# سمك (س-م-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Semk” at sırtına veya balık sırtına benzeyen tavan, çatı demektir

- Harfler: س - م - ك
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَمْكَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%85%D9%92%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعْلَهَا | Onun boyu | 1 | 1 | [79:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/ayet/79:28.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (2 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
2. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Seviye: Engebesiz düz yerdir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سمك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md), [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md), [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md), [شيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [حطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir yapıyı yukarı doğru yükseltme, dikine boy, tavan yüksekliği veya kalınlığı |
| Çekirdek Özet 2 | Kozmolojik kubbenin (göğün) dikey boyutu ve tavanının kusursuzca yükseltilip tesviye edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Mekânsal hacim ve mimari çatının düşey dengesi, çöküşe karşı dikey mukavemet |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir "balık" ismi sanarak Kur'an'daki mimari ve kozmolojik dikey yükselti (tavan/boyut) anlamını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سم | Yukarı çıkma, yükselme, bir şeyin yüzeyine çıkıp nüfuz etme veya işaretleme; [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) (yükselme, ad verme), [سمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AF.md) (dikilip baş kaldırma), [سمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B1.md) (gece boyu ayakta durma, çakma), [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) (sesin kulağa ulaşması), [سمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%85.md) (en küçük menfeze kadar işleme), [سمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%86.md) (bedensel hacimce genişleme) köklerinde ortak olan dikey hareket ve yüzeye varma dinamiği | ك | ك harfinin avuç içi, kavrama, sınırlama ve tutma imgesi eklenerek soyut yükselme hareketinin belirli bir tavan, sütun, kalınlık ve sınırlı dikey hacim biçiminde yapısal bir yükseltiye dönüştürülmesi |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Yukarı doğru dikilme, zemin üzerinden destek alma, dikine ayakta tutan dayanak hareketi |
| م | Su | Yayılma, akış, hacim ve kütlesel süreklilik hareketi |
| ك | Avuç içi | Kavrama, sınırlama, örtme, kubbe gibi üstten kavisle tutma hareketi |
| سمك | Dikey desteğin kütlesel bir hacim oluşturup üstten kubbe veya çatı gibi sınırlanması | Zeminden yükselen taşıyıcı bir desteğin kütleyi yukarı taşıyıp üst sınırda yapısal bir tavan veya kubbe oluşturması hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir çadırın veya evin tavanını yukarı kaldırmak, yükseltmek; evin zemininden tavanına kadar olan dikey yüksekliği ve çatı desteği olan direk (el-mismâk). Ayrıca devenin sırtındaki hörgücün yukarı doğru dikilmesi (senâmün sâmik). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Zü'r-Rumme, çöl devesinin dik ve sağlam bacaklarını tavanı ayakta tutan iki desteğe benzeterek kökü mimari destek anlamında kullanır: كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ / سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ferazdak, göğün yükseltilip inşa edilmesini kökün birincil fiziksel ve mimari anlamıyla ifade etmiştir: إن الذي سمك السماء بنى لنا / بيتا دعائمه أعز وأطول. Ayrıca Hz. Ali'nin dualarında yedi kat gök için "el-müsmekât" tabiri yer alır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Mufradât.

### Sami etimolojik katman

Arapça سمك kökü, dikey yükselme, tavan kalınlığı ve çatı direği anlamlarıyla merkezi bir Sami/Arapça yapı köküdür. İbn Fâris kökün tek bir aslının olduğunu ve bunun "yükseklik" (el-uluvv) anlamına geldiğini belirtir. Yaygın olarak bilinen su canlısı balık anlamındaki kelime de suyun derinliğinde dikey yüzebilme veya sırtının çatı/kavis gibi kambur yükseltisi dolayısıyla ya bu kökten türemiş ya da semantik temas yaşamıştır; nitekim İbn Fâris balık ismini kökün bu dikey yükselme mantığına kıyasla ayrışan bir isim olarak kaydeder. Diğer Sami dillerinde Arapçadaki "balık" anlamı doğrudan Akadca *nūnu*, İbranice *dāḡ* ve Süryanice *nūnō* ile karşılanırken, Arapça *semek* kelimesi dikey hacim ve kalınlık semantiğinden beslenir. Süryanice ve Aramice gibi dillerde tavan, kemer ve destek bağlamında benzer kök türevleri tespit edilmekte olup, Arapçada kök özellikle dikey mimari boyut, cismanî kalınlık ve gök kubbenin yükseltilmesi manasında kökleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سَمَكَ — يَسْمُكُ — سَمْك | Bir yapıyı dikine yukarı kaldırmak, tavan çekmek; tavanın zeminle arasındaki açıklığı ve dikey boyutu. Buradan türeyen "mismâk" tavanı tutan direk, "semek" ise tavan veya dikey boyuttur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve İbranice tavan / destek paralelleri | Kuzeybatı Sami dillerinde yapı tavanı ve kalınlık semantiğiyle temas eden kökler bulunmakla birlikte, klasik Sami dillerinde balık anlamı için başka kökler (*nūn*, *dāḡ*) yaygındır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve kanıtlanmış bir Afro-Asyatik dışı soydaş tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سمك | Anlamlı | Yükseltmek, tavan | Çatıyı yükseltmek, tavan yüksekliği, dikey kalınlık ve boy | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%85.md) | Anlamlı | Susmak, sakinleşmek | Suyun veya insanın durulması, durgunlaşması; bazı sözlüklerde zayıf ve nadir kullanım | Kur'an'da geçmez |
| [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) | Anlamlı | Tutmak, yapışmak | Bir şeyi elinde bulundurmak, bırakmamak, korumak, cimrilik veya deriye tutunma | Kur'an'da geçer; ters permütasyon |
| [مكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3.md) | Anlamlı | Eksiltmek, vergi almak | Alışverişte fiyatı kırmak, haksız vergi veya cizye kesmek | Kur'an'da geçmez |
| [كسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%85.md) | Anlamlı | Kırmak, parça almak | Bir şeyi ucundan kesip koparmak, lokma haline getirmek | Kur'an'da geçmez |
| [كمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Gizlenmek, girmek | Bir şeye baş aşağı dalmak, gizlenmek veya içine girmek | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سمك | Merkez | Dikey boy ve tavan | Bir yapının zeminle tavanı arasındaki mesafeyi yükseltmek, dikey hacim ve kalınlık | Mimari ve kozmolojik çatının dikey boyutudur |
| [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) | Komşu | Yükseklik ve yücelik | Genel soyut ve somut yukarıda olma, yücelik ve aşkınlık | Semk yapısal ve hacimsel dikey boy iken, semüvv her türlü yüksekliktir |
| [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Yukarı kaldırma | Bir nesneyi aşağıdan yukarıya taşıma veya manevi derecesini artırma hareketi | Ref' genel eylemdir; semk ise kaldırılan nesnenin kazandığı dikey boyutu ve tavanı hedefler |
| [بني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | İnşa etme | Parçaları üst üste koyarak bir bina ve düzen meydana getirme | Binâ yapının tamamını; semk ise onun tavanını ve dikey eksenini kurmayı belirtir |
| [شيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%AF.md) | Komşu | Yüksek ve sağlam yapı | Kireç ve harçla yüksek kule veya hisar inşa etme | Şeyd sıvanmış sağlam dikey duvarları; semk ise çatıyı ve tavan yüksekliğini ifade eder |
| [حطط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B7%D8%B7.md) | Zıt | Aşağı indirme, alçaltma | Yüksekte olan bir şeyi aşağı indirmek, seviyesini düşürmek veya yükünü bırakmak | Semkin dikey yükseltisine zıt olarak aşağı doğru inişi ifade eder |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سمك | Yükselti, tavan, dikey kalınlık | Yapının düşey boyutu, tavan ile zemin arasındaki açıklık | Kesin |
| Latince | altitudo, culmen | Yükseklik, tepe noktası, çatı | Altitudo dikey derinlik ve boyu; culmen ise çatının en tepe sınırını karşılar | Güçlü |
| İngilizce | height, ceiling, roof-vault | Tavan yüksekliği, gök kubbe | Sadece tavanı değil, yapının zemininden tavanına kadar olan dikey kalınlığını karşılar | Güçlü |
| Almanca | Deckenhöhe, Gewölbehöhe | Tavan yüksekliği, tonoz yüksekliği | Yapısal bir tavanın zeminle mesafesini ve dikey hacmini tam olarak ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | élévation, hauteur sous plafond | Dikey yükselti, tavan yüksekliği | Mimari dikey boyutu ve kubbe örtüsünün seviyesini karşılar | Güçlü |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَمْكَهَا (isim tamlaması) | Göğün tavanı, dikey yüksekliği ve kubbe kalınlığı | Kozmolojik yaratılış ve nizam bağlamında göğün yükseltilip tesviye edilmesi (Nâziât [79:28](https://lisan.digital/tr/ayet/79:28.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmoloji ve hudûs delili | Göğün bir tavan gibi yükseltilmesi (semk) ve tesviye edilmesi, evrenin ölçülü ve sonlu bir hacme sahip yaratılmışlığına delil kılınır | Yapısal boyut ve ilahi tanzim |
| Fıkıh | İmar ve bina hukuku | Komşuluk hukukunda binaların yüksekliği, tavan payı (semk) ve hava sahası mülkiyeti tartışmalarında terimsel zemin bulur | Dikey irtifa ve tavan sınırı |
| Tefsir | Nâziât [79:28](https://lisan.digital/tr/ayet/79:28.md) tefsiri | Ayetteki "semkehâ" lafzının göğün tavanı mı, boyu mu yoksa kalınlığı mı olduğu incelenmiş; çoğunluk tavan yüksekliği ve heybeti olarak açıklamıştır | Göğün mimari kubbesi |
| Hadis | Dualar ve gök tasvirleri | Hz. Ali'den ve sahabeden nakledilen dualarda gökler için "el-müsmekât" (yükseltilmiş tavanlar) nitelemesi geçer | Korunmuş ve yükseltilmiş gök kubbe |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmolojik düzen ve tevhid | İlahi mimarinin çatısı | İnsanı saran koruyucu tavanın kusursuzluğunu göstererek aşkın yaratıcıyı idrak ettirmek | Göğün semki, hiçbir dayanak olmaksızın yükseltilmiş ve çatlağı bulunmayan ilahi bir yapıdır | Kesin |
| İlmi | Fizik ve mimarlık | Dikey hacim ve statik denge | Taşıyıcı unsurlarla tavan arasındaki yük dağılımını ve düşey mesafeyi belirlemek | Bir yapının semki, onun rüzgar, çökme ve yerçekimine karşı mukavemetini belirleyen düşey geometrisidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve çatı otorite | Devleti ve toplumu örten üst meşruiyet çatısı | Bireyleri koruyucu bir kubbe altında bir arada tutmak | Devletin çatısı (semk), tebaanın üstünde baskı değil, onları kuşatan ve koruyan adalet tavanıdır | Muhtemel |
| İktisadi | İmar hacmi ve altyapı yatırımı | Üst yapı kapasitesi ve mekânsal verimlilik | Sınırlı zemin üzerinde düşey alan yaratarak mekân ekonomisi üretmek | Dikey büyüme ve tavan kapasitesi, kentsel alanların iktisadi verimliliğini ve kullanım hacmini artırır | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Düşey koordinat ($z$ ekseni) ve integral kalınlık | Geometride zemin düzlemine dik dikey boyut; fiziksel bir tabakanın zemin ile tavan arasındaki kalınlık ve hacim integrali | Kesin |
| Beşeri bilimler | Toplumsal norm tavanı ve koruyucu üst yapı | Toplumun dağılmasını engelleyen, bireylerin üzerinde bir kubbe gibi durarak güvenli alan oluşturan kurumsal üst yapı | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Modern Arapçada kelimenin hemen daima "balık" anlamında tüketilmesi sebebiyle, kökün mimari ve düşey hacim boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök biyolojik bir canlı ismi olarak değil; göğün kozmik mimarisi, tavan yüksekliği, dikey kalınlığı ve hacimsel dengesi anlamında kullanılmıştır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Nâziât Suresi'ndeki "semkehâ" ifadesini sadece sıradan bir "boyut" veya havada soyut bir yükseklik sanarak, çatıyı yükseltme ve tesviye etme mimari derinliğinden kopuk tercüme etmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kâinat tasavvurunda göğün sadece boş bir uzay değil, kusursuzca yükseltilmiş, dengelenmiş ve çatısı kurulmuş (semk) bir bina olduğunu gösterdiği için temel bir kavramdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın büyüklüğünü, kıyametin kopuşundaki kozmik dönüşümü ve insanın gökyüzü karşısındaki aczini anlatan kozmolojik ayet gruplarında (özellikle Nâziât Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Evrenin çatısının başıboş ve rastlantısal olduğu algısını düzeltir; semk kavramı, yükseltilme ile tesviyenin (düzene sokulmanın) ayrılmaz bir plan dahilinde gerçekleştiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir çadırın, evin veya göğün tavanını yerden yukarıya doğru yükseltmek, iki sınır arasındaki dikey boyutu ve tavan kalınlığını kurmak.
- Soyut anlam: Bir yapının, sistemin veya kozmolojik varlığın dikey taşıyıcı kapasitesi, üst sınırı ve koruyucu kubbe nizamı.
- Sistematik karşılık: Zemin ile tavan arasındaki düşey büyüklük ve bu büyüklüğün tesviye edilerek dengede tutulması fonksiyonu.
- LaTeX modeli: $$H = \int_{z_0}^{z_1} dz \quad \implies \quad \nabla \cdot \mathbf{S} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $z_0$ zemin seviyesini, $z_1$ yükseltilmiş tavan seviyesini temsil eder. İntegral $H$, bu iki seviye arasındaki düşey yüksekliği (semk) modeller. Sağ taraftaki diverjans denklemi ise tavanın yükseltildikten sonra tesviye edilmesini (düzensizlik, eğrilik ve çöküntünün sıfırlanarak gerilimin homojen dağıtılmasını) ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Naziat 79:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/ayet/79:28.md) — سَمْكَهَا

رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا

Meal (IK): Boynu yükseltmiş ve ona bir şekil vermiştir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Semk” at sırtına veya balık sırtına benzeyen tavan, çatı demektir.
Evin semki çatısından en altına kadar olan hacmidir (Lisanul Arab)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والميم معهما
م ك س، س م ك، م س ك مستعملات مكس: المَكْسُ: انتقاص الثمن في البياعة، ومنه اشتقاق المكّاس، لأنه يستنقصه. قال:
وفي كل أسواق الـعـراق إتـاوة		وفي كل ما باع امرؤ مَكْسُ درهم
أي: نقصان درهم بعد وجوب الثمن. ورجل مكّاسٌ يَمْكِسُ الناس.
سمك: السَّمَكُ في الماء، الواحدة، سمكة.
والسَّمكَةُ: برج في السماء يقال له: الحوت.
والسِّماكان: كوكبان ينزل بأحدهما القمر من برج السنبلة.
والسِّماكُ: ما سمكت به حائطاً أو سقفاً.
والسَّمْكُ يجيء في موضع السقف.
والسَّماءُ مَسموكةٌ، أي: مرفوعة كالسَّمْكِ.
وعن علي: "اللهم رب المُسْمّكات السبع ... ". وتقول العامة: المسموكات.
وسنامٌ سامِكٌ، أي: مرتفع، مثل، تامك.
مسك: المَسْكُ: الإهاب.
والمِسْكُ معروف ليس بعربي محض.
وسِقاء مَسِيكٌ: كثير الأخذ.
وفي فلان إِمْساكٌ ومَساكٌ ومَسكة: كله من البخل، والتَّمَسُّك بما لديه ضنأ به.
ومسكْتُ بالشيء وتَمَسَّكْت به، واسْتَمْسكت به.
والمُسْكةُ: ما يُمْسِكُ الرمق من طعام أو شراب. أَمْسَكَ يُمْسِكُ إِمساكاً.
والمَسَكُ: الذبل. الواحدة: مَسكة، والذبل: أسورة من العاج في أيدي النساء مكان السوار.
والمَساكُ من الأرض: ما يُمسِكُ الماء، وجمعه: مُسُك.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الميم** bunlarla birlikte

**م ك س**، **س م ك**، **م س ك** kullanımdadır. **مكس**: **المَكْسُ**: alışverişte fiyatın eksiltilmesi; ondan **المكّاس**’ın اشتقاقı (türeyişi) vardır; çünkü onu eksiltir. Dedi ki:
وفي كل أسواق الـعـراق إتـاوة		وفي كل ما باع امرؤ **مَكْسُ** درهم
Yani: fiyatın vacip olmasından sonra bir dirhemin eksilmesi. Ve **مكّاسٌ** bir adam, insanları **يَمْكِسُ**.

**سمك**: **السَّمَكُ** suda; bir tanesi: **سمكة**.
Ve **السَّمكَةُ**: gökte bir burçtur; ona **الحوت** denir.
Ve **السِّماكان**: iki yıldızdır; ay onlardan biriyle **برج السنبلة**’den iner.
Ve **السِّماكُ**: onunla bir duvarı yahut bir tavanı **سمكت** ettiğin şeydir.
Ve **السَّمْكُ** tavanın yerinde gelir.
Ve **السَّماءُ مَسموكةٌ**: yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiş.
Ve Ali’den: "اللهم رب **المُسْمّكات** السبع ... ". Ve avam der ki: **المسموكات**.
Ve **وسنامٌ سامِكٌ**: yani yüksek; **تامك** gibi.

**مسك**: **المَسْكُ**: deri.
Ve **المِسْكُ** bilinir; sırf Arapça değildir.
Ve **سِقاء مَسِيكٌ**: çok alan.
Ve falanda **إِمْساكٌ** ve **مَساكٌ** ve **مَسكة** vardır: hepsi cimriliktendir; ve yanında olana **التَّمَسُّك** etmek, onu kıskanıp esirgemektir.
Ve şeyle **مسكْتُ** ve onunla **تَمَسَّكْت** ve onunla **اسْتَمْسكت**.
Ve **المُسْكةُ**: yiyecek yahut içecekten canı tutan şey. **أَمْسَكَ** **يُمْسِكُ** **إِمساكاً**.
Ve **المَسَكُ**: **الذبل**. Bir tanesi: **مَسكة**; ve **الذبل**: kadınların ellerinde bilezik yerine fildişinden bileziklerdir.
Ve yerden **المَساكُ**: suyu tutan şey; onun çoğulu: **مُسُك**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سمَكَ الله السماءَ سَمْكاً: رفعها. وسَمَكَ الشيءُ سُموكاً: ارتفع. وسنامٌ سامِكٌ تامِكٌ، أي عالٍ. والمَسْموكاتُ: السمواتُ. ويقال: اسْمُكْ في الرَيْمِ، أي اصعدْ في الدرجةِ. وسَمْكُ البيتِ: سَقْفُهُ. والمِسْماكُ: عود ٌيكون في الخِباءِ يُسْمَكُ به البيت. والسِماكانِ: كوكبان نيِّران: السِماكُ الأعزلُ، وهو من منازل القمر، والسِماكُ الرامحُ وليس من المنازل. ويقال إنَّهما رِجْلاَ الأسد. والسَمَكْ من خَلْقِ الماء، الواحدة سمكةٌ، وجمع السَمَكِ سِمَاكٌ وسُموكٌ. والسُمَيْكاءُ الحُساسُ.

##### Türkçe

**سمَكَ الله السماءَ سَمْكاً**: onu yükseltti. Ve **سَمَكَ الشيءُ سُموكاً**: yükseldi. Ve **سنامٌ سامِكٌ تامِكٌ**: yani yüksek. Ve **المَسْموكاتُ**: göklerdir. Ve denilir: **اسْمُكْ في الرَيْمِ**; yani derecede yüksel. Ve **سَمْكُ البيتِ**: onun tavanıdır. Ve **المِسْماكُ**: çadırda bulunan bir çubuktur; onunla ev **يُسْمَكُ** (yükseltilir). Ve **السِماكانِ**: iki parlak yıldızdır: **السِماكُ الأعزلُ**; o, ayın menzillerindendir; ve **السِماكُ الرامحُ**; menzillerden değildir. Ve denilir ki ikisi aslanın iki ayağıdır. Ve **السَمَكْ** suyun yaratıklarındandır; teki **سمكةٌ**’dir; ve **السَمَكِ**’in çoğulu **سِمَاكٌ** ve **سُموكٌ**tur. Ve **السُمَيْكاءُ**: **الحُساسُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س م
كسم ، كمس ، سمك ، سكم ، مسك ، مكس : ( مستعملة ) .
سمك : قال الليث : السّمَكُ الواحدةُ : سمكةٌ . قال : والسَّمَكةُ : بُرْجٌ في السماء يقال له : الحوت . قال . والسِّمَاكُ : ما سمكْتَ به حائطاً أو سقفاً ، والسقْف يسمى سَمْكاً ، والسماء مَسموكةٌ ، أي مرفوعة كالسَّمْكِ .
وجاء في حديث عليَ : ( اللهمَّ بارِىءَ المَسْمُوكاتِ السَّبْعِ ورَبَّ المَدْحُوَّاتِ ) ،
والمَسْمُوكاتُ : السمواتُ السبعُ ، والمَدْحُوَّاتُ : الأرَضُونَ ، وسَنَامٌ سَامِكٌ تَامِكٌ : مرتفعٌ تَارٌّ ، والسِّمَاكانِ : نَجْمَان ، أحدهما : الأعزل ، والآخر : الرَّامِحُ ، والذي هو من منازل القمر : الأعزلُ ، وبه يَنزِلُ القمرُ ، وهو شآمٍ . وسُمِّي أعزلَ لأنه لا شيءَ بين يديه من الكواكب ؛ كالأعزل الذي لا رُمْحَ معه .
ويقال : سُمِّي أعزلَ لأنه إِذا طلعَ لا يكونُ في أيامهِ ريحٌ ولا بردٌ ، هو أعزلُ منها .
والسّمْكُ : القامةُ من كل شيء بعيدٍ طويل السَّمْكِ . قال ذو الرُّمَّة :
نَجَائِبَ من نِتَاجِ بني غُرَيْرٍ
طِوَالَ السّمْكِ مُفْرَعَةً نِبَالاَ
والمِسْماكُ : عمودٌ من أعمدةِ الخِباء ، ومنه قول ذي الرُّمَّة :
كأَنَّ رجليهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبَانِ لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ
كسم : قال الليث : الكَيْسُومُ : الكثيرُ من الحشيش .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكَسْمُ : الكَدُّ على العيال من حرامٍ أو حلال .
وقال : كَسَمَ وكسَب : واحدٌ .
وأنشد :
وحامِلُ القِدْرِ أبو يَكْسُومِ
يقال : جاء يَحْمِلُ القِدْرَ إِذا جاء بالشَّرِّ .
ابن دريد الكَسْمُ : فَتُّكَ الشيءَ بيدك ، ولا يكون إلاّ من شيءٍ يابس ، كسَمْتُه كسَمْاً .
وكَيْسَم : أبو بَطْن من العرب .
وقال إسحاق بن الفرجِ قال الأصمعي : الأكاسِمُ : اللُّمَعُ من النَّبْتِ المتراكِبَةُ .
يقال : لُمْعَةٌ أكْسُومٌ أي متراكمة .
وأنشد :
أكاسِماً للطَّرْفِ فيها مُتّسَعْ
وللأبُول الآبل الطبِّ فَنَعْ
وقال غيره : رَوْضةٌ أُكْسُومٌ ويَكْسومٌ أي نَدِيَةٌ كثيرةٌ ، وأَبُو يَكْسوم من ذلك ، وكَيْسومٌ : فَيْعُولٌ منه .
كمس : ( قلتُ ) : لم أجدْ فيه من مَحْضِ كلام العرب وصريحه شيئاً .
وأما قول الأطباءِ في الكيْمُوسَاتِ : إنها الطبائعُ الأربعُ فليست من لغاتِ العرب ، وأحسبها يونانية .
مسك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المَسْكُ الجِلدُ .
قال : والعرب تقول : نحن في مُسوكِ الثعالِبِ إِذا كانوا مذعورين . وأنشد المفضل :
فيَوْماً تَرَانَا في مُسُوك جيَادِنَا
وَيَوْماً تَرَانا في مُسُوك الثعالب
وقوله : في مُسُوك جيادِنا معناه أَنّا أُسِرْنا فكُتِّفنَا في قِدَ قُدَّ مِن مَسْك فرس ذُبِحَ أو
أصيب في الحرب فمَات فقُدَّتْ مِن مسكه سيورٌ غُلّوا بها وأسِروا .
وقال غيره : معنى قوله في مسوك جيادنا أي على مسوك جيادنا أي ترانا فُرْسَاناً نغير على أَعدائنا ، ثم يوماً ترانا خائفين غير آمنين .
وقال ابن شميل : المَسَكُ : الذَّبْلُ مِن العَاج كهيئة السِّوار تجعله المرأَةُ في يديها فذلك المَسَكُ ، والذبلُ : القرون . فإن كان من عاج فهو مَسَكٌ وعاجٌ ووقْفٌ ، وإذا كان مِن ذَبْل فهو مَسَك لا غير .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : المَسَك : مثل الأسْوِرة من قرونٍ أو عاج . وقال جريرٌ :
ترى العَبَسَ الْحَوْلِيَّ جَوناً بكُوعها
لهَا مَسَكاً مِن غير عاج ولا ذَبْلِ
وقال الليث : المِسْكُ : معروفٌ إلاَّ أَنه ليس بعربي محض .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال المِسْكُ : الطِّيبُ ، وأَصله مِسكٌ محركة .
وقال أبو العباس في قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( خذي فِرْصَةً فتمَسَّكي بها ) . قال بعضهم : تمسَّكي أَي تطيَّبي مِنَ المسك .
وقالت طائفةٌ : هو مِن التمسُّك باليد .
قال الليث : سِقَاءٌ مَسِيكٌ : كثيرُ الأخذِ للماء .
ويقال : في فلانٍ إِمْسَاكٌ ومَسَاكٌ ومِسَاكٌ ومَسَكةٌ ، كلُّ ذلك مِن البخل والتمسك بما لديه ضَنًّا به .
قال : والمُسْكَةُ مِن الطعام والشرابِ : ما يُمْسِكُ الرَّمَقَ ، تقولُ : أَمسكَ يُمسكُ إِمساكاً . والتَّمسُّكُ : استمساكُكَ بالشيء . تقولُ : مَسَكْتُ بِه ، وتمسَّكتُ به واستمْسكت به . وقال أبو العباس :
صبحتُ بهَا القَوْمَ حتَّى امتسكْ
تُ بالأرض أَعْدِلُها أَنْ تَميلاَ
وروي عن النبي صلى الله عليه وآله أنه قال : ( لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ بشيءٍ فإني لا أُحِلُّ إلاّ ما أَحَلَّ الله ، ولا أحرِّمُ ، إلاَّ ما حرَّمَ الله ) قال الشافعي ، مَعناهُ إنْ صَحَّ أن الله تعالى أَحَلَّ للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) أشياء حظرها على غيره من عدد النساء ، والموهوبة وغير ذلك وفرض عليه أشياء خففها عن غيره فقال : لا يمسكن الناسُ عليَّ بشيءٍ يعني بما خُصِصْت به دونهم ، فإن نكاحي أكثرَ من أربع لا يحل لهم أَن يبلغوه لأنه انتهى بهم إلى أربع ، ولا يجب عليهم ما وجب عليَّ من تخيير نسائهم لأنه ليس بفَرْضٍ عليهم .
وقال اللَّهُ جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ ) ( الأعراف : 170 ) قَرَأَ عاصمٌ ( يُمْسِكون ) بسكون الميم ، وسائرُ القُرَّاء ( يمسِّكون ) بالتَّشْديد ، وأما قوله : ( أُجُورَهُنَّ وَلاَ تُمْسِكُواْ بِعِصَمِ ) ( الممتحنة : 10 ) فإنَّ أَبا عمرو وابنَ عَامرٍ ويْعقُوبَ الحَضْرَمِيَّ قَرَأُوا : ( وَلاَ تُمَسِّكُوا ) بتَشْديد السين خففها البَاقُونَ ومعنى قوله : ( وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ ) ( الأعراف : 170 ) أي يؤمنون به ويحكمونَ بما فيه .
وقال أبو زيد : مسَّكتُ بالنَّار تمسيكاً ، وثقَّبْتُ بهَا تثقيباً ، وذلك إِذا فحصت لها في الأرض ثم جَعلتَ عَليها بعْراً أَو خشباً أو دفنتها في التراب .
وقال ابن شميل : المَسَكُ : الواحدةُ : مَسَكةٌ ، وهو أَن يحفِرَ البئر في الأرض فيبلغ الموضعَ ، الذي لا يحتاجُ إِلى أَنْ يطوى فيقالُ : قد بلُغوا مَسَكةً صُلْبةً ، وإنَّ بِئَارَ بني فُلاَنٍ في مَسَكٍ ، وأنشد :
اللَّهُ أَرْوَاكَ وعَبْد الجَبَّارْ
ترسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المنقارْ
في مَسَك لا مُجْبِلٍ وَلاَ هَارْ
والعربُ تقول : فلان حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ أي شُجَاعٌ كأَنهُ حَسَكٌ في حَلْق عَدوِّه ، ووصف بعضهم بَلحَارثِ بن كَعْبٍ فقال : حَسَكٌ أَمْراسٌ ومَسَكٌ أَحَمَاسٌ ، تَتَلظِّى المنايَا في رِماحهم ، وأما المَسَكةُ والمسيكُ فالرجلُ البخيلُ ، قال ذلك ابن السكِّيت ، وفلان لا مُسْكَة له أي لا عقل له ، وما بفلان مُسكة أي ما به قوة ولا عقلٌ .
ويقال : بيننا مَاسكةُ رَحِم ، كقولك : ماسّةُ رحم ، وواشِجَة رحمٍ .
قال أبو عبيدة : الماسكةُ : الجلدةُ التي تكون على رأْس الولد وعلى أطراف يديه فإذا خرج الولد من الماسكة والسَّلَى فهو بقيرٌ ، وإذا خرج الولد بلا ماسكة ولا سَلًى فهو السليل .
والمُسْكان : العُرْبَانُ ، ويجمع مساكين ، يقال : أعطه المسكان .
وقال ابن شميل : الأرضُ : مَسَكٌ وطرائقُ ، فمسكةٌ كَذَّانَهٌ ، ومسكةٌ مُشاشةٌ ، ومَسكةٌ حجارةٌ ، ومُسكةٌ لينةٌ ، وإنما الأرضُ طرائقُ ، فكلُّ طريقة : مسكةٌ .
وقال أبو عبيدة : إِذا كان الفرسُ محجَّل اليد والرِّجل من الشقِّ الأيمن . قالوا : هو مُمْسَك الأيامنِ مطلقُ الأياسر ، وهم يكرهونه ، فإذا كان ذلك من الشِّقِّ الأيسر قالوا : هو مُمسكُ الأياسرِ مطلق الأيامن ، وهم يستحبُّون ذلك .
قال : وكلُّ قائمةٍ بها بياضٌ فهي مُمسَكةٌ ، والمطلقُ : كلُّ قائمةٍ ليس بها وضَحٌ .
قال : وقوْمٌ يجعلونَ البياض إِطلاقاً ، والذي لا بياض فيه إمْساكاً . وأنشد :
وَجَانبٌ أُطْلِقَ بالبياضِ
وَجَانبٌ أُمْسِكَ لا بياضُ
وفيه مِن الاختِلاَف عَلَى القلْبِ كمَا وصفتُ في الإمْساك ، وفي صفة النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه بادن متماسك ) أراد أنه مع بدانته
متماسك اللحمِ ليس بمسترخيهِ ولا مُنفَضِجه .
والعرب تقول للتَّنَاهِي التي تمسكُ ماء السماء : مَسَاكٌ ومَسَاكةٌ ومَساكاتٌ ، كلُّ ذلك : مسموعٌ منهم .
( أبو زيد ) : المَسِيك من الأساقِي : الذي يَحبِسُ الماء فلا ينضح ، وأرضٌ مَسيكةٌ : لا تُنَشِّفُ الماء لصلابتها ، وأرضُ مَسَاكٌ أيضاً .
ويقال للرجلِ يكونُ مع القومِ يَخُوضون في الباطل : إن فيه لَمُسْكَةً عَمَّا هم فيه .
مكس : قال الليث : المَكْسُ : انتقاص الثمن في البياعة ، ومنه أُخِذَ المَكَّاسُ لأنه يستنقصه . وأنشد :
وفي كلِّ ما باع امرؤ مَكْسُ دِرْهَم
أي نقصُ دِرهم بعد وُجُوبِ الثَّمن .
وقال غيره : المكْس : ما يأخُذُهُ العَشَّارُ .
يقال : مَكَسَ فهو ماكسٌ إِذا أخذ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : المكْس : الجِبَايةُ .
يقال : مَكَسَه فهو ماكسٌ إِذا نقص .
وقال شمر : المكْسُ : النَّقْصُ كما قال الليث .
وقال أبو العباس قال ابن الأعرابي : المكْسُ دِرهمٌ كان يَأخذُهُ المصدِّق بعد فَرَاغِهِ .
وفي الحديث ( لا يَدخُل صَاحبُ مَكْسٍ الجَنّةَ ) .
وقال الأصمعيّ : الماكسُ : العَشَّارُ ، وأصله : الجِبايَةُ ، وأنشد :
وفي كلِّ ما بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهم
سكم : مُهمل .
وقال الدُّرَيديُّ : السَّيْكمُ : الذي يقارب خَطوَهُ في ضَعْفٍ .
والسَّكْم : فِعْلٌ مُماتٌ .

##### Türkçe

ك س م
**كسم** ، **كمس** ، **سمك** ، **سكم** ، **مسك** ، **مكس** : (kullanılanlar).

**سمك** : Leys dedi: **السّمَكُ**un bir tanesi: **سمكةٌ**dur. Dedi: ve **السَّمَكةُ**: gökte bir burçtur; ona **الحوت** denir. Dedi: ve **السِّمَاكُ**: onunla bir duvarı yahut bir tavanı yükselttiğin şeydir; tavan **سَمْكاً** diye adlandırılır; gök **مَسموكةٌ**dur, yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiştir.

Ali’nin hadîsinde geldi: (Allah’ım, **المَسْمُوكاتِ** yedinin yaratıcısı ve **المَدْحُوَّاتِ**ın Rabbi),
ve **المَسْمُوكاتُ**: yedi göktür; **المَدْحُوَّاتُ**: yerlerdir. Ve **سَنَامٌ سَامِكٌ تَامِكٌ**: yüksek, serttir. Ve **السِّمَاكانِ**: iki yıldızdır; ikisinden biri: **الأعزل**; diğeri: **الرَّامِحُ**. Ayın menzillerinden olan ise: **الأعزلُ**dür; ay onunla iner; o **شآمٍ**dır. **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan hiçbir şey yoktur; mızrağı olmayan **الأعزل** gibi.

Ve denir: **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü doğduğunda günlerinde ne rüzgâr olur ne soğuk; o bunlardan **أعزلُ**dür.

Ve **السّمْكُ**: her şeyden boy-pos; uzak, uzun **السَّمْكِ**li. Zü’r-Rumme dedi:
نَجَائِبَ من نِتَاجِ بني غُرَيْرٍ
طِوَالَ السّمْكِ مُفْرَعَةً نِبَالاَ

Ve **المِسْماكُ**: çadır direklerinden bir direk; Zü’r-Rumme’nin sözü ondandır:
كأَنَّ رجليهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبَانِ لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ

**كسم** : Leys dedi: **الكَيْسُومُ**: ottan çok olan.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **الكَسْمُ**: haramdan yahut helâlden aile üzerine didinmektir.
Ve dedi: **كَسَمَ** ve **كسَب**: birdir.
Ve inşad etti:
وحامِلُ القِدْرِ أبو يَكْسُومِ
Denir: **يَحْمِلُ القِدْرَ** ile geldi; şer ile geldiği zaman.

İbn Düreyd: **الكَسْمُ**: bir şeyi elinle ufalamandır; ancak kuru bir şeyden olur; **كسَمْتُه كسَمْاً**.

Ve **كَيْسَم**: Araplardan bir karın babasıdır.

İshak b. el-Ferec dedi; Asma‘î dedi: **الأكاسِمُ**: üst üste binmiş bitkiden parıltılardır.
Denir: **لُمْعَةٌ أكْسُومٌ** yani üst üste yığılmış.
Ve inşad etti:
أكاسِماً للطَّرْفِ فيها مُتّسَعْ
وللأبُول الآبل الطبِّ فَنَعْ

Ve başkası dedi: **رَوْضةٌ أُكْسُومٌ** ve **يَكْسومٌ** yani nemli, çoktur; ve **أَبُو يَكْسوم** bundandır; ve **كَيْسومٌ**: ondan **فَيْعُولٌ**dur.

**كمس** : (Dedim): Arapların sözünün safından ve sarihinden onda bir şey bulmadım.
Doktorların **الكيْمُوسَاتِ** hakkında sözlerine gelince: onun dört tabiat olduğu; Arapların dillerinden değildir; ve onu Yunanca sanıyorum.

**مسك** : (Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): **المَسْكُ** deridir.
Dedi: ve Araplar derler: **مُسوكِ الثعالِبِ** içindeyiz; korkutulmuş oldukları zaman. Mufaddal inşad etti:
فيَوْماً تَرَانَا في مُسُوك جيَادِنَا
وَيَوْماً تَرَانا في مُسُوك الثعالب

Ve onun sözü: **في مُسُوك جيادِنا**; manası: biz esir edildik de, kesilmiş bir atın **مَسْك**inden yahut savaşta vurulup ölenin **مسك**inden kesilmiş bir deriye bağlandık; onun **مسك**inden kayışlar kesildi; onlarla bağlandılar ve esir edildiler.

Ve başkası dedi: sözünün manası **في مسوك جيادنا**: yani **على مسوك جيادنا**; yani bizi süvariler olarak görürsün; düşmanlarımıza akın ederiz; sonra bir gün bizi korkmuş, emniyette olmayan görürsün.

İbn Şümeyl dedi: **المَسَكُ**: fildişinden, bilezik biçiminde **الذَّبْلُ**dür; kadın onu ellerine koyar; işte o **المَسَكُ**tur. Ve **الذبلُ**: boynuzlardır. Eğer fildişinden olursa o **مَسَكٌ** ve fildişi ve **وقْفٌ**tur; eğer **ذَبْل**den olursa o **مَسَك**tır, başka değil.

(Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan): **المَسَك**: boynuzlardan yahut fildişinden bilezikler gibidir. Cerîr dedi:
ترى العَبَسَ الْحَوْلِيَّ جَوناً بكُوعها
لهَا مَسَكاً مِن غير عاج ولا ذَبْلِ

Leys dedi: **المِسْكُ**: bilinen (şey)dir; ancak Arapça saf değildir.

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): dedi: **المِسْكُ**: güzel kokudur; aslı harekeli **مِسكٌ**tur.

Ebû’l-Abbâs, Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) sözü hakkında: ( **خذي فِرْصَةً فتمَسَّكي بها** ). Bazıları dedi: **تمسَّكي** yani miskten kokulan.
Bir topluluk dedi: o, elle **التمسُّك**tandır.

Leys dedi: **سِقَاءٌ مَسِيكٌ**: suyu çok alan.

Ve denir: falanda **إِمْسَاكٌ** ve **مَسَاكٌ** ve **مِسَاكٌ** ve **مَسَكةٌ** vardır; bunların hepsi cimrilikten ve yanındakine kıskançlıkla tutunmaktandır.
Dedi: ve yiyecek ve içecekten **المُسْكَةُ**: canı tutan şeydir; dersin: **أَمسكَ يُمسكُ إِمساكاً**. Ve **التَّمسُّكُ**: bir şeye tutunmandır. Dersin: **مَسَكْتُ بِه**; ve **تمسَّكتُ به** ve **استمْسكت به**. Ebû’l-Abbâs dedi:
صبحتُ بهَا القَوْمَ حتَّى امتسكْ
تُ بالأرض أَعْدِلُها أَنْ تَميلاَ

Peygamberden (sallallahu aleyhi ve âlihî) rivayet olundu: dedi ki: (İnsanlar benim aleyhime bir şeyle tutunmasınlar; çünkü ben ancak Allah’ın helâl kıldığını helâl kılarım; ve ancak Allah’ın haram kıldığını haram kılarım). Şâfiî dedi: manası, sahih olursa: Allah Teâlâ Peygambere (sallallahu aleyhi ve sellem) başkalarına yasakladığı şeyleri helâl kıldı; kadınların sayısı, hibe edilen ve bunun dışındakiler gibi; ve ona, başkalarından hafiflettiği şeyleri farz kıldı; bunun üzerine dedi: insanlar benim aleyhime bir şeyle tutunmasınlar; yani onlardan ayrı olarak bana tahsis edilenle; çünkü benim dörtten fazla nikâhım onlara, ona ulaşmaları için helâl değildir; zira onlarda dörtte son buldu; ve kadınlarını muhayyer bırakmak, bana vacip olan, onlara vacip değildir; çünkü onlara farz değildir.

Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ** ) (A‘râf: 170). Âsım **( يُمْسِكون )** diye, **الميم**i sükûn ile okudu; diğer kurrâ **( يمسِّكون )** diye teşdîd ile (okudu). Ama onun sözü: ( **أُجُورَهُنَّ وَلاَ تُمْسِكُواْ بِعِصَمِ** ) (Mümtehine: 10); Ebû Amr, İbn Âmir ve Ya‘kûb el-Hadramî **( وَلاَ تُمَسِّكُوا )** diye **السين**i teşdîd ile okudular; kalanlar onu hafifletti. Ve onun sözü: ( **وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ** ) (A‘râf: 170) manası: ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler.

Ebû Zeyd dedi: **مسَّكتُ بالنَّار تمسيكاً**; ve **وثقَّبْتُ بهَا تثقيباً**; bu, onun için yerde bir oyuk açıp sonra üzerine tezek yahut odun koyduğun yahut onu toprağa gömdüğün zamandır.

İbn Şümeyl dedi: **المَسَكُ**; bir tanesi: **مَسَكةٌ**; o, yerde kuyu kazıp, örülmeye ihtiyaç duymayan yere ulaşmandır; denir: sert bir **مَسَكةً**ya ulaştılar; ve falan oğullarının kuyuları bir **مَسَكٍ** içindedir. Ve inşad etti:
اللَّهُ أَرْوَاكَ وعَبْد الجَبَّارْ
ترسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المنقارْ
في مَسَك لا مُجْبِلٍ وَلاَ هَارْ

Ve Araplar derler: falan **حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ**dır; yani yiğittir; sanki düşmanının boğazında bir **حَسَك**tır. Bazıları Hâris b. Ka‘b’ı vasfetti de dedi: **حَسَكٌ أَمْراسٌ ومَسَكٌ أَحَمَاسٌ**; ölümler onların mızraklarında alevlenir. Ama **المَسَكةُ** ve **المسيكُ**: cimri adamdır; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ve falanın **مُسْكَة**si yoktur; yani aklı yoktur. Ve falanda **مُسكة** yoktur; yani onda ne kuvvet ne akıl vardır.

Ve denir: aramızda bir **مَاسكةُ رَحِم** vardır; senin “**ماسّةُ رحم**” ve “**واشِجَة رحمٍ**” demen gibi.

Ebû Ubeyde dedi: **الماسكةُ**: çocuğun başı üzerinde ve ellerinin uçlarında bulunan deridir; çocuk **الماسكة** ve **السَّلَى**dan çıkarsa o **بقيرٌ**dur; çocuk ne **ماسكة** ne **سَلًى** olmaksızın çıkarsa o **السليل**dir.

Ve **المُسْكان**: Arap olmayanlardır; **مساكين** diye cem‘ edilir; denir: ona **المسكان**ı ver.

İbn Şümeyl dedi: yer: **مَسَكٌ** ve yollar (tabakalar)dır; bir **مسكةٌ كَذَّانَهٌ**; bir **مسكةٌ مُشاشةٌ**; bir **مَسكةٌ حجارةٌ**; bir **مُسكةٌ لينةٌ**; yer ancak yollardır; her yol: bir **مسكةٌ**dir.

Ebû Ubeyde dedi: eğer at, sağ taraftan el ve ayakta akıtmalı (beyazlı) ise; dediler: o **مُمْسَك الأيامنِ**dir, **مطلقُ الأياسر**dir; ve onu kerih görürler. Eğer bu sol taraftan olursa dediler: o **مُمسكُ الأياسرِ**dir, **مطلق الأيامن**dir; ve bunu beğenirler.
Dedi: ve her bacağında beyazlık olan, o **مُمسَكةٌ**dir; ve **المطلقُ**: onda açıklık (beyazlık) olmayan her bacaktır.
Dedi: ve bir kavim beyazlığı **إِطلاقاً** yapar; beyazlığı olmayanı **إمْساكاً**. Ve inşad etti:
وَجَانبٌ أُطْلِقَ بالبياضِ
وَجَانبٌ أُمْسِكَ لا بياضُ

Ve onda, **الإمْساك**ta vasfettiğim gibi, kalb üzere ihtilaf vardır. Ve Peygamberin (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: (onun **بادن متماسك** olduğu): muradı, şişmanlığıyla beraber etinin sıkı olmasıdır; gevşek değil, sarkık değil.

Ve Araplar, gök suyunu tutan çukurlara: **مَسَاكٌ** ve **مَسَاكةٌ** ve **مَساكاتٌ** derler; bunların hepsi: onlardan işitilmiştir.

(Ebû Zeyd): tulumlardan **المَسِيك**: suyu hapseden, sızdırmayan; ve **أرضٌ مَسيكةٌ**: sertliğinden suyu çekmeyen; ve **أرضُ مَسَاكٌ** da.

Ve denir: adam, kavimle beraber batıla dalıyor iken: onda, onların içinde bulunduğu şeyden (alıkoyan) bir **لَمُسْكَةً** vardır.

**مكس** : Leys dedi: **المَكْسُ**: alışverişte fiyatı eksiltmektir; ondan **المَكَّاسُ** alındı; çünkü onu eksiltir. Ve inşad etti:
وفي كلِّ ما باع امرؤ مَكْسُ دِرْهَم
yani, fiyatın vacip olmasından sonra bir dirhem eksiltme.

Ve başkası dedi: **المكْس**: **العَشَّارُ**ın aldığı şeydir.
Denir: **مَكَسَ**; o **ماكسٌ**tur; aldığı zaman.

(Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den): **المكْس**: vergi toplama.
Denir: **مَكَسَه**; o **ماكسٌ**tur; eksilttiği zaman.

Şemmer dedi: **المكْسُ**: Leys’in dediği gibi eksiltmedir.

Ebû’l-Abbâs dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi: **المكْسُ**: sadaka toplayıcısının işini bitirdikten sonra aldığı bir dirhemdir.

Hadiste: (**صَاحبُ مَكْسٍ** cennete girmez).

Asma‘î dedi: **الماكسُ**: **العَشَّارُ**dır; aslı: vergi toplama; ve inşad etti:
وفي كلِّ ما بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهم

**سكم** : ihmal edilmiştir.

Düreydî dedi: **السَّيْكمُ**: zayıflık içinde adımını yaklaştıran (kısa atan) kimsedir.
Ve **السَّكْم**: ölmüş (kullanımdan düşmüş) bir fiildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والميم وما يثلثهما)
(سمن) السين والميم والنون أصلٌ يدل على خلاف الضُّمْر والهزال. من ذلك السِّمَن، يقال هو سمين. والسَّمْن من هذا.
ومما شذَّ عن هذا الأصل كلامٌ يقال إن أهل اليمن يقولونه دونَ العرب، يقولونَ: سَمّنْتُ الشّيءَ، إِذا بَرّدْتَه. والتَّسْمِين: التَّبْريد. ويقال إنَّ الحجّاج قُدِّمت إليه سمكة فقال للذي عمِلها: "سَمِّنْها" يريد بَرِّدْها([1]).
(سمه) السين والميم والهاء أصلٌ يدلُّ على حَيْرة وباطل. يقال سَمَه إذا دُهِشَ، وهو سَامِهٌ وقومٌ سمّهٌ. ويقولون: سَمَه البعيرُ، إذا لم يعرف الإعياء([2]). وذهبت إبلُهم السُّمَّهَى، إذا تفرَّقَت. والسُّمَّهَى([3]): الباطل والكذب. فأما قولُ رؤبة:
* جَرْيَ السُّمَّه([4]) *
(سمو) السين والميم والواو أصلٌ يدل على العُلُوِّ. يقال سَمَوْت، إذا علوت. وسَمَا بصرُه: عَلا. وسَمَا لي شخصٌ: ارتفع حتّى استثبتُّه([5]). وسما الفحلُ: سطا على شَوله سَماوَةً. وسَمَاوَةُ الهلال وكلِّ شيءٍ: شخصُهُ، والجمع سَماوٌ([6]). والعرب تُسمِّي السّحاب سماءً، والمطرَ سماءً، فإذا أريدَ به المطرُ جُمع على سُمِيّ. والسَّماءة: الشَّخص. والسماء: سقف البيت. وكلُّ عالٍ مطلٍّ سماء، حتَّى يقال لظهر الفرس سَماء. ويتَّسِعون حتَّى يسمُّوا النَّبات سماء. قال:
إذا نَزَلَ السَّماءُ بأرضِ قومٍ *** رَعَيْناهُ وإن كانوا غِضابا([7])ويقولون: "ما زِلْنا نطأُ السَّماءَ حتَّى أتيناكم"، يريدون الكلأ والمطر. ويقال إن أصل "اسمٍ" سِمْو، وهو من العلوّ، لأنَّه تنويهٌ ودَلالةٌ على المعنى.
(سمت) السين والميم والتاء أصلٌ يدل على نَهجٍ وقصدٍ وطريقة. يقال سَمَتَ، إذا أخذ النَّهْج. وكان بعضُهم يقول: السَّمْت: السّير بالظنّ والحَدْس. وهو قول القائل:
* ليس بها ربعٌ لِسَمْتِ السَّامِت *
ويقال إنَّ فلاناً لحَسنُ السَّمْتِ، إذا كان مستقيمَ الطريقةِ متحرِّياً لفعل الخَير. والفعل منه سَمَت. ويقال سَمَت سَمْتَه، إذا قصد قصده.
(سمج) السين والميم والجيم أصلٌ يدلُّ على خِلاف الحُسن. يقال هو سَمِجٌ وسَمْجٌ([8])، والجمع سِمَاجٌ وسَمَاجَى. ومن الباب السَّمْج من الألبان، وهو الخبيث الطَّعْم.
(سمح) السين والميم والحاء أصلٌ يدلُّ على سَلاسةٍ وسُهولة. يقال سَمَح له بالشيء. ورجلٌ سَمْحٌ، أي جواد، وقومٌ سُمَحاء ومَسامِيح. ويقال سَمَّح في سيره، إذا أسرع. قال:
* سَمَّحَ واجتابَ فلاةً قِيّا([9]) *
ومن الباب: المُسامَحة في الطِّعان والضَّرب، إذا كان على مُساهَلة. ويقال رُمْحٌ مسَمَّحٌ: قد ثُقِّفَ حتَّى لانَ.
(سمخ) السين والميم والخاء ليس أصلاً؛ لأنَّه من باب الإبدال. والسين فيه مبدلة من صاد. والسِّمَاخ في الأذن: مَدْخَله. ويقال سَمَخْت فلاناً: ضربت سِمَاخَه. وقد سَمَخني بشدة صوتِهِ.
(سمد) السين والميم والدال أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ قُدُماً من غير تعريج. يقال سمَدت الإبلُ في سيرها. إذا جَدّتْ([10]) ومَضَت على رؤوسها. وقال الرَّاجز:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
يقول: ليس في بطونها عَلَف. ومن الباب السُّمود الذي هو اللَّهو. والسَّامد هو اللاهي. ومنه قوله جلَّ وعلا: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]، أي لاهون. وهو قياس الباب؛ لأنَّ اللاهي يمضي في أمره غير معرِّج ولا مُتَمَكِّث. وينشدون:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])فأمَّا قولهم سَمَّد رأسه، إذا استأصل شَعره، فذلك من باب الإبدال؛ لأن أصله الباء، وقد ذكر.
(سمر) السين والميم والراء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على خلاف البياض في اللون. من ذلك السُّمْرة من الألوان، وأصله قولهم: "لا آتيك السَّمَر والقَمَر"، فالقَمر: القمر. والسَّمَر: سواد الليل، ومن ذلك سمِّيت السُّمْرَة. فأمّا السَّامر فالقوم
*يَسْمُرُون. والسامر: المكان الذي يجتمعون فيه للسَّمَر. قال:
* وسامِرٍ طالَ لهم فيه السَّمَرْ([13]) *
والسَّمراء: الحِنطة، للَوْنها. والأسمر: الرُّمح. والأسمر: الماء. فأمَّا السَّمَار فاللّبن الرقيق، وسمِّي بذلك لأنَّه إذا كان [كذلك كان] متغيِّر اللون. والسَّمُر: ضربٌ من شجر الطَّلْحِ، واحدته سَمُرة، ويمكن أن يكون سمِّي بذلك للونه. والسَّمار: مكان في قوله:
لَئنْ وَردَ السَّمَارَ لنَقْتُلَنْه *** فلا وأبيكِ ما وَرَدَ السَّمَارا([14])(سمط) السين والميم والطاء أصلٌ يدلُّ على ضمّ شيء إلى شيء وشدِّه به. فالسَّميط: الآجُرُّ القائم بعضُهُ فوقَ بعض. والسِّمْط: القِلادة، لأنَّها منظومةٌ مجموعٌ بعضُها إلى بعض. ويقال سَمَّط الشيء على مَعاليق السَّرْج. ويقال خُذْ حقَّك مُسَمَّطاً، أي خُذْهُ وعلِّقْه على مَعاليق رَحْلِكَ. فأما الشِّعْر المُسَمَّط، فالذي يكون في سطر البيت([15]) أبياتٌ مسموطةٌ تجمعها قافيةٌ مخالفةٌ مُسمَّطة ملازمة للقصيدة. وأما اللبن السَّامط، وهو الحامض، فليس من الباب؛ لأنَّه من باب الإبدال، والسين مبدلة من خاء.
(سمع) السين والميم والعين أصلٌ واحدٌ، وهو إيناسُ الشيء بالأُذُن، من النّاس وكلِّ ذي أُذُن. تقول: سَمِعْت الشيء سَمْعاً. والسَِّمع : الذِّكْر الجميل. يقال قد ذَهَب سَِمْعُهُ في الناس، أي صِيته. ويقال سَمَاعِ بمعنى استمِعْ. ويقال سَمَّعْتُ بالشيء، إذا  أشعتُهُ ليُتَكلَّم به. والمُسْمِعَة: المُغَنِّية. والمِسْمَع: كالأذن للغَرْبِ؛ وهي عُروةٌ تكون في وسط الغَرْبِ يُجْعَل فيها حبلٌ ليعدل الدّلو. قال الشاعر:
ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا  *** كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ([16])ومما شذّ عن الباب السِّمْع: ولد الذّئب من الضَّبُع.
(سمق) السين والميم والقاف فيه كلمة. ولعلَّ القاف أن تكون مبدلة من الكاف. سَمَق، إذا عَلاَ.
(سمك) السين والميم والكاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على العُلُوِّ. يقال سَمَك، إذا ارتفَعَ. والمسموكات: السماوات. ويقال سَمَكَ في الدَّرَج. واسمُكْ، أي اعْلُ. وسَنَامٌ سامك، أي عالٍ. والمِسْمَاك: ما سَمَكْتَ به البيتَ. قال ذو الرّمة:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
والسِّماك نجم. ومما شذَّ عن الباب وباين الأصل: السَّمَك.
(سمل) السين والميم واللام أصلٌ يدلُّ على ضعفٍ وقلّة. من ذلك  السَّمَل، وهو الثَّوْب الخَلَق. ومنه السَّمَل: الماء القليل يَبقى في الحوض، وجمعه أسمال. وسَمَّلت([18]) البئر: نقَّيتها. وأما الإسمال، وهو الإصلاح بين النَّاس. فمن هذه الكلمة الأخيرة، كأنَّه نَقَّى ما بينهم من العَداوةِ. والله تعالى أعلم.
--------------ـ
([1]) في اللسان: "والتسمين: التبريد، طائفية. وفي حديث الحجاج أنّه أتى بسمكة مشوية فقال للذي حملها: سمنها. فلم يدرِ ما يريد، فقال عَنْبَسة بن سعيد: إنه يقول لك: بردها قليلاً".
([2]) الإعياء: التعب، وفي الأصل: "الأحياء"، صوابه في المجمل واللسان.
([3]) في الأصل "السهمى" في هذا الموضع وسابقه، صوابها من المجمل، ويقال أيضاً "السميهى" كخليطى.
([4]) في الكلام نقص. والبيت بتمامه، كما في ديوانه 165 واللسان:
*ياليتنا والدهر جري السمه*
([5]) وكذا في اللسان. لكن في المجمل "استبنته".
([6]) في الأصل "سمو"، تحريف. وفي اللسان: "والجمع من كل ذلك سماء وسماو".
([7]) البيت لمعود الحكماء معاوية بن مالك، كما في اللسان.
([8]) وسميج أيضاً.
([9]) في اللسان (3: 320): "بلادا قيا".
([10]) في الأصل "أخذت"، صوابه من المجمل واللسان.
([11]) البيت في المجمل مضبوطاً بهذا الضبط.
([12]) البيت في اللسان بدون نسبة.
([13]) وكذا وردت روايته في المجمل. وفي اللسان (6: 43):
* وسامر طالَ فيه اللهو والسمر *
([14]) لعمرو بن أحمر الباهلي، كما في اللسان (6: 46).
([15]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "صدر البيت".
([16]) البيت لعبد الله بن أوفى، كما في اللسان (سمع).
([17]) ديوان ذي الرمة 28 واللسان  (سقب، سمك).
([18]) يقال بالتخفيف والتشديد.

ـ

##### Türkçe

(سîn, mîm ve onları üçleyen(ler) bâbı)

(**سمن**) **السين** ve **الميم** ve **النون**; **الضُّمْر** ve zayıflığın zıddına delâlet eden bir asıldır. Bundan **السِّمَن** (şişmanlık) vardır; “o **سمين**’dir” denir. **السَّمْن** (içyağı) da bundandır.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerdendir: Araplardan değil de Yemen ehlinin söylediği söylenen bir söz; derler ki: **سَمّنْتُ الشّيءَ**; onu soğuttuğun zaman. **التَّسْمِين**: **التَّبْريد** (soğutma). Ve denir ki **الحجّاج**’a bir balık takdim edildi de onu yapan kimseye: “**سَمِّنْها**” dedi; **بَرِّدْها** (onu soğut) demek istiyordu([1]).

(**سمه**) **السين** ve **الميم** ve **الهاء**; bir şaşkınlığa ve bâtıla delâlet eden bir asıldır. **سَمَه** denir; şaşırdığı zaman; o **سَامِهٌ**’dir ve bir kavim **سمّهٌ**’dir. Ve derler ki: **سَمَه البعيرُ**; **الإعياء**’ı (yorgunluğu) bilmediği zaman([2]). Ve develeri **السُّمَّهَى** gitti; dağıldıkları zaman. **السُّمَّهَى**([3]): bâtıl ve yalan. Ama **رؤبة**’nin sözü:
* **جَرْيَ السُّمَّه**([4]) *

(**سمو**) **السين** ve **الميم** ve **الواو**; yüceliğe delâlet eden bir asıldır. **سَمَوْت** denir; yükseldiğin zaman. **سَمَا بصرُه**: yükseldi. **سَمَا لي شخصٌ**: yükseldi; ta ki onu iyice tanıyıncaya kadar([5]). Ve aygır **سما** etti: dişilerine **سَماوَةً** olarak sıçradı. Ve **سَمَاوَةُ الهلال** ve her şeyin: onun şahsı/sureti; çoğulu **سَماوٌ**([6]). Araplar buluta **سماءً**, yağmura da **سماءً** adını verir; onunla yağmur kastedildiğinde **سُمِيّ** üzere çoğul yapılır. **السَّماءة**: şahıs/suret. **السماء**: evin tavanı. Ve her yüksek, yukarıdan bakan şey **سماء**’dır; hatta atın sırtına da **سماء** denir. Genişletirler; ta ki bitkiye de **سماء** adını versinler. Dedi ki:
إذا نَزَلَ السَّماءُ بأرضِ قومٍ *** رَعَيْناهُ وإن كانوا غِضابا([7])
Ve derler ki: “**ما زِلْنا نطأُ السَّماءَ حتَّى أتيناكم**”; otlağı ve yağmuru kastediyorlar. Ve denir ki “**اسمٍ**”in aslı **سِمْو**’dur; o da yüceliktendir; çünkü o, bir yüceltme ve mânaya delâlettir.

(**سمت**) **السين** ve **الميم** ve **التاء**; bir yol, kasıt ve tarîkate delâlet eden bir asıldır. **سَمَتَ** denir; yolu tuttuğu zaman. Bazıları derdi ki: **السَّمْت**: zan ve hads ile yürüyüştür. Bu, söyleyenin sözüdür:
* ليس بها ربعٌ لِسَمْتِ السَّامِت *
Ve denir ki: filân kimse **لحَسنُ السَّمْتِ**’tir; yolu düzgün, hayır fiilini araştıran olduğu zaman. Fiil ondan **سَمَت**’tir. Ve denir: **سَمَت سَمْتَه**; onun kastını kastettiği zaman.

(**سمج**) **السين** ve **الميم** ve **الجيم**; güzelliğin zıddına delâlet eden bir asıldır. “O **سَمِجٌ** ve **سَمْجٌ**’dür” denir([8]); çoğulu **سِمَاجٌ** ve **سَمَاجَى**. Bâbdandır: sütlerden **السَّمْج**; o, kötü tatlı olandır.

(**سمح**) **السين** ve **الميم** ve **الحاء**; yumuşaklığa ve kolaylığa delâlet eden bir asıldır. **سَمَح له بالشيء** denir. Ve bir adam **سَمْحٌ**; yani cömert; bir kavim **سُمَحاء** ve **مَسامِيح**. Ve denir: **سَمَّح في سيره**; yürüyüşünde hızlandığı zaman. Dedi ki:
* سَمَّحَ واجتابَ فلاةً قِيّا([9]) *
Bâbdandır: **المُسامَحة** mızraklaşmada ve vuruşmada; kolaylık üzere olduğu zaman. Ve denir: **رُمْحٌ مسَمَّحٌ**: düzeltilip yumuşatılmıştır; ta ki yumuşasın.

(**سمخ**) **السين** ve **الميم** ve **الخاء** bir asıl değildir; çünkü o, ibdâl bâbındandır. İçindeki **السين**, **صاد**’dan ibdâl edilmiştir. Kulakta **السِّمَاخ**: onun girişi. Ve denir: **سَمَخْت فلاناً**: onun **سِمَاخ**’ını vurdum. Ve beni sesinin şiddetiyle **سَمَخني** etti.

(**سمد**) **السين** ve **الميم** ve **الدال**; eğrilmeden, sapmadan ileriye doğru gitmeye delâlet eden bir asıldır. Develer yürüyüşlerinde **سمَدت** denir; ciddileştikleri([10]) ve başları üzere yürüyüp gittikleri zaman. Ve recez söyleyen dedi ki:
* سَوَامِدُ الليلِ خفافُ الأزوادْ([11]) *
Der ki: karınlarında yem yoktur. Bâbdandır: eğlence olan **السُّمود**. Ve **السَّامد**: eğlenen kimsedir. Ondandır, yüce ve aziz olanın sözü: ﴿وأَنْتُمْ سَامِدُونَ﴾ [النجم 61]; yani eğlenenler. Bu, bâbın kıyasıdır; çünkü eğlenen kimse işinde sapmadan ve oyalanmadan gider. Ve şöyle inşâd ederler:
قيل قُمْ فانظر إليهم *** ثمّ دَع عنكَ السُّمودا([12])
Ama “**سَمَّد رأسه**” sözleri; saçını kökünden kazıdığı zaman; bu ibdâl bâbındandır; çünkü aslı **الباء**’dır; zikredilmiştir.

(**سمر**) **السين** ve **الميم** ve **الراء**; renkte beyazlığın zıddına delâlet eden tek bir asıldır. Bundan renklerden **السُّمْرة** vardır; aslı onların “**لا آتيك السَّمَر والقَمَر**” sözüdür; **القَمر**: ay. **السَّمَر**: gecenin karalığı; bundan **السُّمْرَة** adlandırıldı. Ama **السَّامر**: kavimdir;
**يَسْمُرُون**. Ve **السامر**: **السَّمَر** için toplandıkları yer. Dedi ki:
* وسامِرٍ طالَ لهم فيه السَّمَرْ([13]) *
**السَّمراء**: rengi sebebiyle buğday. **الأسمر**: mızrak. **الأسمر**: su. Ama **السَّمَار**: ince süttür; böyle adlandırıldı; çünkü o, [böyle olduğunda] rengi değişmiş olur. **السَّمُر**: **الطَّلْح** ağacından bir tür; tekili **سَمُرة**; rengi sebebiyle böyle adlandırılmış olması mümkündür. Ve **السَّمار** şu sözde bir mekândır:
لَئنْ وَردَ السَّمَارَ لنَقْتُلَنْه *** فلا وأبيكِ ما وَرَدَ السَّمَارا([14])

(**سمط**) **السين** ve **الميم** ve **الطاء**; bir şeyi bir şeye katıp onunla sıkmaya delâlet eden bir asıldır. **السَّميط**: tuğladır; bir kısmı bir kısmının üstünde dikili. **السِّمْط**: gerdanlıktır; çünkü o, dizilmiş, bir kısmı bir kısmına toplanmış olandır. Ve denir: **سَمَّط الشيء على مَعاليق السَّرْج**. Ve denir: “**خُذْ حقَّك مُسَمَّطاً**”; yani onu al ve eyerinin askılarına as. Ama **الشِّعْر المُسَمَّط**: beytin satırında([15]) “müsammat” beyitler bulunan; onları, kasideye bitişik, “müsammat” farklı bir kafiye toplayan şeydir. Ama ekşi olan **اللبن السَّامط** bâbdan değildir; çünkü o ibdâl bâbındandır; **السين**, **خاء**’dan ibdâl edilmiştir.

(**سمع**) **السين** ve **الميم** ve **العين** tek bir asıldır; o da, insanlardan ve kulağı olan her şeyden, şeyi kulakla işitip ünsiyet etmektir. Dersin ki: **سَمِعْت الشيء سَمْعاً**. **السَِّمع**: güzel anılıştır. Denir: **ذَهَب سَِمْعُهُ في الناس**; yani şöhreti. Ve **سَمَاعِ** denir; “dinle” mânasında. Ve denir: **سَمَّعْتُ بالشيء**; onu yaydığım zaman, onunla konuşulsun diye. **المُسْمِعَة**: şarkıcı kadın. **المِسْمَع**: **الغَرْب** için kulak gibidir; o, **الغَرْب**’ın ortasında bulunan bir halkadır; kovayı dengelemek için içine ip konur. Şair dedi ki:
ونَعـدِل ذا المَيْل إن رامَنا  *** كما عُدِل الغَرْبُ بالمِسمعِ([16])
Ve bâbdan şâz olanlardandır: **السِّمْع**; sırtlandan olan kurt yavrusu.

(**سمق**) **السين** ve **الميم** ve **القاف**’ta bir kelime vardır. Belki **القاف**, **الكاف**’tan ibdâl edilmiş olabilir. **سَمَق**; yükseldiği zaman.

(**سمك**) **السين** ve **الميم** ve **الكاف**; yüceliğe delâlet eden tek bir asıldır. **سَمَك** denir; yükseldiği zaman. **المسموكات**: gökler. Ve denir: **سَمَكَ في الدَّرَج**. Ve **اسمُكْ**; yani yüksel. Ve **سَنَامٌ سامك**; yani yüksek. **المِسْمَاك**: evi onunla yükselttiğin şeydir. **ذو الرّمة** dedi ki:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
**السِّماك** bir yıldızdır. Ve bâbdan şâz olup asıldan ayrılan şey: **السَّمَك** (balık).

(**سمل**) **السين** ve **الميم** ve **اللام**; zayıflığa ve azlığa delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّمَل** vardır; o, eski elbisedir. Ondandır **السَّمَل**: havuzda kalan az su; çoğulu **أسمال**. **سَمَّلت**([18]) kuyuyu: onu temizledim. Ama **الإسمال**; o, insanlar arasında ıslah etmektir. Bu son kelimeden; sanki aralarındaki düşmanlıktan olan şeyi temizlemiş gibidir. Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Lisân’da: “**والتسمين: التبريد، طائفية. وفي حديث الحجاج أنّه أتى بسمكة مشوية فقال للذي حملها: سمنها. فلم يدرِ ما يريد، فقال عَنْبَسة بن سعيد: إنه يقول لك: بردها قليلاً**”.
([2]) **الإعياء**: yorgunluk; asılda: “**الأحياء**”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.
([3]) Asılda bu yerde ve öncesinde “**السهمى**”; doğrusu **المجمل**’dendir; ayrıca “**السميهى**” da denir; “**كخليطى**” gibi.
([4]) Sözde eksiklik vardır. Beyit tamamıyla, divanında 165 ve **اللسان**’da:
*ياليتنا والدهر جري السمه*
([5]) **اللسان**’da da böyledir. Lâkin **المجمل**’de “**استبنته**”.
([6]) Asılda “**سمو**”; tahrif. **اللسان**’da: “**والجمع من كل ذلك سماء وسماو**”.
([7]) Beyit, **معاوية بن مالك**’in **لمعود الحكماء**’ındandır; **اللسان**’da olduğu üzere.
([8]) **وسميج** de.
([9]) **اللسان** (3: 320)’de: “**بلادا قيا**”.
([10]) Asılda “**أخذت**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([11]) Beyit **المجمل**’de bu ضبط ile ضبطlanmıştır.
([12]) Beyit **اللسان**’da nisbesizdir.
([13]) Rivayeti **المجمل**’de de böyle gelmiştir. **اللسان** (6: 43)’te:
* وسامر طالَ فيه اللهو والسمر *
([14]) **عمرو بن أحمر الباهلي**’nindir; **اللسان** (6: 46)’da olduğu üzere.
([15]) **المجمل**’de de böyledir. **اللسان**’da: “**صدر البيت**”.
([16]) Beyit **عبد الله بن أوفى**’nındır; **اللسان** (**سمع**)’da olduğu üzere.
([17]) **ذو الرمة** divanı 28 ve **اللسان** (**سقب**، **سمك**).
([18]) Hafifletme ve şeddeli söyleyişle denir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السمك: سمك البيت، وقد سمكه أي: رفعه. قال: ﴿رفع سمكها فسواها﴾ [النارعات/28]، وقال الشاعر:
- 243 - إن الذي سمك السماء بنى لنا *** (هذا شطر بيت للفرزدق، وعجزه:
بيتا دعائمه وأطول
وهو في ديوانه ص 489)
وفي بعض الأدعية: (يا بارئ السموات المسموكات) (وهذا من دعاء علي رضي الله عنه. انظر: النهاية 2/403؛ والبصائر 3/261)، وسنام سامك: عال. والسماك: ما سمكت به البيت، والسماك: اسم نجم، والسمك معروف.

##### Türkçe

- **السمك**: evin **سمك**’i; ve onu **سمكه** etti, yani: onu yükseltti. Dedi: ﴿**رفع سمكها فسواها**﴾ [النارعات/28], ve şair dedi:
- 243 - Şüphesiz ki göğü **سمك** eden, bizim için bina etti *** (bu, el-Ferazdak’ın bir beytinin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
Bir ev; onun direkleri ve daha uzun
ve o, onun divanında s. 489’dedir)
Ve bazı dualarda: (**يا بارئ السموات المسموكات**) (ve bu, Ali رضي الله عنه’nun duasındandır. Bak: النهاية 2/403; والبصائر 3/261), ve **سنام سامك**: yüksek. Ve **السماك**: evin onunla **سمكت** edildiği şey. Ve **السماك**: bir yıldızın adıdır. Ve **السمك** bilinen (şey)dir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س م ك
سمـك اللـه السمـاء و ‏"‏ رفع سمكها ‏"‏‏.‏
وهو رب المسموكات السبع‏.‏
واطب لي سماكاً أسمك به الحائط والسقف‏.‏
وسنام سامك تامك‏:‏ مرتفع‏.‏
ومن المجاز‏:‏ بعير طويل السمك وإبل طوال السمك‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ نجائب من نتاج بني غرير طوال السمك مفرعة نبالا ذريني وعدي من عيالك شطبة عنوداً ومسمـوك الجوانـح أقـودا

##### Türkçe

س م ك
Allah göğü **سمـك** etti ve “**رفع سمكها**” (onun **سمك**’ini yükseltti).‏
Ve O, yedi **المسموكات**’ın Rabbidir.‏
Ve bana bir **سماكاً** pişir; onunla duvarı ve tavanı **أسمك** edeyim.‏
**وسنام سامك تامك**: yüksek.‏
Mecazdan: **بعير طويل السمك** ve **إبل طوال السمك**.‏
Zü’r-Rumme dedi ki: **نجائب من نتاج بني غرير طوال السمك مفرعة نبالا ذريني وعدي من عيالك شطبة عنوداً ومسمـوك الجوانـح أقـودا**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّمَكُ: الحُوتُ من خُلْق الماء، واحدته سَمَكَة، وجمعُ السَّمَكِ سِماكٌ وسُمُوكٌ. والسَّمَكَةُ: بُرْجٌ
في السماء من بُرُوج الفَلَك؛ قال ابن سيده: أَراد على التشبيه لأنه بُرْجٌ ماوِيٌّ، ويقال له الحُوتُ.
وسَمَكَ الشيء يَسْمُكُه سَمْكاً فَسَمَكَ: رَفَعَهُ فارتفع. والسَّمَاكُ: ما سُمِكَ به الشيءُ، والجمع سُمُكٌ. التهذيب: والسِّماكُ ما سَمَكْتَ حائطاً أَو سَقْفاً. والسِّماكانِ: نجمان نَيِّرانِ أحدهما السِّماك الأَعْزَل والآخر السِّماكُ الرامِحُ، ويقال إنهما رجلا الأسد، والذي هو من منازل القمر الأَعْزَلُ وبه ينزل القمر وهو شَآمٍ، وسمي أَعزلَ لأنه لا شيء بين يديه من الكواكب كالأعْزَل الذي لارمح معه، ويقال: سمي أعزل لأنه إذا طلع لا يكون في أَيامه ريح ولا برد وهو أَعزل منها، والرامح وليس هو من المنازل. وفي حديث ابن عمر: أنه نظر فإذا بالسِّماكِ فقال: قد دنا طُلُوعُ الفجر فأوتر بركعة؛ السِّماكُ: نجم معروف، وهما سِماكانِ: رامح وأعزل، والرامح لا نَؤْءَ له وهو إلى جهة الشَّمالِ، والأعْزَلُ من كواكبِ الأَنْواءِ وهو إلى جهة الجَنُوبِ، وهما في برج الميزان، وطلوعُ السِّماكِ الأَعزل مع الفجر يكون في تَشْرِين الأَول. وسَمْكُ البيت: سَقْفُه. والسَّمْكُ: السَّقْف، وقيل: هو من أَعلى البيت إلى أَسفله. والسَّمْكُ: القامَة من كل شيء بعيد طويل السَّمْكِ؛ وقال ذو الرمة: نَجائِبَ من نِتاجِ بني عُزَيْرٍ،
طَِوالَ السَّمْكِ مُفْرِعةً نِبالا
وفي الحديث عن عليّ، رضوان الله عليه: أنه كان يقول في دعائه: اللهم رَبَّ المُسْمَكاتِ السبْع ورَبَّ المَدْحِيَّاتِ السبع؛ وهي المَسْمُوكاتُ والمَدْحوَّاتُ في قول العامّة، وقول عليّ، رضي الله عنه، صواب. والسَّمْك يجيء في مواضع بمعنى السقف. والسماء مَسْمُوكة أي مرفوعة كالسَّمْكِ. وجاء في حديث علي، رضي الله عنه، أيضاً: اللهم بارئَ المَسْمُوكاتِ السبع ورَبَّ المَدْحُوَّاتِ؛ فالمسموكات السموات السبع، والمَدْحُوَّات الأَرَضُون.
وروي عن علي، رضي الله عنه، أنه كان يقول: وسَمَكَ الله السماء سَمْكاً رفعها. وسَمَكَ الشيء سُمُوكاً: ارتفع. والسَّامِكُ: العالي المرتفع. وبيت مُسْتَمِكٌ ومُنْسَمِكٌ: طويل السَّمْك؛ قال رؤبة:
صَعَّدَكم في بَيْتِ مَجْدٍ مُسْتَمِكْ
ويروى مُنْسَمِك. وسنَام سامِكٌ وتامِكٌ: تارٌّ مرْتفع عالٍ. وسَمَكَ يَسْمُك سُمُوكاً: صَعِدَ. ويقال: اسْمُكْ في الرَّيْم أَي اصعد في الدَّرَجةِ.
والسُّمَيْكاء: الحُساسُ، والحُساسُ هي الأرَضَةُ.
والمِسْماكُ: عمود من أَعمدة الخباء، وفي المحكم: يكون في الخباء يُسْمَك به البيت؛ قال ذو الرمة:
كأَنَّ رِجْلَيْهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبانِ، لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ
عنى بالرجلين الساقين، وفي الصحاح صقبان، بالصاد، وصقبان بدل من مسماكين.

##### Türkçe

**السَّمَكُ**: sudan yaratılış olan **الحُوتُ**; onun bir teki **سَمَكَة**’dir; ve **السَّمَكِ**’in çoğulu **سِماكٌ** ve **سُمُوكٌ**’tur. Ve **السَّمَكَةُ**: gökte, feleğin burçlarından bir burçtur; İbn Sîde dedi ki: benzetme üzere kastetti; çünkü o, suya ait bir burçtur; ve ona **الحُوتُ** denilir.

Ve **سَمَكَ** şeyi, onu **يَسْمُكُه** **سَمْكاً**; böylece **فَسَمَكَ**: onu yükseltti; derken yükseldi.

Ve **السَّمَاكُ**: şeyin kendisiyle yükseltildiği şeydir; çoğulu **سُمُكٌ**’tur. **التهذيب**: ve **السِّماكُ**: bir duvarı yahut bir tavanı yükselttiğin şeydir. Ve **السِّماكانِ**: iki parlak yıldızdır; ikisinden biri **السِّماك الأَعْزَل** ve diğeri **السِّماكُ الرامِحُ**’tur; ve denilir ki ikisi aslanın iki ayağıdır; ve ayın menzillerinden olan, **الأَعْزَلُ**’dir; ay onunla iner ve o, Şâmî’dir; ve **أَعزلَ** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan hiçbir şey yoktur; mızrağı yanında olmayan **الأعْزَل** gibi; ve denilir: **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü o doğduğunda, günlerinde rüzgâr da soğuk da olmaz; o, onlardan **أَعزل**’dir; ve **الرامح** ise menzillerden değildir. İbn Ömer hadîsinde: onun baktığı, derken **بالسِّماكِ** (yani **السِّماكِ**’e) (rastladığı) rivayet edilmiştir; şöyle dedi: fecir doğuşu yaklaştı; öyleyse bir rek‘at ile vitir kıl; **السِّماكُ**: bilinen bir yıldızdır; ve onlar iki **سِماكانِ**’dır: **رامح** ve **أعزل**; ve **الرامح**’ın **نَؤْءَ**’ü yoktur ve o, **الشَّمالِ** yönünedir; **الأعْزَلُ** ise **الأَنْواءِ** yıldızlarındandır ve o, **الجَنُوبِ** yönünedir; ve ikisi **برج الميزان**’dadır; ve fecir ile birlikte **السِّماكِ الأَعزل**’in doğuşu **تَشْرِين الأَول**’de olur. **سَمْكُ البيت**: onun tavanıdır. Ve **السَّمْكُ**: tavandır; ve denildi: o, evin en üstünden en altınadır. Ve **السَّمْكُ**: her şeyden boydur; uzak, uzun **السَّمْكِ**. Zû’r-Rumme dedi ki:

نَجائِبَ من نِتاجِ بني عُزَيْرٍ،
طَِوالَ السَّمْكِ مُفْرِعةً نِبالا

Ve Ali’den, Allah’ın rızası onun üzerine olsun, hadîste: onun duasında şöyle dediği rivayet edilmiştir: Allah’ım, **المُسْمَكاتِ** yedinin Rabbi ve **المَدْحِيَّاتِ** yedinin Rabbi; bunlar, avâmın sözüne göre **المَسْمُوكاتُ** ve **المَدْحوَّاتُ**’tur; Ali’nin sözü, Allah ondan razı olsun, doğrudur.

Ve **السَّمْك** bazı yerlerde tavan mânâsıyla gelir. Ve gök **مَسْمُوكة**’dir; yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiştir. Ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde de geldi: Allah’ım, **المَسْمُوكاتِ** yedinin yaratıcısı ve **المَدْحُوَّاتِ**’ın Rabbi; öyleyse **المسموكات** yedi göktür; ve **المَدْحُوَّات** **الأَرَضُون**’dur.

Ve Ali’den, Allah ondan razı olsun, rivayet edildi ki o şöyle derdi: ve Allah göğü **سَمْكاً** **وسَمَكَ**; onu yükseltti. Ve **سَمَكَ** şey **سُمُوكاً**: yükseldi. Ve **السَّامِكُ**: yüksek, yükselmiş olandır. Ve **بيت مُسْتَمِكٌ** ve **مُنْسَمِكٌ**: uzun **السَّمْك**’lü (olan); Ru’be dedi ki:

صَعَّدَكم في بَيْتِ مَجْدٍ مُسْتَمِكْ

Ve **مُنْسَمِك** diye rivayet edilir. Ve **سنَام سامِكٌ** ve **تامِكٌ**: yüksek, yükselmiş, yüce, yüksek. Ve **سَمَكَ** **يَسْمُك** **سُمُوكاً**: yükseldi. Ve denilir: **اسْمُكْ** **في الرَّيْم**; yani derecede yüksel.

Ve **السُّمَيْكاء**: **الحُساسُ**’tır; ve **الحُساسُ** **الأرَضَةُ**’dir.

Ve **المِسْماكُ**: çadırın direklerinden bir direkte; ve **المحكم**’de: çadırda olur; ev onunla yükseltilir. Zû’r-Rumme dedi ki:

كأَنَّ رِجْلَيْهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبانِ، لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ

İki ayak ile iki bacağı kastetti; ve **الصحاح**’ta **صقبان** (صاد ile) (vardır); ve **صقبان** **مسماكين**’den bedeldir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س م ك * * سَمَكَ * الله السماء رفعها وبابه نصر وسمك الشيء ارتفع وبابه دخل و * سَمْكُ * البيت بالفتح سقفه و * السَّمَكُ * معروف واحدته * سَمَكةٌ * وجمع السمك * سِمَاك * و * سُموك

##### Türkçe

* س م ك * * **سَمَكَ** * Allah göğü yükseltti; bâbı **نصر**’dır. Ve **سمك** şey yükseldi; bâbı **دخل**’dir. Ve * **سَمْكُ** * evin—fetha ile—tavanıdır. Ve * **السَّمَكُ** * mâlûmdur; onun bir tanesi **سَمَكةٌ**’dir. Ve balığın çoğulu **سِمَاك** ve **سُموك**’tur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السمك، محركة: الحوت من خلق الماء، واحدته سمكة والجمع أسماك وسموك وسماك. والسمكة بهاء: برج في السماء من بروج الفلك، قال ابن سيده: أراه على التشبيه لأنه برج مائي، ويقال له الحوت، وعلى هذا فلا عبرة بإنكار شيخنا على المصنف بأنه لا يعرف في دواوين الفلك.وسمكه يسمكه سمكا فسمك سموكا أي: رفعه فارتفع فاللازم والمتعدى سواء، وإنما يختلفان بالمصادر. والسماك ككتاب: ما سمك به الشيء أي رفع حائطا كان أو سقفا سمك ككتب. والسماكان: الأعزل والرامح: نجمان نيران وسمي أعزل؛ لأنه لا شيء بين يديه من الكواكب الأعزل الذي لا رمح معه، يقال: لأنه إذا طلع لا يكون في أيامه ريح ولا برد، وهو أعزل منها، وهو من منازل القمر، والرامح ليس من منازله، ولا نوء له، وهو إلى جهة الشمال، والأعزل من كواكب الأنواء، وهو إلى جهة الجنوب وهما في برج الميزان، وطلوع السماك الأعزل مع الفجر يكون في تشرين الأول أو هما رجلا الأسد ويقول الساجع: إذا طلع السماك، ذهب العكاك، فأصلح فناك، وأجد حذاك، فإن الشتاء قد أتاك. والسماك من الزور: ما يلي الترقوة عن ابن عباد.وسماك بن حرب بن أوس بن خالد الذهلي البكري: من أهل الكوفة، كنيته أبو المغيرة، يخطئ كثيرا، يروي عن جابر بن سمرة والنعمان بن بشير، روى عنه الثوري وشعبة، كان حماد بن سلمة يقول: سمعت سماك بن حرب يقول: أدركت ثمانين من أصحاب النبي صلى الله عليه وسلم، مات في آخر ولاية هشام بن عبد الملك حين ولى يوسف بن عمر على العراق. وسماك بن ثابت بن سفيان، شهد أحدا مع أبيه وأخيه الحارث. وسماك بن خرشة وقيل: سماك بن أوس بن خرشة الخزرجي الساعدي أبو دجانة.وسماك بن سعد بن ثعلبة الخزرجي، عم النعمان بن بشير شهد بدرا، ولم يعقب. وسماك بن مخرمة الأسدي الهالكي خال سماك بن حرب وهو صاحب مسجد سماك بالكوفة ويقال: إنه هرب من علي فنزل الجزيرة. وسماك بن هزال يقال: إنه اعترف عند النبي صلى الله عليه وسلم بالزنا فرجمه. صحابيون: رضي الله عنهم، ما عدا سماك بن حرب، فإنه تابعي، كما تقدم، وما عدا الأخير فإنه سمالى بن هزال، لا سماك كما قيده الحافظان: الذهبي وابن فهد، ففي كلام المصنف نظر من وجهين. وفاته من الصحابة: سماك بن الحارث بن ثابت بن الخزرج الأنصاري، وذكره أبو حاتم. وسماك بن النعمان بن قيس الأنصاري، شهد أحدا. ومن التابعين: سماك بن الوليد الحنفي اليمامي، كنيته أبو زميل، يروي عن ابن عباس، وعنه شعبة ومسعر وعكرمة بن عمار. وسماك بن سلمة الضبي، من أهل الكوفة، روى عن ابن عباس، وعنه المغيرة بن مقسم وأبو نهيك، ذكرهم ابن حبان.وسماك كشداد: جد أبي العباس محمد بن صبيح العابد المحدث المذكور مولى بني عجل، ومقتضى كلام أئمة النسب أنه يعرف بابن السماك، لا أن جده سماك، وقد روى عن إسماعيل بن أبي خالد، وهشام، والأعمش، وعنه أحمد، وحسين بن علي الجعفي، ومات سنة 183. وجد أبي عمرو عثمان بن أحمد بن عبيد الله بن يزيد الدقاق شيخ الإمام أبي الحسن الدارقطني رحمه الله تعالى. قلت: وهذا ابنه يعرف بابن السماك، لا أن جده يسمى سماكا، وهو بغدادي ثقة صدوق، روى عن الحسن بن مكرم وابن المنادي،

  وعنه أبو علي شاذان والدارقطني، ومات سنة 344 وفي سياق المصنف نظر ظاهر. أبو علي شاذان والدارقطني، ومات سنة 344 وفي سياق المصنف نظر ظاهر.
 واختلف في سماك بن موسى الضبي الذي يروي عن موسى بن أنس، وعنه جرير، فقال عبد الغني إنه كشداد، قال الحافظ: وهو على هذا فرد في الأعلام. قلت: وبه تعلم أن المذكورين يعرفان بابن السماك، لا أن جدهما سماك، فتأمل. والسمك: السقف، أو هو من أعلى البيت إلى أسفله.وقال الليث: السمك: القامة من كل شيء يقال: بعير طويل السمك، قال ذو الرمة:
  نجائب من نتاج بني غرير                      طوال السمك مفرعة نبالا وسمك بلا لام: ماء بتيماء جهة القبلة. والمسماك: عود يكون للخباء يسمك به البيت، قال ذو الرمة:
  كأن رجليه مسماكان من عشر                      سقبان لم يتقشر عنهما النجب والمسمكات كمكرمات: السماوات ومنه حديث علي رضي الله عنه أنه كان يقول في دعائه: اللهم رب المسمكات السبع ورب المدحيات السبع. والمسموكات على ما جرى على ألسنة العامة لحن أو هي لغة والأخير هو الصواب، فإنه قد ورد في الحديث المذكور أيضا ذلك في رواية أخرى من طريق آخر. والمسموك من الرجال: الطويل عن ابن دريد. والمسموك من الخيل: الوثيق الجوانح، عن ابن عباد والزمخشري، وهو مجاز. والسميكاء: الحساس وهو سمك صغار يجفف، وهو الهف. وسمكة، محركة: اسم. قال الصاغاني: والتركيب يدل على العلو، وقد شذ عن هذا التركيب السمك.
 ومما يستدرك عليه: بيت مستمك، ومنسمك: طويل السمك، قال رؤبة:
  صعدكم في بيت مجد مستمك ويروى: منسمك. وسنام سامك تامك: تار مرتفع عال. وسمك سموكا: صعد، يقال: اسمك في الريم: أي اصعد في الدرجة. وأبو طاهر محمد بن أبي الفرج بن عبد الجبار السميكي المعروف بابن سميكة، عن ابن المظفر، وعنه الخطيب، وقال: مات سنة 427. وسمك، بالفتح: واد نجدي، ذكره نصر.

##### Türkçe

**السمك**، harekeli: sudan yaratılmış balina; onun teki **سمكة**’dir; çoğulu **أسماك** ve **سموك** ve **سماك**’tır. Ve **السمكة** (ه ile): feleğin burçlarından, gökte bir burçtur. İbn Sîde dedi: Onu benzetme üzere görüyorum; çünkü o su burcudur; ve ona **الحوت** denilir. Buna göre, şeyhimizin musannife, “felek divanlarında bilinmez” diye inkâr etmesine itibar yoktur. Ve **سمكه يسمكه سمكا فسمك سموكا** yani: onu yükseltti de yükseldi; böylece lâzım ile müteaddî eşittir; ancak kaynaklarla ayrılırlar. Ve **السماك** (kitap gibi): şeyin kendisiyle yükseltildiği şey; ister duvar olsun ister tavan; **سمك** (كتب gibi). Ve **السماكان**: **الأعزل** ve **الرامح**: iki parlak yıldızdır; ve **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan bir şey yoktur; mızrağı olmayan **الأعزل**. Denilir ki: o doğduğunda günlerinde ne rüzgâr olur ne soğuk; o onlardan **أعزل**’dir. Ve o, ayın menzillerindendir; **الرامح** onun menzillerinden değildir; onun için **نوء** yoktur; o kuzey tarafınadır; **الأعزل** ise **الأنواء** yıldızlarındandır; o güney tarafınadır; ikisi **برج الميزان**’dadır. Ve **السماك الأعزل**’in fecirle doğuşu **تشرين الأول**’de olur; yahut ikisi aslanın iki ayağıdır. Ve seci yapan der ki: “**إذا طلع السماك، ذهب العكاك، فأصلح فناك، وأجد حذاك، فإن الشتاء قد أتاك.**” Ve **السماك**’tan, **الزور**’dan: köprücük kemiğine bitişik olan şey; İbn Abbâd’dan. Ve **سماك بن حرب بن أوس بن خالد الذهلي البكري**: Kûfe ehlindendir; künyesi **أبو المغيرة**’dir; çok hata eder; **جابر بن سمرة** ve **النعمان بن بشير**’den rivayet eder; ondan **الثوري** ve **شعبة** rivayet etti. **حماد بن سلمة** derdi: **سماك بن حرب**’ın şöyle dediğini işittim: “Peygamberin (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ashabından seksenine yetiştim.” **هشام بن عبد الملك**’in vilâyetinin sonunda, **يوسف بن عمر** Irak’a vali kılındığı vakit öldü. Ve **سماك بن ثابت بن سفيان**: babası ve kardeşi **الحارث** ile birlikte Uhud’a şahit oldu. Ve **سماك بن خرشة**; ve denildi: **سماك بن أوس بن خرشة الخزرجي الساعدي أبو دجانة**. Ve **سماك بن سعد بن ثعلبة الخزرجي**: **النعمان بن بشير**’in amcası; Bedir’e şahit oldu; nesil bırakmadı. Ve **سماك بن مخرمة الأسدي الهالكي**: **سماك بن حرب**’ın dayısıdır; Kûfe’de **مسجد سماك**’ın sahibidir; ve denilir ki: Ali’den kaçtı da **الجزيرة**’ye indi. Ve **سماك بن هزال**: denilir ki: Peygamber (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) yanında zinayı itiraf etti de onu recmetti. Sahâbîlerdir: Allah onlardan razı olsun; **سماك بن حرب** hariç; çünkü o, geçtiği üzere tâbiîdir; ve sonuncu hariç; çünkü o **سمالى بن هزال**’dır, **سماك** değil; hâfızlar: **الذهبي** ve **ابن فهد**’in kaydettiği gibi. Böylece musannifin sözünde iki yönden bakış vardır. Ve sahâbeden vefatı: **سماك بن الحارث بن ثابت بن الخزرج الأنصاري**; onu **أبو حاتم** zikretti. Ve **سماك بن النعمان بن قيس الأنصاري**: Uhud’a şahit oldu. Ve tâbiînden: **سماك بن الوليد الحنفي اليمامي**; künyesi **أبو زميل**’dir; **ابن عباس**’tan rivayet eder; ondan **شعبة** ve **مسعر** ve **عكرمة بن عمار** rivayet eder. Ve **سماك بن سلمة الضبي**: Kûfe ehlindendir; **ابن عباس**’tan rivayet etti; ondan **المغيرة بن مقسم** ve **أبو نهيك** rivayet etti; onları **ابن حبان** zikretti. Ve **سماك** (شداد gibi): zikredilen, **بني عجل**’in mevlası, âbid muhaddis **أبو العباس محمد بن صبيح**’in dedesidir. Nesep imamlarının sözünün gereği, onun **ابن السماك** diye bilindiğidir; dedesinin **سماك** olması değil. Ve **إسماعيل بن أبي خالد**’den, ve **هشام**’dan, ve **الأعمش**’tan rivayet etti; ondan **أحمد** ve **حسين بن علي الجعفي** rivayet etti; 183 yılında öldü. Ve imam **أبي الحسن الدارقطني** (Allah Teâlâ ona rahmet etsin) şeyhi **أبي عمرو عثمان بن أحمد بن عبيد الله بن يزيد الدقاق**’ın dedesi. Dedim: Bu, oğlu **ابن السماك** diye bilinir; dedesinin adı **سماك** diye değil. O Bağdatlıdır; güvenilir, doğru sözlüdür; **الحسن بن مكرم** ve **ابن المنادي**’den rivayet etti; ondan **أبو علي شاذان** ve **الدارقطني** rivayet etti; 344 yılında öldü; musannifin siyakında açık bir bakış vardır. **أبو علي شاذان** ve **الدارقطني**; 344 yılında öldü; musannifin siyakında açık bir bakış vardır. Ve **سماك بن موسى الضبي** hakkında ihtilaf edildi; o, **موسى بن أنس**’ten rivayet eder; ondan **جرير** rivayet eder. **عبد الغني** dedi ki: o (شداد gibi)dir. Hâfız dedi: Buna göre o, özel isimlerde tek kalandır. Dedim: Bununla bilirsin ki zikredilen ikisi **ابن السماك** diye bilinir; dedelerinin **سماك** olması değil; öyleyse düşün. Ve **السمك**: tavan; yahut evin üstünden altına kadar olan şeydir. **الليث** dedi: **السمك**: her şeyden boy-pos; denilir: **بعير طويل السمك**. **ذو الرمة** dedi:

**نجائب من نتاج بني غرير                      طوال السمك مفرعة نبالا**

Ve **سمك** (lâmsız): **تيماء**’da kıble yönü tarafında bir sudur. Ve **المسماك**: çadır için bir ağaçtır; onunla ev yükseltilir. **ذو الرمة** dedi:

**كأن رجليه مسماكان من عشر                      سقبان لم يتقشر عنهما النجب**

Ve **المسمكات** (مكرمات gibi): göklerdir. Ondan, Ali’nin (Allah ondan razı olsun) duasında şöyle dediği hadistir: “Allah’ım, yedi **المسمكات**’ın Rabbi ve yedi **المدحيات**’ın Rabbi.” Ve **المسموكات**: avamın dillerinde cereyan ettiği üzere ya lahn (yanlış)tır yahut bir dildir; ve sonuncusu doğrudur; çünkü zikredilen hadiste, başka bir yoldan diğer bir rivayette de bu gelmiştir. Ve erkeklerden **المسموك**: uzun; İbn Düreyd’den. Ve atlardan **المسموك**: yanları sağlam; İbn Abbâd ve Zemahşerî’den; ve bu mecazdır. Ve **السميكاء**: **الحساس**’tır; o, kurutulan küçük balıktır; o **الهف**’tir. Ve **سمكة** (harekeli): bir isimdir. **الصاغاني** dedi: Terkip yüceliğe delâlet eder; ve bu terkipten **السمك** şâz olmuştur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **بيت مستمك** ve **منسمك**: **طويل السمك**. **رؤبة** dedi:

**صعدكم في بيت مجد مستمك**

Ve rivayet olunur: **منسمك**. Ve **سنام سامك تامك**: yüksek, yükselmiş, yüce bir hörgüçtür. Ve **سمك سموكا**: yükseldi; denilir: **اسمك في الريم**: yani basamakta yüksel. Ve **أبو طاهر محمد بن أبي الفرج بن عبد الجبار السميكي** المعروف **بابن سميكة**: **ابن المظفر**’den; ondan **الخطيب**; ve dedi: 427 yılında öldü. Ve **سمك** (fetih ile): Necdî bir vadidir; onu **نصر** zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَمَكَ
1 سَمَكَ ذ , [aor. سَمُكَ ,] inf. n. سُمُوكٌ, It (a thing) rose, or became high or elevated or lofty. (S, K.) ― -b2- And, aor. and inf. n. as above, He ascended. (TA.) One says, اُسْمُكْ فِى الرَّيْمِ Ascend thou the stairs. (S, TA. [See رَيْمٌ.]) -A2- And سَمَكَهُ, (S, K,) aor. as above, (TA,) inf. n. سَمْكٌ, He raised, elevated, upraised, or uplifted, it. (S, K.) So in the phrase, سَمَكَ اللّٰهُ السَّمَآءَ [God raised the heaven]. (S.)

سَمْكٌ
سَمْكٌ ذ The roof of a house, or chamber: (S, Mgh, * K: *) or the interior uppermost part [i. e. the ceiling] of a house, or chamber; the exterior uppermost part thereof being called صَهْوَةٌ: (Ham p. 725:) or [the height] from the top to the bottom of a house or chamber. (K.) [And hence, The canopy of the heaven or sky: or] the measure of the height of the heaven from the earth: or the thickness thereof, upwards. (Bd in lxxix. 28.) And The stature, or height in a standing posture, or anything: (K:) thus expl. by Lth: one says بِعِيرٌ طَوِيلُ السَّمْكِ [A camel tall of stature]. (TA.) [In the present day, it signifies The extent of anything from top to bottom; its height, depth, and thickness: and is vulgarly pronounced سُمْك.]

سَمَكٌ
سَمَكٌ ذ Fish; syn. حُوتٌ; (K;) a kind of aquatic creatures: [a coll. gen. n.:] n. un. with ة: pl. of the former سِمَاكٌ and سُمُوكٌ. (S, TA.) شَوَى فِى الحَرِيقِ سَمَكَتَهُ [He broiled his fish in the fire of a burning house] is a post-classical prov. of the people of Baghdلd, relating to the concealing, disguising, or cloaking, of a fault, for the purpose of seizing an opportunity; orginating from the fact that the thief used, when he saw the fire of a burning house in a place, to go thither for the purpose of theft; and if it were in his power, he did what he desired; and if he were lighted on, he said, I came to broil a fish. (Mtr, in Har pp. 481-2.) ― -b2- السَّمَكَةُ [is a name of (tropical:) The constellation Pisces; also called السَّمَكَتَانِ;] a certain sign of the Zodiac; (K, TA;) thought by ISd to be so called because it is a watery sign; and also called الحُوتُ. (TA.)

سِمَاكٌ
سِمَاكٌ ذ A thing with which a thing is raised, elevated, upraised, or uplifted; (K, TA;) whether a wall or a roof: (TA:) pl. سُمُكٌ. (K.) -A2- السِّمَاكَانِ is the name of Two bright stars; السِّمَاكُ الأَعْزَلُ and السِّمَاكُ الرَّامِحُ: (S, O, K:) the former is a star [namely a] in Virgo, called by astrologers السُّنْبُلَةُ [or Spica Virginis]; (Kzw;) and is one of the Mansions of the Moon, (S, O, and Kzw in his descr. of the Mansions of the Moon,) the Fourteenth thereof; (Kzw ibid.;) it is one of the أَنْوَآء [pl. of نَوْءٌ, q. v.], and rises aurorally in تِشْرِينُ الأَوَّلُ [October, O. S.; its auroral rising, in Central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, began on the 4th of that month]; it is called الا عزل because it has no star [near] before it, like the اعزل that has with him no spear; or, as some say, because, when it rises [aurorally], it is not accompanied by wind nor by cold: (TA:) the latter سِمَاك, i. e. الرَّامِحُ, [thus called for a reason expl. in art. رمح, q. v., is the star Arcturus, and] is not of the Mansions of the Moon, (S, O, TA,) and has not any نَوْء [here meaning supposed influence in bringing rain &c.]; it is towards the north; the former being towards the south; (TA;) and is also called السِّمَاكُ المِرْزَمُ: (AZ, TA in art. رمح:) [it is erroneously said that] the سماكان are in the sign of Libra: (TA:) and it is said that they are the two kind legs of Leo (رِجْلَا الأَسَدِ): (S, O, K: *) [for it appears, as I have before observed, (voce ذِرَاعٌ,) that the ancient Arabs, or many of them, extended the figure of Leo (as they did also that of Scorpio) far beyond the limits which we assign to it: and hence,] السماك الا عزل was also called سَاقُ الأَسَدِ [the thigh, or the hind shank, of Leo]. (Kzw in his descr. of Virgo.) The rhyming-proser says, اـِذَا طَلَعَ السِّمَاكْ ذَهَبَ العِكَاكْ فَأَصْلِحْ فِنَاكْ وَأَجِدَّ حِذَاكْ فَاـِنَّ الشِّتَآءَ قَدْ أَتَاكْ [When السماك rises aurorally, (i. e. السماك الا عزل,) the sultriness has gone, therefore do thou put thy court, or yard, in good condition, and renew thy sandal, for the winter has come to thee: فِنَاك and حِذَاك being contractions of فِنَآءَك and حِذَآءَك, for the sake of the rhyme]. (O, TA.) The نَوْء [here app. meaning the rain consequent upon the auroral setting] of السماك الاعزل [about the 4th of April, O. S. in Central Arabia] is abundant, but disapproved, because it gives growth to the نَشْر [q. v.], which diseases the camels that pasture upon it. (Kzw in his descr. of the Mansions of the Moon.) [The epithet ↓ سِمَاكِىٌّ is applied to the rain above mentioned.] ― -b2- السِّمَاكُ also signifies, (K,) or سِمَاكُ التَّرْقُوَةِ, (Ibn-'Abbلd, O,) The upper part of the chest, next to the collar-bone. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

سِمَاكِىٌّ
سِمَاكِىٌّ ذ : see the next preceding paragraph.

سُمَيْكَآءُ
سُمَيْكَآءُ ذ i. q. حُسَاسٌ; (S, O, K;) i. e. Certain small fish, which are dried; also called هِفٌّ. (O, TA.)

سَمَّاكٌ
سَمَّاكٌ ذ A fishmonger. (MA.)

سَنَامٌ سَامِكٌ
سَنَامٌ سَامِكٌ ذ A high, (S, TA,) or long and high, and plump, (TA,) camel's hump. (S, TA.) ― -b2- شَرَفُكَ تَامِكٌ وَاـِقْبَالُكَ سَامِكٌ (tropical:) [Thy nobility is lofty, and thy good fortune is high]. (A and Ta in art. تمك.)

المُسْمَكَاتُ
المُسْمَكَاتُ ذ The heavens; (K;) which are seven in number: (TA:) or so ↓ المَسْمُوكَاتُ: (S:) or this is wrong; or it is a dial. var.: (K:) the latter word is used by the vulgar, but is correct. (TA.)

مِسْمَاكٌ
مِسْمَاكٌ ذ A pole of a [tent such as is called] خِبَآء, (S, K,) which latter is raised thereby. (S.)

مَسْمُوكٌ
مَسْمُوكٌ ذ Tall; (IDrd, O, K;) applied to a man. (IDrd, O.) ― -b2- And, applied to a horse, [من الحَبْلِ in the CK being a mistake for مِنَ الخَيْلِ,] (tropical:) Firm (Ibn-'Abbلd, Z, O, K, TA) in the [ribs called] جَوَانِح. (Z, TA.) ― -b3- المَسْمُوكَاتُ: see المُسْمَكَاتُ.

بَيْتٌ مُسْتَمِكٌ
بَيْتٌ مُسْتَمِكٌ ذ and ↓ مُنْسَمِكٌ A tall house or tent. (TA.)

مُنْسَمِكٌ
مُنْسَمِكٌ ذ : see what next precedes.

##### Türkçe

سَمَكَ
1 **سَمَكَ** ذ , [muzâri‘ **سَمُكَ** ,] mastar ismi **سُمُوكٌ**, O (şey) yükseldi; yahut yüksek oldu, yüceldi, yahut yüce oldu. (S, K.) ― -b2- Ve, muzâri‘ ve mastar ismi yukarıdaki gibi olarak, O yükseldi. (TA.) Denir ki, **اُسْمُكْ فِى الرَّيْمِ** Merdivenleri çık. (S, TA. [Bkz. **رَيْمٌ**.]) -A2- Ve **سَمَكَهُ**, (S, K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (TA,) mastar ismi **سَمْكٌ**, O onu yükseltti, yüceltti, yukarı kaldırdı, yahut yukarı kaldırıp yükseltti. (S, K.) Şu ibarede olduğu gibi, **سَمَكَ اللّٰهُ السَّمَآءَ** [Allah göğü yükseltti]. (S.)

**سَمْكٌ**
**سَمْكٌ** ذ Bir evin yahut odanın tavanı: (S, Mgh, * K: *) yahut bir evin yahut odanın içteki en üst kısmı [yani tavan]; bunun dıştaki en üst kısmına **صَهْوَةٌ** denir: (Ham s. 725:) yahut bir evin yahut odanın üstünden altına [olan yükseklik]. (K.) [Ve buradan, Göğün yahut semânın kubbesi: yahut] göğün yerden olan yüksekliğinin ölçüsü: yahut onun yukarıya doğru kalınlığı. (Bd, lxxix. 28.) Ve Bir kimsenin ayakta duruş hâlindeki boyu, yahut herhangi bir şeyin boyu: (K:) Lth tarafından böyle açıklanmıştır: denir ki **بِعِيرٌ طَوِيلُ السَّمْكِ** [Boyu uzun bir deve]. (TA.) [Günümüzde, herhangi bir şeyin üstten alta kadar olan uzanımı; onun yüksekliği, derinliği ve kalınlığı anlamına gelir: ve avamca **سُمْك** diye telaffuz edilir.]

**سَمَكٌ**
**سَمَكٌ** ذ Balık; eş anlamlısı **حُوتٌ**; (K;) su canlılarından bir tür: [cins isim (topluluk):] tekili ة ile: ilkinin çoğulu **سِمَاكٌ** ve **سُمُوكٌ**. (S, TA.) **شَوَى فِى الحَرِيقِ سَمَكَتَهُ** [Yanan bir evin ateşinde balığını kızarttı] Bağdat halkının, bir kusuru gizleme, örtme yahut kamufle etme, fırsat yakalamak maksadıyla, hakkında post-klasik bir darb-ı meselidir; hırsızın, bir yerde yanan bir evin ateşini gördüğünde hırsızlık maksadıyla oraya gitmesi olgusundan doğmuştur; gücü yeterse istediğini yapardı; yakalanırsa, “Balık kızartmaya geldim” derdi. (Mtr, Har s. 481-2.) ― -b2- **السَّمَكَةُ** [(tropikal:) Balıklar burcunun bir adı; ayrıca **السَّمَكَتَانِ** da denir;] Zodyak’ın belli bir burcu; (K, TA;) ISd’ye göre, sulu bir burç olduğu için böyle adlandırılmıştır; ve ayrıca **الحُوتُ** da denir. (TA.)

**سِمَاكٌ**
**سِمَاكٌ** ذ Bir şeyin kendisiyle yükseltildiği, yüceltildiği, yukarı kaldırıldığı yahut yukarı kaldırılıp yükseltildiği şey; (K, TA;) ister bir duvar ister bir tavan olsun: (TA:) çoğulu **سُمُكٌ**. (K.) -A2- **السِّمَاكَانِ** İki parlak yıldızın adıdır; **السِّمَاكُ الأَعْزَلُ** ve **السِّمَاكُ الرَّامِحُ**: (S, O, K:) birincisi, Başak’ta bir yıldızdır; müneccimlerce **السُّنْبُلَةُ** diye adlandırılır; (Kzw;) ve Ay’ın menzillerinden biridir, (S, O, ve Kzw Ay’ın menzillerini tasvirinde,) bunların on dördüncüsüdür; (Kzw aynı yerde;) **أَنْوَآء**’dandır [**نَوْءٌ**’ün çoğulu, bkz.]; **تِشْرِينُ الأَوَّلُ**’de [Ekim, eski usûl; Orta Arabistan’da Hicret devrinin başlangıcı civarında, onun seherî doğuşu o ayın 4’ünde başlardı] seher vakti doğar; önünde [yakınında] yıldız bulunmadığı için **الا عزل** diye adlandırılır; mızrağı olmayan **اعزل** gibi; yahut bazılarına göre, seherî doğduğunda, rüzgârla da soğukla da birlikte olmadığı için: (TA:) ikincisi **سِمَاك**, yani **الرَّامِحُ**, [art. **رمح**’ta açıklanan bir sebepten dolayı böyle adlandırılmıştır, bkz., Arcturus yıldızıdır ve] Ay’ın menzillerinden değildir, (S, O, TA,) ve herhangi bir **نَوْء**’ü yoktur [burada yağmur vb. getirdiği varsayılan etki anlamında]; kuzeye doğrudur; birincisi ise güneye doğrudur; (TA;) ve ayrıca **السِّمَاكُ المِرْزَمُ** da denir: (AZ, TA art. **رمح**’ta:) [hatalı olarak] سماكان’ın Terazi burcunda olduğu söylenir: (TA:) ve onların Aslan’ın iki arka bacağı (**رِجْلَا الأَسَدِ**) olduğu da söylenir: (S, O, K: *) [zira daha önce işaret ettiğim üzere, (madde **ذِرَاعٌ**, ) eski Araplar, yahut onların çoğu, Aslan şeklinin (Akrep’inkini de yaptıkları gibi) bizim ona tayin ettiğimiz sınırların çok ötesine uzatmışlardır: ve buradan,] **السماك الا عزل** ayrıca **سَاقُ الأَسَدِ** [Aslan’ın uyluğu yahut arka incik kısmı] diye de adlandırılmıştır. (Kzw, Başak tasvirinde.) Secili nesir sahibi şöyle der: **اـِذَا طَلَعَ السِّمَاكْ ذَهَبَ العِكَاكْ فَأَصْلِحْ فِنَاكْ وَأَجِدَّ حِذَاكْ فَاـِنَّ الشِّتَآءَ قَدْ أَتَاكْ** [**السِّمَاك** seherî doğduğunda (yani **السماك الا عزل**), bunaltıcılık gitmiştir; öyleyse avlunu yahut evinin önünü düzene koy ve nalınını yenile; çünkü kış sana gelmiştir: **فِنَاك** ve **حِذَاك**, kafiye için **فِنَآءَك** ve **حِذَآءَك**’ın kısaltmalarıdır]. (O, TA.) **السماك الاعزل**’in **نَوْء**’ü [Orta Arabistan’da yaklaşık Nisan’ın 4’ü, eski usûl] boldur; fakat hoş görülmez; çünkü **نَشْر**’e [bkz.] büyüme verir; o da onunla otlayan develeri hastalandırır. (Kzw, Ay’ın menzillerini tasvirinde.) [Sıfat ↓ **سِمَاكِىٌّ** yukarıda zikredilen yağmura nispet edilir.] ― -b2- **السِّمَاكُ** ayrıca şu anlama da gelir, (K,) yahut **سِمَاكُ التَّرْقُوَةِ**, (Ibn-'Abbād, O,) köprücük kemiğinin yanındaki göğsün üst kısmı. (Ibn-'Abbād, O, K.)

**سِمَاكِىٌّ**
**سِمَاكِىٌّ** ذ : bir önceki paragrafı gör.

**سُمَيْكَآءُ**
**سُمَيْكَآءُ** ذ **حُسَاسٌ** ile aynı; (S, O, K;) yani kurutulan bazı küçük balıklar; ayrıca **هِفٌّ** da denir. (O, TA.)

**سَمَّاكٌ**
**سَمَّاكٌ** ذ Balıkçı. (MA.)

**سَنَامٌ سَامِكٌ**
**سَنَامٌ سَامِكٌ** ذ Yüksek, (S, TA,) yahut uzun ve yüksek, ve dolgun, (TA,) devenin hörgücü. (S, TA.) ― -b2- **شَرَفُكَ تَامِكٌ وَاـِقْبَالُكَ سَامِكٌ** (mecaz:) [Asaletin yücedir ve talihin yüksektir]. (A ve Ta, art. **تمك**’te.)

**المُسْمَكَاتُ**
**المُسْمَكَاتُ** ذ Gökler; (K;) sayıları yedidir: (TA:) yahut bunun gibi ↓ **المَسْمُوكَاتُ**: (S:) yahut bu yanlıştır; yahut bir lehçe varyantıdır: (K:) ikinci kelime avam tarafından kullanılır, fakat doğrudur. (TA.)

**مِسْمَاكٌ**
**مِسْمَاكٌ** ذ **خِبَآء** denilen [çadır türünün] bir direği, (S, K,) ki o bununla yükseltilir. (S.)

**مَسْمُوكٌ**
**مَسْمُوكٌ** ذ Uzun boylu; (IDrd, O, K;) bir adama söylenir. (IDrd, O.) ― -b2- Ve, bir ata nispetle, [CK’deki **من الحَبْلِ** ifadesi **مِنَ الخَيْلِ** yerine bir hatadır,] (mecaz:) **جَوَانِح** denilen [kaburga]larda sağlam. (Ibn-'Abbād, Z, O, K, TA.) ― -b3- **المَسْمُوكَاتُ**: **المُسْمَكَاتُ**’a bak.

**بَيْتٌ مُسْتَمِكٌ**
**بَيْتٌ مُسْتَمِكٌ** ذ ve ↓ **مُنْسَمِكٌ** Uzun bir ev yahut çadır. (TA.)

**مُنْسَمِكٌ**
**مُنْسَمِكٌ** ذ : bir önce gelene bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَمَكَ
سَمَكَ U ( n. ac. سَمْك 1 ),
a.  Raised, uplifted, reared.

b.  ( n. ac. سُمُوْك 27 ), Was high, lofty, uplifted.

سَمُكَ
سَمُكَ U ( n. ac. سَمَاْكَة 22t ),
a.  see supra (b) .

سَمَّكَ
سَمَّكَ II ,
a.  Increased, thickened.

تَسَمَّكَ
تَسَمَّكَ V ,
a.  see I (b) .

سَمْك
سَمْك 1 ,
a.  Roof.

b.  Height; depth; thickness, breadth.

سَمَك
سَمَك 4 , ( pl. سِمَاْك 23 ,  سُمُوْك 27 ,  أَسْمَاْك 38 ),
a.  Fish.

سَمَكَة
سَمَكَة 4t ,
a.  Fish.

b.  [ art. ], Pisces ( sign of the zodiac ).

سِمَاْك
سِمَاْك 23 ,
a.  Spica virginis: one of the Mansions of the Moon.

b.  Arcturus.

سَمِيْك
سَمِيْك 25 ,
a.  High, lofty; deep, profound; thick, broad.

سَمَّاْك
سَمَّاْك 28 ,
a.  Fishmonger.

مِسْمَاْك
مِسْمَاْك 45 , ( pl. مَسَاْمِيْكُ 65 ),
a.  Forked tent-pole.

سَمڤكَ
N. P. سَمڤكَ I ,
a.  see 25 .

المَسْمُوْكَات
المَسْمُوْكَات
a.  The Heavens, the sky.

##### Türkçe

سَمَكَ
**سَمَكَ** U ( n. ac. **سَمْك** 1 ),
a. Yükseltti, yukarı kaldırdı, yükseltti.

b. ( n. ac. **سُمُوْك** 27 ), Yüksek oldu, yüce oldu, yükselmiş oldu.

سَمُكَ
**سَمُكَ** U ( n. ac. **سَمَاْكَة** 22t ),
a. yukarıya bakınız (b).

سَمَّكَ
**سَمَّكَ** II ,
a. Artırdı, kalınlaştırdı.

تَسَمَّكَ
**تَسَمَّكَ** V ,
a. I (b)’ye bakınız.

سَمْك
**سَمْك** 1 ,
a. Çatı.

b. Yükseklik; derinlik; kalınlık, genişlik.

سَمَك
**سَمَك** 4 , ( pl. **سِمَاْك** 23 , **سُمُوْك** 27 , **أَسْمَاْك** 38 ),
a. Balık.

سَمَكَة
**سَمَكَة** 4t ,
a. Balık.

b. [art.], Balık (burç işareti).

سِمَاْك
**سِمَاْك** 23 ,
a. Spica virginis: Ay’ın menzillerinden biri.

b. Arcturus.

سَمِيْك
**سَمِيْك** 25 ,
a. Yüksek, yüce; derin, engin; kalın, geniş.

سَمَّاْك
**سَمَّاْك** 28 ,
a. Balık satıcısı.

مِسْمَاْك
**مِسْمَاْك** 45 , ( pl. **مَسَاْمِيْكُ** 65 ),
a. Çatallı çadır direği.

سَمڤكَ
N. P. **سَمڤكَ** I ,
a. 25’e bakınız.

المَسْمُوْكَات
**المَسْمُوْكَات**
a. Gökler, gökyüzü.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سمك
سَمَكَ - يَسْمُكُ - سَمْك
سَمَكَ - يَسْمُكُ + الشيء: يصير سميكاً: يزداد حجمه لزيادة سمكه وارتفاعه: يرتفع ويصعد جسمه مشكلاً حجماً
سَمْك: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل بمعنى مفعول من " سَمَكَ - يَسْمُكُ ": اسم مكان: المقدار من الارتفاع الذي صعد إليه جسم أو بناء الكائن: وهو السُمك بالعرف الحالي: وهو بذات معنى الارتفاع، وذلك بحسب الاستعمال الهندسي الحالي الشائع لكلمة " ارتفاع ": ارتفاع قامته عن سطح القياس كالأرض مثلاً: فهو المقدار من الارتفاع الذي يشغله حجم الشيء بدءاً من مكانه على سطح الأرض أو سطح القياس، وحتى أعلى موضع من الشيء نحو الأعلى
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تمييز زيادة وكبر المقادير مكانياً، بالحجم والكيل والأبعاد" وهي:
عَظُمَ - يَعْظُمُ، كَبُرَ - يَكْبُرُ، فَالَ - يَفِيْلُ، فَخَرَ - يَفْخَرُ، بَحَرَ - يَبْحَرُ، سَمَكَ - يَسْمُكُ
سمك
 	﴿رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا(28)﴾ النازعات
جاء في التفسير: سمكها: أعلى سقفها في السماء، وسمك الشيء: رفعته في الهواء
مختار الصحاح
● [سمك] س م ك: سَمَكَ الله السماء رفعها وبابه نصر وسمك الشيء ارتفع وبابه دخل و سَمْكُ البيت بالفتح سقفه و السَّمَكُ معروف واحدته سَمَكةٌ وجمع السمك سِمَاك و سُموك
معجم الفرائد القرآنية
س م ك
"سَمْكَهَا" فـي قولـه تعالـى:" رَفـَعَ سَمْكَهـَا فَسَوَّاهـَا " (28) النازعات .
السَّمْكُ : السقف، والسَمْكُ الرفع، وسمكت البيت رفعته .
الراغب
سمك
- السمك: سمك البيت، وقد سمكه أي: رفعه. قال: }رفع سمكها فسواها{ [النارعات/28]، وقال الشاعر:
- 243 - إن الذي سمك السماء بنى لنا *** (هذا شطر بيت للفرزدق، وعجزه: بيتا دعائمه وأطول
وهو في ديوانه ص 489)
وفي بعض الأدعية: (يا بارئ السموات المسموكات) (وهذا من دعاء علي رضي الله عنه. انظر: النهاية 2/403؛ والبصائر 3/261)، وسنام سامك: عال. والسماك: ما سمكت به البيت، والسماك: اسم نجم، والسمك معروف.
ملخص اللسان
1.     وسَمَكَ الشيء سُمُوكاً: ارتفع. والسَّامِكُ: العالي المرتفع
2.     وسَمَكَ يَسْمُك سُمُوكاً: صَعِدَ. ويقال: اسْمُكْ في الرَّيْم أَي اصعد في الدَّرَجةِ.
3.     وسَمْكُ البيت:سَقْفُه ، والسَّمْكُ: السَّقْف، وقيل: هو من أَعلى البيت إلى أَسفله.
4.     والسَّمْكُ: القامَة من كل شيء بعيد طويل السَّمْكِ؛
5.     والسَّمْك يجيء في مواضع بمعنى السقف. والسماء مَسْمُوكة أي مرفوعة كالسَّمْكِ.
6.     وسَمَكَ الله السماء سَمْكاً رفعها.
7.     وسَمَكَ الشيء سُمُوكاً: ارتفع.
8.     وبيت مُسْتَمِكٌ ومُنْسَمِكٌ: طويل السَّمْك
لسان العرب
● - سمك: السَّمَكُ: الحُوتُ من خُلْق الماء، واحدته سَمَكَة، وجمعُ    السَّمَكِ سِماكٌ وسُمُوكٌ. والسَّمَكَةُ: بُرْجٌ    في السماء من بُرُوج الفَلَك؛ قال ابن سيده: أَراد على التشبيه لأنه    بُرْجٌ ماوِيٌّ، ويقال له الحُوتُ.    وسَمَكَ الشيء يَسْمُكُه سَمْكاً فَسَمَكَ: رَفَعَهُ فارتفع.    والسَّمَاكُ: ما سُمِكَ به الشيءُ، والجمع سُمُكٌ. التهذيب: والسِّماكُ    ما سَمَكْتَ حائطاً أَو سَقْفاً. والسِّماكانِ: نجمان نَيِّرانِ أحدهما    السِّماك الأَعْزَل والآخر السِّماكُ الرامِحُ، ويقال إنهما رجلا الأسد،    والذي هو من منازل القمر الأَعْزَلُ وبه ينزل القمر وهو شَآمٍ، وسمي    أَعزلَ لأنه لا شيء بين يديه من الكواكب كالأعْزَل الذي لارمح معه، ويقال: سمي    أعزل لأنه إذا طلع لا يكون في أَيامه ريح ولا برد وهو أَعزل منها،    والرامح وليس هو من المنازل. وفي حديث ابن عمر: أنه نظر فإذا بالسِّماكِ فقال:    قد دنا طُلُوعُ الفجر فأوتر بركعة؛ السِّماكُ: نجم معروف، وهما    سِماكانِ: رامح وأعزل، والرامح لا نَؤْءَ له وهو إلى جهة الشَّمالِ، والأعْزَلُ    من كواكبِ الأَنْواءِ وهو إلى جهة الجَنُوبِ، وهما في برج الميزان، وطلوعُ    السِّماكِ الأَعزل مع الفجر يكون في تَشْرِين الأَول. وسَمْكُ البيت:    سَقْفُه. والسَّمْكُ: السَّقْف، وقيل: هو من أَعلى البيت إلى أَسفله.    والسَّمْكُ: القامَة من كل شيء بعيد طويل السَّمْكِ؛ وقال ذو الرمة:    نَجائِبَ من نِتاجِ بني عُزَيْرٍ،    طَِوالَ السَّمْكِ مُفْرِعةً نِبالا    وفي الحديث عن عليّ، رضوان الله عليه: أنه كان يقول في دعائه: اللهم    رَبَّ المُسْمَكاتِ السبْع ورَبَّ المَدْحِيَّاتِ السبع؛ وهي المَسْمُوكاتُ    والمَدْحوَّاتُ في قول العامّة، وقول عليّ، رضي الله عنه، صواب.    والسَّمْك يجيء في مواضع بمعنى السقف. والسماء مَسْمُوكة أي مرفوعة كالسَّمْكِ.    وجاء في حديث علي، رضي الله عنه، أيضاً: اللهم بارئَ المَسْمُوكاتِ السبع    ورَبَّ المَدْحُوَّاتِ؛ فالمسموكات السموات السبع، والمَدْحُوَّات    الأَرَضُون.    وروي عن علي، رضي الله عنه، أنه كان يقول: وسَمَكَ الله السماء سَمْكاً    رفعها. وسَمَكَ الشيء سُمُوكاً: ارتفع. والسَّامِكُ: العالي المرتفع.    وبيت مُسْتَمِكٌ ومُنْسَمِكٌ: طويل السَّمْك؛ قال رؤبة:    صَعَّدَكم في بَيْتِ مَجْدٍ مُسْتَمِكْ    ويروى مُنْسَمِك. وسنَام سامِكٌ وتامِكٌ: تارٌّ مرْتفع عالٍ. وسَمَكَ    يَسْمُك سُمُوكاً: صَعِدَ. ويقال: اسْمُكْ في الرَّيْم أَي اصعد في    الدَّرَجةِ.    والسُّمَيْكاء: الحُساسُ، والحُساسُ هي الأرَضَةُ.    والمِسْماكُ: عمود من أَعمدة الخباء، وفي المحكم: يكون في الخباء    يُسْمَك به البيت؛ قال ذو الرمة:    كأَنَّ رِجْلَيْهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ    سَقْبانِ، لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ    عنى بالرجلين الساقين، وفي الصحاح صقبان، بالصاد، وصقبان بدل من    مسماكين.
مقاييس اللغة:
(سمك) السين والميم والكاف أصلٌ واحدٌ يدلُّ على العُلُوِّ. يقال سَمَك، إذا ارتفَعَ. والمسموكات: السماوات. ويقال سَمَكَ في الدَّرَج. واسمُكْ، أي اعْلُ. وسَنَامٌ سامك، أي عالٍ. والمِسْمَاك: ما سَمَكْتَ به البيتَ. قال ذو الرّمة:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
والسِّماك نجم. ومما شذَّ عن الباب وباين الأصل: السَّمَك.
القاموس المحيط:
السَّمَكُ، محرَّكةً الحُوتُ، وبهاءٍ بُرْجٌ في السماءِ. وسَمَكَهُ سَمْكاً فَسَمَكَ سُموكاً رَفَعَهُ فارْتَفَعَ. وككِتابٍ ما سُمِكَ به الشيءُ، ج ككُتُبٍ، والأَعْزَلُ، والرَّامِحُ نَجْمَانِ نَيِّرَانِ، أو هُما رِجْلاَ الأَسَدِ، و من الزَّوْرِ ما يَلي التَّرْقُوَةَ، و ابنُ حَرْبٍ، وابنُ ثابِتٍ، وابنُ خَرَشَةَ، وابنُ سَعْدٍ، وابنُ مَخْرَمَةَ صاحِبُ مَسْجِدِ سِماكٍ بالكوفَةِ، وابنُ هَزَّالٍ صَحابِيُّونَ. وكَشدَّادٍ جَدُّ محمد بنِ صُبَيْحٍ العابِدِ المُحَدِّثِ، وجَدُّ عثمانَ بن أحمد الدَّقَّاقِ شيخِ الدَّارَقُطْنِيِّ.والسَّمْكُ: السَّقْفُ، أو من أعْلَى البَيْتِ إلى أسْفَلِهِ، والقامَةُ من كُلِّ شيءٍ، وبِلا لامٍ: ماءٌ بِتَيْماءَ.
والمِسْمَاكُ: عودٌ لِلخِباءِ. والمُسْمَكَاتُ، كمُكرَماتٍ: السماواتُ. والمَسْموكاتُ، لَحْنٌ، أو هي لُغَةٌ.
والمَسْموكُ: الطَّويلُ، و من الخَيْلِ: الوَثيقُ. والسُّمَيكاءُ: الحُساسُ. وسَمَكَةُ، مُحرَّكةً: اسْمٌ.
تاج العروس:
س م ك
السَّمَكُ مُحَرَّكَةً : الحُوتُ من خَلْقِ الماءِ واحِدَتُه سَمَكَةٌ والجمعُ أَسْماكٌ وسُمُوكٌ وسِماكٌ . والسَّمَكَةُ بهاءٍ : بُرجٌ في السَّماءِ من بُرُوج الفَلَكِ قال ابنُ سِيدَه : أراهُ على التَّشْبِيهِ لأنه برج مائيٌّ ويُقالُ له الحُوتُ وعلى هذا فلا عِبرَةَ بإنْكار شيخِنا على المُصَنِّفِ بأنه لا يَعْرف في دَواوِينِ الفَلَكِ . وسَمَكَه يسمُكُه سَمْكاً فسَمَكَ سُمُوكاً أي : رَفَعَهُ فارْتَفَعَ فاللاّزمُ والمُتَعَدِّى سواءٌ وإِنّما يَخْتَلِفان بالمَصادِرِ . والسِّماكُ ككِتابٍ : ما سُمِكَ به الشّيءُ أي رُفِعَ حائِطاً كان أَو سَقْفاً سُمُكٌ ككُتُب . والسِّماكانِ : الأَعْزَلُ والرامِحُ : نَجْمانِ نَيِّران وسُمِّيَ أَعْزَل ؛ لأَنّه لا شَيءَ بين يَدَيْهِ من الكَواكِبِ الأَعْزَلِ الذي لا رُمحَ مَعَه يُقال : لأنه إِذا طَلِع لا يَكُون في أيّامِه رِيحٌ ولا بردٌ وهو أعْزَلُ منها وهو من مَنازِلِ القَمَرِ والرّامِحُ ليسَ من مَنازِلِه ولا نَوْءَ له وهو إِلى جِهَة الشَّمالِ والأَعْزَلُ من كواكِبِ الأَنْواءِ وهو إِلى جِهَةِ الجَنُوبِ وهُما في بُرجِ المِيزانِ وطُلُوع السِّماكِ الأَعْزَلِ مع الفَجْرِ يكونُ في تَشْرينَ الأَوّل أَوْ هُما رِجْلا الأَسَد ويَقُولُ السّاجعُ : إِذا طَلَعَ السِّماكْ ذَهَبَ العِكاكْ فأصْلِحْ فِناكْ وأَجِدَّ حِذاكْ فإِنّ الشِّتاءَ قد أَتاكْ . والسِّماكُ من الزَّوْرِ : ما يَلي الترقوَةَ عن ابنِ عَبّاد . وسِماكُ بنُ حَرب بنِ أَوسِ بنِ خالِدٍ الذّهْليُ البَكْريُّ : من أَهْلِ الكُوفَةِ كُنْيَتُّه أَبو المُغِيرَةِ يُخْطِئُ كَثِيراً يَروِي عن جابِرِ بنِ سَمُرَة والنّعْمان بنِ بَشِيرٍ رَوى عنه الثَّوْريُّ وشُعْبَةُ كان حَمَّادُ بنُ سَلَمَةَ يقولُ : سَمِعْتُ سِماكَ بنَ حرب يَقولُ : أَدْرَكْتُ ثَمانِينَ من أَصْحابِ النبيِّ صَلّى اللَّهُ عليه وسَلّم ماتَ في آخِر ولايَةِ هِشام بنِ عبد المَلِكِ حينَ وَلّى يُوسُفَ بنَ عُمَرَ على العِراقِ . وسِماكُ بنُ ثابِتِ بنِ سُفْيانَ شَهِدَ أحُداً مع أَبيهِ وأَخِيه الحارِثِ . وسِماكُ بنُ خَرَشَةَ وقِيل : سِماكُ بنُ أَوْسِ بنِ خَرَشَةَ الخَزْرَجِي الساعِدِيّ أَبو دُجانَةَ . وسِماكُ بنُ سَعْد بنِ ثَعْلَبَةَ الخَزْرَجيُ عَمُّ النُّعْمانِ بنِ بَشِير شَهِدَ بَدْراً ولم يُعْقِبْ . وسِماكُ بنُ مَخْرَمَة الأَسَديُّ الهالِكِي خالُ سِماكِ بن حَرب وهو صاحِبُ مَسجِدِ سِماك بالكُوفَةِ ويُقال : إِنّه هَرَبَ من عَلِي فنَزَل الجَزِيرَةَ . وسِماكُ بنُ هَزّال يُقال : إِنَّه اعْتَرَفَ عندَ النَّبيِّ صَلّى اللَّهُ عليهِ وسَلّمَ بالزَنا فرَجَمَه . صحابيونَ : رضِيَ اللَّهُ عنهم ما عَدَا سِماكَ بنَ حرب فإِنَّه تابِعي كما تَقَدَّمَ وما عَدَا الأَخِيرَ فإِنّه سِمالَى بنُ هَزّالٍ لا سِماكٌ كما قَيَّده الحافِظانِ : الذهبي وابن فَهْد ففي كلامِ المُصَنّفِ نظرٌ من وَجْهَيْنِ . وفاتَه من الصحابَةِ : سِماكُ بنُ الحارِث بنِ ثابِتِ بنِ الخَزْرَجِ الأَنْصاريّ وذكَرَه أَبو حاتِمٍ . وسِماكُ بنُ النُّعْمانِ بنِ قَيسٍ الأَنْصارِيُّ شَهِد أُحُداً . ومن التابِعِينَ : سِماكُ بنُ الوَلِيدِ الحَنَفي اليَماميُّ كُنْيَتُه أَبُو زُمَيل يروِي عن ابنِ عَبّاس وعنه شُعْبَةُ ومسعَرُ وعِكْرِمَةُ بنُ عَمّار . وسِماكُ بنُ سَلَمَةَ الضَّبيُ من أَهْل الكُوفَةِ رَوَى عن ابنِ عَبّاس وعنه المُغِيرَةُ بنُ مِقْسَمٍ وأَبُو نَهِيك ذكرَهُم ابنُ حبانَ . وسَمّاكٌ كشَدّادٍ : جَدُّ أبي العَبّاس مُحَمَّدِ بنِ صُبيحٍ العابِدِ المُحَدِّثِ المَذْكُور مولى بني عِجْل ومُقْتَضَى كلامِ أَئِمَّةِ النَّسَبِ أَنّه يُعْرَف بابنِ السَّمّاكِ لا أَنّ جَدَّه سَمّاكٌ وقد رَوَى عن إِسْماعِيلَ بنِ أبي خالِد وهِشامٍ والأَعْمَش وعنه أَحْمَدُ وحُسَينُ بنُ عَلي الجُعْفي ومات سنة 183 . وجَدُّ أبي عَمْرو عُثْمانَ بنِ أَحْمَدَ بنِ عُبيدِ اللَّهِ بنِ يَزِيدَ الدَّقّاقِ شيخِ الإِمامِ أبي الحَسَن الدَّارَقُطْنيِّ رحِمَه اللّه تعالَى . قلتُ : وهذا ابْنُه يُعْرَف بابنِ السَّمّاكِ لا أَنّ جَدَّه يُسَمَّى سَمّاكاً وهو بَغْداديٌّ ثِقَةٌ صَدُوقٌ رَوَى عن الحَسَنِ بنِ مُكْرَمٍ وابن المُنادِيّ
وعنه أَبو عَلِي شاذانُ والدّارَقُطْني ومات سنة 344 وفي سِياقِ المُصَنِّفِ نَظَرٌ ظاهِرٌ . أَبو عَلِي شاذانُ والدّارَقُطْني ومات سنة 344 وفي سِياقِ المُصَنِّفِ نَظَرٌ ظاهِرٌ
واخْتُلِفَ في سَمّاكِ بنِ مُوسَى الضَّبّيِّ الذي يَروِي عن مُوسَى بنِ أَنَسٍ وعَنْهُ جَرِير فقال عبد الغَني إِنّه كشَدّاد قال الحافِظُ : وهو علَى هذا فَردٌ في الأَعلامِ . قلت : وبه تَعْلَمُ أَنَّ المَذْكُورَيْنِ يُعْرَفان بابنِ السَّمّاكِ لا أَنَّ جَدَّهُما سَمّاكٌ فتأَمّل . والسَّمْك : السَّقْفُ أَو هو مِنْ أَعْلَى البَيتِ إِلى أَسْفَلِه . وقال اللّيثُ : السَّمْكُ : القامَةُ من كُلِّ شيءٍ يقال : بَعِيرٌ طَوِيلُ السَّمْكِ قال ذُو الرمة :
نَجائِبَ من نِتاجِ بني غُرَيْر ... طِوالَ السمكِ مُفْرِعَةً نِبالاَ وسَمْكٌ بلا لام : ماءٌ بتيماءَ جِهَةَ القِبلَة . والمِسماكُ : عُودٌ يَكُونُ للخِباءِ يُسمَكُ به البيتُ قال ذُو الرُّمّة :
كأَنَّ رِجْلَيهِ مِسماكانِ مِنْ عُشَر ... سَقْبانِ لم يَتَقَشّر عَنْهُما النَّجَبُ والمُسمَكاتُ كمُكْرَماتٍ : السَّماواتُ ومنه حَدِيث عَلي رَضي اللَّهُ عنه أَنّه كانَ يَقُولُ في دُعائِه : اللّهُمَّ رَبَّ المُسمَكاتِ السَّبعِ ورَبَّ المُدْحَياتِ السَّبعِ . والمَسموكاتُ على ما جَرَى علىِ أَلْسِنَةِ العامَّةِ لَحْنٌ أَو هي لُغَةٌ والأخِيرُ هو الصَّوابُ فإِنّه قد وَرَدَ في الحَديث المَذْكُورِ أَيضاً ذلك في رِوايَة أُخْرَى من طَرِيقٍ آخر . والمسمُوكُ من الرجالِ : الطَّوِيلُ عن ابنِ دُرَيْد . والمسمُوكُ من الخَيلِ : الوَثِيقُ الجَوانِحِ عن ابنِ عَبّادِ والزَّمَخْشَرِيِّ وهو مَجازٌ . والسُّمَيكاءُ : الحُساسُ وهو سَمَكٌ صِغارٌ يُجَفَّفُ وهو الهِفُّ . وسَمَكَةُ مُحَرَكَةً : اسمٌ . قال الصّاغاني : والتركِيبُ يَدُلُّ على العُلُوِّ وقد شَذَّ عن هذا التركِيبِ السَّمَكُ
ومما يستدرك عليه : بَيتٌ مُستَمِكٌ ومُنْسَمِكٌ : طَوِيلُ السَّمْكِ قال رُؤْبَةُ :
" صَعَّدَكُم في بيتِ مَجْدٍ مُستَمِكْ ويروى : مُنْسَمِك . وسَنامٌ سامِكٌ تامِكٌ : تارٌّ مُرتَفِعٌ عال . وسَمَكَ سُمُوكاً : صَعَدَ يُقال : اسْمُكْ في الرَيْم : أي اصْعَدْ في الدرَجَة . وأَبُو طاهِر مُحمَّدُ بنُ أبي الفَرَجِ بن عَبدِ الجَبّارِ السُّميكي المَعْروف بابن سُميكَةَ عن ابنِ المُظَفَّرِ وعنه الخَطِيبُ وقال : مات سنة 427 . وسَمْكُ بالفتح : وادٍ نَجدِيٌّ ذَكَرَه نَصْرٌ

##### Türkçe

**سمك**
**سَمَكَ - يَسْمُكُ - سَمْك**
**سَمَكَ - يَسْمُكُ** + şey: kalın olur: kalınlığının ve yüksekliğinin artmasıyla hacmi artar: yükselir ve çıkar; cismi bir hacim teşkil ederek yükselir.
**سَمْك**: “فـَعـْل” vezninde; **سَمَكَ - يَسْمُكُ**’tan “mef‘ûl” mânasında fiil ismi: mekân ismi: bir cismin yahut bir yapının çıktığı yükseklik miktarı: ve o, bugünkü örfte kalınlıktır: ve o, bizzat yükseklik mânasındadır; bu da, “**ارتفاع**” kelimesinin bugünkü yaygın geometrik استعمالına göredir: ölçüm yüzeyinden (meselâ yer gibi) boyunun yüksekliği: o hâlde o, şeyin hacminin işgal ettiği yükseklik miktarıdır; yer yüzeyi yahut ölçüm yüzeyi üzerindeki yerinden başlayarak, şeyin en üst yerine kadar, yukarıya doğru.
Ve lafız, “mekânsal olarak miktarların artışını ve büyüklüğünü, hacimle, ölçekle ve boyutlarla ayırt etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**عَظُمَ - يَعْظُمُ**، **كَبُرَ - يَكْبُرُ**، **فَالَ - يَفِيْلُ**، **فَخَرَ - يَفْخَرُ**، **بَحَرَ - يَبْحَرُ**، **سَمَكَ - يَسْمُكُ**

**سمك**
 ﴿**رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا(28)**﴾ **النازعات**
Tefsirde geldi: **سمكها**: gökte onun en yüksek tavanı; ve şeyin **سمك**’i: onu havada yükseltmektir.

مختار الصحاح
● [**سمك**] س م ك: Allah göğü **سَمَكَ**: onu yükseltti; bâbı **نصر**’dır. Ve şey **سمك** oldu: yükseldi; bâbı **دخل**’dir. Ve evin **سَمْكُ**’u (fetha ile): onun tavanıdır. Ve **السَّمَكُ** mâlûmdur; bir tanesi **سَمَكةٌ**’dir. Ve balığın çoğulu **سِمَاك** ve **سُموك**’tur.

معجم الفرائد القرآنية
س م ك
“**سَمْكَهَا**” O’nun تعالى sözünde: “**رَفـَعَ سَمْكَهـَا فَسَوَّاهـَا**” (28) **النازعات**.
**السَّمْكُ**: tavan; **السَمْكُ**: yükseltme; ve “evi **سمكت**”: onu yükselttim.

الراغب
**سمك**
- **السمك**: evin **سمك**’i; ve onu **سمكه**: yani onu yükseltti. Dedi: ﴿**رفع سمكها فسواها**﴾ [**النارعات/28**]. Ve şair dedi:
- 243 - “Şüphesiz göğü **سمك** eden, bizim için bina etti ***” (Bu, Ferazdak’ın bir beytinin yarısıdır; ikinci yarısı: “dayanakları olan ve daha uzun bir ev”; ve onun divanında s. 489’dadır.)
Ve bazı dualarda: (Ey **السموات المسموكات**’ın yaratıcısı) (Bu, Ali رضي الله عنه’nun duasındandır. Bkz.: النهاية 2/403; والبصائر 3/261). Ve **سنام سامك**: yüksek. Ve **السماك**: evi **سمكت** ettiğin şey; ve **السماك**: bir yıldızın adıdır; ve **السمك** mâlûmdur.

ملخص اللسان
1. Ve şeyi **سَمَكَ** **سُمُوكاً**: yükseldi. Ve **السَّامِكُ**: yüksek, yükselmiş olan.
2. Ve **سَمَكَ يَسْمُك سُمُوكاً**: çıktı. Ve denir: **اسْمُكْ في الرَّيْم** yani merdivende çık.
3. Ve evin **سَمْكُ**’u: tavanıdır; ve **السَّمْكُ**: tavandır; ve denildi: o, evin üstünden altına kadardır.
4. Ve **السَّمْكُ**: her şeyden boydur; uzak, uzun **السَّمْك**’li.
5. Ve **السَّمْك** bazı yerlerde tavan mânasında gelir. Ve gök **مَسْمُوكة**’dir; yani **السَّمْك** gibi yükseltilmiş.
6. Ve Allah göğü **سَمَكَ** **سَمْكاً**: onu yükseltti.
7. Ve şeyi **سَمَكَ** **سُمُوكاً**: yükseldi.
8. Ve **بيت مُسْتَمِكٌ** ve **مُنْسَمِكٌ**: uzun **السَّمْك**’li.

لسان العرب
● - **سمك**: **السَّمَكُ**: sudan yaratılmış balıktır; bir tanesi **سَمَكَة**’dir; **السَّمَكِ**’in çoğulu **سِماكٌ** ve **سُمُوكٌ**’tur. Ve **السَّمَكَةُ**: gökte feleğin burçlarından bir burçtur. İbn Sîde dedi: ben onu teşbihe hamlediyorum; çünkü o su burcudur; ve ona **الحُوتُ** denir. Ve şeyi **سَمَكَ** onu **يَسْمُكُه** **سَمْكاً**; derken o **سَمَكَ**: onu yükseltti; o da yükseldi. Ve **السَّمَاكُ**: şeyin **سُمِكَ** edildiği şeydir; çoğulu **سُمُكٌ**’tur. **التهذيب**: ve **السِّماكُ**: bir duvarı yahut bir tavanı **سَمَكْتَ** ettiğin şeydir. Ve **السِّماكانِ**: iki parlak yıldızdır; biri **السِّماك الأَعْزَل** diğeri **السِّماكُ الرامِحُ**; ve denir ki ikisi aslanın iki ayağıdır. Ayın menzillerinden olan **الأَعْزَلُ**’dir; ay onunla iner ve o şâmîdir. **أَعزل** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan hiçbir şey yoktur; mızrağı olmayan **الأعْزَل** gibi. Ve denir: **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü o doğduğunda günlerinde rüzgâr ve soğuk olmaz; onlardan **أعزل**’dir. **الرامح** ise menzillerden değildir. İbn Ömer hadîsinde: o baktı; derken **السِّماكِ**’i gördü; dedi: fecir doğuşu yaklaştı; bir rek‘atla vitir kıl. **السِّماكُ**: mâlûm bir yıldızdır; ikisi **سِماكانِ**’dır: **رامح** ve **أعزل**. **الرامح**’ın **نَؤْء**’ü yoktur; kuzey tarafınadır. **الأعْزَلُ** ise **الأَنْواءِ** yıldızlarındandır; güney tarafınadır. İkisi **برج الميزان**’dadır. **السِّماكِ الأَعزل**’in fecirle doğuşu **تَشْرِين الأَول**’de olur. Ve evin **سَمْكُ**’u: tavanıdır. Ve **السَّمْكُ**: tavandır; ve denildi: o, evin üstünden altına kadardır. Ve **السَّمْكُ**: her şeyden boydur; uzak, uzun **السَّمْك**’li. Zû’r-Rumme dedi:
نَجائِبَ من نِتاجِ بني عُزَيْرٍ،
طَِوالَ السَّمْكِ مُفْرِعةً نِبالا
Ve Ali’den, رضوان الله عليه, hadîste: o duasında şöyle derdi: “Allah’ım, yedi **المُسْمَكاتِ**’ın Rabbi ve yedi **المَدْحِيَّاتِ**’ın Rabbi”; bunlar, halkın sözünde **المَسْمُوكاتُ** ve **المَدْحوَّاتُ**’tur; Ali’nin, رضي الله عنه, sözü doğrudur. Ve **السَّمْك** bazı yerlerde tavan mânasında gelir. Ve gök **مَسْمُوكة**’dir; yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiş. Ve Ali’nin, رضي الله عنه, hadîsinde de geldi: “Allah’ım, yedi **المَسْمُوكاتِ**’ın yaratıcısı ve **المَدْحُوَّاتِ**’ın Rabbi”; **المسموكات** yedi göktür; **المَدْحُوَّات** ise yerlerdir. Ve Ali’den, رضي الله عنه, rivayet edildi: o şöyle derdi: Allah göğü **سَمَكَ** **سَمْكاً**: onu yükseltti. Ve şeyi **سَمَكَ** **سُمُوكاً**: yükseldi. Ve **السَّامِكُ**: yüksek, yükselmiş olan. Ve **بيت مُسْتَمِكٌ** ve **مُنْسَمِكٌ**: uzun **السَّمْك**’li. Rü’be dedi:
صَعَّدَكم في بَيْتِ مَجْدٍ مُسْتَمِكْ
Ve **مُنْسَمِك** diye de rivayet edilir. Ve **سنام سامِكٌ** ve **تامِكٌ**: dolgun, yükselmiş, yüksek. Ve **سَمَكَ يَسْمُك سُمُوكاً**: çıktı. Ve denir: **اسْمُكْ في الرَّيْم** yani merdivende çık. Ve **السُّمَيْكاء**: **الحُساسُ**; ve **الحُساسُ**: **الأرَضَةُ**’dir. Ve **المِسْماكُ**: çadır direklerinden bir direk; ve **المحكم**’de: çadırda olur; ev onunla **يُسْمَك** edilir. Zû’r-Rumme dedi:
كأَنَّ رِجْلَيْهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبانِ، لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ
İki ayakla, yani iki incikle murad etti. Ve **الصحاح**’ta **صقبان** (صاد ile) vardır; ve **صقبان** **مسماكين**’den bedeldir.

مقاييس اللغة:
(**سمك**) **السين** ve **الميم** ve **الكاف** tek bir asıldır; yükseklik üzerine delâlet eder. Denir: **سَمَك**; yükseldiği zaman. Ve **المسموكات**: göklerdir. Ve denir: **سَمَكَ في الدَّرَج**. Ve **اسمُكْ**: yani yüksel. Ve **سَنَامٌ سامك**: yani yüksek. Ve **المِسْمَاك**: evi onunla **سَمَكْتَ** ettiğin şeydir. Zû’r-Rumme dedi:
كأنَّ رِجلَيْهِ مِسماكانِ مِنْ عشَرٍ  *** سَقْبَانِ لم يتقشَّرْ عنهما النَّجَبُ([17])
Ve **السِّماك** bir yıldızdır. Ve bâbdan şâz olup asıldan ayrılan şeylerden: **السَّمَك**.

القاموس المحيط:
**السَّمَكُ**, harekeli: balıktır; ve **بهاءٍ** ile: gökte bir burçtur. Ve onu **سَمَكَهُ** **سَمْكاً**; derken o **سَمَكَ** **سُموكاً**: onu yükseltti; o da yükseldi. Ve **ككِتابٍ**: şeyin **سُمِكَ** edildiği şey; çoğulu **ككُتُبٍ**. Ve **الأَعْزَلُ** ve **الرَّامِحُ**: iki parlak yıldızdır; yahut ikisi aslanın iki ayağıdır. Ve **الزَّوْرِ**’dan: köprücük kemiğine bitişik olan şey. Ve **ابنُ حَرْبٍ** ve **ابنُ ثابِتٍ** ve **ابنُ خَرَشَةَ** ve **ابنُ سَعْدٍ** ve **ابنُ مَخْرَمَةَ**: Kûfe’de **مَسْجِدِ سِماكٍ**’ın sahibi; ve **ابنُ هَزَّالٍ**: sahâbîlerdir. Ve **كَشدَّادٍ**: âbid muhaddis Muhammed b. **صُبَيْحٍ**’in dedesi; ve Dârakutnî’nin şeyhi Osman b. Ahmed **الدَّقَّاقِ**’ın dedesi. Ve **السَّمْكُ**: tavandır; yahut evin üstünden altına kadardır; ve her şeyden boydur. Ve lamsız olarak: **ماءٌ بِتَيْماءَ**’da bir sudur.
Ve **المِسْمَاكُ**: çadır için bir ağaçtır. Ve **المُسْمَكَاتُ**, **كمُكرَماتٍ**: göklerdir. Ve **المَسْموكاتُ**: lahn’dır; yahut o bir lugattır.
Ve **المَسْموكُ**: uzundur; ve atlardan: sağlamdır. Ve **السُّمَيكاءُ**: **الحُساسُ**’tır. Ve **سَمَكَةُ**, harekeli: bir addır.

تاج العروس:
س م ك
**السَّمَكُ** harekeli: sudan yaratılmış balıktır; bir tanesi **سَمَكَةٌ**’dir; çoğulu **أَسْماكٌ** ve **سُمُوكٌ** ve **سِماكٌ**’tır. Ve **السَّمَكَةُ** **بهاءٍ** ile: gökte feleğin burçlarından bir burçtur. İbn Sîde dedi: ben onu teşbihe hamlediyorum; çünkü o su burcudur; ve ona **الحُوتُ** denir; buna göre şeyhimizin, müellife “felek divanlarında bilmediği” diye inkârına itibar yoktur. Ve onu **سَمَكَه** onu **يسمُكُه** **سَمْكاً**; derken o **سَمَكَ** **سُمُوكاً**: yani onu yükseltti; o da yükseldi; lâzım ve müteaddî birdir; ancak masdarlarla ayrılırlar. Ve **السِّماكُ** **ككِتابٍ**: şeyin **سُمِكَ** edildiği şeydir; yani yükseltildi; duvar olsun yahut tavan olsun; çoğulu **سُمُكٌ** **ككُتُب**. Ve **السِّماكانِ**: **الأَعْزَلُ** ve **الرامِحُ**: iki parlak yıldızdır. **أَعْزَل** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan hiçbir şey yoktur; mızrağı olmayan **الأَعْزَل** gibi. Denir: çünkü o doğduğunda günlerinde rüzgâr ve soğuk olmaz; onlardan **أعزل**’dir. O, ayın menzillerindendir. **الرّامِحُ** menzillerinden değildir; **نَوْء**’ü yoktur; kuzey tarafınadır. **الأَعْزَلُ** **الأَنْواءِ** yıldızlarındandır; güney tarafınadır. İkisi **بُرجِ المِيزانِ**’dadır. **السِّماكِ الأَعْزَلِ**’in fecirle doğuşu **تَشْرينَ الأَوّل**’de olur. Yahut ikisi aslanın iki ayağıdır. Secili söyleyen der ki:
إِذا طَلَعَ السِّماكْ ذَهَبَ العِكاكْ
فأصْلِحْ فِناكْ وأَجِدَّ حِذاكْ
فإِنّ الشِّتاءَ قد أَتاكْ
Ve **السِّماكُ** **الزَّوْرِ**’dan: köprücük kemiğine bitişik olan şeydir; İbn Abbâd’dan. Ve **سِماكُ بنُ حَرب بنِ أَوسِ بنِ خالِدٍ الذّهْليُ البَكْريُّ**: Kûfe ehlindendir; künyesi **أَبو المُغِيرَةِ**’dir; çok hata eder; Câbir b. Semure ve Nu‘mân b. Beşîr’den rivayet eder; ondan Sevrî ve Şu‘be rivayet etti. Hammâd b. Seleme derdi: **سِماكَ بنَ حرب**’i şöyle derken işittim: “Peygamber’in صلى الله عليه وسلم ashabından seksen kişiye yetiştim.” Hişâm b. Abdülmelik’in velâyetinin sonunda, Yûsuf b. Ömer’i Irak’a vali tayin ettiği vakit öldü. Ve **سِماكُ بنُ ثابِتِ بنِ سُفْيانَ**: babası ve kardeşi Hâris ile Uhud’a şahit oldu. Ve **سِماكُ بنُ خَرَشَةَ**; ve denildi: **سِماكُ بنُ أَوْسِ بنِ خَرَشَةَ الخَزْرَجِي الساعِدِيّ**: **أَبو دُجانَةَ**. Ve **سِماكُ بنُ سَعْد بنِ ثَعْلَبَةَ الخَزْرَجيُ**: Nu‘mân b. Beşîr’in amcası; Bedir’e şahit oldu ve nesil bırakmadı. Ve **سِماكُ بنُ مَخْرَمَة الأَسَديُّ الهالِكِي**: **سِماكِ بن حَرب**’in dayısı; Kûfe’de **مَسجِدِ سِماك**’ın sahibidir; ve denilir: Ali’den kaçtı; derken Cezîre’ye indi. Ve **سِماكُ بنُ هَزّال**: denilir ki o, Peygamber صلى الله عليه وسلم yanında zinayı itiraf etti; derken onu recmetti. Sahâbîlerdir: Allah onlardan razı olsun; **سِماكَ بنَ حرب** hariç; çünkü o, geçtiği üzere tâbiîdir. Ve sonuncu hariç; çünkü o **سِمالَى بنُ هَزّالٍ**’dır, **سِماكٌ** değil; iki hâfız: Zehebî ve İbn Fehd böyle kaydetti; müellifin sözünde iki yönden nazar vardır. Ve sahâbeden onun kaçırdığı: **سِماكُ بنُ الحارِث بنِ ثابِتِ بنِ الخَزْرَجِ الأَنْصاريّ**; Ebû Hâtim onu zikretti. Ve **سِماكُ بنُ النُّعْمانِ بنِ قَيسٍ الأَنْصارِيُّ**: Uhud’a şahit oldu. Ve tâbiînden: **سِماكُ بنُ الوَلِيدِ الحَنَفي اليَماميُّ**; künyesi **أَبُو زُمَيل**; İbn Abbâs’tan rivayet eder; ondan Şu‘be, Mis‘ar ve İkrime b. Ammâr rivayet eder. Ve **سِماكُ بنُ سَلَمَةَ الضَّبيُ**: Kûfe ehlindendir; İbn Abbâs’tan rivayet etti; ondan Muğîre b. Mıksam ve Ebû Nehîk rivayet etti; İbn Hibbân onları zikretti. Ve **سَمّاكٌ** **كشدّادٍ**: zikredilen, Benî Icl’in mevlâsı, âbid muhaddis Ebû’l-Abbâs Muhammed b. Subeyh’in dedesidir; nesep imamlarının sözünün مقتضası: onun “İbn **السَّمّاك**” diye bilindiğidir; dedesinin **سَمّاكٌ** diye bilinmesi değil. Ve o, İsmâîl b. Ebî Hâlid, Hişâm ve A‘meş’ten rivayet etti; ondan Ahmed ve Hüseyin b. Ali el-Cu‘fî rivayet etti; 183 yılında öldü. Ve imam Ebû’l-Hasen ed-Dârakutnî’nin şeyhi Ebû Amr Osman b. Ahmed b. Ubeydullah b. Yezîd **الدَّقّاقِ**’ın dedesi. Dedim: ve bu, onun oğludur; “İbn **السَّمّاك**” diye bilinir; dedesinin **سَمّاكاً** diye adlandırılması değil; o Bağdatlıdır; güvenilir, صدوق’tur; Hasan b. Mükrim ve İbnü’l-Münâdî’den rivayet etti; ondan Ebû Ali Şâzân ve Dârakutnî rivayet etti; 344 yılında öldü; müellifin سياقında açık bir nazar vardır. Ebû Ali Şâzân ve Dârakutnî; 344 yılında öldü; müellifin سياقında açık bir nazar vardır.
Ve **سَمّاكِ بنِ مُوسَى الضَّبّيِّ** hakkında ihtilaf edildi; o, Mûsâ b. Enes’ten rivayet eder; ondan Cerîr rivayet eder. Abdülganî dedi: o, **كشدّاد**’dır. Hâfız dedi: o, bu hâl üzere a‘lâmda ferd olur. Dedim: bununla bilirsin ki zikredilen iki kişi “İbn **السَّمّاك**” diye bilinir; dedelerinin **سَمّاكٌ** olması değil; düşün. Ve **السَّمْك**: tavandır; yahut evin üstünden altına kadardır. Leys dedi: **السَّمْكُ**: her şeyden boydur; denir: **بَعِيرٌ طَوِيلُ السَّمْكِ**. Zû’r-Rumme dedi:
نَجائِبَ من نِتاجِ بني غُرَيْر ... طِوالَ السمكِ مُفْرِعَةً نِبالاَ
Ve lamsız **سَمْكٌ**: Teymâ’da kıble tarafında bir sudur. Ve **المِسماكُ**: çadır için bir ağaçtır; ev onunla **يُسمَكُ** edilir. Zû’r-Rumme dedi:
كأَنَّ رِجْلَيهِ مِسماكانِ مِنْ عُشَر ... سَقْبانِ لم يَتَقَشّر عَنْهُما النَّجَبُ
Ve **المُسمَكاتُ** **كمُكْرَماتٍ**: göklerdir; ondan Ali رضي الله عنه hadîsi: o duasında şöyle derdi: “Allah’ım, yedi **المُسمَكاتِ**’ın Rabbi ve yedi **المُدْحَياتِ**’ın Rabbi.” Ve halkın dillerinde cereyan ettiği üzere **المَسموكاتُ** lahn’dır; yahut o bir lugattır; sonuncusu doğrudur; çünkü zikredilen hadîste, başka bir yoldan başka bir rivayette de bu gelmiştir. Ve erkeklerden **المسمُوكُ**: uzundur; İbn Düreyd’den. Ve atlardan **المسمُوكُ**: yanları sağlam olandır; İbn Abbâd ve Zemahşerî’den; bu mecazdır. Ve **السُّمَيكاءُ**: **الحُساسُ**’tır; o, kurutulan küçük **سَمَكٌ**’tır; o **الهِفُّ**’tür. Ve **سَمَكَةُ** harekeli: bir addır. Sâğânî dedi: terkib yükseklik üzerine delâlet eder; bu terkibden şâz olan: **السَّمَكُ**.
Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **بَيتٌ مُستَمِكٌ** ve **مُنْسَمِكٌ**: uzun **السَّمْك**’li. Rü’be dedi:
" صَعَّدَكُم في بيتِ مَجْدٍ مُستَمِكْ
Ve **مُنْسَمِك** diye rivayet edilir. Ve **سَنامٌ سامِكٌ تامِكٌ**: dolgun, yükselmiş, yüksek. Ve **سَمَكَ سُمُوكاً**: çıktı; denir: **اسْمُكْ في الرَيْم**: yani merdivende çık. Ve **أَبُو طاهِر مُحمَّدُ بنُ أبي الفَرَجِ بن عَبدِ الجَبّارِ السُّميكي** “İbn **سُميكَةَ**” diye mâruf: İbnü’l-Muzaffer’den; ondan Hatîb rivayet etti; ve dedi: 427 yılında öldü. Ve **سَمْكُ** (fetha ile): Necdî bir vadidir; Nasr onu zikretti.
