# سنت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سنت

رجلٌ سَنِتٌ: قليل الخَير. ابن سيده: رجلٌ سَنِتُ الخَيرِ قليلُه، والجمع سَنِتُونَ، ولا يُكَسَّر. وأَسْنَتُوا، فهم مُسْنِتُون: أَصابَتْهم سَنَةٌ وقَحْطٌ، وأَجْدَبُوا؛ ومنه قول ابن الزِّبَعْرَى: عَمْرُو العُلا هَشَمَ الثَّريدَ لِقَوْمِه،
ورِجالُ مَكَّةَ مُسْنِتونَ عِجافُ
وهي عند سيبويه على بدل التاء من الياء، ولا نظير له إِلا قولهم ثِنْتانِ؛ حكى ذلك أَبو عليّ. وفي الصحاح: أَصله من السَّنَةِ؛ قَلَبُوا الواو تاء ليَفْرُقُوا بينه وبين قولهم: أَسْنى القومُ إِذا أَقاموا سَنَةً في موضع؛ وقال الفراء: تَوَهَّمُوا أَن الهاء أَصلية إِذ وَجَدُوها ثالثةً فقلبوها تاء، تقول منه: أَصابَهم السَّنة، بالتاء. وفي الحديث: وكان القومُ مُسْنِتِين أَي مُجْدِبينَ، أَصتبَتْهم ابَتْهم السنَةُ، وهي القَحْطُ والجَدْبُ.
وأَسْنَتَ، فهو مُسْنِتٌ إِذا أَجْدَبَ. وفي حديث أَبي تَمِيمةَ: اللهُ الذي إِذا أَسْنَتَّ أَنْبَتَ لك أَي إِذا أَجْدَبْتَ أَخْصَبَكَ. ويقال: تَسَِنَّتَ فلانٌ كريمةَ آلِ فلانٍ إِذا تَزَوَّجَها في سَنَة القَحْط. وفي الصحاح: يقال تَسَنَّتَها إِذا تَزَوَّجَ رجلٌ لَئِيمٌ امرأَة كريمةً لقلة مالها، وكثرة ماله.
والسَّنِتَةُ والمُسْنِتَةُ: الأَرضُ التي لم يُصِبْها مَطَرٌ، فلم تُنْبِتْ؛ عن أَبي حنيفة، قال: فإِن كان بها يَبِيسٌ من يَبِيسِ عامٍ أَوَّلَ، فلَيْسَتْ بمُسْنِتةٍ، ولا تكون مُسْنِتَةً حتى لا يكون بها شيء، وقال: يقال أَرض سَنِتَةٌ ومُسْنِتَةٌ؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيف هذا، إِلاّ أَن يَخُصَّ الأَقَلَّ بالأَقلِّ حُروفاً، والأَكثر بالأَكثر حروفاً. وقال: عامٌ سَنِيتٌ ومُسْنِتٌ: جَدْبٌ.
وسانَتُوا الأَرضَ، تَتبَّعُوا نَباتَها.
ورجل سَنُوتٌ: سَيّءُ الخُلُق، والسَّنُّوتُ: الرُّبُّ؛ وقيل: العَسَل. وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: عليكم بالسَّنا والسَّنُّوتِ، قيل: هو العَسَلُ؛ وقيل: الرُّبُّ؛ وقيل: الكَمُّون، يمانية؛ قال ابن الأَثير: ويروى بضم السين، والفتح أَفصح. وفي الحديث الآخر: لو كان شيء يُنْجِي من الموت لكانَ السَّنَا والسِّنَّوْت؛ وقيل: هو نبت يُشْبِه الكَمُّونَ؛ وقيل: الرَّازِيانِجُ؛ وقيل: الشِّبِثُّ، وفيها لغة أُخرى السَّنُّوتُ، بفتح السين.
ويقال: سَنَّتُّ القِدْرَ تَسْنيتاً إِذا طَرَحْتَ فيها الكَمُّونَ؛ وقول الحُصَيْن بن القَعْقاعِ:
جَزَى اللهُ عَنِّي بُحْتُرِيّاً، ورَهْطَهُ
بَني عَبْدِ عَمْرٍو، ما أَعَفَّ وأَمْجَدا
هُمُ السَّمْنُ بالسَّنُّوتِ، لا أَلْسَ بينهم،
وهُمْ يَمْنَعُونَ جارَهُمْ أَن يُقَرَّدا
فسره يعقوب بأَنه الكَمُّونُ، وفسره ابن الأَعرابي بأَنه نَبْتٌ يُشْبه الكَمُّون. والسِّنَّوْتُ: مِثالُ السِّنَّوْرِ، لغة فيه؛ عن كراع. ويُقَرَّدُ: يُذَلَّلُ، وأَصله من تَقْريدِ البعِير، وهو أَن يُنَقَّى قُرادُه فيَسْتَكِينَ. والأَلْسُ: الخيانة؛ ويروى: لا أَلْسَ فيهم. ابن الأَعرابي: أَسْتَنَ الرَّجُلُ وأَسْنَتَ إِذا دَخَلَ في السنة.

### Türkçe

Bir adam **سَنِتٌ**: hayrı az. İbn Sîde: hayrı az olan adam **رجلٌ سَنِتُ الخَيرِ قليلُه**,
çoğulu **سَنِتُونَ**’dur, kırık çoğul yapılmaz. Ve **أَسْنَتُوا**; onlar **مُسْنِتُون**’dur:
onlara bir **سَنَةٌ** ve **قَحْطٌ** isabet etti, ve kuraklaştılar; bundan İbn ez-Zib‘arâ’nın sözü:
عَمْرُو العُلا هَشَمَ الثَّريدَ لِقَوْمِه،
ورِجالُ مَكَّةَ مُسْنِتونَ عِجافُ
ve bu, Sîbeveyh’e göre **التاء**’nın **الياء**’dan bedel olması üzerinedir; onun benzeri yoktur, ancak onların
**ثِنْتانِ** demeleri müstesna; bunu Ebû Ali nakletti. Ve Sıhâh’ta: aslı **السَّنَةِ**’dendir; **الواو**’yu
**تاء**’ya çevirdiler ki onu, onların “kavim **أَسْنى** oldu” sözünden ayırsınlar; yani bir yerde
bir **سَنَةً** ikamet ettiklerinde; Ferrâ dedi: **الهاء**’nın aslî olduğunu vehmettiler; zira onu üçüncü olarak
bulduklarında onu **تاء**’ya çevirdiler; bundan şöyle dersin: onlara **السَّنة** isabet etti, **التاء** ile. Hadiste:
kavim **مُسْنِتِين** idi; yani **مُجْدِبينَ**; onlara **السنَةُ** isabet etti; o da **القَحْطُ**
ve **الجَدْبُ**’dür.

Ve **أَسْنَتَ**; o **مُسْنِتٌ**’tir; kuraklaştığında. Ebû Temîme hadîsinde: Allah,
ki sen **أَسْنَتَّ** olduğunda sana bitirir; yani sen kuraklaştığında seni bereketli kılar.

Ve denir: falan, falanın âlinin kerîmesini **تَسَِنَّتَ** etti; yani kıtlık **سَنَة**
sırasında onunla evlendiğinde. Ve Sıhâh’ta: **تَسَنَّتَها** denir; yani bir alçak adam, malının azlığından ve
kendi malının çokluğundan dolayı kerîme bir kadınla evlendiğinde.

Ve **السَّنِتَةُ** ve **المُسْنِتَةُ**: yağmur isabet etmeyen, bu yüzden
bitirmeyen toprak; Ebû Hanîfe’den; dedi ki: eğer onda önceki bir yılın kurusundan bir kuru varsa,
o **بمُسْنِتةٍ** değildir; ve onda hiçbir şey olmayıncaya kadar **مُسْنِتَةً** olmaz; dedi:
**أَرض سَنِتَةٌ** ve **مُسْنِتَةٌ** denir; İbn Sîde dedi: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum,
ancak daha azı daha az harflerle, daha çoğu daha çok harflerle tahsis etmesi müstesna.
Ve dedi: **عامٌ سَنِيتٌ** ve **مُسْنِتٌ**: kurak.

Ve **سانَتُوا الأَرضَ**: onun bitkisini takip ettiler.

Ve bir adam **سَنُوتٌ**: kötü huylu; ve **السَّنُّوتُ**: **الرُّبُّ**; ve denildi: **العَسَل**.
Ve Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet edildi: **السَّنا**
ve **السَّنُّوتِ** size gerekir; denildi: o **العَسَلُ**’dür; ve denildi: **الرُّبُّ**’dür; ve denildi: **الكَمُّون**’dur, Yemenîdir; İbnü’l-Esîr dedi: **السين**’in dammesiyle de rivayet edilir; fetih daha fasîhtir. Diğer hadiste: eğer ölümden kurtaran bir şey olsaydı, elbette **السَّنَا** ve **السِّنَّوْت** olurdu; ve denildi: o, **الكَمُّونَ**’a benzeyen bir bitkidir; ve denildi: **الرَّازِيانِجُ**’dur; ve denildi: **الشِّبِثُّ**’tür; ve onda başka bir dil vardır: **السَّنُّوتُ**, **السين**’in fethiyle.

Ve denir: **سَنَّتُّ القِدْرَ تَسْنيتاً**; yani içine **الكَمُّونَ** attığında;
ve el-Husayn b. el-Ka‘kâ‘ın sözü:
جَزَى اللهُ عَنِّي بُحْتُرِيّاً، ورَهْطَهُ
بَني عَبْدِ عَمْرٍو، ما أَعَفَّ وأَمْجَدا
هُمُ السَّمْنُ بالسَّنُّوتِ، لا أَلْسَ بينهم،
وهُمْ يَمْنَعُونَ جارَهُمْ أَن يُقَرَّدا
Yakub onu, onun **الكَمُّونُ** olduğu şeklinde açıkladı; İbnü’l-A‘râbî onu, **الكَمُّون**’a benzeyen bir bitki olduğu şeklinde açıkladı. Ve **السِّنَّوْتُ**: **السِّنَّوْرِ** misali, onda bir lugat; Kurâ‘dan.
Ve **يُقَرَّدُ**: zelil kılınır; aslı, devenin **تَقْريدِ**’indendir; o da, onun kene(leri)nin temizlenmesidir; böylece sakinleşir. Ve **الأَلْسُ**: hıyanet; ve rivayet edilir: onların içinde **أَلْسَ** yoktur.

İbnü’l-A‘râbî: adam **أَسْتَنَ** etti ve **أَسْنَتَ** etti; yani **السنة**’ye girdiğinde.
