# سمع — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D8%B9/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: سمع

السَمْعُ: سَمْعُ الإنسان، يكون واحداً وجمعاً كقوله تعالى: "ختم الله على قلوبهم وعلى سَمْعِهِمْ" لأنَّه في الأصل مصدرُ قولك: سَمِعْتُ الشيء سَمْعاً وسَماعاً. وقد يجمع على أَسْماعٍ، وجمع الأَسْماعِ أَسامِعُ. وقولهم: سَمْعَكَ إليَّ، أي اسْمَعْ منّي. وكذلك قولهم: سَماعِ، أي اسْمَعْ، مثل دَراكِ ومَناعِ، بمعنى أَدْرِكْ وامْنَعْ. وتقول: فَعَلَهُ رياءً وسُمْعَةً، أي ليراه الناس وليسمعوا به. واسْتَمَعْتُ كذا، أي أصغيتُ، وتَسَمَّعْتُ إليه. فإذا أدغمتَ قلتَ اسَّمَّعْتُ إليه. وقرئ: "لا يَسَّمَّعُونَ إلى الملأ الأعلى". يقال: تَسَمَّعْتُ إليه، وسَمِعْتُ إليه، وسَمِعْتُ له، كلُّه بمعنى. وتَسامَعَ به الناسُ. وأَسْمَعَهُ الحديثَ وسَمَّعَهُ، أي شتمه. وقوله تعالى: "واسْمَعْ غَيرَ مُسْمَعٍ". وقوله تعالى: "أَبْصِرْ به وأَسْمِعْ"، أي ما أبصره وأَسْمَعَهُ، على التعجُّب. والمُسْمِعَةُ: المغنِّيَةُ. والسِمْعُ بالكسر: الصِيتُ والذكرُ الجميلُ. يقال: ذهب سِمْعُهُ في الناس. ويقال أيضاً: اللهمَّ سِمْعاً لا بِلْغاً، وسَمْعاً لا بَلْغاً، أي نَسْمَعُ به ولا يَتِمُّ. والسِمْعُ أيضاً: سَبْعٌ مركَّبٌ، وهو ولد الذئب من الضبع. وفي المثل: أَسْمَعُ من السِمْعِ الأَزَلِّ، وربما قالوا: أَسْمَعُ من سِمْعٍ. قال الشاعر:
تَراهُ حَديدَ الطَرْفِ أَبْلَجَ واضِحـاً		أَغَرَّ طَويلَ الباعِ أَسْمَعَ من سِمْعِ
وسَمَّعَ به، أي شَهَّرَهُ.
والتَسْميعُ: التشنيعُ. ويقال أيضاً: سَمَّعَ به، إذا رفَعه من الخمول ونشرَ ذكره. وسَمَّعَهُ الصوتَ وأَسْمَعَهُ. والسامِعَةُ: الأُذُنُ: قال طرفة يصف أذُنَيْ ناقته:
مُؤُلَّلَتانِ تَعْرِفُ العِتْقَ فيهما		كَسامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِ
وكذلك المِسْمَعُ بالكسر: يقال: فلان عظيم المِسْمَعَيْنِ. والمِسْمَعُ أيضاً: عُروةٌ تكون في وسط الغَرْب، يُجْعَلُ فيها حبلٌ ليُعَدِّلَ الدَلوَ. قال الشاعر:
نُعَدِّلُ ذا المَيْلِ إذْ رامَـنـا		كما عُدِّلَ الغَرْبُ بالمِسْمَعِ
يقال منه أَسْمَعْتُ الدلْوَ، إذا جعلت لها مِسْمعاً. والسَميعُ: السامَعُ. والسَميعُ: المُسْمِعُ. قال عمرو بن معدي كرب:
أَمِنْ رَيْحانَةَ الداعي السَميعُيُؤَرِّقُني وأَصْحابي هُجوعُ
قال أبو زيد: امرأةٌ سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ بالضم، وهي التي إذا تَسَمَّعَتْ أو تبصرتْ فلم تر شيئاً تَظَنَّتْهُ تَظَنِّياً. والسَمَعْمَعُ: الصغيرُ الرأسِ، وهو فَعَلْعَلٌ.

### Türkçe

**السَمْعُ**: insanın **سَمْعُ**’ı; Yüce Allah’ın sözü gibi tekil ve çoğul olur: “Allah onların kalpleri ve **سَمْعِهِمْ** üzerine mühür vurdu”; çünkü o aslında senin “**سَمِعْتُ** şeyi **سَمْعاً** ve **سَماعاً**” sözünün masdarıdır. Ve **أَسْماعٍ** üzere çoğul yapılabilir; **الأَسْماعِ**’ın çoğulu **أَسامِعُ**’dur. Ve onların “**سَمْعَكَ إليَّ**” sözleri: yani “benden dinle”. Yine onların “**سَماعِ**” sözleri: yani “dinle”; **دَراكِ** ve **مَناعِ** gibi; “**أَدْرِكْ**” ve “**امْنَعْ**” anlamında. Ve dersin ki: onu **رياءً** ve **سُمْعَةً** olarak yaptı; yani insanlar onu görsünler ve onunla (ilgili) işitsinler diye. Ve “**اسْتَمَعْتُ** şöyle” (dersin): yani kulak verdim; ve ona **تَسَمَّعْتُ**. Art arda katarsan (idğam yaparsan) “ona **اسَّمَّعْتُ**” dersin. Ve şöyle okunmuştur: “**لا يَسَّمَّعُونَ إلى الملأ الأعلى**”. Denir ki: ona **تَسَمَّعْتُ**; ve ona **سَمِعْتُ**; ve ona **سَمِعْتُ له**; hepsi aynı anlamdadır. Ve insanlar onunla **تَسامَعَ** ettiler. Ve ona hadisi **أَسْمَعَهُ** ve **سَمَّعَهُ**; yani ona sövdü. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**واسْمَعْ غَيرَ مُسْمَعٍ**”. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**أَبْصِرْ به وأَسْمِعْ**”; yani “onu ne kadar görendir ve ona ne kadar işittirendir”; taaccüb üzere. Ve **المُسْمِعَةُ**: şarkıcı kadın. Ve kesre ile **السِمْعُ**: ün ve güzel anılış. Denir ki: onun **سِمْعُ**’ı insanlar içinde gitti. Ve yine denir ki: “Allah’ım, **سِمْعاً لا بِلْغاً** ve **سَمْعاً لا بَلْغاً**”; yani onunla işitiriz de tamam olmaz. Ve **السِمْعُ** ayrıca: bileşik bir yırtıcıdır; o, sırtlanın kurttan olan yavrusudur. Ve meselde: “**أَسْمَعُ من السِمْعِ الأَزَلِّ**”; bazen de derler ki: “**أَسْمَعُ من سِمْعٍ**”. Şair dedi ki:
تَراهُ حَديدَ الطَرْفِ أَبْلَجَ واضِحـاً		أَغَرَّ طَويلَ الباعِ أَسْمَعَ من سِمْعِ
Ve onunla **سَمَّعَ** etti; yani onu teşhir etti.

Ve **التَسْميعُ**: çirkinleme (ayıplama). Ve ayrıca denir ki: onunla **سَمَّعَ** etti; onu gizlilikten yükselttiği ve onun zikrini yaydığı zaman. Ve ona sesi **سَمَّعَهُ** ve **أَسْمَعَهُ**. Ve **السامِعَةُ**: kulaktır. Tarafa, dişi devesinin iki kulağını vasfederek dedi ki:
مُؤُلَّلَتانِ تَعْرِفُ العِتْقَ فيهما		كَسامِعَتَيْ شاةٍ بحَوْمَلَ مُفْرَدِ
Ve yine kesre ile **المِسْمَعُ**: denir ki: falan kimse iki **المِسْمَع**’ı büyük (kimsedir). Ve **المِسْمَعُ** ayrıca: **الغَرْب**’ın ortasında bulunan bir halkadır; kovayı dengelemek için içine bir ip konur. Şair dedi ki:
نُعَدِّلُ ذا المَيْلِ إذْ رامَـنـا		كما عُدِّلَ الغَرْبُ بالمِسْمَعِ
Bundan “kovaya **أَسْمَعْتُ**” denir; ona bir **مِسْمع** yaptığın zaman. Ve **السَميعُ**: işitendir. Ve **السَميعُ**: işittirendir. Amr b. Ma‘dî Kerib dedi ki:
أَمِنْ رَيْحانَةَ الداعي السَميعُيُؤَرِّقُني وأَصْحابي هُجوعُ
Ebû Zeyd dedi ki: **سُمْعُنَّةٌ نُظْرُنَّةٌ** (damme ile) bir kadın; o, işitmeye çalıştığında veya bakınmaya çalıştığında bir şey görmezse onu zannetme olarak zanneden kimsedir. Ve **السَمَعْمَعُ**: küçük başlıdır; o **فَعَلْعَلٌ**’dür.
