# سندس — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سندس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF%D8%B3.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: سندس

سندس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ - سُنْدُس
سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ + الكائن أو الشيء (الثوب أو الورقة): يكون رقيقاً ونحيفاً بشدة حتى أنه يشف عما تحته
سُنْدُس :على وزن " فـُعـْـلـُل": اسم فاعل صفة مشبهة من " سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ ": الرقيق والنحيف وخاصة من الثياب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " النحافة وصغر الحجم والسمك"، وهي:
ضَمَرَ - يَضْمُرُ، عَجِفَ - يَعْجَفُ (عَجُفَ - يَعْجُفُ)، ضَرِعَ - يَضْرَعُ، رَقَّ - يَرِقُّ، سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ، قَطْمَرَ - يُقَطْمِرُ
سندس
 	﴿أولئك لهم جنات عدن تجري من تحتهم الأنهار يحلون فيها من أساور من ذهب ويلبسون ثيابا خضرا من سندس وإستبرق متكئين فيها على الأرائك نعم الثواب وحسنت مرتفقا(31)﴾ الكهف ﴿يلبسون من سندس وإستبرق متقابلين(53)﴾ الدخان ﴿عاليهم ثياب سندس خضر وإستبرق وحلوا أساور من فضة وسقاهم ربهم شرابا طهورا(21)﴾ الإنسان
جاء في التفسير: سندس: ما رق من الحرير، الرقيق والنحيف - ما رق من الديباج
مختار الصحاح
● [سدس] س د س: سُدُْسُ الشيء بسكون الدال وضمها جزء من ستة وبعضهم يقول للسدس سَدِيسٌ كما يقال للعشر عشير و أسْدَسَ القوم صاروا ستة و سَدَس القوم من باب نصر أخذ سدس أموالهم و سَدَسَهُم من باب ضرب إذا كان سَادِسَهم و السُّنْدُسُ البزيون
الراغب
سدس
- السدس: جزء من ستة، قال تعالى: }فلأمه السدس﴿[النساء/11]، والسدس في الإظماء، وست أصله سدس (في اللسان، قال الليث: الست والستة في الأصل: سدس وسدسة، ولكنهم أرادوا إدغام الدال في السين، فالتقيا عند مخرج التاء، فغلبت عليها، كما غلبت الحاء على العين في لغة سعد، فيقولون: كنت محهم، في معنى معهم. راجع: اللسان (ست) ؛ وعمدة الحفاظ: سدس)، وسدست القوم: صرت ساسدهم، وأخذت سدس أموالهم، وجاء سادسا، وساتا، وساديا بمعنى، قال تعالى:﴾ولا خمسة إلا هو سادسهم﴿[المجادلة/7]، وقال تعالى:﴾ويقولون خمسة سادسهم{ [الكهف/22]، ويقال: لا أفعل كذا سديس عجيس، أي: أبدا (انظر: اللسان (عجس) ؛ والمجمل 2/493)، والسدوس: الطيلسان، والسندس: الرقيق من الديباج، والإستبرق: الغليظ منه.
ملخص السان
1.     السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه،
2.    السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما  أَنهما معرّبان،
3.    وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.
لسان العرب
● - سندس: الجوهري في الثلاثيّ: السُّنْدُسُ البُزْيُون؛ وأَنشد أَبو عبيدة  ليزيد بن حَذَّاق العَبْدِيّ:  أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم  لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟  وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،  كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا  الشَّمُوس: فرسه وصُنْعُه لها: تَضْمِيرُه إِياها، وكذلك قوله داويتها  بمعنى ضمَّرتها. وقوله حَبَشِيَّة يريد حبشية اللون في سوادها، ولهذا  جعلها كأَنها جُلِّلَتْ سُدُوساً، وهو الطَّيْلَسان الأَخضر. وفي الحديث: أَن  النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، بعث إِلى عمر، رضي اللَّه عنه، بجُبَّةِ  سُنْدُسٍ؛ قال المفسرون في السندس: إِنه رَقيق الدِّيباج ورَفيعُه، وفي  تفسير الإِسْتَبْرَقِ: إِنه غليظ الديباج ولم يختلفوا فيه الليث:  السُّنْدُسُ ضَرْبٌ من البُزْيون يتخذ من المِرْعِزَّى ولم يختلف أَهل اللغة فيهما  أَنهما معرّبان، وقيل: السُّنْدُس ضرب من البُرود.
القاموس المحيط:
السُّنْدُسُ، بالضم ضَرْبٌ من البُزْيونِ، أو ضَرْبٌ من رَقيقِ الدِّيباجِ، معربٌ بلا خِلافٍ.
تاج العروس:
س ن د س
السُّنْدس بالضَّمّ البُزْيُونُ قالَه الجُوْهَرِيُّ في الثُّلاثِيِّ على أَنّ النُّونَ زائِدةٌ وقالَ اللَّيث : إِنَّه ضَرْبٌ من البُزْيُونِ يُتَّخَذُ من المِرْعِزِّي . أَوْ ضَرْبٌ من البُرُودِ وفي الَحِديثِ : أَنَّ النبيِّ صلَّى اللهُ عَلَيْه وسَلَّمَ بعثَ إلى عُمَرَ رضِيَ اللهُ عنه بجُبَّةِ سُنْدُسٍ قال المُفَسِّرونَ في السُّنْدُسِ : إِنّهُ رَقِيقُ الدِّيباجِ ورَفِيعهُ وفي تَفْسِيرِ الإِسْتَبْرَقِ : إِنّه غَلِيظُ الدِّيباج ولم يَخْتَلِفُوا فيه معَرَّبٌ بلا خِلافٍ عندَ أَئمَّةِ اللُّغَةِ ونَصُّ اللَّيْثِ : ولم يَخْتَلِفْ أَهلُ اللُّغَة فيهِمَا أَنَّهما مُعَرَّبَانِ أَي السُّنْدُس والإِسْتَبْرَق . قالَ شيخُنَا : ويُشْكِلُ عَلَيْه أَنَّه وَقَع ذِكْرُه في القُرْآنِ والشافِعِيُّ رجمه الله تَعَالى وجَمَاعَةٌ مَنَعُوا وُقُوعَ المُعَرَّبِ في القُرْآنِ فكيف بَنْفِي الخِلافِ والشّافِعِيُّ الذي لا يَنْعَقِدُ إِجْمَاعٌ بدونِه مُصرِّحٌ بالخِلافِ كما في الإِتْقَانِ وغيرِه ولذلِك قالَ جماعَةٌ : لعلَّه من تَوَافُقِ الُّلغَاتِ كما أَشَارَ إِليه المَانِعُونَ والله أَعلم

### Türkçe

سندس
**سَنْدَسَ** - **يُسَنْدِسُ** - **سُنْدُس**
**سَنْدَسَ** - **يُسَنْدِسُ** + varlık veya şey (elbise veya kâğıt): çok ince ve çok narin olur; öyle ki altındakini gösterir.
**سُنْدُس**: “**فـُعـْـلـُل**” vezninde: **سَنْدَسَ - يُسَنْدِسُ**’ten müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil; ince ve narin, özellikle elbiselerden olan.
Ve lafız, “incelik ve küçük hacim ve kalınlık” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**ضَمَرَ** - **يَضْمُرُ**، **عَجِفَ** - **يَعْجَفُ** (**عَجُفَ** - **يَعْجُفُ**)، **ضَرِعَ** - **يَضْرَعُ**، **رَقَّ** - **يَرِقُّ**، **سَنْدَسَ** - **يُسَنْدِسُ**، **قَطْمَرَ** - **يُقَطْمِرُ**

سندس
﴿İşte onlar için, altlarından ırmaklar akan Adn cennetleri vardır; orada altından bileziklerle süslenirler ve **سندس** ve **إستبرق**’tan yeşil elbiseler giyerler; orada sedirler üzerine yaslanmışlardır; ne güzel mükâfat ve ne güzel bir dayanaktır (31)﴾ **الكهف**
﴿**سندس** ve **إستبرق**’tan giyerler; karşılıklı (53)﴾ **الدخان**
﴿Üstlerinde yeşil **سندس** elbiseler ve **إستبرق**; gümüşten bileziklerle süslendiler ve Rableri onlara tertemiz bir içecek içirdi (21)﴾ **الإنسان**

Tefsirde geldi: **سندس**: ipekten ince olan; ince ve narin — dibâcdan ince olan.

مختار الصحاح
● [**سدس**] **س د س**: **سُدُْسُ** şey’in, **الدال**’in sükûnu ve onun zammıyla, altıdan bir parçadır; bazısı altıda bire **سَدِيسٌ** der; nitekim onda bire **عشير** denildiği gibi. Ve **أسْدَسَ** kavim: altı oldular. Ve **سَدَس** kavim, **نصر** bâbından: mallarının altıda birini aldı. Ve **سَدَسَهُم** **ضرب** bâbından: onların altıncısı olduğu zaman. Ve **السُّنْدُسُ**: **البزيون**.

الراغب
سدس
- **السدس**: altıdan bir parça; Yüce Allah’ın sözü: ﴿annesi için altıda bir﴾ [**النساء**/11]. Ve **السدس** susuzlukta; ve **ست**’in aslı **سدس**’tir (Lisân’da: Lays dedi ki: **الست** ve **الستة** aslında: **سدس** ve **سدسة**’dir; fakat **الدال**’i **السين**’e idğam etmek istediler; böylece **التاء**’nın mahrecinde buluştular; o da ona galip geldi; nitekim Sa‘d lehçesinde **الحاء**’nın **العين**’e galip gelmesi gibi; “**كنت محهم**” derler, “onlarla” mânasında. Bkz.: Lisân (**ست**) ; ve **عمدة الحفاظ**: **سدس**). Ve **سدست القوم**: onların altıncısı oldum ve mallarının altıda birini aldım. Ve altıncı olarak geldi; ve **ساتا** ve **ساديا** aynı mânada. Yüce Allah’ın sözü: ﴿beş olmaz ki O onların altıncısı olmasın﴾ [**المجادلة**/7]. Ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ve derler: beş, onların altıncısı﴾ [**الكهف**/22]. Ve denir: “Şunu yapmam, **سديس عجيس**”, yani: asla (bkz.: Lisân (**عجس**) ; ve **المجمل** 2/493). Ve **السدوس**: **الطيلسان**. Ve **السندس**: dibâcdan ince olan. Ve **الإستبرق**: onun kalın olanı.

ملخص السان
1. **السندس**: dibâcın ince olanı ve latif olanıdır,
2. **السُّنْدُسُ**: **البُزْيون**’dan bir türdür; **المِرْعِزَّى**’dan yapılır; dil ehli ikisi hakkında, ikisinin de mu‘arreb olduğu hususunda ihtilaf etmemiştir,
3. Ve denildi: **السُّنْدُس** **البُرود**’dan bir türdür.

لسان العرب
● - **سندس**: Cevherî, ثلاثيّ’de: **السُّنْدُسُ** **البُزْيُون**’dur; ve Ebû Ubeyde, Yezîd b. Hazzâk el-‘Abdî için inşâd etti:
أَلا هل أَتاها أَنَّ شَكَّةَ حازم
لَدَيَّ، وأَني قد صَنَعْتُ الشَّمُوسا؟
وداويْتُها حتى شَتَتْ حَبَشِيَّةً،
كأَن عليها سُنْدُساً وسُدُوسا
**الشَّمُوس**: onun atıdır; ve ona **صُنْعُه**: onu zayıflatıp inceltmesidir; ve yine “**داويتها**” sözü, “onu zayıflatıp incelttim” mânasındadır. Ve “**حَبَشِيَّة**” sözüyle, siyahlığında Habeşî renkli olmayı kasteder; bunun için onu sanki **سُدُوساً** ile örtülmüş gibi kıldı; o da yeşil **الطَّيْلَسان**’dır. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Ömer’e, Allah ondan razı olsun, **سُنْدُس** cübbesi gönderdi. Müfessirler **السندس** hakkında dediler: o, dibâcın ince olanı ve latif olanıdır. Ve **الإِسْتَبْرَق**’ın tefsirinde: o, dibâcın kalın olanıdır; onda ihtilaf etmediler. Lays dedi ki: **السُّنْدُسُ** **البُزْيون**’dan bir türdür; **المِرْعِزَّى**’dan yapılır; dil ehli ikisi hakkında, ikisinin de mu‘arreb olduğu hususunda ihtilaf etmemiştir. Ve denildi: **السُّنْدُس** **البُرود**’dan bir türdür.

القاموس المحيط:
**السُّنْدُسُ**, zamm ile: **البُزْيونِ**’dan bir tür; yahut dibâcın ince olanından bir tür; ihtilafsız mu‘arrebdir.

تاج العروس:
**س ن د س**
**السُّنْدس** zamm ile: **البُزْيُونُ**; Cevherî bunu ثلاثيّ’de, **النُّون**’un زائد olduğu üzere söyledi. Lays dedi ki: o, **البُزْيُونِ**’dan bir türdür; **المِرْعِزِّي**’dan yapılır. Yahut **البُرُودِ**’dan bir türdür. Ve hadiste: Peygamber, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, Ömer’e, Allah ondan razı olsun, **سُنْدُس** cübbesi gönderdi. Müfessirler **السُّنْدُس** hakkında dediler: o, dibâcın ince olanı ve latif olanıdır. Ve **الإِسْتَبْرَق**’ın tefsirinde: o, dibâcın kalın olanıdır; onda ihtilaf etmediler. Dil imamları katında ihtilafsız mu‘arrebdir. Lays’ın nassı: dil ehli ikisi hakkında, ikisinin de mu‘arreb olduğu hususunda ihtilaf etmemiştir; yani **السُّنْدُس** ve **الإِسْتَبْرَق**. Şeyhimiz dedi ki: Ona şu müşkil olur: Kur’ân’da zikri vâki olmuştur; Şâfiî, Allah Teâlâ onu rahmet etsin, ve bir cemaat, Kur’ân’da mu‘arreb’in vukuunu men ettiler; öyleyse ihtilafın nefyine nasıl (yer) olur? Hâlbuki Şâfiî, onsuz icmâ‘ın akdolunmadığı kimse, **الإِتْقَان** ve başkasında olduğu üzere ihtilafı açıkça söylemiştir. Bunun için bir cemaat dedi ki: belki bu, men edenlerin işaret ettiği üzere, dillerin tevâfukundandır. Ve Allah daha iyi bilir.
