# سمعل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سمعل

إسماعيل، بكسر الهمزة، أهمله الجماعة كلهم، وهو ابن إبراهيم الخليل، عليهما الصلاة والسلام، وعلى ولدهما صلى الله تعالى عليه وسلم، ومعناه بالسريانية: مطيع الله، ولذا يكنى من كان اسمه إسماعيل بأبي مطيع، روي عن النبي صلى الله تعالى عليه وسلم، أنه قال: أول من كتب بالعربية إسماعيل عليه الصلاة والسلام، قال أبو عمرو: وهذه الرواية أصح من رواية من روى: أول من تكلم بالعربية إسماعيل، والخلاف في ذلك كثير، وأمه أم ولد، وتدعى هاجر، من قبط مصر، من قرية يقال لها: أم العرب قرب الفرما، وهو الجد الثلاثون لسيدنا رسول الله صلى الله عليه وسلم، نبي مرسل، أرسله الله تعالى إلى أخواله، وإلى العماليق الذين كانوا بأرض الحجاز، فآمن بعضهم، وكفر بعضهم، وهو أكبر أولاد أبيه، وبين وفاته ومولد نبينا صلى الله عليه وسلم نحو من ألفين وستمائة سنة، ويقال فيه: إسماعين، بالنون، وزعم ابن السكيت أن نونه بدل من اللام، وتقدمت نظائره.
 قال شيخنا: وذكر المصنف في كتاب لغات القرآن، الذي سماه: مطلع زواهر النجوم: إن إسماعيل عليه السلام أول من تسمى بهذا الاسم من بني آدم، قال: واحترزنا بهذا القيد عن الملائكة، فإن فيهم إسماعيل، وهو أمين ملائكة سماء الدنيا، كما ذكر في قصة المعراج، قال: وله كلام أوسع من هذا في كتابه: تحفة القماعيل، فيمن تسمى من الملائكة إسماعيل. انتهى.
 قلت: وهذا الكتاب أهداه لملك زبيد الأشرف إسماعيل، وباسمه صنف هذا الكتاب، أعني القاموس، كما مر في الخطبة، وقرأت في الروض للسهيلي، قال: إسماعيل اسم ملك تحت يده سبعون ألف ملك، تحت يد كل ملك سبعون ألف ملك، كذا في مسند الحارث بن أبي أسامة، وفي رواية ابن إسحاق: اثنا عشر ألف ملك.
 وهو الذبيح على الصحيح، صححه جماعة من المحدثين، واستدلوا بقوله صلى الله عليه وسلم:  أنا ابن الذبيحين  والذبيح الثاني هو جده عبد المطلب بن عبد مناف، وقيل: بل الذبيح إسحاق عليه السلام، وصححه جماعة، وعليه إجماع أهل الكتابين، وتفصيل الأقوال في شرح المواهب للزرقاني، فراجعه.
 ومما يستدرك عليه: الإسماعيليون: محدثون، نسبوا إلى جدهم، منهم أبو سعد الجرجاني، وأبوه الإمام أبو بكر، ومن ولده: أبو نصر محمد بن أحمد ابن إبراهيم، وأبو حامد الإسماعيلي، صاحب ابن سريج، وأبو الحسن النيسابوري، وغيرهم، وأما أبو عبد الله الإسماعيلي البغدادي الرقي، فلعنايته بجمع أحاديث إسماعيل بن أبي خالد.

  والإسماعيلية: فرقة من الباطنية، قالوا بإمامة إسماعيل بن جعفر الصادق.

المسمغل، كمشمعل، أهمله الجوهري، وقال ابن سيده، و ألص أغاني: هو الطويل من الإبل، وهي مسمغلة، والجسرة مثلها. ومما يستدرك عليه: المسمغلة: الناقة السريعة، ومنهم من يجعل الميم زائدة، ويقال: هو بالشين والعين، كما سيأتي.

### Türkçe

**إسماعيل**; hemzenin kesriyle; cemaatin hepsi onu ihmal etti; ve o, İbrahim Halîl’in oğludur; ikisine de salât ve selâm olsun; ve onların evlâdına da Allah Teâlâ salât etsin ve selâm etsin; ve onun Süryânîce mânâsı: **مطيع الله**; bundan dolayı adı **إسماعيل** olan kimse **أبي مطيع** künyesiyle künyelenir; Nebî صلى الله تعالى عليه وسلم’den rivayet olundu ki, şöyle dedi: “Arapça ile yazan ilk kimse **إسماعيل** عليه الصلاة والسلام’dır.” Ebû Amr dedi: “Ve bu rivayet, ‘Arapça ile konuşan ilk kimse **إسماعيل**’ diye rivayet edenin rivayetinden daha sahihtir”; ve bu hususta ihtilâf çoktur; ve annesi bir ümmü veleddir; ve ona **هاجر** denilir; Mısır Kıptîlerindendir; **الفرما** yakınında **أم العرب** denilen bir köydendir; ve o, Efendimiz Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in otuzuncu ceddi-dir; gönderilmiş bir nebîdir; Allah Teâlâ onu dayılarına ve Hicaz toprağında bulunan **العماليق**’e gönderdi; onların bir kısmı iman etti, bir kısmı küfretti; ve o, babasının evlâtlarının en büyüğüdür; ve onun vefatı ile Nebîmiz صلى الله عليه وسلم’in doğumu arasında yaklaşık iki bin altı yüz sene vardır; ve onun hakkında **إسماعين** (nûn ile) denilir; ve İbnü’s-Sikkît, onun nûnunun lâmın bedeli olduğunu iddia etti; ve benzerleri daha önce geçti.

Şeyhimiz dedi: Müellif, **مطلع زواهر النجوم** diye isimlendirdiği **لغات القرآن** kitabında zikretti ki: **إسماعيل** عليه السلام, Âdemoğullarından bu isimle isimlenen ilk kimsedir. Dedi: “Ve bu kayıtla meleklerden sakındık; zira onların içinde **إسماعيل** vardır; ve o, mi‘râc kıssasında zikredildiği üzere, dünya semâsının meleklerinin emînidir.” Dedi: “Ve onun bu hususta, kitabı **تحفة القماعيل**’de, meleklerden kimlerin **إسماعيل** diye isimlendiği hakkında, bundan daha geniş bir sözü vardır.” Bitti.

Ben dedim: Ve bu kitabı, Zebîd meliki **الأشرف إسماعيل**’e hediye etti; ve bu kitabı, yani **القاموس**’u, hutbede geçtiği üzere, onun adıyla telif etti. Ve Süheylî’nin **الروض**’unda okudum; dedi: “**إسماعيل** yetmiş bin meleğin emrinde bulunduğu bir meleğin adıdır; her meleğin emri altında yetmiş bin melek vardır.” Böylece **مسند الحارث بن أبي أسامة**’dadır. İbn İshâk’ın rivayetinde: on iki bin melek.

Ve o, sahih olana göre **الذبيح**’tir; muhaddislerden bir cemaat onu sahih saydı; ve onunla, صلى الله عليه وسلم’in şu sözüyle istidlâl ettiler: “**أنا ابن الذبيحين**”; ve ikinci **الذبيح**, ceddi **عبد المطلب بن عبد مناف**’tır. Ve denildi ki: bilakis **الذبيح** **إسحاق** عليه السلام’dır; ve bir cemaat onu sahih saydı; ve iki kitab ehlinin icmâı bunun üzerinedir. Kavillerin tafsili **شرح المواهب**’de, Zerkanî’nindir; ona müracaat et.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الإسماعيليون**: muhdeslerdir; ceddlerine nisbet olundular; onlardandır: Ebû Sa‘d el-Cürcânî ve babası imâm Ebû Bekir; ve onun zürriyetindendir: Ebû Nasr Muhammed b. Ahmed b. İbrâhîm; ve İbn Süreyc’in arkadaşı Ebû Hâmid el-İsmâ‘îlî; ve Ebû’l-Hasen en-Nîsâbûrî ve başkaları. Amma Ebû Abdillâh el-İsmâ‘îlî el-Bağdâdî er-Rakkî ise, **إسماعيل بن أبي خالد** hadislerini toplamaya olan ihtimamından dolayıdır.

Ve **الإسماعيلية**: bâtınîlerden bir fırkadır; **إسماعيل بن جعفر الصادق**’ın imametine kail oldular.

**المسمغل**, **كمشمعل** gibi; Cevherî onu ihmal etti; ve İbn Sîde dedi; ve **ألص أغاني**: o, develerden uzun olandır; ve o, **مسمغلة**’dir; ve **الجسرة** onun gibidir. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المسمغلة**: hızlı dişi devedir; ve onlardan kimisi mîmi zâid kılar; ve denilir ki: o, şîn ve ‘ayn iledir; ileride geleceği üzere.
