# سندس (س-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: İpek kumaş

- Harfler: س - ن - د
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 1 sîga
- 6 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سُنْدُسٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%86%D9%92%D8%AF%D9%8F%D8%B3%D9%8D.md) | فُنْعُلٍ | İpek kumaş; İpek | 3 | 3 | [18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/18:31.md) |

## Mücavir kökler — 24 mücavir (29 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 3 ortak ayet · G² 39 · Berg parlak taş demektir
2. [خضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B6%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · Hudr : Sebzedir
3. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 23 · Hilye takı demektir
4. [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 20 · “Sare” inişli çıkışlı dağ silsilesidir
5. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
6. [ثوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Sevb dış elbise demektir
7. [أرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Misvak ağacıdır
8. [رفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Rifak hayvanı ayağından bağlamak için kullanılan ip demektir
9. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
10. [عدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Firdevs“ özel mülkiyetli bahçedir, “aden“ ise yaz ve kış…
11. [وكأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Vika” arkalık, sırtın yaslandığı şeydir
12. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
13. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Akar temiz sudur
14. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İçecek
15. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ayağın alt tarafı demektir
16. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
17. [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cariye yelkenli sandal demektir
18. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
19. [نهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“ akıp denize giden…
20. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
21. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
22. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Bahçe demektir
23. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Önce
24. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سندس |
| Yapı | Dörtlü isim (Arapçalaşmış isim kökü) |
| Özel Durum | Ta'rib edilmiş (mu'arrab) kelime yapısı |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md), [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md), [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) |
| Zıt Kök | [خشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Tenden pürüzü ve ağırlığı kaldıran en ince ve yumuşak ipek dokuma |
| Çekirdek Özet 2 | Cennet ehlinin iç katmanına ait hafif, saf ve yeşil zarafet giysisi |
| Çekirdek Özet 3 | Zahmetsizliğin, estetik mükemmelliğin ve nihai arınmışlığın sembolik tezahürü |
| Kritik Hata Riski | Kelimeyi yalnızca dünyevi bir lüks tüketim nesnesi sayıp eskatolojik hafiflik ve saflık boyutunu gözden kaçırma yanılgısı |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Pürüzsüz akış, incelik, kesintisiz düzgünlük ve belirginleşme anlamı taşır; [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md), [سني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A.md) ve [سنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%85.md) köklerinde olduğu gibi doğrusal ve saf bir devamlılığı gösterir | د | Dayanak, intizam ve dokusal bütünlük boyutu katarak akıcı inceliği yapısal bir temele [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) bağlar |
| [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) | Dayanma, birbirine yaslanma ve yapısal örgünün tutarlılığı | س | Desteğe ve dokuya yeniden yumuşaklık, hafiflik ve akıcı bir dokunma duyusu kazandırarak sık ve muntazam dokunmuş ince kumaşa dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Bedene temas eden yüzeyin dayanıklılığı, yapıyı ayakta tutan dokusal tutunma |
| ن | Filiz, balık, süreklilik | Hayat veren yumuşak akış, kesintisiz iplik boyutu, canlanma ve tazelik |
| د | Kapı, giriş | İç ile dış arasındaki örtücü geçiş, bedene giydirilen arayüz |
| س | Diken, destek | Dıştaki kuşatıcı koruma ve dokumanın iki tarafındaki simetrik pürüzsüzlük |
| سندس | Koruyucu iki yumuşak yüzey arasında kesintisiz dokunan ince ve geçirgen örtü | Bedeni ağırlık yapmadan, terletmeden ve kasmadan kuşatan, hayat dolu ve kusursuz temas sağlayan en narin doku hareketini oluşturur |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | En ince ipekten veya tiftik yününden imal edilen, tene ağırlık vermeyen, saydamlığa yakın hafif ve parlak kumaş |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Yezîd b. Hazzâk el-Abdî atını tasvir ederken renginin ve pürüzsüz parlaklığının güzelliğini bu kumaşla anlatır: وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً / كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا |
| Erken Arapça kullanım | Klasik hadis rivayetlerinde Hz. Peygamber’in hediye edilen ince kumaşı tarif ederken kullandığı rivayet: جُبَّةِ سُنْدُسٍ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arap dilcilerinin tamamına yakını سندس kelimesinin ta'rib edilmiş (Arapçalaştırılmış) bir isim olduğunda müttefiktir. Kelimenin kökeni klasik Doğu Akdeniz ve Yakındoğu ticaret havzasında lüks tekstil ürünlerini adlandırmak üzere dolaşıma giren terimlerle ilişkilidir. Arkaik katmanda Sanskritçe sundara (parlak, güzel) veya eski Farsça üzerinden Grekçeye sandyx (parlak kırmızı veya ince kumaş boyası) biçiminde geçen kök ailesiyle semantik bir örtüşme gösterir. Sami dilleri ailesi içinde doğrudan üç sessizli yerli bir fiil kökü olarak türememiş; Kuzeybatı Sami ve Aramice/Süryanice ticaret jargonu kanalıyla, ince ve şeffaf yapılı asil giysileri ifade etmek üzere Arapçanın rubā'î fonetik veznine uyarlanarak yerleşmiştir. Arapça içinde kazandığı semantik matris, özellikle kalın ve kaba kumaşın zıddı olarak tene doğrudan değen narin ve tüy hafifliğindeki dokumayı karşılar.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Dört harfli isim vezni (fa‘lel) | Arap dilinde kök fiili bulunmayan, yabancı dilden alınarak fonetik kurallara uydurulan mu'arrab isim | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice tekstil terimleri | Ticari temaslar yoluyla ipeğin inceliğini ve zarafetini niteleyen alıntı aktarım | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Grekçe sandyx / Farsça sundus | İpek yolunun taşıdığı narin dokuma adlarının bölgesel dillere geçişi | Muhtemel |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisānü’l-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سندس | Anlamlı | İnce ipek dokuma | Tene temas eden hafif, zarif ve parlak kumaş | Kur'an'da geçer; hedef kök |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سندس | Merkez | İnce dokuma | Tene doğrudan değen en hafif, yumuşak ve narin ipek türü | İç giysi niteliğindeki zarafet |
| [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) | Komşu | Kalın ipek dokuma | İstebrâk formuyla parıltılı, kalın ve tok dış dokumayı anlatır | Dıştan koruyan ve parıldayan örtü |
| [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | İpek asalet | Maddenin doğasındaki pürüzsüzlük ve kölelikten/baskıdan azadelik boyutu | Saf ipek maddesinin genel adı |
| [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) | Komşu | Giysi ve örtünme | Bedeni örten her türlü elbisenin genel fiil ve isim hali | Dokuma türüne bağlı olmayan örtünme |
| [خشن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%86.md) | Zıt | Kaba ve sert doku | Teni rahatsız eden, sert, pürüzlü ve ağırlık veren dokuma | Çile, rahatsızlık ve zahmet veren kumaş yapısı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سندس | Rakiq ed-dîbâc | Tene batan her türlü pürüzden arınmış en ince ipek örtü | Kesin |
| Latince | Sericum tenue, byssus | İnce ipek, keten tül | Narin dokuma kumaşları ifade eder; mistik ve asil örtünmeyi karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Fine silk, gossamer, delicate taffeta | İnce ipek, tül inceliğinde kumaş | Kumaşın narinliğini karşılar ancak uhrevi dinginlik boyutunu içermez | Güçlü |
| Almanca | Feine Seide, Seidenbrokat | İnce ipek kumaş | Maddi dokuyu tam aktarır; cennet tasvirindeki sembolik değeri dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | Soie fine, mousseline de soie | İnce ipek, ipek muslin | Tene temas eden hafifliği belirtir; eskatolojik ağırlıksızlık anlamı eksik kalır | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Georges Latin-Deutsch Sözlüğü, Oxford English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُنْدُسٍ | Cennet ehlinin tene temas eden iç örtüsü | Cennet nimetlerinin, huzur ve mükâfatın tasvir edildiği bağlamda yeşil ve narin elbiseler; Kehf [18:31](https://lisan.digital/tr/ayet/18:31.md) |
| سُنْدُسٍ | Karşılıklı oturup sohbet eden muttakilerin hafif giysisi | Emniyet ve dinginlik makamında kalın örtüyle (istebrâk) birlikte tamamlayıcı iç giysi; Duhân [44:53](https://lisan.digital/tr/ayet/44:53.md) |
| سُنْدُسٍ | Arınmış kulların nihai temizliğini tamamlayan üstün örtü | Gümüş bilezikler ve tertemiz içecekle birlikte zikredilen estetik giysi; İnsân [76:21](https://lisan.digital/tr/ayet/76:21.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret tasvirlerinin hakikati | Cennet elbiselerinin cismani mi yoksa ruhani bir makamın temsili mi olduğu bahsi | Cismani zevkin ötesinde bedenin ve ruhun hiçbir ağırlık duymadığı saf huzur hali |
| Fıkıh | İpek giyme hükümleri | Dünyada erkeklere haram kılınan ipeğin cennette müminlere serbest oluşunun illeti | Dünyevi kibrin zıddı olarak uhrevi mükâfat ve zinet meşruiyeti |
| Tefsir | Kur'an'daki yabancı kelimeler | Kelimenin mu'arrab oluşunun Kur'an'ın Arapça oluşuna tesiri | Arapçanın kelimeyi özümseyerek lisanın belagat kalıbına soktuğu tespiti |
| Hadis | Zühd ve takva tasvirleri | Dünyadaki ipekten sakınmanın cennetteki giysilere kavuşmaya vesile kılınması | Maddi lüksten feragat ile ebedi zarafete nail olma bağlantısı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Amellerin karşılığı | Manevi arınmanın bedensel giysisi | Zahmetsizlik ve saf huzuru sembolize etme | Takvanın ahirette ağırlıksız ve hafif bir nimete dönüşmesi | Kesin |
| İlmi | Maddeler ve dokuma morfolojisi | Mikrolif düzeyinde sürtünmesiz doku | Tene sıfır tahriş ve maksimum geçirgenlik sunma | Katı maddenin esneklik ve hava geçirgenliğinde ulaştığı nihai sınır | Güçlü |
| Siyasi | Egemenlik ve asalet nişanesi | Sınıfsal kibri aşan evrensel izzet | Cennet tebaasının tamamının meliklik payesine ermesi | Dünyevi tahakküm araçlarının cennette genel haysiyete çevrilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve nadirlik hiyerarşisi | Emek-yoğun lüksün nihai bolluğu | Kıtlık psikolojisini ve rekabeti kökten bitirme | Dünyanın en pahalı nesnesinin uhrevi alemde genel bir zemin haline gelişi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünme katsayısının sıfıra yaklaşması (akışkan arayüzey) | Yüzeyler arasındaki mekanik direncin yok olması, minimum enerji kaybıyla maksimum temas uyumu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Travmasız ve pürüzsüz toplumsal temas | İletişimde kırıcı, sert ve hiyerarşik engellerin kalktığı, bireyler arası pürüzsüz nezaket alanı | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi salt dünyevi bir burjuva fetişi, zenginlik göstergesi veya dişil bir süslenme metasına indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedeni terletmeyen, sıkmayan, tenle çevre arasındaki mesafeyi sıfırlayan, yeşilin temsil ettiği dirilikle örtüşen varoluşsal esenlik hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cenneti kaba bir dünyevi şehvet ve debdebe panayırı gibi görüp Kur'an'ın sunduğu arınmış, hafiflemiş ve kirden soyutlanmış varoluş boyutunu kaçırmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın dil ve kültürlerarası kelimeleri nasıl dönüştürüp ilahi bir sembolizme bürüdüğünü ve ahiret hayatındaki nihai bedensel rahatlığı nasıl betimlediğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Cennet nimetlerinin, cennet ehlinin psikolojisinin ve esenlik makamlarının anlatıldığı eskatolojik tasvir ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Ahiret mükafatlarının yalnızca soyut fikirlerden ibaret olduğu iddiasını çürüttüğü gibi, bu mükafatların kaba dünyevi israf ve gösterişle bir tutulması hatasını da tashih eder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Tene ağırlık vermeyen, nefes aldıran, parıltılı ve son derece ince dokunmuş ipek kumaş.
- Soyut anlam: Zahmetin, kaba direncin, sürtünmenin ve dünyevi ağırlıkların tamamen kalktığı esenlik, hafiflik ve zarafet durumu.
- Sistematik karşılık: Bireyin varoluşsal arayüzünde hiçbir sürtünme katsayısının kalmadığı, varlıkla tam uyumlu temas hali.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\mu \to 0} \int_{0}^{T} (P \cdot H) \, dt$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ nihai pürüzsüz örtünme ve esenlik durumunu temsil eder. $\mu$ arayüzdeki mekanik sürtünme, sertlik ve zahmet katsayısıdır; bu katsayının sıfıra yaklaşması kumaşın narinliğini ve tene sıfır direnç uygulamasını modeller. $P$ saf estetik parlaklığı ve düzgünlüğü, $H$ ise hafiflik ve dirilik fonksiyonunu gösterir. $T$ boyunca alınan integral, bu durumun geçici bir lüks değil cennetteki kesintisiz ve ebedi varoluş hali olduğunu simgeler.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/occurrences?meal=IK

### [Kehf 18:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/18:31.md) — سُنْدُسٍ

أُولَئِكَ لَهُمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهِمُ الْأَنْهَارُ يُحَلَّوْنَ فِيهَا مِنْ أَسَاوِرَ مِنْ ذَهَبٍ وَيَلْبَسُونَ ثِيَابًا خُضْرًا مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَّكِئِينَ فِيهَا عَلَى الْأَرَائِكِ نِعْمَ الثَّوَابُ وَحَسُنَتْ مُرْتَفَقًا

Meal (IK): İşte onlara; altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır. Orada altın bilezikler takınırlar, ince ve kalın ipekliden yeşil elbiseler giyerek tahtları üzerine otururlar. O ne güzel mükafat ve ne güzel duraktır.

### [Duhan 44:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/44:53.md) — سُنْدُسٍ

يَلْبَسُونَ مِنْ سُنْدُسٍ وَإِسْتَبْرَقٍ مُتَقَابِلِينَ

Meal (IK): İnce ipekten ve parlak atlastan giyerler, karşılıklı otururlar.

### [İnsan 76:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/ayet/76:21.md) — سُنْدُسٍ

عَالِيَهُمْ ثِيَابُ سُنْدُسٍ خُضْرٌ وَإِسْتَبْرَقٌ وَحُلُّوا أَسَاوِرَ مِنْ فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَابًا طَهُورًا

Meal (IK): Üzerlerinde ince, yeşil ipekli ve parlak atlastan elbiseler vardır. Gümüşten bileziklerle süslenmişlerdir. Rabbları onlara tertemiz bir içecek içirmiştir.

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

السين والدال
د ف ن س، د ر ف س، ف ر د س، د ر و س، د ر ي س، س ن د ر، س ر ن د، س ب ن د، س ن د س، س ر م د، س م د ر مستعملات
دفنس:
الدِّفنِسُ: المرأةُ الحَمْقاء. والدِّفنِس والدِّفناسُ: الأحمق
درفس:
الدِّرَفْسُ: الضّخم من الإبل، الواحدة بالهاء. والدِّرَفس: خِرْقَةُ الدّابّة، والدِّرَفْسُ: الحرير.
فردس:
الفِرْدَوْس: جنّة ذات كَرْم. وكَرْمٌ مُفَرْدسٌ، أي: مُعَرَّش، قال:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
والفَرْدسةُ: الصَّرع القبيح، يقال: أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ. أي: ضرب بهِ الأرض.
دروس:
دربس:
الدِّرْواسُ والدِّرياسُ: الضَّخْم الرّأس، الغليظ الرَّقبة، قال رؤبة:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ
سندر:
السّندريّ: ضرب من السّهام والنِّصال مُحكَم الصّنعة. والسَّنْدَرة: ضرب من الكيل جُزاف، ويقال: السَّنْدرة: الكيل الوافي.
دربس:
الدُّرابِسُ: الضّخم قال:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً
سرند:
السَّرَندَى: الجريء من الرِّجال الذي لا يَهُولُه شَيْءٌ، قال:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
واسْرَنْديته، إذا أتيته في جُرْأة وجعل النُّعاسُ يَسرَ نْديهِ ويَغْرَنديهِ، إذا غلب عليه، قال:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني
سبند:
السَّبَندَي: الجريء من كلّ شيء.
سندس:
السُّنْدُسُ: ضربٌ من البُزْيون يُتَّخَذُ من المِرْعِزَّى ولم سختلفوا فيها أنّهما مُعَرَّبان.
سرمد:
السّرمدُ: دوام الزَّمان من ليلٍ ونهار. والسَّرمدُ: دوام العيش.
سمدر:
السَّماديرُ: ضَعْفُ البَصَرِ، وقد اسمدرّ بَصَرُهُ.

##### Türkçe

**السين** ve **الدال**
**د ف ن س**، **د ر ف س**، **ف ر د س**، **د ر و س**، **د ر ي س**، **س ن د ر**، **س ر ن د**، **س ب ن د**، **س ن د س**، **س ر م د**، **س م د ر** kullanılagelenlerdir.

**دفنس**:
**الدِّفنِسُ**: ahmak kadın. Ve **الدِّفنِس** ve **الدِّفناسُ**: ahmak.

**درفس**:
**الدِّرَفْسُ**: develerden iri olan; bir tanesi **الهاء** iledir. Ve **الدِّرَفس**: binek hayvanının paçavrası; ve **الدِّرَفْسُ**: ipek.

**فردس**:
**الفِرْدَوْس**: asması olan bir cennet. Ve **كَرْمٌ مُفَرْدسٌ**; yani: çardaklı, dedi ki:
وكلاكلاً ومَنْكِباً مفردسا
Ve **الفَرْدسةُ**: çirkin sara; denir: **أَخَذَهُ ففَرْدَسَهُ**. yani: onunla yere vurdu.

**دروس**:
**دربس**:
**الدِّرْواسُ** ve **الدِّرياسُ**: başı iri, boynu kalın olan; Rü’be dedi ki:
كأنّه ليثُ عرينٍ دِرْواسْ

**سندر**:
**السّندريّ**: oklar ve temrenlerden, yapımı sağlam bir tür. Ve **السَّنْدَرة**: gelişigüzel bir tür ölçek; ve denir: **السَّنْدرة**: tam ölçü.

**دربس**:
**الدُّرابِسُ**: iri, dedi ki:
لو كنت أمسيت طليحاً ناعساً
لم تُلْفِ ذا روايةٍ دُرابساً

**سرند**:
**السَّرَندَى**: erkeklerden, hiçbir şeyin onu korkutmadığı cesur olan; dedi ki:
أَطَفَّ لها عَباقِيةٌ سَـرَنْـدَى		جريءُ الصَّدْر مُنْبَسِطُ اليمين
Ve **اسْرَنْديته**: ona bir cesaret içinde geldiğin zaman. Ve uyuklama **يَسرَ نْديهِ** ve **يَغْرَنديهِ**; ona galip geldiği zaman, dedi ki:
ما لنُعاسِ اللّيل يَغرَنْديني
أَزْجُره عنّي ويَسْرَنْديني

**سبند**:
**السَّبَندَي**: her şeyden cesur olan.

**سندس**:
**السُّنْدُسُ**: **البُزْيون**dan bir tür; **المِرْعِزَّى**dan yapılır; ve ikisinin de Arapçalaştırılmış olduğunda ihtilaf etmediler.

**سرمد**:
**السّرمدُ**: gece ve gündüzden zamanın devamı. Ve **السَّرمدُ**: yaşayışın devamı.

**سمدر**:
**السَّماديرُ**: görmenin zayıflığı; ve onun görmesi **اسمدرّ** oldu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السُنْدُسُ: البِزْيَوْنُ. وأنشد أبو عبيد:
وداوَيْتُها حتَّى شَتَتْ حَبَشِيَّةً		كأنَّ عليها سُنْدُساً وسُدوسا

##### Türkçe

**السُنْدُسُ**: **البِزْيَوْنُ**. Ebû Ubeyd şu beyti okudu:

Ve onu tedavi ettim; nihayet Habeşî bir (kadın) olarak dağılıp gitti; sanki onun üzerinde **سُنْدُساً** ve **سُدوسا** varmış gibi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الجوهري في الثلاثيّ: السُّنْدُسُ البُزْيُون؛ وأَنشد أَبو عبيدة ليزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ:
أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم
لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟
وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،
كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا
الشَّمُوس: فرسه وصُنْعُه لها: تَضْمِيرُه إِياها، وكذلك قوله داويتها بمعنى ضمَّرتها. وقوله حَبَشِيَّة يريد حبشية اللون في سوادها، ولهذا جعلها كأَنها جُلِّلَتْ سُدُوساً، وهو الطَّيْلَسان الأَخضر. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعث إِلى عمر، رضي اللَّه عنه، بجُبَّةِ سُنْدُسٍ؛ قال المفسرون في السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه، وفي تفسير الإِسْتَبْرَقِ: إِنه غليظ الديباج ولم يختلفوا فيه الليث: السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما أَنهما معرّبان، وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.

##### Türkçe

**الجوهري** üçlüde: **السُّنْدُسُ** **البُزْيُون**’dur; ve **أَبو عبيدة** **يزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ** için inşad etti:

أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم
لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟
وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،
كأَن عليها **سُنْدُساً** و**سُدُوسا**

**الشَّمُوس**: onun atıdır; ve ona dair **صُنْعُه**: onu zayıflatıp inceltmesidir; yine onun “**داويتها**” sözü de, “onu zayıflatıp incelttim” mânasındadır. Ve onun “**حَبَشِيَّة**” sözü, siyahlığındaki Habeşî renkli olmayı kasteder; bunun için onu sanki **سُدُوساً** ile örtülmüş gibi kıldı; o da yeşil **الطَّيْلَسان**’dır. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **عمر**’e, Allah ondan razı olsun, **جُبَّةِ سُنْدُسٍ** gönderdi. Müfessirler **السندس** hakkında şöyle dediler: o, ince **الدِّيباج** ve onun incesidir; ve **الإِسْتَبْرَقِ** tefsirinde: o, kalın **الديباج**’dır; onda ihtilaf etmediler. **الليث**: **السُّنْدُسُ** **البُزْيون**’dan bir türdür; **المِرْعِزَّى**’dan yapılır. Dil ehli ikisi hakkında ihtilaf etmedi: ikisinin de Arapçalaştırılmış olduğu. Ve denildi ki: **السُّنْدُس** **البُرود**’dan bir türdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السندس، بالضم، البزيون، قاله الجوهري في الثلاثي، على أن النون زائدة، وقال الليث: إنه ضرب من البزيون يتخذ من المرعزي. أو ضرب من البرود، وفي الحديث: أن النبي صلى الله عليه وسلم بعث إلى عمر رضي الله عنه بجبة سندس قال المفسرون في السندس: إنه رقيق الديباج ورفيعه، وفي تفسير الإستبرق: إنه غليظ الديباج، ولم يختلفوا فيه، معرب بلا خلاف، عند أئمة اللغة، ونص الليث: ولم يختلف أهل اللغة فيهما أنهما معربان، أي السندس والإستبرق. قال شيخنا: ويشكل عليه أنه وقع ذكره في القرآن، والشافعي، رجمه الله تعالى، وجماعة منعوا وقوع المعرب في القرآن، فكيف بنفي الخلاف، والشافعي الذي لا ينعقد إجماع بدونه مصرح بالخلاف، كما في الإتقان، وغيره، ولذلك قال جماعة: لعله من توافق اللغات، كما أشار إليه المانعون، والله أعلم.

##### Türkçe

**السندس**; (ضم ile), **البزيون**’dur; bunu Cevherî üçlü (bab)da söylemiştir; şu şartla ki **النون** ziyadedir. Leys dedi: O, **البزيون**’dan bir türdür; **المرعزي**’den yapılır. Yahut **البرود**’dan bir türdür. Hadiste: Peygamber صلى الله عليه وسلم, Ömer’e رضي الله عنه **جبة سندس** gönderdi. Müfessirler **السندس** hakkında dediler: O, **الديباج**’ın ince olanı ve onun incesidir. **الإستبرق**’ın tefsirinde: O, **الديباج**’ın kalın olanıdır; onda ihtilaf etmediler. Dil imamları nezdinde, ihtilafsız olarak muarrebdir. Leys’in nassı: Dil ehli, ikisi hakkında ihtilaf etmedi; ikisinin de muarreb olduğu hususunda; yani **السندس** ve **الإستبرق**. Şeyhimiz dedi: Ona şu müşkil olur: Onun zikri Kur’an’da vaki olmuştur; Şafiî—Allah Teâlâ onu recmetsin—ve bir cemaat, Kur’an’da muarreb’in vukuunu men ettiler; öyleyse ihtilafın nefyine nasıl (gidilir)? Hâlbuki Şafiî, onsuz icmâ akdolunmayan (kimsedir), **الإتقان**’da ve başkasında olduğu üzere ihtilafı tasrih edendir. Bunun için bir cemaat dedi: Belki o, dillerin tevafukundandır; men edenlerin işaret ettiği gibi. Allah daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سُنْدُسٌ
سُنْدُسٌ ذ Thin, or fine, دِيبَاج [or silk brocade]: (Th, M, Bd and Jel in xviii. 30, Jel in xliv. 53, Msb, K, TA:) or thin, or fine, حَرِير [q. v.]: (Bd in xliv.:) opposed to اـِسْتَبْرَقٌ: (TA:) or i. q. بِزْيَوْنٌ [expl. by IB as meaning thin, or fine, ديباج: so in the TA in art. بزن]: (S:) or a kind of بزيون; (Lth, K, TA;) made of [the kind of down called] مِرْعِزَّى: (Lth, TA:) or a kind of بُرُود [pl. of بُرْدٌ, q. v.]: (M, K:) [accord. to Golius, prوstans et subtile panni serici genus; as on the authority of Ibn-Maaroof: and Attalicus pannus, aurum argentumve intextum habens; as on the authority of J, who, however, explains it only by the word بِزْيَوْنٌ: it is mentioned in the S and Msb in art. سدس; and in the latter, is said to be of the measure فُنْعُلٌ; but accord. to the K, the ن is a radical letter:] it is [said to be] an arabicized word, without contradiction, (Lth, K,) as well as اـِسْتَبْرَقٌ: (Lth:) but both these words occur in the Kur-لn, and Esh-Shلfi'ee and others deny that any arabicized word occurs therein: [though they are opposed by Bd (xvii. 37) and others:] some say that they are instances of the agreement of different languages. (MF.)

##### Türkçe

سُنْدُسٌ
**سُنْدُسٌ**: ince, yahut ince (nâzik), **دِيبَاج** [yahut ipek brokar]: (Th, M, Bd ve Jel xviii. 30’da, Jel xliv. 53’te, Msb, K, TA:) yahut ince, yahut ince (nâzik), **حَرِير** [bkz.]: (Bd xliv.’de:) **اـِسْتَبْرَقٌ**’a karşıttır: (TA:) yahut **بِزْيَوْنٌ** ile aynı mânâdadır [IB tarafından “ince, yahut ince (nâzik), **ديباج**” mânâsında diye açıklanmıştır: TA’da بزن maddesinde böyledir]: (S:) yahut **بزيون**’un bir türü; (Lth, K, TA;) **مِرْعِزَّى** denilen [tüy türünden] yapılmış: (Lth, TA:) yahut **بُرُود**’un bir türü [**بُرْدٌ**’un çoğulu, bkz.]: (M, K:) [Golius’a göre, “üstün ve ince bir ipek kumaş türü”; İbn-Maaroof’un rivayetine göre: ve “altalicus kumaşı, içine altın yahut gümüş dokunmuş olan”; J’nin rivayetine göre; ancak o bunu yalnız **بِزْيَوْنٌ** kelimesiyle açıklar: S ve Msb’de سدس maddesinde zikredilmiştir; ve ikincisinde, ölçüsünün **فُنْعُلٌ** olduğu söylenir; fakat K’ye göre, **النون** kök harftir:] çelişkisiz olarak, (Lth, K,) **اـِسْتَبْرَقٌ** gibi, (Lth:) Arapçalaştırılmış bir kelime olduğu [söylenir]: fakat bu iki kelime Kur’ân’da vârid olmuştur; ve Eş-Şâfi‘î ve başkaları, onda herhangi bir Arapçalaştırılmış kelimenin vârid olduğunu inkâr ederler: [hâlbuki Bd (xvii. 37) ve başkaları onlara muhalefet eder:] bazıları der ki: bunlar, farklı dillerin uyuşmasının örnekleridir. (MF.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سندس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ - سُنْدُس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ + الكائن أو الشيء (الثوب أو الورقة): يكون رقيقاً ونحيفاً بشدة حتى أنه يشف عما تحته
سُنْدُس :على وزن " فـُعـْـلـُل": اسم فاعل صفة مشبهة من " سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ ": الرقيق والنحيف وخاصة من الثياب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ (عَجُفَ - يَعْجُفُ)، ضَرِعَ - يَضْرَعُ، رَقَّ - يَرِقُّ، سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ، قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ
سندس
 	﴿أولئك لهم جنات عدن تجري من تحتهم الأنهار يحلون فيها من أساور من ذهب ويلبسون ثيابا خضرا من سندس وإستبرق متكئين فيها على الأرائك نعم الثواب وحسنت مرتفقا(31)﴾ الكهف ﴿يلبسون من سندس وإستبرق متقابلين(53)﴾ الدخان ﴿عاليهم ثياب سندس خضر وإستبرق وحلوا أساور من فضة وسقاهم ربهم شرابا طهورا(21)﴾ الإنسان
جاء في التفسير: سندس: ما رق من الحرير، الرقيق والنحيف - ما رق من الديباج
مختار الصحاح
● [سدس] س د س: سُدُْسُ الشيء بسكون الدال وضمها جزء من ستة وبعضهم يقول للسدس سَدِيسٌ كما يقال للعشر عشير و أسْدَسَ القوم صاروا ستة و سَدَس القوم من باب نصر أخذ سدس أموالهم و سَدَسَهُم من باب ضرب إذا كان سَادِسَهم و السُّنْدُسُ البزيون
الراغب
سدس
- السدس: جزء من ستة، قال تعالى: }فلأمه السدس﴿[النساء/11]، والسدس في الإظماء، وست أصله سدس (في اللسان، قال الليث: الست والستة في الأصل: سدس وسدسة، ولكنهم أرادوا إدغام الدال في السين، فالتقيا عند مخرج التاء، فغلبت عليها، كما غلبت الحاء على العين في لغة سعد، فيقولون: كنت محهم، في معنى معهم. راجع: اللسان (ست) ؛ وعمدة الحفاظ: سدس)، وسدست القوم: صرت ساسدهم، وأخذت سدس أموالهم، وجاء سادسا، وساتا، وساديا بمعنى، قال تعالى:﴾ولا خمسة إلا هو سادسهم﴿[المجادلة/7]، وقال تعالى:﴾ويقولون خمسة سادسهم{ [الكهف/22]، ويقال: لا أفعل كذا سديس عجيس، أي: أبدا (انظر: اللسان (عجس) ؛ والمجمل 2/493)، والسدوس: الطيلسان، والسندس: الرقيق من الديباج، والإستبرق: الغليظ منه.
ملخص السان
1.     السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه،
2.    السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما  أَنهما معرّبان،
3.    وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.
لسان العرب
● - سندس: الجوهري في الثلاثيّ: السُّنْدُسُ البُزْيُون؛ وأَنشد أَبو عبيدة  ليزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ:  أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم  لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟  وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،  كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا  الشَّمُوس: فرسه وصُنْعُه لها: تَضْمِيرُه إِياها، وكذلك قوله داويتها  بمعنى ضمَّرتها. وقوله حَبَشِيَّة يريد حبشية اللون في سوادها، ولهذا  جعلها كأَنها جُلِّلَتْ سُدُوساً، وهو الطَّيْلَسان الأَخضر. وفي الحديث: أَن  النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعث إِلى عمر، رضي اللَّه عنه، بجُبَّةِ  سُنْدُسٍ؛ قال المفسرون في السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه، وفي  تفسير الإِسْتَبْرَقِ: إِنه غليظ الديباج ولم يختلفوا فيه الليث:  السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما  أَنهما معرّبان، وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.
القاموس المحيط:
السُّنْدُسُ، بالضم ضَرْبٌ من البُزْيونِ، أو ضَرْبٌ من رَقيقِ الدِّيباجِ، معربٌ بلا خِلافٍ.
تاج العروس:
س ن د س
السُّنْدس بالضَّمّ البُزْيُونُ قالَه الجُوْهَرِيُّ في الثُّلاثِيِّ على أَنّ النُّونَ زائِدةٌ وقالَ اللَّيث : إِنَّه ضَرْبٌ من البُزْيُونِ يُتَّخَذُ من المِرْعِزِّي . أَوْ ضَرْبٌ من البُرُودِ وفي الَحِديثِ : أَنَّ النبيِّ صلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّمَ بعثَ إلى عُمَرَ رضِيَ اللهُ عنه بجُبَّةِ سُنْدُسٍ قال المُفَسِّرونَ في السُّنْدُسِ : إِنّهُ رَقِيقُ الدِّيباجِ ورَفِيعهُ وفي تَفْسِيرِ الإِسْتَبْرَقِ : إِنّه غَلِيظُ الدِّيباج ولم يَخْتَلِفُوا فيه معَرَّبٌ بلا خِلافٍ عندَ أَئمَّةِ اللُّغَةِ ونَصُّ اللَّيْثِ : ولم يَخْتَلِفْ أَهلُ اللُّغَة فيهِمَا أَنَّهما مُعَرَّبَانِ أَي السُّنْدُس والإِسْتَبْرَق . قالَ شيخُنَا : ويُشْكِلُ عَلَيْه أَنَّه وَقَع ذِكْرُه في القُرْآنِ والشافِعِيُّ رجمه الله تَعَالى وجَمَاعَةٌ مَنَعُوا وُقُوعَ المُعَرَّبِ في القُرْآنِ فكيف بَنْفِي الخِلافِ والشّافِعِيُّ الذي لا يَنْعَقِدُ إِجْمَاعٌ بدونِه مُصرِّحٌ بالخِلافِ كما في الإِتْقَانِ وغيرِه ولذلِك قالَ جماعَةٌ : لعلَّه من تَوَافُقِ الُّلغَاتِ كما أَشَارَ إِليه المَانِعُونَ والله أَعلم

##### Türkçe

سندس
**سَنْدَسَ** - **يُسَنْدِسُ** - **سُنْدُس**
**سَنْدَسَ** - **يُسَنْدِسُ** + varlık veya şey (elbise veya kâğıt): çok ince ve çok narin olur; öyle ki altındakini gösterir.
**سُنْدُس**: “**فـُعـْـلـُل**” vezninde: **سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ**’ten müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil; ince ve narin, özellikle elbiselerden olan.
Ve lafız, “incelik ve küçük hacim ve kalınlık” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ضَمَرَ** - **يَضْمُرُ**، **عَجِفَ** - **يَعْجَفُ** (**عَجُفَ** - **يَعْجُفُ**)، **ضَرِعَ** - **يَضْرَعُ**، **رَقَّ** - **يَرِقُّ**، **سَنْدَسَ** - **يُسَنْدِسُ**، **قَطْمَرَ** - **يُقَطْمِرُ**

سندس
﴿İşte onlar için, altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır; orada altından bileziklerle süslenirler ve **سندس** ve **إستبرق**’tan yeşil elbiseler giyerler; orada sedirler üzerine yaslanmışlardır; ne güzel mükâfat ve ne güzel bir dayanaktır (31)﴾ **الكهف**
﴿**سندس** ve **إستبرق**’tan giyerler; karşılıklı (53)﴾ **الدخان**
﴿Üstlerinde yeşil **سندس** elbiseler ve **إستبرق**; gümüşten bileziklerle süslendiler ve Rableri onlara tertemiz bir içecek içirdi (21)﴾ **الإنسان**

Tefsirde geldi: **سندس**: ipekten ince olan; ince ve narin — dibâcdan ince olan.

مختار الصحاح
● [**سدس**] **س د س**: **سُدُْسُ** şey’in, **الدال**’in sükûnu ve onun zammıyla, altıdan bir parçadır; bazısı altıda bire **سَدِيسٌ** der; nitekim onda bire **عشير** denildiği gibi. Ve **أسْدَسَ** kavim: altı oldular. Ve **سَدَس** kavim, **نصر** bâbından: mallarının altıda birini aldı. Ve **سَدَسَهُم** **ضرب** bâbından: onların altıncısı olduğu zaman. Ve **السُّنْدُسُ**: **البزيون**.

الراغب
سدس
- **السدس**: altıdan bir parça; Yüce Allah’ın sözü: ﴿annesi için altıda bir﴾ [**النساء**/11]. Ve **السدس** susuzlukta; ve **ست**’in aslı **سدس**’tir (Lisân’da: Lays dedi ki: **الست** ve **الستة** aslında: **سدس** ve **سدسة**’dir; fakat **الدال**’i **السين**’e idğam etmek istediler; böylece **التاء**’nın mahrecinde buluştular; o da ona galip geldi; nitekim Sa‘d lehçesinde **الحاء**’nın **العين**’e galip gelmesi gibi; “**كنت محهم**” derler, “onlarla” mânasında. Bkz.: Lisân (**ست**) ; ve **عمدة الحفاظ**: **سدس**). Ve **سدست القوم**: onların altıncısı oldum ve mallarının altıda birini aldım. Ve altıncı olarak geldi; ve **ساتا** ve **ساديا** aynı mânada. Yüce Allah’ın sözü: ﴿beş olmaz ki O onların altıncısı olmasın﴾ [**المجادلة**/7]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve derler: beş, onların altıncısı﴾ [**الكهف**/22]. Ve denir: “Şunu yapmam, **سديس عجيس**”, yani: asla (bkz.: Lisân (**عجس**) ; ve **المجمل** 2/493). Ve **السدوس**: **الطيلسان**. Ve **السندس**: dibâcdan ince olan. Ve **الإستبرق**: onun kalın olanı.

ملخص السان
1. **السندس**: dibâcın ince olanı ve latif olanıdır,
2. **السُّنْدُسُ**: **البُزْيون**’dan bir türdür; **المِرْعِزَّى**’dan yapılır; dil ehli ikisi hakkında, ikisinin de mu‘arreb olduğu hususunda ihtilaf etmemiştir,
3. Ve denildi: **السُّنْدُس** **البُرود**’dan bir türdür.

لسان العرب
● - **سندس**: Cevherî, ثلاثيّ’de: **السُّنْدُسُ** **البُزْيُون**’dur; ve Ebû Ubeyde, Yezîd b. Hazzâk el-‘Abdî için inşâd etti:
أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم
لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟
وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،
كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا
**الشَّمُوس**: onun atıdır; ve ona **صُنْعُه**: onu zayıflatıp inceltmesidir; ve yine “**داويتها**” sözü, “onu zayıflatıp incelttim” mânasındadır. Ve “**حَبَشِيَّة**” sözüyle, siyahlığında Habeşî renkli olmayı kasteder; bunun için onu sanki **سُدُوساً** ile örtülmüş gibi kıldı; o da yeşil **الطَّيْلَسان**’dır. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Ömer’e, Allah ondan razı olsun, **سُنْدُس** cübbesi gönderdi. Müfessirler **السندس** hakkında dediler: o, dibâcın ince olanı ve latif olanıdır. Ve **الإِسْتَبْرَق**’ın tefsirinde: o, dibâcın kalın olanıdır; onda ihtilaf etmediler. Lays dedi ki: **السُّنْدُسُ** **البُزْيون**’dan bir türdür; **المِرْعِزَّى**’dan yapılır; dil ehli ikisi hakkında, ikisinin de mu‘arreb olduğu hususunda ihtilaf etmemiştir. Ve denildi: **السُّنْدُس** **البُرود**’dan bir türdür.

القاموس المحيط:
**السُّنْدُسُ**, zamm ile: **البُزْيونِ**’dan bir tür; yahut dibâcın ince olanından bir tür; ihtilafsız mu‘arrebdir.

تاج العروس:
**س ن د س**
**السُّنْدس** zamm ile: **البُزْيُونُ**; Cevherî bunu ثلاثيّ’de, **النُّون**’un زائد olduğu üzere söyledi. Lays dedi ki: o, **البُزْيُونِ**’dan bir türdür; **المِرْعِزِّي**’dan yapılır. Yahut **البُرُودِ**’dan bir türdür. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, Ömer’e, Allah ondan razı olsun, **سُنْدُس** cübbesi gönderdi. Müfessirler **السُّنْدُس** hakkında dediler: o, dibâcın ince olanı ve latif olanıdır. Ve **الإِسْتَبْرَق**’ın tefsirinde: o, dibâcın kalın olanıdır; onda ihtilaf etmediler. Dil imamları katında ihtilafsız mu‘arrebdir. Lays’ın nassı: dil ehli ikisi hakkında, ikisinin de mu‘arreb olduğu hususunda ihtilaf etmemiştir; yani **السُّنْدُس** ve **الإِسْتَبْرَق**. Şeyhimiz dedi ki: Ona şu müşkil olur: Kur’ân’da zikri vâki olmuştur; Şâfiî, Allah Teâlâ onu rahmet etsin, ve bir cemaat, Kur’ân’da mu‘arreb’in vukuunu men ettiler; öyleyse ihtilafın nefyine nasıl (yer) olur? Hâlbuki Şâfiî, onsuz icmâ‘ın akdolunmadığı kimse, **الإِتْقَان** ve başkasında olduğu üzere ihtilafı açıkça söylemiştir. Bunun için bir cemaat dedi ki: belki bu, men edenlerin işaret ettiği üzere, dillerin tevâfukundandır. Ve Allah daha iyi bilir.
