# سنح — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AD/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AD/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AD.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سنح

السنح، بالضم: اليمن والبركة  وأنشد أبو زيد:
  أقول والطير لنا سانـح                      يجري لنا أيمنه بالسعود السنح:  ع قرب المدينة  المنورة، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، ويقال فيه بضمتين أيضا. وفيه منازل بني الحارث ابن الخزرج من الأنصار،  كان به مسكن  أمير المؤمنين  أبي بكر  الصديق  رضي الله تعالى عنه  ، لأنه كانت له زوجة من بني الحارث بن الخزرج، الذين كان السنح مسكنهم، وهي حبيبة أو مليكة بنت خارشجة، وكان عندها يوم وفاة النبي صلى الله عليه وسلم، كما في حديث الوفاة.  ومنه  ، أي من هذا الموضع  خبيب بن عبد الرحمن السنحي  . السنح  من الطريق: وسطه  . قال اللحياني: ضل عن سنح الطريق، وسجح الطريق: بمعنى واحد. من المجاز:  سنح لي رأي، كمنع  ، يسنح  سنوحا  ، بالضم  وسنحا  ، بضم فسكون وسنحا  ، بضمتين، إذا   عرض  لي. سنح  بكذا  ، أي  عرض  تعريضا ولحن  ولم يصرح  . قال سوار بن مضرب:
  وحاجة دون أخرى قد سنحت بها                      جعلتها للتي أخفيت عـنـوانـا سنح  فلانا عن رأيه  ، أي  صرفه ورده  عما أراده؛ قاله ابن السكيت. سنح الرأي و  الشعر لي  يسنح: عرض لي أو  تيسر. و  سنحه  به، وعليه: أحرجه  ، أي أوقعه في الحرج، أ  و أصابه بشر. و  سنح عليه يسنح سنوحا وسنحا وسنحا. وسنح لي  الظبي  يسنح  سنوحا  ، بالضم إذا مر من مياسرك إلى ميامنك، وهو  ضد برح. و  في مجمع الأمثال للميداني:   من لي بالسانح بعد البارح  ، أي بالمبارك بعد الشؤم  . قال أبو عبيدة: سأل يونس رؤبة وأنا شاهد عن السانح والبارح. فقال: السانح: ما ولاك ميامنه، والبارح: ما ولاك مياسره. وقال أبو عمرو الشيباني: ما جاء عن يمينك إلى يسارك، وهو إذا ولاك جانبه الأيسر، وهو إنسيه، فهو سانح؛ وما جاء عن يسارك إلى يمينك، وولاك جانبه الأيمن، وهو وحشيه، فهو بارح. قال: والسانح أحسن حالا من البارح عندهم في التيمن، وبعضهم يتشاءم بالسانح. قال عمرو بن قميئة:

  أجارهما بشر من الموت بعدما                      جرى لهما طير السنيح بأشأم وقال أبو مالك: السانح يتبرك به والبارح يتشاءم به، والجمع سوانح. وقال ابن بري: العرب تختلف في العيافة، يعني في التيمن بالسانح والتشاؤم بالبارح، فأهل نجد يتيمنون بالسانح، وقد يستعمل النجدي لغة الحجازي.
  والسنيح  كأمير: هو  السانح  قال:
  جرى يوم رحنا عامدين لأرضها                      سنيح فقال القوم: مر سـنـيح والجمع سنح، بضمتين، قال: أبالسنح الميامن أم بنحس تمر به البوارح أم بنحس السنيح:  الدر  ، قاله بعضهم، قال أبو دواد يذكر نساء:
  وتغالين بالسـنـيح ولا يس                      ألن غب الصباح ما الأخبار  أو  السنيح  خيطه  الذي ينظم فيه الدر  قبل أن ينظم فيه  فإذا نظم فهو عقد، وجمعه سنح. السنيح:  الحلي  قاله بعضهم، واستشهد بقول أبي دواد المتقدم ذكره. سنيح  كزبير: اسم  . وسموا أيضا سنحا وسنيحا. في النوادر: يقال:  استسنحته عن كذا، وتسنحته  ، بمعنى  استفحصته  ، وكذلك استنحسته عن كذا، وتنحسته.  وسنحان، بالكسر: مخلاف باليمن. و  سنحان:  اسم  . ويقال: تسنح من الريح، أي استذر منها  أي اطلب منها الذرا. يقال:  رجل سنحنح  ، أي  لا ينام الليل  ،وأورده ابن الأثير وذكر قول بعضهم:
  سنحنح الليل كأني جني أي لا أنام الليل أبدا فأنا متيقظ، ويروى:  سعمع  وسيأتي ذكره في موضعه. ومما يستدرك عليه: السنح، بالكسر: الأصل، وروي بالجيم، والخاء، كما سيأتي. والسناح، بالكسر: مصدر سانح، كسنح؛ ذكره الجوهري وأورد بيت الأعشى:
  جرت لهما طير السناح بأشأم والسنح، بضمتين: الظباء الميامين، والظباء المشائيم، على اختلاف أقوال العرب. قال زهير
  جرت سنحا فقلت لها أجيزي                      نوى مشمولة فمتى اللقـاء مشمولة، أي شاملة، وقيل: مشمولة: أخذ بها ذات الشمال. وفي حديث عائشة رضي الله عنها واعتراضها بين يديه في الصلاة قالت:  أكره أن أسنحه  ، أي أكره أن أستقبله ببدني في الصلاة. وفي حديث أبي بكر قال لأسامة:  أغر عليهم غارة سنحاء  من سنح له له الرأي: إذا اعترضه. قال ابن الأثير: هكذا جاء في رواية، والمعروف: سحاء، وقد ذكر في موضعه.

### Türkçe

**السنح**، (ضم ile): sağ taraf ve bereket. Ebû Zeyd inşâd etti:
  “Söylerim, hâlbuki kuş bize **سانـح**;                      bize onun sağını saadetlerle koşturur.”

**السنح**: Medîne-i Münevvere’nin yakınında bir yer; üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun. Ve onda iki damma ile de söylenir. Orada Ensâr’dan Benî Hâris b. Hazrec’in menzilleri vardır. Orada Mü’minlerin Emîri Ebû Bekir es-Sıddîk’ın, Allah Teâlâ ondan razı olsun, meskeni vardı; çünkü onun Benî Hâris b. Hazrec’den bir eşi vardı; onlar ki **السنح** onların meskeniydi; o da Habîbe yahut Melîke bint Hârişce’dir. Nebî صلى الله عليه وسلم’in vefatı günü onun yanında idi; vefat hadîsinde olduğu üzere. Ve ondan, yani bu mevkiden, Hubeyb b. Abdurrahmân **السنحي** (nisbesi).

**السنح** yoldan: onun ortası. Lihyânî dedi: “Yolun **سنح**’ından saptı”; ve “**سجح** yol” (da) tek mânâdadır.

Mecazdan: “Bana bir görüş **سنح** etti”; **كمنع** (vezninde), **يسنح** **سنوحا** (damme ile) ve **سنحا** (damme ve sükûn ile) ve **سنحا** (iki damma ile); bana arz olunca. “**سنح** ona bununla”; yani üstü kapalı bir tarzda arz etti ve ima etti, açıkça söylemedi. Suvâr b. Mudarrib dedi:
  “Bir ihtiyaç, başka birinin dışında, onunla bana **سنحت** etti;                      onu, başlığını gizlediğim şeye kıldım.”

“**سنح** falanı görüşünden”; yani onu çevirdi ve onu, istediğinden geri döndürdü; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. “Görüş ve şiir bana **سنح** etti”, **يسنح**: bana arz oldu yahut kolaylaştı. Ve “Onu onunla ve onun üzerine **سنحه**”: onu sıkıştırdı; yani onu darlığa düşürdü; yahut ona bir kötülük isabet etti. Ve “Onun üzerine **سنح** eder”, **يسنح** **سنوحا** ve **سنحا** ve **سنحا**.

“Ceylan bana **سنح** etti”, **يسنح** **سنوحا** (damme ile): sol taraflarından sağ taraflarına geçtiği zaman; ve o, **برح**’ın zıddıdır.

Ve Meydânî’nin **مجمع الأمثال**’inde: “Bana **السانح**’tan sonra **البارح** kim var?”; yani uğursuzluktan sonra mübarek olan. Ebû Ubeyde dedi: Yûnus, ben şahit iken, Ru’be’ye **السانح** ve **البارح** hakkında sordu. O dedi ki: **السانح**: sana sağ tarafını dönen; **البارح**: sana sol tarafını dönen. Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: Sağından soluna gelen; o, sana sol yanını döndüğü zaman—ki o onun ünsî tarafıdır—o **سانح**’tır. Ve solundan sağına gelen; ve sana sağ yanını döndüğü zaman—ki o onun vahşî tarafıdır—o **بارح**’tır. Dedi: Onlarda uğur saymada **السانح** hâlce **البارح**’tan daha güzeldir; bazısı da **السانح** ile uğursuzluk sayar. Amr b. Kumey’e dedi:

  “İkisini ölümden sonra bir beşer korudu;                      hâlbuki ikisine **السنيح** kuşu daha uğursuz ile akıp gitmişti.”

Ebû Mâlik dedi: **السانح** ile bereket umulur, **البارح** ile uğursuzluk sayılır; çoğulu **سوانح**. İbn Berrî dedi: Araplar **العيافة**’da ihtilaf eder; yani **السانح** ile uğur saymada ve **البارح** ile uğursuzluk saymada. Necd ehli **السانح** ile uğur sayar; Necdli bazen Hicazlının lügatini kullanır.

Ve **السنيح** ( **كأمير** ): o, **السانح**’tır. Dedi:
  “Gittiğimiz gün, onun toprağına kastederek, bir **سنيح** aktı; kavim dedi ki: Bir **سـنـيح** geçti.”

Çoğulu **سنح** (iki damma ile). Dedi: “Mübarek **السنح** ile mi, yoksa uğursuzlukla mı; onunla **البوارح** mı geçer, yoksa **السنيح**’in uğursuzluğu ile mi?”

**السنيح**: inci; bunu bazısı söyledi. Ebû Duvâd, kadınları anarak dedi:
  “**السـنـيح** ile pahalıya satarsınız; ve sabahın ardından haberler nedir diye sormazsınız.”

Yahut **السنيح**: inci dizilmeden önce incinin içine dizildiği ipi; içine dizilince o bir gerdanlıktır; çoğulu **سنح**.

**السنيح**: ziynet; bunu bazısı söyledi; ve Ebû Duvâd’ın, zikri geçmiş olan sözüyle delil getirdi.

**سنيح** ( **كزبير** ): bir isim. Ve ayrıca **سنحا** ve **سنيحا** diye de adlandırdılar.

**النوادر**’de: denir ki: “Onu şundan **استسنحته** ettim ve onu **تسنحته** ettim”; mânâca **استفحصته** ettim; ve yine “Onu şundan **استنحسته** ettim ve onu **تنحسته** ettim.”

Ve **سنحان** (kesre ile): Yemen’de bir **مخلاف**. Ve **سنحان**: bir isim.

Ve denir ki: “Rüzgârdan **تسنح** etti”; yani ondan **استذر** etti; yani ondan siper istedi. Denir ki: “Adam **سنحنح**”; yani gece uyumaz. İbnü’l-Esîr onu zikretti ve bazısının sözünü andı:
  “Gece **سنحنح** etti; sanki ben bir cinim”; yani geceyi asla uyumam; ben uyanığım. Ve “**سعمع**” diye de rivayet edilir; zikri yerinde gelecektir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **السنح** (kesre ile): asıl. Ve **بالجيم** ve **الخاء** ile de rivayet edildi; geleceği üzere.

Ve **السناح** (kesre ile): **سانح**’ın masdarı; **سنح** gibi. Cevherî onu zikretti ve A‘şâ’nın beytini getirdi:
  “İkisine **السناح** kuşu daha uğursuz ile aktı.”

Ve **السنح** (iki damma ile): uğurlu ceylanlar ve uğursuz ceylanlar; Arapların sözlerinin ihtilafına göre. Züheyr dedi:
  “**سنحا** aktı; ona dedim ki: Geç;                      kuşatılmış bir uzaklık; buluşma ne zaman?”

**مشمولة**: yani şâmil. Ve denildi ki: **مشمولة**: onunla sol taraf sahibi olundu.

Âişe رضي الله عنها’nın hadîsinde, namazda onun önünde araya girmesi ve “Ben onu **أسنحه** etmeyi kerih görürüm” demesi: yani namazda bedenimle onu karşılamayı kerih görürüm.

Ebû Bekir’in hadîsinde, Üsâme’ye dedi: “Onların üzerine **غارة سنحاء** ile baskın yap”; “Ona görüş **سنح** etti”den: ona karşı çıktı (önüne çıktı) demektir. İbnü’l-Esîr dedi: Rivayette böyle geldi; bilinen ise **سحاء**’dır; ve o, yerinde zikredilmiştir.
