# سندر (س-ن-د-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ن - د - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

السين والدال
د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات
دفنس:
الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق
درفس:
الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير.
فردس:
الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
والفَرْدسةُ: الصَّرع القبيح، يقال: أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ. أي: ضرب بهِ الأرض.
دروس:
دربس:
الدِّرْواسُ والدِّرياسُ: الضَّخْم الرّأس، الغليظ الرَّقبة، قال رؤبة:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ
سندر:
السّندريّ: ضرب من السّهام والنِّصال مُحكَم الصّنعة. والسَّنْدَرة: ضرب من الكيل جُزاف، ويقال: السَّنْدرة: الكيل الوافي.
دربس:
الدُّرابِسُ: الضّخم قال:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً
سرند:
السَّرَندَى: الجريء من الرِّجال الذي لا يَهُولُه شَيْءٌ، قال:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
واسْرَنْديته، إذا أتيته في جُرْأة وجعل النُّعاسُ يَسرَ نْديهِ ويَغْرَنديهِ، إذا غلب عليه، قال:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني
سبند:
السَّبَندَي: الجريء من كلّ شيء.
سندس:
السُّنْدُسُ: ضربٌ من البُزْيون يُتَّخَذُ من المِرْعِزَّى ولم سختلفوا فيها أنّهما مُعَرَّبان.
سرمد:
السّرمدُ: دوام الزَّمان من ليلٍ ونهار. والسَّرمدُ: دوام العيش.
سمدر:
السَّماديرُ: ضَعْفُ البَصَرِ، وقد اسمدرّ بَصَرُهُ.

##### Türkçe

**السين** ve **الدال**
**د ف ن س**، **د ر ف س**، **ف ر د س**، **د ر و س**، **د ر ي س**، **س ن د ر**، **س ر ن د**، **س ب ن د**، **س ن د س**، **س ر م د**، **س م د ر** kullanılagelenlerdir.

دفنس:
**الدِّفنِسُ**: ahmak kadın. Ve **الدِّفنِس** ve **الدِّفناسُ**: ahmak.

درفس:
**الدِّرَفْسُ**: develerden iri olan; bir tanesi **الهاء** iledir. Ve **الدِّرَفس**: binek hayvanının paçavrası; ve **الدِّرَفْسُ**: ipek.

فردس:
**الفِرْدَوْس**: asması olan bir cennet. Ve **كَرْمٌ مُفَرْدسٌ**; yani: çardaklı, dedi ki:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
Ve **الفَرْدسةُ**: çirkin sara; “**أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ**” denir; yani: onunla yere vurdu.

دروس:
دربس:
**الدِّرْواسُ** ve **الدِّرياسُ**: başı iri, boynu kalın olan; Rü’be dedi ki:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ

سندر:
**السّندريّ**: oklar ve temrenlerden, yapımı sağlam bir tür. Ve **السَّنْدَرة**: gelişigüzel bir tür ölçme; ve denir ki: **السَّنْدرة**: tam ölçmedir.

دربس:
**الدُّرابِسُ**: iri, dedi ki:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً

سرند:
**السَّرَندَى**: erkeklerden, hiçbir şeyin onu korkutmadığı cesur olan; dedi ki:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
Ve “**اسْرَنْديته**”, ona bir cesaret içinde geldiğinde (denir). Ve uyuklama onu bastırdığında “**يَسرَ نْديهِ**” ve “**يَغْرَنديهِ**” (denir); ona galip geldiğinde; dedi ki:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني

سبند:
**السَّبَندَي**: her şeyden cesur olan.

سندس:
**السُّنْدُسُ**: **البُزْيون**dan bir tür; **المِرْعِزَّى**dan yapılır; ve ikisinin de Arapçalaştırılmış olduğu hususunda ihtilaf etmediler.

سرمد:
**السّرمدُ**: gece ve gündüzden zamanın devamlılığı. Ve **السَّرمدُ**: yaşayışın devamlılığı.

سمدر:
**السَّماديرُ**: görmenin zayıflığı; ve onun görmesi zayıfladı: “**اسمدرّ بَصَرُهُ**”.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

وقول علي رضي الله عنه:
أَكِيلُكُمْ بالسَيفِ كَيْلَ السَنْدَرَه
يقال: هو مكيالٌ ضَخْم كالقَنْقَلِ والجُرافِ. كالسَنْدَريُّ: ضَرْبٌ من السهام مَنْسُوبٌ إلى السَنْدَرة، وهي شجرة.

##### Türkçe

Ali (Allah ondan razı olsun) sözüdür:
“Sizi kılıçla, **السَنْدَرَه** ölçeğiyle ölçer gibi ölçerim.”

Denilir ki: O, **القَنْقَلِ** ve **الجُرافِ** gibi iri bir ölçek aletidir. **السَنْدَريُّ** gibi: **السَنْدَرة**’ye nispet edilen okların bir türüdür; o da bir ağaçtır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّنْدَرَةُ: السُّرْعةُ. والسَّنْدَرَةُ: الجُرْأَةُ. ورجلٌ سِنَدْرٌ، على فِنَعْلٍ، إِذا كان جَرِيئاً. والسَّنْدَرُ: الجريء المُتَشَبِّعُ. والسَّنْدَرَةُ: ضَرْبٌ من الكيل غُرَاف جُِرَافٌ واسع. والسَّنْدَرُ: مكيالٌ معروف؛ وفي حديث علي، عليه السلام:
أَكِيلُكُمْ بالسَّيْفِ كَيْلَ السَّنْدَرَهْ
قال أَبو العباس أَحمد بن يحيى: لم تختلف الرواة أَن هذه الأَبيات لعلي، عليه السلام:
أَنا الذي سَمَّتْنِي أَمِّي حَيْدَرَهْ،
كَلَيْثِ غاباتٍ غَليظِ القَصَرَهْ،
أَكِيلكم بالسيف كيل السَّندَره
قال: واختلفوا في السندرة: فقال ابن الأَعرابي وغيره: هو مكيال كبير ضخم مثلُ القَنْقَلِ والجُرَافِ، أَي أَقتلكم قتلاً واسعاً كبيراً ذريعاً، وقيل: السَّنْدَرَةُ امرأَة كانت تبيع القمح وتوفي الكيل، أَي أَكيلكم كيلاً وافياً، وقال آخر: السَّنْدَرَةُ العَجَلةُ، والنون زائدة، يقال: رجل سَنْدَرِيُّ إِذا كان عَجِلاً في أُموره حادّاً، أَي أُقاتلكم بالعَجَلَةِ وأُبادركم قبل الفِرار، قال القتيبي: ويحتمل أَن يكون مكيالاً اتخذ من السَّنْدَرَة، وهي شجرة يُعْمَلُ منها النَّبْلُ والقِسِيُّ، ومنه قيل: سهم سَنْدَريٌّ، وقيل: السَّنْدَرِيٌّ ضرب من السهام والنِّصال منسوب إِلى السَّنْدَرَةِ، وهي شجرة، وقيل: هو الأَبيض منها، ويقال: قَوْسٌ سَنْدَرِيَّةٌ؛ قال الشاعر، وقال ابن بري هو لأَبي الجُنْدَبِ الهُذَلي: إِذا أَدْرَكَتْ أُولاتُهُمْ أُخْرَياهُمُ،
حَنَوْتُ لَهُمْ بالسَّنْدَرِيِّ المُوَتَّرِ
والسَّنْدَرِيُّ: اسم للقوس، أَلا تراه يقول الموتر؟ وهو منسوب إِلى السَّنْدَرَةِ أَعني الشجرة التي عمل منها هذه القوس، وكذلك السهام المتخذة منها يقال لها سَنْدَرِيَّةٌ. وسِنانٌ سَنْدَرِيٌّ إِذا كان أَزرق حديداً؛ قال رؤبة:
وأَوْتارُ غَيْري سَنْدَرِيٌّ مُخَلَّقُ
أَي غير نصل أَزرق حديد. وقال أَعرابي: تَعَالَوْا نصيدها زُرَيْقاء سندرية؛ يريد طائراً خالص الزرقة. والسَّنْدَرِيُّ: الرديء والجَيِّدُ، ضِدٌّ. والسَّنْدَرِي: من شعرائهم؛ قيل: هو شاعر كان مع عَلْقَمَةَ بن عُلاثَةَ وكان لبيد مع عامر بن الطُّفَيْلِ، فَدُعِيَ لَبِيدٌ إِلى مهاجاته فَأَبى؛ وقال:
لِكَيْلا يكونَ السَّنْدَرِيُّ نَدِيدَتي،
وأَجْعَلَ أَقْواماً عُموماً عَماعِمَا
(* قوله: «نديدتي» أَي ندي، وقوله عماعما أَي متفرقين).
وفي نوادر الأَعراب: السَّنَادِرَةُ الفُرَّاغُ وأَصحاب اللهو والتَّبَطُّلِ؛ وأَنشد:
إِذا دَعَوْتَنِي فَقُلْ: يا سَنْدَرِي،
لِلْقَوْمِ أَسْماءٌ ومَا لي مِنْ سمي

##### Türkçe

**السَّنْدَرَةُ**: sürat. Ve **السَّنْدَرَةُ**: cüret. Ve bir adam
**سِنَدْرٌ**, **فِنَعْلٍ** vezni üzere, cesur olduğu zaman. Ve **السَّنْدَرُ**: cesur,
kendini tok gösteren. Ve **السَّنْدَرَةُ**: ölçüden bir tür; **غُرَاف**; **جُِرَافٌ** geniş.
Ve **السَّنْدَرُ**: bilinen bir ölçek; Ali’nin hadîsinde, عليه السلام:
“Sizi kılıçla ölçerim, **السَّنْدَرَهْ**’nin ölçmesi gibi.”
Ebû’l-‘Abbâs Ahmed b. Yahyâ dedi: râvîler, bu beyitlerin Ali’ye, عليه السلام, ait olduğu hususunda ihtilâf etmediler:
“Ben, annemin bana **حَيْدَرَهْ** adını verdiği kimseyim,
ormanların aslanı gibi, kısa boylu, kalın,
Sizi kılıçla ölçerim, **السَّندَره**’nin ölçmesi gibi.”
Dedi ki: **السندرة** hakkında ihtilâf ettiler: İbnü’l-A‘râbî ve başkaları dedi ki: o, **القَنْقَلِ** ve **الجُرَافِ** gibi büyük, iri bir ölçek; yani sizi geniş, büyük, yaygın bir öldürüşle öldürürüm. Ve denildi ki: **السَّنْدَرَةُ** buğday satan ve ölçüyü tam yapan bir kadındı; yani sizi tam bir ölçüyle ölçerim. Ve bir başkası dedi ki: **السَّنْدَرَةُ** aceleliktir; **النون** ziyadedir; denilir: bir adam **سَنْدَرِيُّ**; işlerinde aceleci, keskin olduğu zaman; yani acelelikle sizinle savaşırım ve kaçmadan önce size karşı acele ederim. Kuteybî dedi: ve muhtemeldir ki o, **السَّنْدَرَة**’den yapılmış bir ölçek olsun; o da bir ağaçtır; ondan oklar ve yaylar yapılır; bundan dolayı denildi: bir ok **سَنْدَريٌّ**. Ve denildi ki: **السَّنْدَرِيٌّ** okların ve temrenlerin bir türüdür; **السَّنْدَرَةِ**’ye nisbetlidir; o bir ağaçtır. Ve denildi ki: onun beyaz olanıdır. Ve denilir: bir yay **سَنْدَرِيَّةٌ**; şair dedi; İbn Berrî dedi ki o, Ebû’l-Cundeb el-Hüzelî’nindir:
“Onların ilkleri sonlarına yetiştiği zaman,
onlara gerilmiş **السَّنْدَرِيِّ** ile eğildim.”
Ve **السَّنْدَرِيُّ**: yayın adıdır; görmüyor musun, “**الموتر**” diyor? Ve o, **السَّنْدَرَةِ**’ye nisbetlidir; yani bu yayın yapıldığı ağaç. Keza ondan yapılmış oklar da **سَنْدَرِيَّةٌ** diye adlandırılır. Ve bir mızrak ucu **سَنْدَرِيٌّ**; demirce mavi olduğu zaman; Ru’be dedi:
“Benden başkasının kirişleri, **سَنْدَرِيٌّ**; cilalanmış.”
Yani mavi, sert bir temren. Ve bir bedevî dedi: “Gelin, onu avlayalım; **زُرَيْقاء سندرية**”; sırf mavilikte bir kuşu kasteder. Ve **السَّنْدَرِيُّ**: kötü ve iyi; zıt. Ve **السَّنْدَرِي**: onların şairlerindendir; denildi ki: o, ‘Alkame b. ‘Ulâse ile beraber olan bir şairdi; Lebîd de ‘Âmir b. et-Tufeyl ile beraberdi; Lebîd, onunla hicivleşmeye çağrıldı da, kaçındı; ve dedi:
“**السَّنْدَرِيُّ** benim **نَدِيدَتي**m olmasın diye,
kavimleri amcalar olarak, **عَماعِمَا** yaparım.”
(* Onun sözü: “**نديدتي**” yani benim dengi; ve onun sözü **عماعما** yani dağınık.)
Ve A‘râb’ın nevâdirinde: **السَّنَادِرَةُ** boşta olanlar ve eğlence
ve aylaklık sahipleridir; ve inşâd etti:
“Beni çağırdığın zaman de ki: ey **سَنْدَرِي**,
kavmin adları vardır; benim ise bir adaşım yoktur.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السندرة: السرعة والعجلة، والنون زائدة، ولذا أورده الصاغاني وغيره في س-د-ر وبه فسر بعضهم قول سيدنا علي رضي الله عنه الآتي ذكره. يقول: أقاتلكم بالعجلة، وأبادركم قبل الفرار. قيل: السندرة: ضرب من الكيل غراف جراف واسع، وبه فسر بعضهم قول سيدنا علي رضي الله عنه. السندرة: شجر للقسي والنبل تعمل منها، ومنه قولهم: سهم سندري، وقوس سندرية. قيل: السندرة: امرأة كانت تبيع القمح، وتوفي الكيل، وبهذا القول جزم أقوام. وقال بعضهم: اسم رجل كان يفعل كذلك. قال أبو العباس أحمد بن يحيى: لم تختلف الرواة أن هذه الأبيات لعلي رضي الله عنه:
  أنا الذي سمتني أمي حيدره

  كليث غابات غليظ القصره
  أكيلكم بالسيف كيل السندره. والمعنى: أني أكيلكم كيلا وافيا. والسندري: الجريء المتشبع. السندري: الشديد من كل شيء والسندري: الطويل، كالسرندي في لغة هذيل. السندري: الأسد، لجراءته. السندري: ضرب من السهام والنصال منسوب إلى السندرة، وهي شجرة. وقيل: السندري: الأبيض من النصال. السندري بن يزيد الكلابي، شاعر، كان مع علقمة بن علاثة، وكان لبيد مع عامر بن الطفيل، فدعى لبيد إلى مهاجاته، فأبى، وقال:
  لكيلا يكون السندري نـديدتـي                      وأجعل أقواما عموما عماعما. قال ابن الأعرابي وغيره: السندري: هو مكيال كبير ضخم مثل القنقل، والجراف، وبه فسروا قول سيدنا علي، أي أقتلكم قتلا واسعا كثيرا ذريعا، وجمع القتيبي بينهما فقال: يحتمل أن يكون مكيالا اتخذ من السندرة، وهي الشجرة التي تعمل منها القسي والسهام. السندري: الضخم العينين. السندري: الجيد، والرديء، ضد والسندري: ضرب من الطير، قال أعرابي: تعالوا نصيدها زريقاء سندرية، يريد طائرا خالص الزرقة. السندري: الأزرق من الأسنة يقال: سنان سندري، إذا كان أزرق حديدا. السندي: المستعجل من الرجال في أموره، الجاد فيها. السندري: الموترة المحكمة من القسي، قال الهذلي، وهو أبو جندب:
  إذا أدركت أولاتهم أخرياتهم                      حنوت لهم بالسندري الموتر منسوب إلى السندرة، أعني الشجرة التي عمل منها هذا القوس. ومما يستدرك عليه: السندرة: الجراءة. ورجل سندر، كسبحل: جريء في أمره لا يفرق من شيء. والسندرة: الحدة في الأمور والمضاء. وفي نوادر الأعراب: السنادرة والسبادنة: الفراغ، وأصحاب اللهو والتبطل، وأنشد:
  إذا دعوتني فقل يا سـنـدري                      للقوم أسماء ومالي من سمي. قلت: وذكره المصنف في س-ب-د-ر. وقد تقدم، والصواب ذكره هنا. واستدرك شيخنا: سندر: مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم، ذكره أهل السير. قلت: هو أبو عبد الله مولى زنباع الجذامي، أعتقه النبي صلى الله عليه وسلم. وفاته: سندر أبو الأسود، روى عنه أبو الخير اليزني حديثا واحدا من طريق ابن لهيعة. وبنو سندر: قوم من العلويين.

##### Türkçe

**السندرة**: sürat ve acele; **النون** ziyadedir; bu yüzden **الصاغاني** ve başkaları onu **س-د-ر**’de zikretti; ve onunla, aşağıda zikri gelecek olan efendimiz **علي** رضي الله عنه’nun sözünü bazıları tefsir etti. Der ki: “Sizinle acele ile savaşırım; kaçmadan önce size yetişirim.” Denildi: **السندرة**: **غراف جراف واسع** (geniş, çok alan) bir tür ölçek/ölçü; ve onunla efendimiz **علي** رضي الله عنه’nun sözünü bazıları tefsir etti. **السندرة**: yaylar ve oklar için bir ağaç; ondan yapılır; bundan dolayı onların sözü: **سهم سندري** ve **قوس سندرية**. Denildi: **السندرة**: buğday satan bir kadın; ölçüyü tam yapardı; ve bu sözle birtakım kimseler kesin hüküm verdi. Bazıları dedi: böyle yapan bir adamın adıdır. **أبو العباس أحمد بن يحيى** dedi: râvîler ihtilaf etmedi ki bu beyitler **علي** رضي الله عنه’nundur:
  Ben, annemin bana **حيدره** diye ad verdiği kimseyim

  Ormanların aslanı gibi, kaba/kalın boyunlu
  Sizi kılıçla, **كيل السندره** ölçüsüyle ölçerim. Ve mâna: ben sizi tam bir ölçüyle ölçerim. Ve **السندري**: cesur, tok/doymuş. **السندري**: her şeyden şiddetli olan. Ve **السندري**: uzun; **هذيل** dilinde **السرندي** gibi. **السندري**: aslan; cesaretinden dolayı. **السندري**: **السندرة**’ye nisbet edilen, o da bir ağaç iken, oklar ve ok uçlarından bir tür. Ve denildi: **السندري**: ok uçlarından beyaz olan. **السندري بن يزيد الكلابي**: şair; **علقمة بن علاثة** ile beraberdi; **لبيد** ise **عامر بن الطفيل** ile beraberdi; derken **لبيد** onu hicivleşmeye çağırıldı; o ise kaçındı ve dedi:
  Ta ki **السندري** benim denk/akranım olmasın                      ve kavimleri amcalar, amcalar yapmayayım. **ابن الأعرابي** ve başkaları dedi: **السندري**: **القنقل** ve **الجراف** gibi büyük, iri bir ölçek/ölçüdür; ve onunla efendimiz **علي**’nin sözünü tefsir ettiler; yani: sizi geniş, çok, yaygın bir öldürüşle öldürürüm. **القتيبي** ikisini birleştirdi de dedi: muhtemeldir ki **السندرة**’den yapılmış bir ölçek/ölçü olsun; o da yayların ve okların yapıldığı ağaçtır. **السندري**: iri gözlü. **السندري**: iyi ve kötü; zıddır. Ve **السندري**: kuşlardan bir tür; bir bedevî dedi: “Gelin, **زريقاء سندرية** avlayalım”; sırf mavi bir kuşu kasteder. **السندري**: mızrak uçlarından mavi olan; denilir: **سنان سندري**; eğer mavi, keskin demir ise. **السندي**: işlerinde erkeklerden aceleci olan, onda ciddi olan. **السندري**: yaylardan sağlamlaştırılmış, sıkılaştırılmış olan; **الهذلي**—o **أبو جندب**’dir—dedi:
  Onların ilkleri onların sonlarına yetiştiğinde                      onlara **السندري الموتر** ile eğildim; **السندرة**’ye nisbetlidir; yani bu yayın ondan yapıldığı ağacı kastediyorum. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **السندرة**: cesaret. Ve **رجل سندر**, **كسبحل** gibi: işinde cesur; hiçbir şeyden korkmaz. Ve **السندرة**: işlerde keskinlik ve ilerleyiş. Ve **نوادر الأعراب**’da: **السنادرة** ve **السبادنة**: boşluk; eğlence ve aylaklık sahipleri; ve şu beyit okundu:
  Beni çağırdığında “ey **سـنـدري**” de                      kavmin adları vardır; benim ise adaşım yok. Dedim: musannif onu **س-ب-د-ر**’de zikretti. Ve geçti; doğru olan onu burada zikretmektir. Şeyhimiz istidrâk etti: **سندر**: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in mevlâsı; siyer ehli onu zikretti. Dedim: o, **زنباع الجذامي**’nin mevlâsı **أبو عبد الله**’dır; Peygamber صلى الله عليه وسلم onu âzat etti. Ve onun vefeyâtı: **سندر أبو الأسود**; ondan **أبو الخير اليزني** bir tek hadis rivayet etti; **ابن لهيعة** tarikiyle. Ve **بنو سندر**: **العلويين**’den bir kavim.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَنْدَرَةٌ
Q. 1 سَنْدَرَةٌ ذ (M, K) inf. n. of سَنْدَرَ, which signifies He (a man) went quickly: (TK:) [or was quick or expeditious:] syn. of the former سُرْعَةٌ: (M, K:) Sgh mentions it in art. سدر, regarding the ن as augmentative. (TA.) Hence, accord. to some, the saying of 'Alee,
أَنَا الَّذِى سَمَّتْنِ أُمِّى حَيْدَرَهْ
كَلَيْثِ غَابَاتٍ غَلِيظِ القَصَرَهْ
أَكِيلُكُمْ بالسَّيْفِ كَيْلَ السَّنْدَرَهْ
[I am he whom my mother named Heydereh, like a lion of forests, thick in the neck: I will measure you with the sword with a quick measuring:] meaning, I will slay you quickly, before flight. (TA. [But see what follows.]) ― -b2- A large, or an ample, sort of كَيْل [or measuring]: (M, K:) so expl. by some in the saying of 'Alee above quoted: or in that saying it is from سَنْدَرَةُ as the name of a certain woman, who used to sell wheat and give full measure, or of a man who did so. (TA.) [See also سَنْدَرَةٌ as a subst., below.] ― -b3- Also The being bold, or daring: or boldness, or daringness. (TA.) ― -b4- And The being sharp in affairs, and acting with penetrative energy: or sharpness in affairs, and penetrative energy. (TA.)

سَنْدَرٌ
سَنْدَرٌ ذ : see the next paragraph but one.

سِنْدْرٌ
سِنْدْرٌ ذ A man bold, or daring, in his affair, not frightened at anything. (TA.)

سَنْدَرَةٌ
سَنْدَرَةٌ ذ , [said in the TK to be the inf. n. of Q. 1, q. v.,] (S in art. سدر,) or ↓ سَنْدَرٌ, (so in a copy of the M,) or ↓ سَنْدَرِىٌّ, (IAar, K, TA,) A مِكْيَال [or measure, for measuring corn, &c.], (S, M, K,) well known, (M,) of large size, (S, K,) like the قَنْقَل and the جُرَاف: this is said in explanation of the first of these words as used in the saying of 'Alee quoted above: (S, TA:) i. e., the saying has hence been expl. as meaning, I will make a wide and quick slaughter of you: (TA:) or it may be a measure (مكيال) made of the tree called سَنْدَرَةٌ: (Kt, TA:) [for] ― -b2- it is also the name of A certain tree, (S, M, K,) of which bows and arrows are made. (M, K.)

سَنْدَرِىٌّ
سَنْدَرِىٌّ ذ A man quick, or expeditious, (K, TA,) in his affairs; who strives, exerts himself, or is diligent, therein. (TA.) ― -b2- And the pl. سَنَادِرَةٌ signifies [the contr., or] Persons without occupation; people of sport and idleness; as also سَبَادِرَةٌ. (TA.) ― -b3- Also, the sing., Bold, or daring; (O, K, TA;) who makes a boast of more than he possesses. (TA.) ― -b4- The lion; (K;) because of his boldness, or daringness. (TA.) ― -b5- Strong, or vehement; (O, K;) thus applied to anything. (TA.) ― -b6- Tall, or long; (O, K;) thus in the dial. of Hudheyl. (O.) ― -b7- Large in the eyes. (K.) ― -b8- Good: and the contr., i. e. bad. (M, K.) ― -b9- A certain sort of arrows, and of arrow-heads or the like: (M:) or the white of these, (M, K,) i. e. of the latter: (K:) and a spear-head very clear or bright, (K, TA,) and sharp: (TA:) or, applied to an arrow, it means made of the tree called سَنْدَرَة: (S * in art. سدر, and M, and TA:) and قَوْسٌ سَنْدَرِيَّةٌ means a bow made of that tree: (TA:) or a bow having its string braced, and strongly, or skilfully, or well, made. (K, TA.) ― -b10- Also A species of bird. (K.) ― -b11- See also the next preceding paragraph.

##### Türkçe

سَنْدَرَةٌ
K. 1 **سَنْدَرَةٌ** ذ (M, K) **سَنْدَرَ**’ın mastar ismidir; ve “O (bir adam) hızlı gitti” mânâsına gelir: (TK:) [yahut hızlı veya çabuk oldu:] öncekinin eşanlamlısı **سُرْعَةٌ**’dır: (M, K:) Sgh bunu **سدر** maddesinde zikreder; **النون**’u ziyade (artırma harfi) sayarak. (TA.) Bundan dolayı, bazılarına göre, ‘Alee’nin sözü,
أَنَا الَّذِى سَمَّتْنِ أُمِّى حَيْدَرَهْ
كَلَيْثِ غَابَاتٍ غَلِيظِ القَصَرَهْ
أَكِيلُكُمْ بالسَّيْفِ كَيْلَ السَّنْدَرَهْ
[Ben, annemin bana Heydereh adını verdiği kimseyim; ormanların aslanı gibi, boynu kalın: sizi kılıçla **السَّنْدَرَهْ** ölçüsü gibi bir ölçmeyle ölçeceğim:] yani, kaçmadan önce sizi çabucak öldüreceğim. (TA. [Fakat aşağıda gelen şeye bak.]) — -b2- Büyük, yahut geniş, bir tür **كَيْل** [yahut ölçme]: (M, K:) ‘Alee’nin yukarıda nakledilen sözünde bazılarınca böyle açıklanmıştır: yahut o sözde bu, buğday satıp tam ölçü veren belirli bir kadının adı olarak **سَنْدَرَةُ**’dandır; yahut bunu yapan bir adamın (adı). (TA.) [Aşağıda isim olarak **سَنْدَرَةٌ**’ya da bak.] — -b3- Ayrıca: cesur olma, yahut atılgan olma: yahut cesaret, yahut atılganlık. (TA.) — -b4- Ve: işlerde keskin olma ve nüfuz edici bir enerjiyle davranma: yahut işlerde keskinlik ve nüfuz edici enerji. (TA.)

سَنْدَرٌ
**سَنْدَرٌ** ذ : bir sonraki paragraftan bir önceki paragrafa bak.

سِنْدْرٌ
**سِنْدْرٌ** ذ İşinde cesur yahut atılgan olan; hiçbir şeyden korkmayan bir adam. (TA.)

سَنْدَرَةٌ
**سَنْدَرَةٌ** ذ , [TK’da K. 1’in mastar ismi olduğu söylenir, bkz.,] (S, **سدر** maddesinde,) yahut ↓ **سَنْدَرٌ**, (M’nin bir nüshasında böyle,) yahut ↓ **سَنْدَرِىٌّ**, (IAar, K, TA,) iyi bilinen, (M,) büyük boyutlu, (S, K,) **قَنْقَل** ve **جُرَاف** gibi, büyükçe bir **مِكْيَال** [yahut ölçü, hububat vb. ölçmek için]: (S, M, K:) bu, ‘Alee’nin yukarıda nakledilen sözünde kullanılan bu kelimelerin birincisinin açıklaması olarak söylenir: (S, TA:) yani, söz bundan dolayı “sizi geniş ve hızlı bir öldürmeyle öldüreceğim” mânâsında açıklanmıştır: (TA:) yahut **سَنْدَرَةٌ** denilen ağaçtan yapılmış bir ölçü (**مكيال**) olabilir: (Kt, TA:) [çünkü] — -b2- o, ayrıca, belirli bir ağacın adıdır; (S, M, K;) ondan yaylar ve oklar yapılır. (M, K.)

سَنْدَرِىٌّ
**سَنْدَرِىٌّ** ذ İşlerinde hızlı yahut çabuk olan bir adam; (K, TA,) orada çabalayan, kendini zorlayan, yahut gayretli olan. (TA.) — -b2- Ve çoğulu **سَنَادِرَةٌ**, [zıddı olanı, yahut] işi-gücü olmayan kimseleri; eğlence ve tembellik ehli insanları ifade eder; **سَبَادِرَةٌ** da böyledir. (TA.) — -b3- Ayrıca, tekili: cesur yahut atılgan; (O, K, TA;) sahip olduğundan fazlasıyla övünen. (TA.) — -b4- Aslan; (K;) cesareti yahut atılganlığı sebebiyle. (TA.) — -b5- Güçlü yahut şiddetli; (O, K;) her şeye böyle uygulanır. (TA.) — -b6- Uzun boylu yahut uzun; (O, K;) Hudheyl lehçesinde böyledir. (O.) — -b7- Gözleri büyük. (K.) — -b8- İyi: ve zıddı, yani kötü. (M, K.) — -b9- Okların ve ok uçlarının yahut benzerlerinin belirli bir türü: (M:) yahut bunların beyazı, (M, K,) yani ikincilerin: (K:) ve çok berrak yahut parlak, (K, TA,) ve keskin bir mızrak ucu: (TA:) yahut, bir oka nispetle, **سَنْدَرَة** denilen ağaçtan yapılmış demektir: (S * **سدر** maddesinde, ve M, ve TA:) ve **قَوْسٌ سَنْدَرِيَّةٌ** o ağaçtan yapılmış bir yay demektir: (TA:) yahut kirişi gerilmiş olan ve güçlü, yahut maharetli, yahut iyi yapılmış bir yay. (K, TA.) — -b10- Ayrıca: bir kuş türü. (K.) — -b11- Bir önceki paragrafın bir öncesine de bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَنْدَرَ
سَنْدَرَ
a.  Was quick, expeditious.

سَنْدَر
سَنْدَر 51 ,
a.  Birch ( tree ).

سَنْدَرِيّ
سَنْدَرِيّ 51yi ,
a.  Quick, expeditious.

سَِنْدَرُوْس
سَِنْدَرُوْس
a.  Sandarach.

سُنْدُس
سُنْدُس
a.  Fine silk-stuff, brocade.

سِنْدِيَان
سِنْدِيَان P. ,
a.  Hex, holm, evergreen oak.

##### Türkçe

**سَنْدَرَ**
**سَنْدَرَ**
a. Çabuk idi, süratli idi.

**سَنْدَر**
**سَنْدَر** 51 ,
a. Huş (ağaç).

**سَنْدَرِيّ**
**سَنْدَرِيّ** 51yi ,
a. Çabuk, süratli.

**سَِنْدَرُوْس**
**سَِنْدَرُوْس**
a. **سَِنْدَرُوْس**.

**سُنْدُس**
**سُنْدُس**
a. İnce ipek kumaş, sırmalı kumaş.

**سِنْدِيَان**
**سِنْدِيَان** P. ,
a. Pırnal, herdem yeşil meşe.
