# سمه — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%87/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%85%D9%87/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%87.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سمه

سَمَه البعيرُ والفرسُ في شَوْطه يَسْمَه، بالفتح فيهما، سُمُوهاً: جرى جرياً ولم يَعْرِفِ الإعْياءَ، فهو سامِةٌ، والجمع سُمَّهٌ؛ وأَنشد لرؤبة:
يا لَيْتَنا والدَّهْرَ جَرْيَ السُّمَّهِ
أَراد: ليتنا والدهر نجري إلى غير نهاية؛ وهذا البيت أَورده الجوهري: ليتَ المُنى والدّهْرَ جَرْيُ السُّمَّه
قال ابن بري: وبعده:
لله دَرُّ الفانياتِ المُدَّهِ
قال: ويروى في رجزه جَرْيُ، بالرفع على خبر ليت، ومن نصبه فعلى المصدر أَي يجري جَرْيَ السُّمَّه أَي ليت الدهر يجري بنا في مُنانا إلى غير نهاية ينتهي إِليها. والسُّمَّهُ والسُّمَّهى والسُّمَّيْهى، كله: الباطل والكذب. وقال الكسائي: من أسماء الباطل قولهم السُّمَّهُ. يقال: جرى فلانٌجَرْيَ السُّمَّهِ. ويقال: ذهب في السُّمَّيْهى أَي في الباطل. الجوهري: جَرى فلانٌ السُّمَّهى أَي جرى إلى غير أَمر يعرفه. وفي حديث علي، كرم الله وجهه: إذا مَشَتْ هذه الأُمَّةُ السُّمَّيْهى فقد تُوُدِّعَ منها؛ هي، بضم السين وتشديد الميم: التَّبَخْتُر من الكبر، قال: وهو في غير هذا الباطلُ والكذب. الفراء: وذهبت إِبلُه السُّمَيْهى، على مثال وَقَعُوا في خُلَيْطى، تفرّقت في كل وجه، وقيل: السُّمَيْهى التفرّق في كل وجه من أَيِّ الحيوان كان. الفراء: ذهبت إبلُه السُّمَّيْهى والعُمَّيْهى والكُمَّيْهى أَي لا يدري أَين ذهبت. والسُّمَّهى: الهواءُ بين السماء والأَرض. اللحياني: يقال للهواء اللُّوحُ والسُّمَّهى والسُّمَّيْهى. النَّضْر: يقال ذهب في السُّمَّةِ والسُّمَّهى أَي في الريح والباطل. وسَمَّهَ الرجلُ إبلَه: أَهملها، وهي إبل سُمَّةٌ؛ هذا قول أَبي حنيفة، وليس بجيد، لأَن سُمَّةُ ليس على سَمَّهَ إنما هو على سَمَهَ. والسُّمَّهُ: أَن يرمي الرجلُ إِلى غير غرض. وبقي القومُ سُمَّهاً أَي مُتَلَدِّدين؛ قال ابن الأَعرابي: كَثُرَ عيالُ رجل من طيِّء من بنات وزوجة فخرج بهن إلى خَيْبر يُعَرِّضُهُنَّ لحُمّاها، فلما وردها قال:
قُلْتُ لِحُمَّى خَيْبَرَ: اسْتَعِدِّي
هذي عِيالي، فاجْهَدي وجِدِّي
وباكِري بصَالِبٍ ووِرْدِ،
أَعانَكِ اللهُ على ذا الجُنْدِ
قال: فأَصابته الحمى فمات، وبقي عياله سُمَّهاً مُتَلَدِّدينَ. وسَمَه الرجلُ سَمْهاً، فهو سامِةٌ: دُهِشَ. ورجل سامِهٌ: حائر، من قوم سُمَّهٍ. اللحياني: يقال رجل مُسَمَّهُ العَقْل ومُسَبَّهُ العَقْلِ أَي ذاهب العقل. والسُّمَّهى: مُخاطُ الشيطان. والسُّمَّهَةُ: خُوصٌ يُسَفُّ ثم يجمع، يجعل شبيهاً بالسُّفْرة.

### Türkçe

**سَمَه** deve ve at, koşusunda **يَسْمَه** eder; ikisinde de fetha iledir; **سُمُوهاً**:
Bir koşuş koştu ve yorgunluğu tanımadı; o hâlde o **سامِةٌ**’dir; çoğulu **سُمَّهٌ**’dir. Ve (şu beyit) okudu, Rü’be’ye ait:
يا لَيْتَنا والدَّهْرَ جَرْيَ السُّمَّهِ
Murad etti: Keşke biz ve zaman, sonu olmayan bir şeye doğru koşsak; ve bu beyti Cevherî rivayet etti:
ليتَ المُنى والدّهْرَ جَرْيُ السُّمَّه
İbn Berrî dedi: Ve ondan sonra:
لله دَرُّ الفانياتِ المُدَّهِ
Dedi: Ve recezinde **جَرْيُ** diye rivayet olunur; **ليت**’in haberi olarak merfû‘ üzere; onu nasbeden ise masdar üzeredir; yani **جَرْيَ السُّمَّهِ** koşar; yani keşke zaman, arzularımızda bizi, kendisine varılacak bir son olmaksızın koştursa. Ve **السُّمَّهُ** ve **السُّمَّهى** ve **السُّمَّيْهى**; hepsi: bâtıl ve yalandır. Kisâî dedi: Bâtılın adlarından, onların **السُّمَّهُ** sözleridir. Denir: Falan **جَرْيَ السُّمَّهِ** koştu. Ve denir: **السُّمَّيْهى** içinde gitti; yani bâtıl içinde. Cevherî: Falan **السُّمَّهى** koştu; yani bildiği bir işe doğru olmaksızın koştu. Ali’nin hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Bu ümmet **السُّمَّيْهى** yürüdüğü zaman, ondan vedalaşılmış olur”; o, sîn’in dammesi ve mîm’in şeddelenmesiyle: kibirden salınmadır; dedi: Ve bunun dışında o, bâtıl ve yalandır. Ferrâ: Ve onun develeri **السُّمَيْهى** gitti; **وَقَعُوا في خُلَيْطى** misali üzere; her yöne dağıldı; ve denildi: **السُّمَيْهى**, hangi hayvandan olursa olsun her yöne dağılmadır. Ferrâ: Onun develeri **السُّمَّيْهى** ve **العُمَّيْهى** ve **الكُمَّيْهى** gitti; yani nereye gittiğini bilmez. Ve **السُّمَّهى**: gök ile yer arasındaki havadır. Lihyânî: Havaya **اللُّوحُ** ve **السُّمَّهى** ve **السُّمَّيْهى** denir. Nadr: Denir: **السُّمَّةِ** ve **السُّمَّهى** içinde gitti; yani rüzgârda ve bâtılda. Ve adam develerini **سَمَّهَ** etti: onları ihmal etti; ve onlar **سُمَّةٌ** develerdir; bu, Ebû Hanîfe’nin sözüdür; ve iyi değildir; çünkü **سُمَّةُ**, **سَمَّهَ** üzerine değildir; ancak **سَمَهَ** üzerinedir. Ve **السُّمَّهُ**: adamın, bir hedefe olmaksızın atmasıdır. Ve kavim **سُمَّهاً** kaldı; yani şaşkın şaşkın dolaşanlar olarak; İbnü’l-A‘râbî dedi: Tayy’dan bir adamın, kızlardan ve bir eşten oluşan bakmakla yükümlü oldukları çoğaldı; onları Hayber’e çıkardı; onları onun hummasına maruz bırakıyordu; oraya vardığında dedi:
قُلْتُ لِحُمَّى خَيْبَرَ: اسْتَعِدِّي
هذي عِيالي، فاجْهَدي وجِدِّي
وباكِري بصَالِبٍ ووِرْدِ،
أَعانَكِ اللهُ على ذا الجُنْدِ
Dedi: Ona humma isabet etti de öldü; ve bakmakla yükümlü oldukları **سُمَّهاً** kaldı; şaşkın şaşkın dolaşanlar. Ve adam **سَمَه** etti, **سَمْهاً**; o hâlde o **سامِةٌ**’dir: şaşkına döndü. Ve **سامِهٌ** adam: şaşkın; **سُمَّهٍ** kavminden. Lihyânî: Denir: **مُسَمَّهُ العَقْل** ve **مُسَبَّهُ العَقْلِ** adam; yani aklı gitmiş. Ve **السُّمَّهى**: şeytanın sümüğü. Ve **السُّمَّهَةُ**: hurma yaprağı lifidir; örülür, sonra toplanır; sofraya benzer kılınır.
