# سنج (س-ن-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ن - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والسّين والنّون معهاما
ن س ج، ج ن س، ن ج س، س ج ن، س ن ج مستعملات
نسج:
وحِرفةُ اللنَّسّاجِ النَّساجةُ.
والريحُّ تَنسِجُ الدار إذا نَسَجَتِ المَورَ والجَولَ على رسومِها، والرِّيحُ تَنسِجُ التُّراب والماء أي تضرب مَتنَه فانتسَجَت له طرائق كالحُبكِ، والشاعر يَنسجُ الشِّعر، والكذاب يَنسِجُ "الزُّورَ.
والمِنسَجُ: الخَشَبُ والأداة تُمَدُّ عليها الثَّوب للنَّسجِ، والمَنسِجُ لغةٌ فيه.
والمِنسَجُ: المُتابِرُ من كاثِبةِ الدّابَّة عند مُنتهى منبت العرف تحت القربوس المقدَّمِ.
وناقةٌ نَسُوجٌ وسُوجٌ: تَنسِجُ وتسِجُ في سيرها، وهو سرعة نقل القوائمِ.
جنس:
الجِنسُ: كلُّ ضربٍ من الشيء والناس والطَّير، وحدود النَّحو والعروضِ والأشياء ويجمع على أجناس.
نجس:
النَّجِسُ: الشيء القذر حتى من الناس وكلُّ شيءٍ قذرته فهو نَجَسٌ وامرأة نَجَسٌ ورجال نَجَسٌ ونِسوةٌ نَجَسٌ، فإذا لم يكن على طهارةٍ من الجَنابةِ ولم يبالِ فهو نَجِسٌ.
والنَّجسُ: اتَّخاذك عوذة للصَّبيَّ، والفاعل المُنَجِّسُ، ونَجستُ الصَّبيَّ تَنجيساً، قال حسّان:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
والناجِسُ والنَّجيس: اللّذان لا يبرءان من دائهما.
ومصدر النَّجِسِ النَّجاسة، وإن قيل: نَجسَ نَجاسةً كان قياساً.
سجن:
السِّجنُ المَحبِسُ، والسَّجنُ: الحَبسُ.
والسِّجن البيت الذي يُحبس فيه السَّجينُ: من أسماء جَهنَّم.
سنج:
السَّناجُ: أثر دخان السِّراج على شيء أو الجدار.
قال مزاحم: سَنَّجتُ الشيء إذا كهبتهُ بلونٍ سوى لونه، وهو كلُّ ما لطخت شيئاً فقد سَنَّجته.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**السّين** و**النّون** معهاما
**ن س ج**، **ج ن س**، **ن ج س**، **س ج ن**، **س ن ج** kullanımdadırlar.

**نسج**:
**اللَّنَّسّاجِ**’ın zanaatı **النَّساجةُ**’dır.
Rüzgâr, **المَورَ** ve **الجَولَ**’u onun izleri üzerine dokuduğu zaman evi dokur; rüzgâr toprağı ve suyu dokur, yani onun sırtına vurur da onun için **الحُبكِ** gibi yollar dokunmuş olur; şair şiiri dokur; yalancı **الزُّورَ**’u dokur.
**المِنسَجُ**: üzerine dokuma için elbisenin gerildiği tahta ve âlettir; **المَنسِجُ** onda bir lugattır.
**المِنسَجُ**: binit hayvanının **كاثِبةِ**’sinden, yelenin bitiş yerinin nihayetinde, öndeki **القربوس**’un altında olan **المُتابِرُ**’dur.
**نَسُوجٌ** ve **سُوجٌ** bir dişi deve: yürüyüşünde dokur ve dokur; o, ayakların naklinin süratidir.

**جنس**:
**الجِنسُ**: şeyin, insanların ve kuşun her bir türüdür; nahiv, aruz ve şeylerin sınırlarıdır; **أجناس** üzerine cem‘ olunur.

**نجس**:
**النَّجِسُ**: pis şeydir; hatta insanlardan da; pislediğin her şey **نَجَسٌ**’tır; **امرأة نَجَسٌ** ve **رجال نَجَسٌ** ve **نِسوةٌ نَجَسٌ**; eğer **الجَنابةِ**’den bir temizlik üzere değilse ve aldırmazsa o **نَجِسٌ**’tir.
**النَّجسُ**: senin çocuk için bir **عوذة** edinmendir; fâil **المُنَجِّسُ**’tur; “çocuğu **تَنجيساً** ile **نَجستُ**” (yaptım). Hassân dedi ki:
وجاريةٍ مَلبوبةٍ ومُـنَـجَّـسٍ		وطارقةٍ في طَرقِها لن تُشَدَّدِ
**الناجِسُ** ve **النَّجيس**: hastalıklarından iyileşmeyen iki kişidir.
**النَّجِسِ**’in masdarı **النَّجاسة**’dır; eğer “**نَجسَ نَجاسةً**” denilirse kıyas olur.

**سجن**:
**السِّجنُ**: **المَحبِسُ**’tir; **السَّجنُ**: **الحَبسُ**’tır.
**السِّجن**: içinde **السَّجينُ**’in hapsedildiği evdir; cehennemin isimlerindendir.

**سنج**:
**السَّناجُ**: kandilin dumanının bir şey veya duvar üzerindeki izidir.
Muzâhim dedi: “Bir şeyi, kendi renginden başka bir renkle kararttığım zaman onu **سَنَّجتُ**; bir şeyi ne ile lekelediysen onu **سَنَّجته** olmuşsundur.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج س ن
جنس ، نجس ، نسج ، سجن ، سنج .
جنس : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الجَنَسُ : جمود الماء .
وقال الليث : الجِنْسُ : كل ضَرْبٍ من الشيء ومن الناس والطير ، ومن حُدُودِ النحو والعروض والأشياء : جُمْلَةٌ ، والجميعُ : الأجناسُ .
ويقال : هذا يُجَانِسُ هذا أي يشاكله ، وفلان يُجَانِسُ البهائم ، ولا يُجَانِسُ الناس إذا لم يكن له تمييز ولا عقلٌ .
والإبل : جِنْسٌ من البهائم العُجْمِ ، فإذا واليت سِناً من أسنان الإبل على حِدَةٍ فقد صنَّفتها تصنيفاً ، كأنك جعلت بنات المخاض منها صِنْفاً ، وبنات اللَّبون صنفاً ، والحِقَاقَ صنفاً ، وكذلك الجِذَاعُ ، والثَّنِيُّ ، والرُّبَعُ .
والحيوان : أَجْنَاسٌ ، فالناس : جِنْسٌ والإبل : جِنْسٌ ، والبقر : جِنْسٌ ، والشَّاءُ : جِنْسٌ .
سنج : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : السُّنْجُ : العُنَّاب .
وقال أبو عمرٍ و : السِّناجُ : أثر دخان السِّراجِ في الحائط ونحو ذلك .
قال الليث أبو عبيد عن الفرَّاء قال : سَنْجَةُ الميزان وصَنْجَتُهُ ، والسين أفصح .
نسج : قال الليث : النسجُ : معروف ، وعامِلُهُ : النَّسَّاج .
والريح تَنْسِجُ التراب إذا نَسَجَتِ المُورَ ، والجَولَ على رُسُومِهَا ، والريح تَنْسِجُ الماء إذا ضربت متنَهُ فانْتَسَجَتْ له طرائق كالحُبُك ، والشاعر يَنْسِجُ الشِّعر . والكذاب يَنْسِجُ الزور .
والمِنْسَجُ : الخشبُ والأداةُ التي يُمَدُّ عليها الثوب للنَّسجِ ، والمَنْسِجُ : لغة فيه .
والمِنْسَجُ : المُنْتَبِرُ من كاثبة الدابة عند منتهى منبت العرف تحت القَرَبُوس المقدم .
وناقة نُسُوجٌ وَسُوجٌ : تَنْسِجُ وَتَسِجُ في سيرها ، وهو سرعة نقلها قوائِمَهَا .
( أبو عبيد عن أبي عمرٍ و ) : ومِنْسَجُ الفرس بكسر الميم وفتح السين ، ونحو ذلك ، قال الأصمعي وابن شميل .
وقال شمر : قد قالوا : مَنْسِجٌ ، قال : ويقولون : مِنْسَجُ الثوب ، وَمْنسِجُهُ حيث
يُنْسَجُ .
وقال شمر : سمِّيَ مِنْسَجُ الفرس لأن عصب العنق يجيء قِبَلَ الظهر ، وعصب الظهر يذهب قِبَلَ العنق فَيَنْسِجُ على الكتفين .
وقال أبو عبيد : المِنْسَجُ والحَارِكُ : ما شخص من فروع الكتفين إلى أصل العُنُقِ إلى مستوى الظهر .
وقال أبو زيد : المِنْسَجُ : ما بين عُرف الدابة إلى موضع اللِّبْدِ ، قال : والكاهل خلف المِنْسَجِ .
ومَنْسِجُ الثوب حيث يَنْسِجُونَهُ .
والمِنْسَجُ : الذي يُنسَجُ به .
وقال ابن شميل : النَّسُوجُ من الإبل : التي تُقدِّم جهازها إلى كاهلها لشدة سيرها .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : النُّسُجُ : السَّجَّادات .
وفي حديث عائشة أنها ذكرت عمر فقالت : ( كان والله أحوذياً نَسِيجَ وحده ) ، أرادت أنه كان منقطع القرين ، وأصله أن الثوب إذا كان نفيساً لم يُنسج على منواله غيره لدقته ، وإذا لم يكن دقيقاً عُمل على منواله سدًى لعدة أثواب ، فضُرب ذلك مثلاً لكل من بوُلغَ في مدحه ، وهذا كقولك : فلان واحد عصره ، وقريع قومه .
نجس : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان إذا دخل الخلاء قال : ( اللهم إني أعوذ بك من الرّجس النجس ، الخبيث المخبث ) .
قال أبو عبيد : زعم الفراء أنهم إذا بدأوا بالنَّجَس ، ولم يذكروا الرجس فتحوا النون والجيم ، وإذا بدأوا بالرجس ثم أتبعوه النجس كسروا النون .
وقال الليث : النَّجِسُ : الشيء القَذِرُ من الناس ومن كل شيء قذرته .
رجل نَجَسٌ ، وقوم أنجَاسٌ ، ولغة أخرى : رجل نَجَسٌ ورجلان نَجَسٌ ، ورجال نَجَسٌ ، وامرأة نجس .
قال الله تعالى : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) .
وقال الفراء : نَجَسٌ لا يجمع ولا يؤنث .
وقال أبو الهيثم في قوله : ( إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ ) ( التوبة : 28 ) أي أخباثٌ أنجاسٌ .
( الحراني عن ابن السكيت ) أنه قال : إذا قالوا : رِجْسٌ نِجْسٌ كَسَروا لِمَكانِ رِجْسٍ وثنَّوا ، وجمعوا ، كما قالوا : جاء بالطِّمِّ والرِّم ، فإذا أفردوا قالوا : جاء بالطَّمِّ ففتحوا .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : من المَعَاذَات : التميمة ، والجُلْبَةُ والمُنَجَّسَةُ ، ويقال : للمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
قال أبو العباس قلت لابن الأعرابي : المعوَّذ لم قيل له : مُنَجَّسٌ ، وهو مأخوذ من النَّجَاسَةِ ؟ فقال إن للعرب أفعالاً يخالف معانيها ألفاظها .
يقال : فلان تنجَّس إذا فعل فعلاً يخرج به من النَّجاسة .
كما قيل : يتأثم ، ويتحرَّج ويتحنَّث إذا فعل فعلاً يخرج به من الإثم والحرج والحنث .
وقال الليث : المنجَّس : الذي يُعلَّق عليه عظام أو خِرَقٌ .
ويقال للمعوِّذ : مُنَجِّسٌ ، وأنشد :
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
يصف أهل الجاهلية أنهم كانوا بين كاهن ومُنَجِّسٍ .
وقال غيره : كان أهل الجاهلية يعلِّقون على الصّبيّ ، ومن يُخافُ عليه عيونُ الجِنِّ الأقذار من خِرَقِ المحيض .
ويقولون : الجِنُّ لا تقرُبُهَا ، ثم قيل لِلمُعَوِّذِ : مُنَجِّسٌ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : إذا كان داء لا يُبرأ منه فهو نَاجِسُ ونَجيسٌ ، وعُقَامٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) قال : النُّجُسُ : المُعوِّذون ، والجُنُسُ : المياه الجامدة .
( سجن ) : قال الله جل وعز : ( رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ ) ( يوسف : 33 ) .
قال الفراء : وقرىء ( السَّجْنُ ) فمن كسر السين فهو المَحْبِس ، وهو اسم ، ومن فتح السين فهو مصدر سَجَنْتُهُ سَجْناً .
وفي الحديث : ( ما شيء أحقَّ بطول سَجْنٍ من اللسان ) .
وقول ابن مقبل :
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
قال الأصمعي : السِّجِّين من النخل : السِّلتِينُ بلغة أهل البحرين .
يقال : سَجِّنْ جِذْعَكَ هذا إذا أردت أن تجعله سِلتِيناً .
والعرب تقول : سِجِّينٌ مكان سِلتين ، وسِلِتينٌ ليس بعربيَ .
وقال أبو عمرٍ و : السجين : الشديد .
وقال غيره : هو فِعّيل من السَّجن كأنه يُثبت من وقع به فلا يبرح مكانه .
ورواه ابن الأعرابي : سِخّيناً أي سخناً يعني الضرب .
ورواه ابن المنخَّل عن المؤرِّج قال : سِجّيل وسِجّينٌ : دائم في قول ابن مقبل .

##### Türkçe

ج س ن
**جنس** , **نجس** , **نسج** , **سجن** , **سنج** .

**جنس** : ( ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **الجَنَسُ** : suyun donmasıdır.
Leys dedi ki: **الجِنْسُ** : şeyden, insanlardan ve kuşlardan her bir tür; nahiv ve arûz sınırlarından ve şeylerden: bir bütün; çoğulu: **الأجناسُ**.
Ve denir ki: bu, buna **يُجَانِسُ**; yani ona benzer. Ve falan, hayvanlara **يُجَانِسُ**; insanlara **يُجَانِسُ** olmaz; eğer onun için ayırt etme ve akıl yoksa.
Ve develer: acem hayvanlardan bir **جِنْسٌ**tir. Develerin dişlerinden bir dişi tek başına peş peşe getirirsen, onu bir tasnif ile tasnif etmiş olursun; sanki onlardan **بنات المخاض**’ı bir صنف, **بنات اللَّبون**’u bir صنف, **الحِقَاقَ**’ı bir صنف kılmışsın; aynı şekilde **الجِذَاعُ** ve **الثَّنِيُّ** ve **الرُّبَعُ**.
Ve hayvan: **أَجْنَاسٌ**tır; insanlar: bir **جِنْسٌ**, develer: bir **جِنْسٌ**, sığır: bir **جِنْسٌ**, koyun-keçi: bir **جِنْسٌ**.

**سنج** : ( ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **السُّنْجُ** : hünnaptır.
Ebû ‘Umer dedi ki: **السِّناجُ** : kandilin dumanının duvarda ve bunun benzerinde bıraktığı izdir.
Leys, Ebû ‘Ubeyd’den, o da Ferrâ’dan dedi ki: terazinin **سَنْجَةُ**’si ve onun **صَنْجَتُهُ**; ve **السين** daha fasîhtir.

**نسج** : Leys dedi ki: **النسجُ** : bilinen (şey)dir; onu yapan: **النَّسَّاج**tır.
Ve rüzgâr, **المُورَ**’u ve **الجَولَ**’u onun izleri üzerinde ördüğü zaman toprağı **تَنْسِجُ**; ve rüzgâr, sırtını dövdüğünde suyu **تَنْسِجُ**, böylece onun için **طرائق**ler **كالحُبُك** gibi örülür; ve şair şiiri **يَنْسِجُ**. Ve yalancı yalanı **يَنْسِجُ**.
Ve **المِنْسَجُ** : ağaç (parça) ve elbisenin dokuma için üzerine gerildiği âlettir; **المَنْسِجُ** : onda bir dildir (varyanttır).
Ve **المِنْسَجُ** : devenin **كاثبة**sinden, yelenin bittiği yerin sonunda, öndeki **القَرَبُوس**un altında dışarı çıkıntı yapan kısımdır.
Ve **نُسُوجٌ** ve **وَسُوجٌ** bir dişi deve: yürüyüşünde **تَنْسِجُ** ve **تَسِجُ**; bu, onun ayaklarını hızlıca nakletmesidir.
( Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Umer’den ) : ve atın **مِنْسَجُ**’i, mîm’in kesri ve sîn’in fethi ile; ve bunun benzeri; Asma‘î ve İbn Şümeyl dedi.
Şemmer dedi ki: **مَنْسِجٌ** demişlerdir; dedi ki: ve derler: elbisenin **مِنْسَجُ**’i ve onun **وَمْنسِجُهُ**’u, dokunduğu yer.
Şemmer dedi ki: atın **مِنْسَجُ**’i diye adlandırıldı; çünkü boynun siniri sırt tarafına gelir, sırtın siniri boyun tarafına gider; böylece omuzlar üzerinde **يَنْسِجُ**.
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **المِنْسَجُ** ve **الحَارِكُ** : omuzların dallarından boynun köküne, sırtın hizasına kadar yükselip çıkan şeydir.
Ebû Zeyd dedi ki: **المِنْسَجُ** : hayvanın yelesi ile **اللِّبْدِ**’in yeri arasındaki şeydir; dedi ki: ve **الكاهل** **المِنْسَجِ**’in arkasındadır.
Ve elbisenin **مَنْسِجُ**’i, onu dokudukları yerdir.
Ve **المِنْسَجُ** : kendisiyle dokunan şeydir.
İbn Şümeyl dedi ki: develerden **النَّسُوجُ** : yürüyüşünün şiddetinden yük takımını **كاهل**ine doğru öne alan (deve)dir.
( ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den ) : **النُّسُجُ** : seccadelerdir.
Âişe’nin, Ömer’i andığına dair hadiste dedi ki: ( Vallahi **أحوذياً نَسِيجَ وحده** idi ); onunla, eşten yoksun/benzeri olmayan olduğunu kastetti. Aslı şudur: elbise nefis olunca, inceliğinden dolayı onun tezgâhı üzerinde ondan başkası dokunmaz; ince değilse, birkaç elbise için çözgü olarak onun tezgâhı üzerinde yapılır. Böylece bu, övgüsünde ileri gidilen herkes için bir mesel kılındı. Bu, senin “falan çağının bir tanesidir, kavminin seçkinidir” demen gibidir.

**نجس** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: helaya girdiğinde şöyle derdi: ( Allah’ım, **الرّجس النجس**’ten, **الخبيث المخبث**’ten sana sığınırım ).
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: Ferrâ, onların **النَّجَس** ile başladıklarında ve **الرجس**’i anmadıklarında nûn’u ve cîm’i fetha yaptıklarını; **الرجس** ile başlayıp sonra onu **النجس** ile takip ettiklerinde nûn’u kesra yaptıklarını iddia etti.
Leys dedi ki: **النَّجِسُ** : insanlardan ve her şeyden, pis saydığın şeyin pis olanıdır.
**رجل نَجَسٌ**; ve bir kavim **أنجَاسٌ**. Ve başka bir dil: **رجل نَجَسٌ** ve iki adam **نَجَسٌ**, ve adamlar **نَجَسٌ**, ve bir kadın **نجس**.
Allah Teâlâ dedi ki: ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) ( Tevbe: 28 ).
Ferrâ dedi ki: **نَجَسٌ** ne çoğul yapılır ne de müennes yapılır.
Ebû’l-Heysem, ( **إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ** ) ( Tevbe: 28 ) sözünde dedi ki: yani pislikler, pis olanlar.
( Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten ) onun dediği rivayet edildi: “**رِجْسٌ نِجْسٌ**” dediklerinde, **رِجْسٍ**’in yeri sebebiyle (nûn’u) kesra yaparlar; ikil yaparlar ve çoğul yaparlar; “**بالطِّمِّ والرِّم** ile geldi” dedikleri gibi. Tekil yaptıklarında “**بالطَّمِّ** ile geldi” derler; böylece fetha yaparlar.
( ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi ki: **المَعَاذَات**’tan: **التميمة** ve **الجُلْبَةُ** ve **المُنَجَّسَةُ** vardır; ve **المُعَوِّذ** için: **مُنَجِّسٌ** denir.
Ebû’l-‘Abbâs dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’ye dedim: **المعوَّذ**’a niçin **مُنَجَّسٌ** denildi; oysa **النَّجَاسَةِ**’den alınmıştır? O dedi ki: Arapların, anlamları lafızlarına aykırı olan fiilleri vardır.
Denir ki: falan **تنجَّس**; yani onu **النَّجاسة**’den çıkaran bir fiil yaptı.
Nitekim “**يتأثم**” ve “**يتحرَّج**” ve “**يتحنَّث**” denildi: yani onu günah, sıkıntı ve yemin bozma (حنث)tan çıkaran bir fiil yaptı.
Leys dedi ki: **المنجَّس** : üzerine kemikler veya bez parçaları asılan kimsedir.
Ve **المعوِّذ** için: **مُنَجِّسٌ** denir; ve şu şiir okundu:
وجَارِيَةٍ مَلبُوبَةٍ ومُنَجِّسٍ
وطَارِقَةٍ في طَرقِهَا لم تُشدِّدِ
Câhiliye ehlinin, bir kâhin ile bir **مُنَجِّسٍ** arasında olduklarını vasfeder.
Başkası dedi ki: Câhiliye ehli, çocuğun üzerine ve cinlerin gözlerinden korkulan kimsenin üzerine, hayız bezlerinden pislikleri asarlardı.
Ve derlerdi: cinler ona yaklaşmaz; sonra **المُعَوِّذ**’a **مُنَجِّسٌ** denildi.
( Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den ) : eğer iyileşmeyen bir hastalık olursa o **نَاجِسُ** ve **نَجيسٌ** ve **عُقَامٌ**dur.
( ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den ) dedi ki: **النُّجُسُ** : muska/okuyup üfleyenlerdir; **الجُنُسُ** : donmuş sulardır.

( **سجن** ) : Allah Azze ve Celle dedi ki: ( **رَبِّ السِّجْنُ أَحَبُّ إِلَىَّ** ) ( Yûsuf: 33 ).
Ferrâ dedi ki: ( **السَّجْنُ** ) diye de okundu. Sîn’i kesra yapan kimseye göre o **المَحْبِس**tir; bu bir isimdir. Sîn’i fetha yapan kimseye göre o, “onu hapsettim” **سَجَنْتُهُ سَجْناً**’nın masdarıdır.
Hadiste: ( Dilden daha çok **سَجْنٍ**e layık hiçbir şey yoktur ) (vardır).
İbn Mukbil’in sözü:
ضرباً تواصَتْ به الأبطالُ سِجِّينا
Asma‘î dedi ki: hurmadan **السِّجِّين** : Bahreyn ehlinin diliyle **السِّلتِينُ**’dür.
Denir ki: onu **سِلتِيناً** yapmak istediğinde: “şu kütüğünü **سَجِّنْ**.”
Ve Araplar, **سِلتين** yerine **سِجِّينٌ** der; **سِلِتينٌ** Arapça değildir.
Ebû ‘Umer dedi ki: **السجين** : şiddetli olandır.
Başkası dedi ki: o, **السَّجن**’den **فِعّيل** veznindedir; sanki kendisine isabet edeni sabitler de yerinden ayrılmaz.
İbnü’l-A‘râbî onu şöyle rivayet etti: **سِخّيناً**; yani sıcak; yani darbeyi kastediyor.
İbnü’l-Müneḫḫal onu, Müerric’ten rivayet etti; dedi ki: İbn Mukbil’in sözünde **سِجّيل** ve **سِجّينٌ** : daimdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقْي، وفيه ما يدل على العلوّ والارتفاع. يقال سَنَتِ النَّاقَةُ، إذا سقت الأرض، تسنُو وهي السَّانِيَة. والسَّحابةُ تسنُو الأرضَ، والقوم يَسْتَنُون([3]) لأنفسهم إذا اسْتَقَوا.
ومن الباب سانيت الرَّجُلَ، إذا راضَيتَه، أُسانيه؛ كأنَّ الوُدَّ قد كان ذَوِي ويَبِس، كما جاء في الحديث: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام".
وأمّا الذي يدلُّ على الرِّفعة فالسَّناء ممدود، وكذلك إذا قصرته دلَّ على الرفعة، إلاّ أنَّه لشيءٍ مخصوص، *وهو الضَّوْء. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
(سنب) السين والنون والباء كلمتان متباينتان فالسَّنْبَةُ: الطائفة من الدَّهْر. والكلمة الأخرى السَّنِب، وهو الفرس الواسع الجَري.
(سنت) السين والنون والتاء ليس أصلاً يتفرّع منه، لكنّهم يقولون السَّنُوت([4])، فقال قوم: هو العسل، وقال آخرون: هو الكَمُّون. قال الشاعر:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(سنج) السن والنون والجيم فيه كلمة. ويقولون: إن السِّناج أثرُ دُخَان السِّرَاج في الحائط.
(سنح) السين والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يُحمَل على ظهور الشيء من  مكانٍ بعينهِ، وإن كان مختلَفَاً فيه. فالسّانح: ما أتاك عن يمينك من طائرٍ أو غيره، يقال سَنَحَ سُنُوحاً. والسانح والسَّنيح واحد. قال ذو الرمة:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])ثم استُعير هذا فقيل: سنح لي رأيٌ في كذا، أي عَرَض.
(سنخ) السين والنون والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على أصل الشيء. فالسِّنْخ: الأصل. وأَسْنَاخُ([7]) الثنايا: أصولُها. ويقال سَنَخَ الرجل في العِلم سُنوخاً أي عَلِمَ أصولَه. فأمَّا قولهم سَنِخَ الدُّهْن، إذا تغيَّر، فليس بشيء.
(سند) السين والنون والداء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء. يقال سَنَدتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سنوداً، واستندت استناداً. وأسندتُ غيري إسناداً. والسِّناد: النّاقة القويّة، كأنها أُسنِدت من ظهرها إلى شيءٍ قويّ. والمُسْنَدُ: الدهرُ؛ لأن بعضَه متضامّ. وفَلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. والسَّنَد: ما أقبل عليك من الجبل، وذلك إذا علا عن السَّفْح. والإسناد في الحديث: أن يُسْنَد إلى قائله، وهو ذلك القياس. فأمَّا السِّناد الذي في الشعر فيقال إنَّهُ اختلافُ حركتي الرِّدفين. قال أبو عبيدة: وذلك كقوله:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
ثم قال:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
وهذا مشتق من قولهم: خرج القوم متسانِدين، إذا كانوا على راياتٍ شتى. وهذا من الباب؛ لأنَّ كلَّ واحدةٍ من الجماعة قد ساندت رايةً.
(سنط) السين والنون والطاء ليس بشيء إلاّ السِّناط، وهو الذي لا لِحْيَة له.
(سنع) السين والنون والعين إن كان صحيحاً فهو يدلُّ على جَمَالٍ وخيرٍ ورِفعةٍ. يقال شرفٌ أسنعُ، أي عالٍ مرتفع. وامرأة سنيعة: أي جميلة.
(سنف) السين والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على شدّ شيءٍ. أو تعليق شيء على شيء. فالسِّنَاف: خيط يُشدّ من حَِقْو البعير إلى تصديره ثم يشدُّ في عنقه. قال الخليل: السِّنَاف للبعير مثل اللَّبَبِ للدابّة. بعيرٌ مِسْناف، وذلك إذا أُخّر الرجل فجعل له سناف. يقال أسنفت [البعير([10])]، إذا شددتَه بالسِّناف. ويقال أسنَفُوا أمرَهم، أي أحكَموه. ويقال في المثل لمن يتحيّر في أمره: "قد عَيَّ بالأسناف". قال:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])وحكى بعضهم: سَنَفْتُ البعير، مثل أَسنفْت. وأبى الأصمعيُّ إلاّ أسنفت. وأما السِّنْف فهو وعاء ثَمَر المَرْخِ يشبه آذانَ الخيل. وهو من الباب؛ لأنَّهُ مُعلَّق على شجرة. وقال أبو عمرو: السِّنْف: الورقة. قال ابن مُقبل:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *
(سنق) السين والنون والقاف فيه كلمةٌ واحدة، وهي السَّنَق، وهو كالبَشَم. يقال شرِب الفَصيل حتى سَنِق. وكذلك الفرس، من العلَف. وهو كالتُّخَم في الناس.
(سنم) السين والنون والميم أصلٌ واحد، يدلُّ على العلوّ والارتفاع.فالسَّنَام معروف. وتسنَّمت: علَوت. وناقة سَنِمَةٌ: عظيمة السَّنام. وأسنمتُ النارَ : أعلَيْتُ لهبَها. وأَسْنُمَةُ: موضع.
---------------------
([1]) وكذلك تسنهت.
([2]) لم يصرح بتفسيرها. والسنهاء: التي أصابتها السنة المجدبة.
([3]) في المجمل: "يسنون". وفي اللسان: "والقوم يسنون لأنفسهم، إذا استقوا. ويستنون، إذا سنوا لأنفسهم".
([4]) وفيه لغة أخرى: "سنوت" كسنور.
([5]) البيت للحصين بن القعقاع. كما في اللسان (سنت، قرد)، وروايته في (سنت، قرد، ألس): "هم السمن بالسنوت".
([6]) ديوان ذي الرمة 79 برواية : "إذ مرت".
([7]) في الأصل والمجمل: "سناخ"، صوابه من اللسان والجمهرة.
([8]) البيت لعبيد بن الأبرص في ديوانه 45 واللسان (سند). وصدره: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) صواب إنشاد البيت بتمامه:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
    لكن كذا ورد إنشاده في المجمل والمقاييس والصحاح، ويروى: "كاللجين" بفتح اللام، وهو ورق الشجر يخبط، فهو لونان: رطب ويابس.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) لعمرو بن كلثوم في معلقته واللسان.
([12]) صدره كما في اللسان (سنف):  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

ـ

##### Türkçe

(سîn ve **النون** ve ikisini üçleyen şeyler bâbı)
(**سنه**) **السين** ve **النون** ve **الهاء** tek bir asıldır; bir zamana delâlet eder. Şu hâlde **السَّنَة** bilinir; ondan **هاء** düşmüştür. Görmez misin ki sen **سُنيْهَة** dersin. Ve denir: **سَنَهَتِ النخلةُ**; üzerine yıllar geldiği zaman. Ve O’nun—azze zikruhû—sözü: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259], yani yılların üzerine gelip onu değiştirerek değiştirdiği şey gibi olmadı. Ve hurma ağacı **السَّنْهاء**dır.

(**سني**) **السين** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; sulamaya delâlet eder; ve onda yücelik ve yükselmeye delâlet eden şey vardır. Denir: **سَنَتِ النَّاقَةُ**, yeri suladığı zaman; **تسنُو** eder ve o **السَّانِيَة**dir. Ve bulut yeri **تسنُو** eder; ve kavim kendileri için su istedikleri zaman **يَسْتَنُون** ederler.
Ve bâbdandır: **سانيتُ الرَّجُلَ**, onu razı ettiğin zaman; **أُسانيه**; sanki sevgi kurumuş ve kurumuş-sertleşmiş idi; hadiste geldiği gibi: "Akrabalık bağlarınızı, selâm ile de olsa, ıslatınız."
Yüceliğe delâlet edene gelince: **السَّناء** uzatılmıştır; ve onu kısalttığın zaman da yüceliğe delâlet eder; ancak o, hususî bir şey içindir; o da **الضَّوْء**dur. Allah—celle senâuhû—dedi: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].

(**سنب**) **السين** ve **النون** ve **الباء** iki ayrı kelimedir. Şu hâlde **السَّنْبَةُ**: zamanın bir taifesi/bölüğü. Diğer kelime **السَّنِب**dir; o, koşusu geniş olan attır.

(**سنت**) **السين** ve **النون** ve **التاء** kendisinden dallanılan bir asıl değildir; lâkin onlar **السَّنُوت** derler. Bir kavim dedi: o baldır; başkaları dedi: o kimyondur. Şair dedi:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(**سنج**) **السين** ve **النون** ve **الجيم**de bir kelime vardır. Ve derler: **السِّناج** duvar üzerindeki kandil dumanının izidir.

(**سنح**) **السين** ve **النون** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir şeyin, bizzat belirli bir yerden, ortaya çıkışı üzerine taşınır; her ne kadar onda ihtilâf edilmiş olsa da. Şu hâlde **السّانح**: kuştan veya başkasından, sağından sana gelen şeydir. Denir: **سَنَحَ سُنُوحاً**. Ve **السانح** ile **السَّنيح** birdir. Zû’r-Rumme dedi:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])Sonra bu ödünç alındı da şöyle denildi: Bana şunda bunda bir görüş **سنح** etti; yani arız oldu/ortaya çıktı.

(**سنخ**) **السين** ve **النون** ve **الخاء** tek bir asıldır; şeyin aslına delâlet eder. Şu hâlde **السِّنْخ**: asıl. Ve azı dişlerinin **أَسْنَاخُ**u: onların asıllarıdır. Ve denir: Adam ilimde **سَنَخَ** etti, **سُنوخاً**; yani onun asıllarını bildi. Ama onların “Yağ **سَنِخَ** etti” sözü—değiştiği zaman—bir şey değildir.

(**سند**) **السين** ve **النون** ve **الداء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye bitişmesine/eklenmesine delâlet eder. Denir: Bir şeye **سَنَدتُ**; **أَسْنُدُ** ederim, **سنوداً**; ve **استندت** ettim, **استناداً**. Ve başkasını **أسندتُ** ettim, **إسناداً**. Ve **السِّناد**: güçlü dişi devedir; sanki sırtından güçlü bir şeye dayandırılmıştır. Ve **المُسْنَدُ**: zamandır/dehrdir; çünkü onun bir kısmı bir kısmına bitişiktir. Ve falan kimse **سَنَدٌ**dur; yani dayanaktır. Ve **السَّنَد**: dağdan sana doğru gelen şeydir; bu, yamaçtan yükseldiği zaman olur. Ve hadiste **الإسناد**: onu söyleyenine isnad edilmesidir; o, o kıyastır. Ama şiirdeki **السِّناد**a gelince, denir ki o, iki **الرِّدف**in harekesinin ihtilâfıdır. Ebû Ubeyde dedi: bu, onun şu sözü gibidir:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
Sonra dedi:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
Ve bu, onların “Kavim **متسانِدين** olarak çıktı” sözünden türetilmiştir; çeşitli bayraklar üzere oldukları zaman. Ve bu, bâbdandır; çünkü cemaatten her bir (ferd) bir bayrağa dayanmıştır.

(**سنط**) **السين** ve **النون** ve **الطاء** bir şey değildir; ancak **السِّناط**tır; o, sakalı olmayan kimsedir.

(**سنع**) **السين** ve **النون** ve **العين** sahih ise, o güzelliğe, hayra ve yüceliğe delâlet eder. Denir: **شرفٌ أسنعُ**; yani yüksek, yükselmiş. Ve **امرأة سنيعة**: yani güzel.

(**سنف**) **السين** ve **النون** ve **الفاء** tek bir asıldır; bir şeyi sıkmaya bağlamaya delâlet eder. Yahut bir şeyi bir şeye asmaya. Şu hâlde **السِّنَاف**: devenin bel kuşağından göğsüne doğru bağlanan, sonra boynunda bağlanan iptir. Halîl dedi: **السِّنَاف** deve için, binek hayvanı için **اللَّبَبِ** gibidir. **بعيرٌ مِسْناف**: bu, adam geri bırakıldığı zaman, ona bir **سناف** yapıldığı zamandır. Denir: **أسنفتُ** **[البعير]**, onu **بالسِّناف** ile bağladığın zaman. Ve denir: Onlar işlerini **أسنَفُوا**; yani onu sağlamlaştırdılar. Ve işinde şaşırana meselde denir: "قد عَيَّ بالأسناف". Dedi:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])Ve bazısı nakletti: **سَنَفْتُ البعير**; **أَسنفْت** gibi. Ve Asma‘î, ancak **أسنفت** (denmesini) kabul etti. **السِّنْف**e gelince: o, **المَرْخِ** meyvesinin kabıdır; atların kulaklarına benzer. Ve o, bâbdandır; çünkü o, bir ağaç üzerine asılıdır. Ebû Amr dedi: **السِّنْف**: yapraktır. İbn Mukbil dedi:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *

(**سنق**) **السين** ve **النون** ve **القاف**ta tek bir kelime vardır; o da **السَّنَق**tır; o, **البَشَم** gibidir. Denir: Sütten kesilmemiş deve yavrusu içti de **سَنِق** etti. Ve aynı şekilde at da; yemden. O, insanlarda **التُّخَم** gibidir.

(**سنم**) **السين** ve **النون** ve **الميم** tek bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. Şu hâlde **السَّنَام** bilinir. Ve **تسنَّمتُ**: yükseldim. Ve **ناقة سَنِمَةٌ**: hörgücü büyük. Ve ateşi **أَسنمتُ**: alevini yükselttim. Ve **أَسْنُمَةُ**: bir yerdir.

---------------------
([1]) Ve كذلك **تسنهت**.
([2]) Onun tefsirini açıkça söylemedi. Ve **السنهاء**: kıtlık yılına uğramış olan.
([3]) **المجمل**de: "**يسنون**". Ve **اللسان**da: "Ve kavim kendileri için **يسنون** ederler, su istedikleri zaman. Ve **يستنون** ederler, kendileri için **سنوا** ettikleri zaman."
([4]) Ve onda başka bir lehçe: "**سنوت**" **كسنور**.
([5]) Beyit **الحصين بن القعقاع**’ındır; **اللسان**da (**سنت**، **قرد**) olduğu gibi; ve onun rivayeti (**سنت**، **قرد**، **ألس**)te: "هم السمن بالسنوت".
([6]) **ديوان ذي الرمة** 79; rivayetle: "**إذ مرت**".
([7]) Asılda ve **المجمل**de: "**سناخ**"; doğrusu **اللسان** ve **الجمهرة**dendir.
([8]) Beyit **عبيد بن الأبرص**’ındır; divanında 45 ve **اللسان** (**سند**). Ve onun صدر’ı: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) Beytin tamamıyla doğru inşadı:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
    Lâkin böylece **المجمل** ve **المقاييس** ve **الصحاح**ta onun inşadı vârid olmuştur; ve rivayet olunur: "**كاللجين**" lâmın fethiyle; o, ağaç yaprağıdır, silkelenir; şu hâlde o iki renktir: yaş ve kuru.
([10]) Tamamlama **المجمل**dendir.
([11]) **عمرو بن كلثوم**’undur; muallakasında ve **اللسان**da.
([12]) Onun صدر’ı **اللسان** (**سنف**)da olduğu gibi:  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ن ج
لابـدّ للسِّـراج مـن السِّنـاج وهو أثر الدخان‏.‏
واتزن مني بالسنجة لاراجحة وبالسنج الوافية‏.‏
قال مراس بن عقيل من بني بهتة وقد غبته بائع جبة منه‏:‏ ألصق عمّي سحدل باستي يدي وسحدل من ذاك عمي في حرج أخذ مني وازناً في كفه مـن الهرقليـات يرسو بالسنج أي يرجح‏.‏

##### Türkçe

س ن ج
**السِّـراج** için mutlaka **السِّنـاج** vardır; o da dumanın izidir.

Benden **السنجة** ile, ağır basmayan olarak; ve tam olan **السنج** ile tart.

**مراس بن عقيل** ( **بني بهتة**’den) dedi; onu, ondan bir **جبة** satıcısı olarak gıybet etmişken: “Amcam **سحدل** elimi kıçıma yapıştırdı; ve o yüzden amcam **سحدل** bir darlık içinde; benden, avucunda **الهرقليـات**’tan tartan olarak aldı; **بالسنج** ile demir atar; yani ağır basar.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ابن الأَعرابي: السُّنُجُ العُنَّابُ.
ابن سيده: السِّنَاجُ أَثَرُ دُخانِ السِّراجِ في الجِرَارِ والحائط. وسَنْجَةُ الميزان: لغة في صَنْجَتِهِ، والسين أَفصح.

##### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî: **السُّنُجُ** **العُنَّابُ**dur.

İbn Sîde: **السِّنَاجُ**, küplerde ve duvarda kandil dumanının eseridir.

Ve terazinin **سَنْجَةُ**si: onun **صَنْجَتِهِ**sinde bir dildir; **السين** daha fasîhtir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السنج، بضمتين: العتاب  ، عن ابن الأعرابي.  و  في الأساس: لا بد للسراج من السناج،  ككتاب أثر دخان السراج في  الجرار  والحائط  .
  وكل ما لطخته بلون غير لونه فقد سنجته  .
 والسناج أيضا:  السراج  ، نقل ذلك  عن ابن سيده، :كالسنيج  كأمير.
 وأبو داوود  سليمان بن معبد  المروزي، سمع النضر بن شميل والأصمعي، قدم بغداد، توفي سنة 257.  والحافظان أبو علي الحسين بن محمد  بن شعيب، وقيل: الحسن بن محمد بن شعبة المروزي سكن بغداد، وحدث بها عن المحبوبي  جامع الترمذي  وروى أيضا عن أبي  بحر بن  كوثر البربهاري وإسماعيل بن محمد الصفار، توفي سنة 391 كذا في  تاريخ الخطيب  .  ومحمد بن أبي بكر، ومحمد بن عمر، السنجيون، بالكسر: محدثون  .
  وسنج، بالضم: ة، بباميان  , سنج: بالكسر بمرو.
 وسنجان،  كعمران: قصبة بخراسان  .

  ويقال: اتزن مني بالسنجة الراجحة.  سنجة الميزان، مفتوحة، وبالسين أفصح من الصاد  ، وذكر الجوهري في الصاد، نقلا عن ابن السكيت: ولا تقل: سنجة. أي بالسين، فلينظر.
 وفي اللسان: سنجة الميزان: لغة في صنجته، والسين أفصح.
  وسنجة  ، بالفتح  :نهر بديار مضر  .
 وسنجة لقب حفص بن عمر الرقي  .
 والسنجة  بالضم: الرقطة، ج  سنج  كحجر  في حجرة.
 ومن ذلك قولهم:  برد مسنج  أي أرقط  مخطط  . وأنا أخشى أن يكون هذا تصحيفا عن الموحدة. وقد تقدم: كساء مسبج، أي عريض، فليراجع.

##### Türkçe

**السنج**، iki ötre ile: **العتاب** (azarlama/sitem), İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الأساس**’ta: “**السراج** için mutlaka **السناج** vardır”; kitap gibi: kandilin dumanının izi, **الجرار**’da ve duvarda.

Ve seni kendi renginden başka bir renkle lekelediği her şey, onu **سنجته** (sen onu isledin/kararttın).

Ve **السناج** da: **السراج**; bunu İbn Sîde’den nakletti; **كالسنيج** **كأمير**.

Ve Ebû Dâvûd Süleymân b. Ma‘bed el-Mervezî; en-Nadr b. Şümeyl’i ve el-Asma‘î’yi işitti; Bağdat’a geldi; 257 yılında vefat etti. Ve iki hâfız: Ebû Alî el-Hüseyn b. Muhammed b. Şu‘ayb; ve “el-Hasen b. Muhammed b. Şu‘be el-Mervezî” denildi; Bağdat’ta oturdu; orada el-Mahbûbî’den, **جامع الترمذي**’yi rivayet etti; ayrıca Ebû Bahr b. Kevser el-Berbehârî’den ve İsmâ‘îl b. Muhammed es-Saffâr’dan rivayet etti; 391 yılında vefat etti; **تاريخ الخطيب**’te böyledir. Ve Muhammed b. Ebî Bekr ve Muhammed b. Ömer, **السنجيون**; kesre ile: muhaddislerdir.

Ve **سنج**, ötre ile: Bamiyân’da bir belde. **سنج**: kesre ile Merv’de.

Ve **سنجان**، **كعمران**: Horasan’da bir kasabadır.

Ve denilir: “Benden, ağır basan **السنجة** ile tart.” **سنجة الميزان**: fetha ile; ve **السين** ile, **الصاد**’dan daha fasîhtir. el-Cevherî, **الصاد**’da, İbnü’s-Sikkît’ten naklen zikretti: “**سنجة** deme”; yani **السين** ile. Öyleyse bakılsın.

Ve **اللسان**’da: **سنجة الميزان**: onun **صنجته**’sinde bir dildir; ve **السين** daha fasîhtir.

Ve **سنجة**, fetha ile: Diyâr-ı Mudar’da bir nehirdir.

Ve **سنجة**, Hafs b. Ömer er-Rakkî’nin lakabıdır.

Ve **السنجة**, ötre ile: **الرقطة** (beneklilik/alacalık); çoğulu **سنج**، **كحجر** “**حجرة**”de.

Ve bundan onların sözü: **برد مسنج**; yani benekli, çizgili. Ve ben korkarım ki bu, **الموحدة**’den bir tashîf olsun. Ve daha önce geçti: **كساء مسبج**; yani geniş. Öyleyse müracaat edilsin.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَنَجَ
1 سَنَجَ ذ He smeared anything with a colour different from its own colour. (O, K.)

سُنُجٌ
سُنُجٌ ذ The عُنَّاب [or jujube]. (IAar, K.)

سَنْجَةٌ
سَنْجَةٌ ذ , as also صَنْجَةٌ, but the former is the more chaste, (T, O, Msb, K,) accord to Fr, (O,) because ص and ج do not both occur in any [genuine] Arabic word, (Msb,) or the former only is allowable accord. to Fr, (T, Msb,) or, accord. to ISk, (T, O, Msb, and S in art. صنج,) and IKt, (T, Msb,) the latter only is allowable; (T, O, Msb, and S and O in art. صنج;) an arabicized word, (O, Msb, and S and A and K in art. صنج,) from [the Pers.] سنك [or سَنْگْ, as meaning “ a weight ”]; (O;) [or rather from the Pers. سَنْجَهْ meaning “ a balance ” and “ a weight; ”] i. q. مِيزَانٌ [A balance]: (A in art. صنج:) [in the present day, applied to a steel-yard: and also, more commonly, (agreeably with the explanation of صَنْجَةٌ in the MA,) to a weight of a balance; which last seems to be intended in the S and O and Msb and K &c. by the expressions سَنْجَةُ المِيزَانِ and صَنْجَتُهُ, unless these expressions be instances of what is termed اـِضَافَةُ الشَّىْءِ اـِلَى نَفْسِهِ (i. e. the prefixing a noun, governing the gen. case, to another noun signifying the same thing), which I think unlikely:] pl. سِنَجٌ (A, Msb) and سَنَجَاتٌ. (Msb.) One says, اِتَّزَنَ منّى بِالسَّنْجَة الرَّاجِحَةِ [He received by weight from me with the inclining balance, or with the preponderating weight], and بِالسِّنَجِ الوَافِيَةِ [with the full weights]. (A.) And a rلjiz says,
كَأَنَّهَا سَنْجَةُ أَلْفٍ رَاجِحَهْ
[As though it, or she, were the weight of a thousand, preponderating]: or, as some relate it, صَنْجَةٌ. (O.)

سُنْجَةٌ
سُنْجَةٌ ذ i. q. رُقْطَةٌ [i. e. Blackness mixed with speckles of white: or the reverse: or speckles of white, and of black, and of red, and of yellow, in an animal]: (AA, O, K:) pl. سُنَجٌ, (O, K, TA, in the CK سُنْجٌ,) like حُجَرٌ (K, TA, in the CK like حُجْرٌ,) as pl. of حُجْرَةٌ. (TA.)

سِنَاجٌ
سِنَاجٌ ذ The mark, or effect, of the سِرَاج [i. e. lamp, or its lighted wick], (A, O, K,) upon the wall. (O, K, TA.) One says, لَابُدَّ لِلسِّرَاجِ مِنَ السِّنَاجِ [The lamp, or its lighted wick, cannot but have the mark, or effect, thereof upon the wall]. (A.) ― -b2- Also The سِرَاج [itself; i. e. a lamp, or its lighted wick]: (ISd, K:) as also ↓ سَنِيجٌ. (K.)

سَنِيجٌ
سَنِيجٌ ذ : see what next precedes.

بُرْدٌ مُسَنَّجٌ
بُرْدٌ مُسَنَّجٌ ذ A [garment of the kind called] بُرْد striped. (O, K.) [SM thinks that it may be a mistranscription for مُسَبَّجٌ, meaning “ wide, ” applied to a كِسَآء: but this I think improbable.]

##### Türkçe

سَنَجَ
1 **سَنَجَ** ذ Kendi renginden başka bir renkle herhangi bir şeyi sıvadı. (O, K.)

سُنُجٌ
**سُنُجٌ** ذ **عُنَّاب** [yani hünnap]. (IAar, K.)

سَنْجَةٌ
**سَنْجَةٌ** ذ, yine **صَنْجَةٌ** da; fakat birincisi daha fasih olandır, (T, O, Msb, K,) Fr’ye göre, (O,) çünkü **ص** ve **ج** ikisi birden herhangi bir [sahih] Arapça kelimede bulunmaz, (Msb,) yahut Fr’ye göre birincisi ancak caizdir, (T, Msb,) yahut ISk’ye göre, (T, O, Msb, ve صنج maddesinde S,) ve IKt’ye göre, (T, Msb,) ikincisi ancak caizdir; (T, O, Msb, ve صنج maddesinde S ve O;) Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (O, Msb, ve صنج maddesinde S ve A ve K,) [Farsça] **سنك**’ten [yahut “bir ağırlık” manasında **سَنْگْ**’den]; (O;) [yahut daha doğrusu Farsça “terazi” ve “ağırlık” manasında **سَنْجَهْ**’den;] **مِيزَانٌ** ile aynı (i. q.) [terazi]: (صنج maddesinde A:) [bugün, çelik kantara da uygulanır: ve ayrıca, daha yaygın olarak, (MA’da **صَنْجَةٌ**’nin açıklamasına uygun biçimde) bir terazinin ağırlığına; ki bu sonuncusu, S ve O ve Msb ve K vb.’de **سَنْجَةُ المِيزَانِ** ve **صَنْجَتُهُ** ifadeleriyle kastedilmiş görünür; meğer ki bu ifadeler, **اـِضَافَةُ الشَّىْءِ اـِلَى نَفْسِهِ** denilen şeyden (yani aynı şeyi ifade eden başka bir isme, mecrur hâli yöneten bir ismin öne getirilmesinden) olsun; ki ben bunu uzak görürüm:] çoğulu **سِنَجٌ** (A, Msb) ve **سَنَجَاتٌ**. (Msb.) Denir ki, **اِتَّزَنَ منّى بِالسَّنْجَة الرَّاجِحَةِ** [benden eğik teraziyle, yahut ağır basan ağırlıkla tartarak aldı], ve **بِالسِّنَجِ الوَافِيَةِ** [tam ağırlıklarla]. (A.) Ve bir recez şairi der ki,
كَأَنَّهَا سَنْجَةُ أَلْفٍ رَاجِحَهْ
[Sanki o, yahut o (dişi), ağır basan binin ağırlığı idi]: yahut bazıları onu **صَنْجَةٌ** diye rivayet eder. (O.)

سُنْجَةٌ
**سُنْجَةٌ** ذ **رُقْطَةٌ** ile aynı (i. q.) [yani beyaz beneklerle karışık siyahlık: yahut bunun tersi: yahut bir hayvanda beyazın, siyahın, kırmızının ve sarının benekleri]: (AA, O, K:) çoğulu **سُنَجٌ**, (O, K, TA, CK’de **سُنْجٌ**,) **حُجَرٌ** gibi (K, TA, CK’de **حُجْرٌ** gibi,) **حُجْرَةٌ**’nin çoğulu olarak. (TA.)

سِنَاجٌ
**سِنَاجٌ** ذ Duvar üzerindeki **سِرَاج**’ın [yani kandilin, yahut onun yanmış fitilinin] izi, yahut etkisi. (A, O, K,) (O, K, TA.) Denir ki, **لَابُدَّ لِلسِّرَاجِ مِنَ السِّنَاجِ** [kandilin, yahut yanmış fitilinin, duvar üzerinde onun izinin yahut etkisinin bulunması kaçınılmazdır]. (A.) — Ayrıca **سِرَاج**’ın kendisi [yani kandil, yahut onun yanmış fitili]: (ISd, K:) yine ↓ **سَنِيجٌ** de böyledir. (K.)

سَنِيجٌ
**سَنِيجٌ** ذ: bir önce gelen şeye bak.

بُرْدٌ مُسَنَّجٌ
**بُرْدٌ مُسَنَّجٌ** ذ Çizgili **بُرْد** [denilen türden bir giysi]. (O, K.) [SM bunun, bir **كِسَآء**’a uygulanan “geniş” manasındaki **مُسَبَّجٌ** için bir yanlış yazım olabileceğini düşünür: fakat ben bunu uzak görürüm.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَنَجَ
سَنَجَ U ( n. ac. سَنْج 1 ),
a.  Spotted; daubed over.

سَنْجَة
سَنْجَة 1t ,
a.  Balance, scale.

سِنَاْج
سِنَاْج 23 ,
a.  Lamp.

سَنَّجَ
N. P. سَنَّجَ II ,
a.  Striped ( garment ).

سَُِنْجَاب
سَُِنْجَاب
a.  Squirrel.

سِنْجَرْفَ
سِنْجَرْفَ
a.  Cinnabar.

##### Türkçe

سَنَجَ
**سَنَجَ** U (isim-fiil: **سَنْج** 1),
a. Benekli; üstü sıvanmış.

سَنْجَة
**سَنْجَة** 1t,
a. Terazi, tartı.

سِنَاْج
**سِنَاْج** 23,
a. Kandil.

سَنَّجَ
N. P. **سَنَّجَ** II,
a. Çizgili (giysi).

سَُِنْجَاب
**سَُِنْجَاب**
a. Sincap.

سِنْجَرْفَ
**سِنْجَرْفَ**
a. Zencefre.
