**’dadır. İbn İshâk’ın rivayetinde: on iki bin melek.

Ve o, sahih olana göre **الذبيح**’tir; muhaddislerden bir cemaat onu sahih saydı; ve onunla, صلى الله عليه وسلم’in şu sözüyle istidlâl ettiler: “**أنا ابن الذبيحين**”; ve ikinci **الذبيح**, ceddi **عبد المطلب بن عبد مناف**’tır. Ve denildi ki: bilakis **الذبيح** **إسحاق** عليه السلام’dır; ve bir cemaat onu sahih saydı; ve iki kitab ehlinin icmâı bunun üzerinedir. Kavillerin tafsili **شرح المواهب**’de, Zerkanî’nindir; ona müracaat et.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الإسماعيليون**: muhdeslerdir; ceddlerine nisbet olundular; onlardandır: Ebû Sa‘d el-Cürcânî ve babası imâm Ebû Bekir; ve onun zürriyetindendir: Ebû Nasr Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm; ve İbn Süreyc’in arkadaşı Ebû Hâmid el-İsmâ‘îlî; ve Ebû’l-Hasen en-Nîsâbûrî ve başkaları. Amma Ebû Abdillâh el-İsmâ‘îlî el-Bağdâdî er-Rakkî ise, **إسماعيل بن أبي خالد** hadislerini toplamaya olan ihtimamından dolayıdır.

Ve **الإسماعيلية**: bâtınîlerden bir fırkadır; **إسماعيل بن جعفر الصادق**’ın imametine kail oldular.

**المسمغل**, **كمشمعل** gibi; Cevherî onu ihmal etti; ve İbn Sîde dedi; ve **ألص أغاني**: o, develerden uzun olandır; ve o, **مسمغلة**’dir; ve **الجسرة** onun gibidir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المسمغلة**: hızlı dişi devedir; ve onlardan kimisi mîmi zâid kılar; ve denilir ki: o, şîn ve ‘ayn iledir; ileride geleceği üzere.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سمعل
سَمْعَلَ - يُسَمْعِلُ - إِسْمَاعِيل
سمعَلَ - يُسَمْعِلُ + الكائن: يخضع ويمتثل، ويتخلى عن إرادته وعن خروجه عن الطاعة
اسْماعِيْل: المطيع والممتثل لله: وهو اسم النبي المعروف ابن ابراهيم النبي عليهما السلام: ويقال أنه بالعبرية: سمَّاعُ إيل أي سميع الله أي مطيع الله، والله أعلم
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الرجوع عن الذنب والمعصية، والندم والتوبة والعودة للطاعة والخضوع لله " وهي:
هَادَ - يَهُوْدُ، تَابَ - يَتُوْبُ، سَرأََلَ - يُسَرْئِلُ، نَاحَ - يَنُوْحُ، سَمْعَلَ -  يُسَمْعِلُ، زَكَرَ - يَزْكَرُ
قصة اسماعيل من حيث اللفظ : إسماعيل
دعاء إبراهيم بأن يهبه الله الولد - اسماعيل ابن إبراهيم	﴿رب هب لي من الصالحين(100) فبشرناه بغلام حليم(101)﴾ الصافات ﴿الحمد لله الذي وهب لي على الكبر إسماعيل وإسحاق إن ربي لسميع الدعاء(39)﴾ إبراهيم

إله اسماعيل وإبراهيم - كانا مسلمين﴿أم كنتم شهداء إذ حضر يعقوب الموت إذ قال لبنيه ما تعبدون من بعدي قالوا نعبد إلهك وإله آبائك إبراهيم وإسماعيل وإسحاق إلها واحدا ونحن له مسلمون(133)﴾ البقرة ﴿أم تقولون إن إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط كانوا هودا أو نصارى قل أأنتم أعلم أم الله ومن أظلم ممن كتم شهادة عنده من الله وما الله بغافل عما تعملون(140)﴾ البقرة

بناء البيت من قبل اسماعيل وإبراهيم وتطهيره﴿وإذ يرفع إبراهيم القواعد من البيت وإسماعيل ربنا تقبل منا إنك أنت السميع العليم(127)﴾ البقرة ﴿وإذ جعلنا البيت مثابة للناس وأمنا واتخذوا من مقام إبراهيم مصلى وعهدنا إلى إبراهيم وإسماعيل أن طهرا بيتي للطائفين والعاكفين والركع السجود(125)﴾ البقرة

ما أنزل إلى وعلى اسماعيل﴿قولوا آمنا بالله وما أنزل إلينا وما أنزل إلى إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط وما أوتي موسى وعيسى وما أوتي النبيون من ربهم لا نفرق بين أحد منهم ونحن له مسلمون(136)﴾ البقرة ﴿قل آمنا بالله وما أنزل علينا وما أنزل على إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط وما أوتي موسى وعيسى والنبيون من ربهم لا نفرق بين أحد منهم ونحن له مسلمون(84)﴾ البقرة

نعم الله على اسماعيل﴿وإسماعيل واليسع ويونس ولوطا وكلا فضلنا على العالمين(86)﴾ الأنعام ﴿واذكر إسماعيل واليسع وذا الكفل وكل من الأخيار(48)﴾ ص

صفات اسماعيل﴿واذكر في الكتاب إسماعيل إنه كان صادق الوعد وكان رسولا نبيا(54)﴾ مريم ﴿وإسماعيل وإدريس وذا الكفل كل من الصابرين(85)﴾ الأنبياء

الوحي إلى اسماعيل﴿إنا أوحينا إليك كما أوحينا إلى نوح والنبيين من بعده وأوحينا إلى إبراهيم وإسماعيل وإسحاق ويعقوب والأسباط وعيسى وأيوب ويونس وهارون وسليمان وآتينا داوود زبورا(163)﴾ النساء ﴿ونجيناه ولوطا إلى الأرض التي باركنا فيها للعالمين(71)ووهبنا له إسحاق ويعقوب نافلة وكلا جعلنا صالحين(72)وجعلناهم أئمة يهدون بأمرنا وأوحينا إليهم فعل الخيرات وإقامة الصلاة وإيتاء الزكاة وكانوا لنا عابدين(73)﴾ الأنبياء
القاموس المحيط:
- إسْمَاعيلُ، بكسر الهَمْزَةِ ابنُ إبراهيمَ الخَليلِ، عليهما السلامُ، ومَعْناهُ مُطيعُ الله، وهو الذَّبيحُ على الصَّحيح.
تاج العروس:
س م ع . ل
إسْمَاعِيلُ بِكَسْرِ الهَمْزَةِ أَهْمَلَهُ الجَماعَةُ كُلُّهم وهو ابنُ إِبْراهِيمَ الْخَلِيلِ عليْهِما الصَّلاةُ والسَّلامُ وعَلى وَلَدِهِما صلَّى اللهُ تَعالى عليْهِ وسلَّم ومَعْنَاهُ بالسُّرْيَانِيَّةِ : مُطِيعُ اللهِولِذَا يُكْنَى مَنْ كانَ اسْمُهُ إِسْماعِيلَ بأَبِي مُطِيع رُوِيَ عَن النَّبِيِّ صلَّى اللهُ تَعالى عليْهِ وسلَّم أَنَّهُ قالَ : أَوَّلُ مَنْ كَتَبَ بِالْعَرَبِيَّةِ إِسْمَاعِيلُ عَلَيْهِ الصَّلاةُ والسَّلامُ قالَ أَبو عَمْرٍو : وهذِه الرِّوايَةُ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ مَنْ رَوَى : أَوَّلُ مَنْ تَكَلَّمَ بالْعَرَبِيَّةِ إِسْمَاعِيلُ والخِلاَفُ في ذلكَ كَثيرٌ وأَمُّهُ أُمُّ وَلَدٍ وتُدْعَى هَاجَرَ مِنْ قِبْطِ مصْرَ مِنْ قَرْيَةٍ يُقالُ لَها : أُمُّ العَرَبِ قُرْبَ الْفَرَما وهو الجَدُّ الثَّلاثُونَ لِسَيِّدِنا رَسُولِ اللهِ صلى الله عليه وسلم نَبِيٌّ مُرْسَلٌ أَرْسَلَهُ اللهُ تَعالَى إلى أَخْوالِهِ وإلى الْعَمالِيقِ الذينَ كانُوا بأَرْضِ الحِجَازِ فآمَنَ بَعْضُهم وكَفَرَ بَعْضُهم وهو أَكْبَرُ أَوْلادِ أَبِيهِ وبَيْنَ وَفَاتِهِ ومَوَلِدِ نَبِيِّنا صلى الله عليه وسلم نَحْوٌ مِنْ أَلْفَيْنِ وسِتِّمَائِةِ سَنَةٍ ويُقالُ فيه : إسْماعِينُ بالنُّونِ وزَعَمَ ابنُ السِّكِّيتِ أنَّ نُونَهُ بَدَلٌ مِنَ الَّلامِ وتَقَدَّمَتْ نَظَائِرُهُ
قالَ شَيْخُنا : وذَكَر المُصَنِّفُ في كِتَابِ لُغَاتِ الْقُرآنِ الذي سَمَّاهُ : مَطْلَعُ زَوَاهِرِ النُّجُومِ : إنَّ إِسْماعِيلَ عليْهِ السَّلامُ أَوَّلُ مَنْ تَسَمَّى بِهذا الاِسْمِ مِنْ بَنِي آدَمَ قالَ : واحْتَرَزْنا بهذا القَيْدِ عِنِ الْمَلائِكَةِ فإِنَّ فيهم إِسْماعِيلَ وهو أَمِينُ مَلائِكَةِ سَماءِ الدُّنْيا كما ذُكِرَ في قِصَّةِ المِعْراجِ قالَ : ولَهُ كَلامٌ أَوْسَعُ مِنْ هَذا في كِتابِهِ : تَحْفَةُ القَمَاعِيل فيمَنْ تَسَمَّى مِنَ المَلائِكَةِ إسْماعِيل . انْتَهَى
قلتُ : وهذا الكِتَابُ أَهْدَاهُ لِمَلِكِ زَبِيدٍ الأَشْرَفِ إِسْماعِيلَ وبِاسْمِهِ صَنَّفَ هذا الكتابَ أَعْنِي القَامُوسَ كَما مَرَّ في الخُطْبَةِ وقَرَأْتُ في الرَّوْضِ لِلسُّهَيْلِيِّ قالَ : إسْماعِيلُ اسْمُ مَلَكٍ تحتَ يَدِهِ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ تَحْتَ يَدِ كُلِّ مَلَكٍ سَبْعُون ألفَ مَلَكٍ كذَا في مُسْنَدِ الحارِثِ بنِ أَبي أُسَامَةَ وفي رِوَايَةِ ابنِ إِسْحَاقَ : اثْنا عَشَرَ أَلْفَ مَلَكٍ
وهو الذَّبِيحُ عَلى الصَّحِيحِ صَحَّحَهُ جَماعَةٌ مِنَ المُحَدِّثِينَ واسْتَدَلُّوا بِقَوْلِهِ صلى الله عليه وسلم : " أَنَا ابْنُ الذَّبِيحَيْنِ " والذَّبِيحُ الثَّاني هو جَدُّهُ عَبْدُ المُطَّلِبِ بنُ عبدِ مَنافٍ وقيلَ : بل الذَّبِيحُ إِسْحَاقُ عليهِ السَّلامُ وصَحَّحَهُ جَماعةٌ وعليْهِ إِجْماعُ أَهْلِ الكِتَابَيْنِ وتَفْصِيلُ الأَقْوالِ في شَرْحِ الْمَواهِبِ لِلزُّرْقانِيِّ فراجِعْهُ
ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : الإِسْمَاعِيلِيُّونَ : مُحَدِّثُونَ نُسِبُوا إلى جَدِّهم منهم أبو سَعْدٍ الجَرْجَانِيُّ وأبوهُ الإمامُ أبو بكرٍ ومِنْ وَلَدِهِ : أبو نَصْرٍ محمدُ بنُ أَحمدَ ابنِ إبراهِيمَ وأبو حامِدٍ الإِسْماعِيلِيُّ صاحِبُ ابنِ سُرَيْجٍ وأبو الحَسَنِ النَّيْسابُورِيُّ وغيرُهم وأَمَّا أبو عبدِ اللهِ الإِسْماعِيلِيُّ البَغْدادِيُّ الرَّقِّيُّ فَلِعِنايَتِهِ بِجَمْعِ أَحادِيثِ إسْماعِيلَ بنِ أبي خَالِدٍ
والإسْماعِيلِيَّةُ : فِرْقَةٌ مِنَ البَاطِنِيَّةِ قالُوا بِإِمامَةِ إِسْماعِيلَ بنِ جَعْفَرٍ الصَّادِقِ

##### Türkçe

سمعل
**سَمْعَلَ** - **يُسَمْعِلُ** - **إِسْمَاعِيل**
**سَمْعَلَ** - **يُسَمْعِلُ** + varlık: boyun eğer ve itaat eder; iradesinden ve itaattan çıkışından vazgeçer.
**اسْماعِيْل**: Allah’a itaat eden ve boyun eğen: ve o, İbrahim peygamberin oğlu, bilinen peygamberin adıdır, ikisine de selâm olsun: ve denilir ki o İbranice’dedir: **سمَّاعُ إيل** yani Allah’ın işiteni, yani Allah’a itaat eden; Allah daha iyi bilir.

Ve lafız, “günahtan ve isyandan dönme, pişmanlık ve tevbe ve itaate dönüş ve Allah’a boyun eğme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**هَادَ** - **يَهُوْدُ**، **تَابَ** - **يَتُوْبُ**، **سَرأََلَ** - **يُسَرْئِلُ**، **نَاحَ** - **يَنُوْحُ**، **سَمْعَلَ** -  **يُسَمْعِلُ**، **زَكَرَ** - **يَزْكَرُ**

İsmail kıssası, lafız bakımından: **إسماعيل**
İbrahim’in Allah’ın ona evlât bağışlaması için duası - İbrahim’in oğlu İsmail	﴿Rabbim, bana salihlerden bağışla(100) derken, ona halîm bir oğlanı müjdeledik(101)﴾ Sâffât	﴿Hamd, yaşlılık üzerine bana İsmail’i ve İshak’ı bağışlayan Allah’adır; şüphesiz Rabbim duayı elbette işitendir(39)﴾ İbrahim

İsmail’in ve İbrahim’in ilâhı - ikisi Müslüman idiler﴿Yoksa siz, Yakub’a ölüm hazır bulunduğu vakit şahitler miydiniz; hani oğullarına dedi ki: benden sonra neye ibadet edeceksiniz? Dediler ki: senin ilâhına ve atalarının ilâhına, İbrahim’in ve İsmail’in ve İshak’ın ilâhına, tek bir ilâha ibadet ederiz ve biz O’na Müslümanlarız(133)﴾ Bakara ﴿Yoksa siz, İbrahim’in ve İsmail’in ve İshak’ın ve Yakub’un ve esbâtın Yahudi yahut Hristiyan olduklarını mı söylüyorsunuz? De ki: siz mi daha bilirsiniz yoksa Allah mı? Ve yanında Allah’tan bir şahitliği gizleyenden daha zalim kimdir? Allah yaptıklarınızdan gafil değildir(140)﴾ Bakara

Evin İsmail ve İbrahim tarafından inşası ve onun temizlenmesi﴿Ve hani İbrahim, evden temelleri yükseltiyordu ve İsmail (de): Rabbimiz, bizden kabul et; şüphesiz Sen, işiten bilensin(127)﴾ Bakara ﴿Ve hani evi insanlar için bir dönüş yeri ve bir güven kıldık; ve İbrahim’in makamından bir namazgâh edinin; ve İbrahim’e ve İsmail’e ahdettik ki: tavaf edenler, âkif olanlar ve rükû eden secde edenler için evimi temizleyin(125)﴾ Bakara

İsmail’e indirilen ve İsmail üzerine indirilen﴿Deyin: Allah’a iman ettik ve bize indirilene ve İbrahim’e ve İsmail’e ve İshak’a ve Yakub’a ve esbâta indirilene ve Musa’ya ve İsa’ya verilene ve peygamberlere Rablerinden verilene; onların hiçbirini ayırmayız ve biz O’na Müslümanlarız(136)﴾ Bakara ﴿De ki: Allah’a iman ettik ve bize indirilene ve İbrahim’e ve İsmail’e ve İshak’a ve Yakub’a ve esbâta indirilene ve Musa’ya ve İsa’ya ve peygamberlere Rablerinden verilene; onların hiçbirini ayırmayız ve biz O’na Müslümanlarız(84)﴾ Bakara

Allah’ın İsmail üzerindeki nimetleri﴿Ve İsmail’i ve Elyesa’ı ve Yunus’u ve Lut’u; hepsini âlemlere üstün kıldık(86)﴾ En‘âm ﴿Ve İsmail’i ve Elyesa’ı ve Zülkifl’i an; hepsi hayırlılardandır(48)﴾ Sâd

İsmail’in sıfatları﴿Ve kitapta İsmail’i an; şüphesiz o, va‘dinde sadık idi ve resûl bir nebî idi(54)﴾ Meryem ﴿Ve İsmail’i ve İdris’i ve Zülkifl’i; hepsi sabredenlerdendir(85)﴾ Enbiyâ

İsmail’e vahiy﴿Şüphesiz biz sana vahyettik; Nuh’a ve ondan sonraki peygamberlere vahyettiğimiz gibi; ve İbrahim’e ve İsmail’e ve İshak’a ve Yakub’a ve esbâta ve İsa’ya ve Eyyub’a ve Yunus’a ve Harun’a ve Süleyman’a vahyettik; ve Davud’a Zebur’u verdik(163)﴾ Nisâ ﴿Ve onu ve Lut’u, âlemler için içinde bereket kıldığımız yere kurtardık(71) ve ona İshak’ı ve Yakub’u bir fazlalık olarak bağışladık; hepsini salihler kıldık(72) ve onları, emrimizle hidayet eden imamlar kıldık; ve onlara hayırları yapmayı ve namazı ikame etmeyi ve zekâtı vermeyi vahyettik; ve onlar bize ibadet edenler idi(73)﴾ Enbiyâ
القاموس المحيط:
- **إسْمَاعيلُ**, hemzenin kesresiyle, Halîl İbrahim’in oğludur, ikisine de selâm olsun; ve mânası: Allah’a itaat edendir; ve o, sahih olana göre kurbandır.

تاج العروس:
س م ع . ل
**إسْمَاعِيلُ** hemzenin kesresiyle; cemaatin hepsi onu ihmal etti; ve o, Halîl İbrahim’in oğludur, ikisine salât ve selâm olsun; ve onların evlâdına Allah Teâlâ salât ve selâm eylesin; ve mânası Süryanice’de: Allah’a itaat edendir; ve bunun için, adı **إِسْماعِيلَ** olan kimseye **أَبِي مُطِيع** künyesi verilir. Nebî’den, Allah Teâlâ ona salât ve selâm eylesin, rivayet olundu ki o dedi: “Arapça ile yazan ilk kimse **إِسْمَاعِيلُ**’dir, ona salât ve selâm olsun.” Ebû Amr dedi: Bu rivayet, “Arapça ile konuşan ilk kimse **إِسْمَاعِيلُ**’dir” diye rivayet edenin rivayetinden daha sahihdir; ve bu husustaki ihtilaf çoktur. Ve annesi bir ümmü veleddir; ve ona Hâcer denilir; Mısır Kıptîlerindendir; **أُمُّ العَرَبِ** denilen bir köydendir; Faramâ yakınındadır. Ve o, efendimiz Resûlullah’ın, Allah ona salât ve selâm eylesin, otuzuncu dedesidir. Gönderilmiş bir nebîdir; Allah Teâlâ onu dayılarına ve Hicaz toprağında bulunan Amalîk’e gönderdi; onların bir kısmı iman etti, bir kısmı küfretti. Ve o, babasının evlâtlarının en büyüğüdür. Ve onun vefatı ile nebîmizin, Allah ona salât ve selâm eylesin, doğumu arasında yaklaşık iki bin altı yüz yıl vardır. Ve onun hakkında **إسْماعِينُ** nûn ile denilir; İbnü’s-Sikkît, onun nûnunun lâm’dan bedel olduğunu zannetmiştir; benzerleri daha önce geçti.
Şeyhimiz dedi: Müellif, Kur’ân lügatleri kitabında ki ona **مَطْلَعُ زَوَاهِرِ النُّجُومِ** adını verdi, zikretti ki: **إِسْماعِيلَ** aleyhisselâm, Âdemoğullarından bu isimle adlanan ilk kimsedir. Dedi: Bu kayıtla meleklerden sakındık; çünkü onların içinde **إِسْماعِيلَ** vardır; o, mi‘rac kıssasında zikredildiği üzere, dünya semasının meleklerinin emînidir. Dedi: Onun, kitabında bunun daha geniş bir sözü vardır: **تَحْفَةُ القَمَاعِيل**; meleklerden adı **إسْماعِيل** olanlar hakkında. Bitti.
Ben dedim: Ve bu kitabı, Zebîd meliki el-Eşref **إِسْماعِيلَ**’e hediye etti; ve onun adıyla bu kitabı, yani **القَامُوسَ**’u telif etti; hutbede geçtiği üzere. Ve Süheylî’nin **الرَّوْضِ**’unda okudum; dedi ki: **إِسْماعِيلُ**, altında yetmiş bin melek bulunan bir meleğin adıdır; her meleğin altında yetmiş bin melek vardır; Hâris b. Ebî Üsâme’nin Müsned’inde böyledir. İbn İshak’ın rivayetinde: on iki bin melek.
Ve o, sahih olana göre kurbandır; muhaddislerden bir cemaat onu sahih saydı; ve onunla, onun صلى الله عليه وسلم sözünü delil getirdiler: “Ben iki kurbanın oğluyum.” Ve ikinci kurban, dedesi Abdülmuttalib b. Abdümenâf’tır. Ve denildi ki: bilakis kurban **إِسْحَاقُ** aleyhisselâmdır; ve bir cemaat onu sahih saydı; ve iki kitab ehlinin icmâı bunun üzerinedir. Sözlerin tafsili, Zürkânî’nin **شَرْحِ الْمَواهِبِ**’indedir; ona müracaat et.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الإِسْمَاعِيلِيُّونَ**: dedelerine nisbet edilen muhaddislerdir; onlardan Ebû Sa‘d el-Cürcânî ve babası imam Ebû Bekir; ve onun evlâdından: Ebû Nasr Muhammed b. Ahmed b. İbrahim ve İbn Süreyc’in arkadaşı Ebû Hâmid **الإِسْماعِيلِيُّ** ve Ebû’l-Hasen en-Neysâbûrî ve başkaları. Amma Ebû Abdillah **الإِسْماعِيلِيُّ** el-Bağdâdî er-Rakkî ise, İsmail b. Ebî Hâlid’in hadislerini toplamaya olan ihtimamından dolayıdır.
Ve **الإسْماعِيلِيَّةُ**: Bâtınîlerden bir fırkadır; **إِسْماعِيلَ** b. Ca‘fer es-Sâdık’ın imametini söylediler.
