# سند (س-ن-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir

- Harfler: س - ن - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُسَنَّدَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91%D8%AF%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مُفَعَّلَةٌ | Dayandırılan | 1 | 1 | [63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/ayet/63:4.md) |

## Mücavir kökler — 13 mücavir (19 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [خشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
2. [جسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
3. [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman…
4. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
5. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
6. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Fek alt veya üst çene demektir
7. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
8. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
9. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
10. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İşiten
11. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
12. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
13. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سند |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md), [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md), [عضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin başka bir varlığa yaslanması, dayanması, birleşerek destek alması ve dağın etekten yukarı yükselen dik yüzeyi |
| Çekirdek Özet 2 | Kendi başına ayakta duramayıp dış bir desteğe muhtaç olan, içi boş fakat dışarıdan dik duruyormuş gibi görünen dayanıksız yapı |
| Çekirdek Özet 3 | Hakikate ve içsel kuvvete dayanmayan her yapının, görünüşteki cüssesine rağmen dış bir desteğe bağımlı ve devrilmeye mahkûm oluşu |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir «yaslanma» eylemine indirgeyerek lafzın kofluğu, iç dayanaksızlığı ve haricî dayanağa bağımlı sahte duruşu niteleyen semantik derinliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Keskinleşme, öne doğru uzama, dikilme, akış veya pürüzsüz biçimde bir hatta yönelme; bu çekirdek [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md) kökünde yol ve akış çizgisi, [سنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%85.md) kökünde devenin sırtında yükselen hörgüç, [سني](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A.md) kökünde parıldama ve yücelik, [سنبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A8%D9%84.md) kökünde sap üzerinde dikine yükselen başak anlamlarında belirgindir | د | Kapı, sınır, set ve direnç bildiren sesin eklenmesiyle çekirdekteki dikilme ve yükselme hareketi, bir engele, duvara veya haricî bir desteğe yaslanarak durma ve dayanma anlamıyla somutlaşmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın düşmesini engelleyen, onu dik tutan bir dayanağı veya tutunma noktasını imler |
| ن | filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Hareketin sürekliliğini, bir doğrultu boyunca kesintisiz uzanmayı ve taşınan kuvveti gösterir |
| د | kapı; giriş, geçiş, hareket | Karşılaşılan sınırı, dayanılan engeli, dikey yüzeyi ve kapanma/tutunma zeminini temsil eder |
| سند | Desteğin bir hat boyunca dikey bir sınıra veya duvara yaslanarak tutunması | Bir gövdenin kendi iç dengesiyle değil, karşılaştığı dikey bir sınıra veya nesneye kuvvetini aktararak ayakta kalma hareketini kurar |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin devrilmemek için başka bir nesneye, duvara veya direğe yaslanması; ayrıca dağın etek ile zirve arasında kalan, dikleşerek yükselen ve tırmanılan ön yüzü (سَنَدُ الجَبَلِ) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairlerinden el-Accâc recezinde devenin bacaklarındaki sağlamlığı ve örtülerin üst üste binip birbirine dayanışını şu mısra ile tasvir etmiştir: كَتّانها أو سَنَدٍ أسماطِ |
| Erken Arapça kullanım | Birbiri ardınca gelen ve birbirine raptedilen zaman dilimleri için kullanılan el-müsned (المُسْنَدُ: الدَّهْرُ) tabiri ile rivayeti ilk söyleyene kadar kesintisiz bağlama faaliyeti (الإسناد) |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سند kökü, merkezi Sami dil sahasında «yaslanmak, dayanmak, desteklemek ve taşımak» anlamsal matrisiyle temsil edilir. Kökün Güney Arapçası ve Epigrafik Güney Arabistan (Himyerî/Saba) dillerindeki karşılığı, Güney Arabistan yazı sistemini adlandıran meşhur el-Müsned (m-s-n-d) formudur; bu kullanım yazının taş sütunlara, levhalara dikilerek veya birbirine raptedilerek yazılmasından yahut hükümlerin birbirine isnad edilmesinden kaynaklanır. Kuzeybatı Sami dillerinde (özellikle Ârâmîce ve İbrânîce) doğrudan s-n-d dizilimi yerine s-m-k ([سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md)) kökü daha yaygın olsa da, s-n-d kökünün geç dönem Süryânîce metinlerde dayanma ve aktarma bağlamında leksikal paralellerine rastlanır. Kökün temel Sami yönelimi, ağırlık merkezinin bir nesneden diğerine aktarılarak iki nesnenin birbirine raptedilmesi (inzemâme) ve bir yapının dik durmasının haricî bir desteğe bağlanması fikridir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Bir şeyin başka bir şeye bitiştirilerek yaslanması, dağın dikleşen cephesi | Asıl anlam ağırlığın bir duvara, sırta veya zemine verilmesidir; sözün kaynağına dayandırılması (isnad) bu kökten türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası (Saba/Himyer) m-s-n-d yazıt formu | Dikilitaşlara kazınan, birbirine dayanan harflerden oluşan kadim kitabe türü; haberin kaynağa raptı | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda kanıtlanmış güvenilir soydaş tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Tāj al-ʿArūs, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سند | Anlamlı | Dayanmak, yaslanmak | Bir gövdenin haricî bir desteğe dayanarak dik durması veya sözün kaynağına bağlanması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D9%86.md) | Anlamlı | Örtmek, hizmet etmek | Kâbe'nin örtüsünü tutma ve kapıcılığını/hizmetini üstlenme vazifesi (sidâne) | Kur'an'da geçmez; Kâbe'ye perde germekle bağlantılıdır |
| نسد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [ندس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%B3.md) | Anlamlı | Dürtmek, zeki ve uyanık olmak | Mızrakla deşmek, sezgiyle meselenin derinine nüfuz etmek | Kur'an'da geçmez; derinliği yoklama anlamı taşır |
| دسن | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tahdhīb'e göre mühmeldir |
| [دنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%B3.md) | Anlamlı | Kirlenmek, lekelenmek | Bir şeyin pisliğe bulaşması, şerefe veya elbiseye leke gelmesi | Kur'an'da geçmez; kir ve kusur bildiren olumsuz kök |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سند | Merkez | Bir nesneye dayanarak dik durma | Ağırlığı dış bir desteğe vererek ayakta kalma; içsel güçten yoksunluk iması barındırabilir | Kendi öz dengesiyle değil, dayandırıldığı nesne sayesinde dik duran gövde |
| [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) | Komşu | Sütunla ve temelden destekleme | [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) doğrudan taşıyıcı ana omurgayı ve direği kurar; سند ise sonradan bir kenara yaslanmayı anlatır | Görünür veya görünmez ana taşıyıcı sütun vazifesi görme |
| [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) | Komşu | Güvenip işi birine bırakma | [وكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%83%D9%84.md) iradi ve ahlaki bir yetkilendirme ve teslimiyettir; سند fiziki veya mekanik dayanmayı öne çıkarır | Bir kimsenin gücüne, emanetine güvenerek sırtını ona dayama |
| [عضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF.md) | Komşu | Pazı ve yan güçle arka çıkma | [عضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B6%D8%AF.md) iki eşit veya yakın gücün yan yana gelip birbirini takviye etmesidir | Kişinin kolu, kanadı veya yan kuvveti olarak direnç sağlama |
| [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) | Zıt | Desteksiz bırakma, yüzüstü koyma | [خذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B0%D9%84.md) desteğin çekilmesiyle varlığın desteksiz ve yapayalnız yere düşmesidir | İhtiyaç anında yardım ve dayanağı keserek çökmeye terk etme |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سند | Yaslanmak, dayanmak | Bir nesnenin başka bir varlığa ağırlığını vererek ayakta durması, isnad | Kesin |
| Latince | reclinare, fulcire | Yaslanmak, desteklemek | Reclinare bir yere geriye doğru yaslanmayı, fulcire ise alttan/yandan destek vurmayı karşılar; isnad bağlamını içermez | Güçlü |
| İngilizce | lean against, prop up, support | Bir yere yaslanmak, payanda ile durmak | Prop up kof bir yapının düşmemesi için desteklenmesini tam karşılar; isnad terimindeki nakil zincirini karşılamaz | Güçlü |
| Almanca | anlehnen, stützen | Yaslanmak, desteklemek | Bir duvara veya nesneye eğilerek dayanmayı anlatır; sözlükteki mecazi rivayet boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | s'appuyer, étayer | Dayanmak, payandalamak | Bir yüzeye yaslanıp ağırlığı aktarmayı ve çökmemesi için payanda koymayı ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُسَنَّدَةٌ | Duvara dayandırılmış, kütük gibi kof ve haricî destekle duran nesne | Münafıkların dış görünüşlerinin aldatıcı heybetine karşın ruhsal, akli ve imâni olarak içi boş kütükler gibi bir yere yaslanarak durduklarını beyan eden bağlam: Münâfikûn [63:4](https://lisan.digital/tr/ayet/63:4.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstinad ve itimat | Âlemin varlığının zatı gereği değil, Vacibü'l-Vücud olan Allah'a isnad edilmesi ve O'na dayanması | Varlıkların ontolojik olarak kendi başına kaim olamayıp ilahi kudrete bağımlı oluşu |
| Fıkıh | Hükmün illet ve delile isnadı | Hükümlerin sübûtunda şer'i delile (nassa) dayanma zorunluluğu ve re'yin nakle isnadı | Keyfi içtihadın reddedilerek hükmün muteber bir asla dayandırılması |
| Tefsir | Münafıkların psikolojisi | Münafıkların dış kalıplarının gösterişli, fakat içlerinin cansız kalaslar gibi duvara muhtaç oluşu | Bedensel azamet ile ahlaki ve zihni acziyet arasındaki derin çelişki |
| Hadis | Rivayet zinciri (İsnad ve Müsned) | Bir metnin Hz. Peygamber'e kadar uzanan raviler zinciriyle mevsuk kılınması | Metnin güvenilirliğini sağlayan tarihsel ve metodolojik aktarım bağı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve tevekkül | Allah'a dayanma (i'timad) | Kalbi sahte dayanaklardan arındırma | Kulun geçici ve kof dünyevi güçlere değil, mutlak varlığa istinad etmesi | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Bilginin kaynağa isnadı (isnad) | Doğrulanabilirlik ve denetim | İddia veya bilginin köksüz bırakılmayıp güvenilir bir referansa bağlanması | Kesin |
| Siyasi | Otorite ve meşruiyet | Taban desteği ve ittifak (tesânüd) | İktidarın çöküşünü engelleme | Kendi meşruiyetine ve ahlakına dayanmayan iktidarın dış payandalarla ayakta durması | Güçlü |
| İktisadi | Finansal yapı | Varlık teminatı ve kredi dayanağı | Kof borçlanmaya karşı reel zemin | Üretimden kopuk spekülatif sermayenin reel bir iktisadi varlığa istinad ettirilmesi | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mekanikte payanda kuvveti ve haricî destek vektörü | Kendi ağırlık merkezi zemin üzerinde kararlı denge oluşturamayan bir cismin, düşmeyi engellemek için dikey bir yüzeyden aldığı normal tepki kuvveti | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojide kurumsuzlaşma ve kof elitizm | Toplumsal tabanını ve iç dinamizmini kaybetmiş elitlerin, dış güç odaklarına veya zor aygıtlarına yaslanarak varlığını sürdürme hali | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü Münâfikûn suresindeki ayette sadece «duvara dayanmış iri adamlar» gibi fiziksel bir duruşa indirgeyip lafzın ahlaki, epistemolojik ve varoluşsal çürüme içeriğini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, insanın vahiyden, imandan ve ahlaki şuurdan koptuğunda ne kadar iri, gösterişli ve söz ustası olursa olsun, kendi ayakları üstünde duramayan cansız bir kütüğe (haşeb) dönüştüğünü gösterir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Şekli ve lafzı mükemmel görünen her toplumsal yapıyı veya kişiyi güçlü zannetmek; iç dinamik yoksunluğunu ve dış dayanak çöktüğünde anında yıkılacak olan dayanıksızlığı teşhis edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da yalnızca tek bir yerde geçmesine rağmen, nifakın ve içsel boşluğun psikolojik ve sosyolojik anatomisini eşsiz bir piktografik imgeyle (duvara dayatılmış kütükler) somutlaştırdığı için hayati öneme sahiptir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların dış görünüşleri ile içsel mahiyetleri arasındaki uçurumu, söz söyleme kabiliyetleri ile eylemsel korkaklıklarını sergileyen ayetlerde (özellikle Münâfikûn suresi bağlamında) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Fiziksel cesamet, hitabet yeteneği ve gösterişli kılık kıyafetin hakiki güç ve dirilik anlamına geldiği yanılgısını yıkar; içsel imandan yoksun kalıpların sadece bir payandaya muhtaç cansız nesneler olduğunu ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir gövdenin kendi dengesini kuramayarak dikey bir duvara veya desteğe yaslanması, ağırlığını haricî bir sınıra vererek ayakta kalması.
- Soyut anlam: Özden, ruhtan ve zihinsel melekeden yoksun oluşun dışsal bir dayanakla gizlenmesi; bilginin kaynağa raptı veya varlığın haricî bir desteğe bağımlılığı.
- Sistematik karşılık: İç enerjisi sıfır olan bir sistemin, varlığını yalnızca haricî bir kuvvet vektörünün reaksiyonuyla sürdürebilmesi ve bu destek çekildiğinde kaçınılmaz olarak yıkılması.
- LaTeX modeli: $$F_i = 0 \implies R_{ext} = W \quad \text{ve} \quad \lim_{R_{ext} \to 0} S = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $F_i$, sistemin iç dinamik dengesini ve ahlaki/imâni öz kuvvetini; $W$, sistemin dışarıdan görünen cüssesini ve ağırlığını; $R_{ext}$, sistemin ayakta kalabilmek için duvardan veya haricî payandadan aldığı dış tepki kuvvetini temsil eder. İç kuvvet sıfır olduğunda ($F_i = 0$), bütün ağırlık dış dayanağa biner ($R_{ext} = W$). Haricî dayanak desteği sıfıra yaklaştığında ($\lim_{R_{ext} \to 0}$), sistemin dengesi ve varlığı çöker ($S = 0$).

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Münafikun 63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/ayet/63:4.md) — مُسَنَّدَةٌ

وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Onlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir. Ağacı direk olarak kullanılır. Mastar olarak dayanmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والدال والنون معهما
س د ن، س ن د، ن د س مستعملات
سدن:
السَّدَنُ: السِّتْر، والسِّدانةُ: الحجابة.
والسَّدينُ: الحاجبُ، وسَدَنَهُ البَيُتِ حُجابُه.
سند:
السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الارض في قُبُل جَبَلٍ أو وادٍ.
وكلُّ شيءٍ أسْنَدْتَ اليه شيئاً فهو مُسْنَدٌ.
والكلامُ سَنَدٌ ومُسنَدٌ كقولك: عبد اللهِ رجلٌ صالحٌ، فعبدُ الله سَنَدٌ ورجلٌ صالحٌ مُسنَدٌ إليه.
وناقة سِنادٌ أي طويلةُ القَوائِم مُسنَدَة السَّنام.
والسَّنْدُ: ضَربٌ من الثِّياب، قميص ثم يُلْبَس فوقه قَميصٌ أقصَرُ منه.
وكذلك قُمُصٌ قِصارٌ من خِرَقٍ مُغَيَّبٍ بعضُها تحت بعضٍ، وكلُّ ماظَهَرَ من ذلك يُسَمَّى سِمطاً، قال العَجّاج في الثَّوُر وما على قَوائمه من الوَشْي: كَتّانها أو سَنَدٍ أسماطِ والمُسْنَدُ: الدَّهْرُ لأنَّ الاشياء تُسنَد إليه، تقول: كانَ كذا في زَمانِ كذا.
والسِّنادُ في الشِّعر: اختِلاف حَرْفِ المُقيَّدِ والمُرْدَف نحو الدَّيْن مع الدِّين في القوافي، يقال: سانَدْتَ في شعرك كقوله: ألا هُبِّي بصَحنِك فاصبَحِينا ثم قال: تُصَفِّقُها الرِّياحُ اذا جَرَيْنا والسِّنْدَ أْوَةُ: الجريء الشَّديدُ، قال: سِندَأْوَةٌ مثل الفَنيقِ الحافِرِ والسِّنادُ: أن يَسْلَخَ شِعرَ غَيره فيُسنِده الى نفسه فيَدَّعيه أنه من شِعرِه.
ندس:
رجلٌ نَدِسٌ ونَدُسٌ أي فَطِنٌ.
والنَّدسُ: السَّريعُ الاستِماع للصَّوْتِ الخَفيِّ، ويكون الصَّوتُ الخَفِيُّ نَدْساً، وقد نَدِس نَدَساً.

##### Türkçe

باب **السين** و**الدال** و**النون** معهما
س د ن، س ن د، ن د س kullanımdadırlar.

سدن:
**السَّدَنُ**: örtü; **السِّدانةُ**: kapıcılık (hâciblik).
**والسَّدينُ**: kapıcı; ve **سَدَنَهُ البَيُتِ**: onun kapıcılarıdır.

سند:
**السَّنَدُ**: bir dağın yahut bir vadinin ön tarafında yerden yükselen şey.
Ve her şey ki ona bir şeyi dayadın, o **مُسْنَدٌ**’dir.
Ve söz **سَنَدٌ** ve **مُسنَدٌ**’dir; senin “Abdullah salih bir adamdır” sözün gibi; böylece Abdullah **سَنَدٌ**’dir ve “salih bir adam” ona **مُسنَدٌ**’dir.
Ve **سِنادٌ** bir dişi deve: yani uzun bacaklı, hörgücü dayalı.
Ve **السَّنْدُ**: elbiselerden bir tür; bir gömlek, sonra onun üstüne ondan daha kısa bir gömlek giyilir.
Ve yine: bez parçalarından kısa gömlekler; bazısı bazısının altına sokulmuş; ve bundan görünen her şeye **سِمطاً** denir. **العَجّاج** öküz hakkında ve ayakları üzerindeki nakış hakkında şöyle dedi: كَتّانها أو سَنَدٍ أسماطِ Ve **المُسْنَدُ**: dehr (zaman); çünkü şeyler ona dayandırılır; “şu şöyleydi, şu zamanında” dersin.
Ve şiirde **السِّنادُ**: kafiyelerde **حَرْفِ المُقيَّدِ** ile **المُرْدَف**’in harfinin farklı olmasıdır; **الدَّيْن** ile **الدِّين** gibi. Denir ki: şiirinde **سانَدْتَ**; onun sözü gibi: ألا هُبِّي بصَحنِك فاصبَحِينا ثم قال: تُصَفِّقُها الرِّياحُ اذا جَرَيْنا Ve **السِّنْدَ أْوَةُ**: cesur, şiddetli; dedi ki: سِندَأْوَةٌ مثل الفَنيقِ الحافِرِ Ve **السِّنادُ**: başkasının şiirini soyması, onu kendisine dayandırması; böylece onu kendi şiirinden diye iddia etmesi.

ندس:
**نَدِسٌ** ve **نَدُسٌ** bir adam: yani zeki.
Ve **النَّدسُ**: gizli sese hızlı işiten; ve gizli ses **نَدْساً** olur; ve gerçekten **نَدِس** **نَدَساً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَنَدُ: ما قابلك من الجبلِ وعلا عن السفح. وفلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. وسَنَدْتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سُنوداً، واسْتَنَدْتُ بمعنىً. وأَسْنَدْتُ غيري. والإسنادُ في الحديث: رفْعُه إلى قائله. وخُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ، شدّد للكثرة. وتَسانَدْتُ إليه: استندت. وخرج القوم مُتَسانِدينَ، أي على راياتٍ شتى ولم يكونوا تحتَ راية أمير واحد. والمُسْنَدُ: الدهرُ. والمسنَدُ: الدَعِيُّ. والمسندُ: خطٌّ لِحِمْيَرٍ مخالفٌ لخطِّنا هذا. والسِنادُ: الناقة الشديدة الخَلْقِ. والسِنادُ في الشعر: اختلاف الرِدْفين، كقول الشاعر:
فقد أَلِجُ الخِباءَ عَلى جوارٍكأنَّ عُيُونَهُنَّ عُيونُ عينِ
ثم قال:
فأَصْبَحَ رأسُهُ مثلَ اللُحَيْن
يقال: قد سانَدَ الشاعرُ. قال ذو الرمة:
وشِعْرٍ قد أَرِقْتُ له غَريبٍ		أُجانِبُهُ المُسانَدَ والمُحـالا
وسانَدْتُ الرجل مُسانَدَةً، إذا عاضدْتَه وكانفْتَه. والسنْدُ: بلادٌ، تقول سِنْدِيٌّ للواحد، وسِنْدٌ للجماعة، مثل زِنْجِيٍّ وزِنْجٍ.

##### Türkçe

**السَنَدُ**: dağdan sana karşı gelen ve yamaçtan yükselen şey. Ve falan **سَنَدٌ**, yani dayanılan (kimse). Ve “şeye dayandım” **سَنَدْتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سُنوداً**, ve **اسْتَنَدْتُ** de anlamca (aynıdır). Ve başkasını dayandırdım **أَسْنَدْتُ غيري**. Ve hadiste **الإسنادُ**: onu söyleyenine yükseltmektir (nisbet etmektir). Ve **خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ**, çokluk için şeddelendi. Ve “ona dayandım” **تَسانَدْتُ إليه**: dayandım **استندت**. Ve kavim **مُتَسانِدينَ** olarak çıktı; yani türlü türlü sancaklar üzere, ve bir tek emir sancağı altında değillerdi. Ve **المُسْنَدُ**: dehr (zaman). Ve **المسنَدُ**: **الدَعِيُّ** (nesebi iddia olunan). Ve **المسندُ**: **لِحِمْيَرٍ**’e ait bir yazı; şu bizim yazımıza muhalif bir yazı. Ve **السِنادُ**: yaratılışı (bünyesi) şiddetli dişi deve. Ve şiirde **السِنادُ**: iki **الرِدْفين**’in ihtilâfı; şairin sözü gibi:
فقد أَلِجُ الخِباءَ عَلى جوارٍكأنَّ عُيُونَهُنَّ عُيونُ عينِ
Sonra dedi:
فأَصْبَحَ رأسُهُ مثلَ اللُحَيْن
Denir ki: şair **سانَدَ** etti. **ذو الرمة** dedi:
وشِعْرٍ قد أَرِقْتُ له غَريبٍ		أُجانِبُهُ المُسانَدَ والمُحـالا
Ve adamı **مُسانَدَةً** olarak **سانَدْتُ**, onu desteklediğin ve ona yardım ettiğin zaman. Ve **السنْدُ**: bir beldedir; tek için **سِنْدِيٌّ**, cemaat için **سِنْدٌ** dersin; **زِنْجِيٍّ** ve **زِنْجٍ** gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س د ن
سدن ، سند ، ندس ، دنس : ( مستعملة ) .
سدن : ذَكَر النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) سِدَانةَ الكَعْبة وسقاية الحاج في حديث .
قال أبو عبيد : سِدَانة الكعبة : خِدمْتَها .
يقال منه : سَدَنْتُ أسْدُنُ سِدَانة . ورجُلٌ سادِن من قومٍ سَدَنة : وهم الخَدَم .
وقال ابن السكّيت : الأسْدانُ والسُّدُون : ما جُلِّل به الهَوْدَج من الثّياب . واحدُها سَدَن .
عَمْرو عن أبيه : السَّدِين : الشَّحْمُ . والسَّدِين : السَّتر .
سند : أبو عُبَيد عن أبي عُبَيدة : مِن عُيوب الشِّعر السِّناد ، وهو اختلاف الأرداف . كقوله :
كأنّ عُيونهُنّ عُيونُ عِينِ
ثم قال :
وأَصبَحَ رأسُه مِثلَ اللُّجَيْنِ
وأخبَرَني أبو محمّد المُزَنيّ عن أبي خليفة عن محمّد بن سلاّم الجَمَحيّ أنه قال : السِّنَاء في القافية مِثل شَيْبٍ وشِيبٍ .
يقال : سانَدَ فلانٌ في شِعرِه ، قال : ومن هذا يقالُ خرج القدم متساندين إذا خرج كلُّ بني أبٍ على رايةٍ ولم يَجتمعوا على راية واحدة .
وقال ابن بُزُرْج : يقال : أَسنَدَ في الشِّعْر إسناداً بمعنى سانَدَ مثل إِسناد الخبر .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : السَّنَدُ : ضَرْبٌ من البُرود .
وفي الحديث : ( أنّه رأى على عائشة أربعةَ أثواب سَنَد ) . وهو واحد وجمع .
وقال الليث : السَّنَد : ضَربٌ من الثّياب : قميص ، ثم فوقَه قميصٌ أقصرَ منه . وكذلك قُمُص قِصار من خِرَق مُغَيَّب بعضُها تحت بعض . وكلُّ ما ظهر من ذلك يسمَّى سِمْطاً سِمطاً .
وقال العجَّاج يصف ثوراً وَحْشيّاً :
كَتّانها أو سَنَدٍ أَسْماط
وقال ابن بُزُرْج : السَّندُ واحد الأَسْناد من الثِّياب ، وهي مِنَ البُرود ، وأنشد :
جُبّةُ أَسْنادٍ نَقِيٌّ لَوْنها
لَم يَضرِب الخيّاطُ فيها بالإبَر
قال : وهي الحمراء من جِبَابِ البُرُود .
قال : والسَّنَد مثقَّلٌ : سُنود القومِ في الجَبَلِ . والإسناد : إسناد الرّاحلة في سيْرها ، وهو سيْرٌ بين الذَّميل والهمْلَجة .
وقال : سنَدْنا في الجبل ، وأَسنَدْنا إبِلَنا فيها .
ابن الأعرابي : سند الرجلُ : إذا لبس السَّنَد ، وهو ضرْب من البُرود .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : الهبِيطُ : الضامر . وقال غيرُه السِّناد مثلُه . وأنكره شمر . وقال : قال أبو عمْرو : ناقةٌ سِنَاد : شديدةُ الخُلق .
وقال الليث : ناقةٌ سنادٌ : طويلة القَوائم مُسنَدة السَّنام .
وقال ابن بزرج : السِّناد : من صفات الإبل أن يُشرِفَ حارِكُها .
وقال الأصمعيّ : هي المُشرِفة الصَّدْر والمُقدَّم ، وهي المُساندة . قال شمر : أي : يساند بعضُ خَلْقها بعضاً .
وقال أبو عُبَيد : سمعتُ الكِسائيّ يقول : رجلٌ سِنْدَأْوَة وقِنْدَأْوَة : وهو الخفيف .
وقال الفراء : من النون الجريئة . وقال الليث : السند ما ارتفع من الأرض في قُبل جبَل أو وَادِ ، وكلُّ شيء أسنَدْتَ إليه شيئاً فهو مُسنَد . قال : وقال الخليل : الكلام سنَد ومُسنَد ، فالسند كقولك : عبدُ الله رجلٌ صالح ، فعبدُ الله سنَد ، ورجلٌ صَالح مُسنَدٌ إليه .
قال : والمسنَدُ : الدّعِيّ . والمسند : الدهْر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : لا آتيه يد الدهْر ، ويدَ المُسنَد : أي : لا آتِيه أبداً .
وقال أبو سعيد : السِّنْدَأوَةُ : خرْقةُ تكون وقايةً تحت العِمامة من الدُّهن .
قلتُ : والمسنَد من الحديث : ما اتّصل إسناده حتى يُرفع إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) والمرسلُ والمنقطع : ما لَم يتَّصل . ويقال للدَعِيّ : سنيد ، وقال لَبيد :
كريمٌ لا أَحَدُّ ولا سنيدُ
وقال أبو العباس : المسند : كلامُ أولادِ شِيث .
أبو عُبيد عن الأصمعي : سندتُ إلى الشيء أَسنُد سُنوداً : إذا استَنَدْتَ إليه وأسندت إِليه غيري .
ويقال : سانَدْتُه إلى شيء يتسانَدُ إليه . وقال أبو زيد :
سانَدُوه حتى إذا لَمْ يَرَوْه
شُدَّ أجلاَدُه على التَّسْنِيدِ
وما يستند إليه يسمَّى مِسنَداً ومُسنَداً .
السنْد : جيلٌ من الناس تُتاخم بلادُهم بلاد أهلِ الهند ، والنسبة إليهم سنْدِيّ . والسَّنَدُ : بلد معروف في البادية . ومنه قوله :
يا دارمَيَّةَ بالْعَلْياءِ فالسَّنَدِ
والعلياء : اسمُ بلدٍ آخر .
ندس : الحَراني عن ابن السكّيت : رجلٌ نَدِسٌ ونَدُسٌ : إذا كان عالماً بالأخبار .
ورجلٌ نَطِسٌ ونُطُسٌ : للمُبالِغ في الشيء .
ثعلب عن ابن الأعرابي : تندّستُ الخبَر وتحسسْتُه بمعنًى واحد .
وقال الليث : النّدُسُ : السريعُ الاستماع للصّوت الخفيّ .
وقال الأصمعي : النَّدْسُ : الطَّعن ، وقال الكُميت :
ونحن صَبَحْنا آل نَجْرَانَ غارةً
تَميمَ بنَ مُرَ والرِّماح النَّوَادِسَا
حكاه أبو عُبيد عنه .
وفي حديث أبي هُرَيرة ( أنه دخل المسجدَ وهو يَنْدُس الأرض برجلِه ) ، أي : يَضربها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أسماء الخُنْفساء : المَنْدُوسة والفاسيَاء .
قيل : وتَندَّسَ ماءُ البئرِ : إذا فاض من حَوَاليْها .
دنس : قال الليث : الدَّنس في الثياب : لطخ الوَسخ ، ونحوه في الأخلاق .
رجُلٌ دَنسُ المُروءَةِ ، وقد دَنِس دنساً ، والاسم الدَّنس . ودنَّس الرجلُ عرضَه إذا فَعل ما يشينُه .

##### Türkçe

س د ن
**سدن** , **سند** , **ندس** , **دنس** : (kullanılan).

**سدن** : Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) bir hadiste **سِدَانةَ الكَعْبة**’yi ve hacıya su vermeyi zikretti.
Ebû Ubeyd dedi: **سِدَانة الكعبة** : onun hizmetidir.
Ondan denir: **سَدَنْتُ** **أسْدُنُ** **سِدَانة**. Ve bir kavimden **سادِن** olan adam, **سَدَنة**’dendir: onlar hizmetçilerdir.
İbnü’s-Sikkît dedi: **الأسْدانُ** ve **السُّدُون** : **الهَوْدَج**’in elbiselerden onunla örtüldüğü şeydir. Onun teki **سَدَن**’dir.
Amr, babasından: **السَّدِين** : içyağıdır. Ve **السَّدِين** : örtüdür.

**سند** : Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: Şiirin ayıplarından **السِّناد** vardır; o, **الأرداف**’ın ihtilafıdır. Şu sözü gibi:
كأنّ عُيونهُنّ عُيونُ عِينِ
Sonra dedi:
وأَصبَحَ رأسُه مِثلَ اللُّجَيْنِ
Ebû Muhammed el-Müzenî bana, Ebû Halîfe’den, Muhammed b. Sellâm el-Cumahî’den haber verdi ki o şöyle dedi: Kafiyede **السِّنَاء** , **شَيْبٍ** ve **شِيبٍ** gibidir.
Denir: Falan, şiirinde **سانَدَ** etti. Dedi: Bundan dolayı denir: Ayak, **متساندين** olarak çıktı; her baba oğulları bir sancak üzerinde çıktığında ve tek bir sancak üzerinde toplanmadıklarında.
İbn Büzurc dedi: Denir: Şiirde **أَسنَدَ** eder, **إسناداً**; **سانَدَ** manasında, haberin **إِسناد**’ı gibi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السَّنَدُ** : **البُرود**’dan bir türdür.
Hadiste: (O, Âişe’nin üzerinde dört **أثواب سَنَد** gördü). O, tekil ve çoğuldur.
Leys dedi: **السَّنَد** : elbiselerden bir türdür: bir gömlek, sonra onun üstünde ondan daha kısa bir gömlek. Yine böyle, paçavralardan kısa gömlekler; bazısı bazısının altına sokulmuş. Ondan görünen her şeye **سِمْطاً** **سِمطاً** denir.
el-Accec, vahşi bir boğayı vasfederken dedi:
كَتّانها أو سَنَدٍ أَسْماط
İbn Büzurc dedi: **السَّندُ** , elbiselerden **الأَسْناد**’ın tekidir; onlar **البُرود**’dandır. Ve şu beyti okudu:
جُبّةُ أَسْنادٍ نَقِيٌّ لَوْنها
لَم يَضرِب الخيّاطُ فيها بالإبَر
Dedi: O, **البُرُود** cübbelerinin kırmızısıdır.
Dedi: Ve **السَّنَد** (şeddeli) : dağda kavmin **سُنود**’udur. Ve **الإسناد** : binek hayvanını yürüyüşünde **إسناد** etmektir; o, **الذَّميل** ile **الهمْلَجة** arasında bir yürüyüştür.
Ve dedi: Dağda **سنَدْنا** ettik; ve develerimizi orada **أَسنَدْنا**.
İbnü’l-A‘râbî: Adam **سند** etti: **السَّنَد** giydiği zaman; o, **البُرود**’dan bir türdür.
Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **الهبِيطُ** : zayıf olandır. Başkası dedi: **السِّناد** onun gibidir. Şemmer onu inkâr etti. Ve dedi: Ebû Amr dedi: **ناقةٌ سِنَاد** : yaratılışı serttir.
Leys dedi: **ناقةٌ سنادٌ** : uzun bacaklı, hörgücü dayalı (yüksek) olan.
İbn Büzurc dedi: **السِّناد** : develerin sıfatlarındandır; onun **حارِك**’inin yükselmesidir.
Asma‘î dedi: O, göğsü ve önü yüksek olandır; o, **المُساندة**’dir. Şemmer dedi: Yani: onun yaratılışının bazısı bazısına dayanır.
Ebû Ubeyd dedi: Kisâî’nin şöyle dediğini işittim: **رجلٌ سِنْدَأْوَة** ve **قِنْدَأْوَة** : o, hafif olandır.
Ferrâ dedi: **النون**’dan, cesur olan. Leys dedi: **السند** , yerden yükselen şeydir; bir dağın yahut bir vadinin ön tarafında. Ve her şey ki ona bir şeyi **أسنَدْتَ** edersen, o **مُسنَد**’dir. Dedi: Halîl dedi: Söz **سنَد** ve **مُسنَد**’dir; **السند** senin “**عبدُ الله** صالح bir adamdır” sözün gibidir; **عبدُ الله** **سنَد**’dir, ve “salih adam” ona **مُسنَدٌ إليه**’dir.
Dedi: Ve **المسنَدُ** : **الدّعِيّ**’dir. Ve **المسند** : **الدهْر**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Denir: Ona **يد الدهْر** ve **يدَ المُسنَد** gelmem; yani: ona asla gelmem.
Ebû Saîd dedi: **السِّنْدَأوَةُ** : sarığın altında yağdan korunma olan bir bez parçasıdır.
Ben dedim: Hadisten **المسنَد** : isnadı bitişik olup Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) yükseltilene denir. **المرسلُ** ve **المنقطع** : bitişik olmayan şeye. Ve **الدَعِيّ** için denir: **سنيد**. Lebîd dedi:
كريمٌ لا أَحَدُّ ولا سنيدُ
Ebû’l-Abbâs dedi: **المسند** : Şîs oğullarının sözüdür.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **سندتُ** şeye, **أَسنُد** **سُنوداً** : ona dayandığın ve ona başkasını dayandırdığın zaman.
Ve denir: Onu, kendisine **يتسانَدُ** edeceği bir şeye **سانَدْتُ**. Ebû Zeyd dedi:
سانَدُوه حتى إذا لَمْ يَرَوْه
شُدَّ أجلاَدُه على التَّسْنِيدِ
Ve kendisine dayanılan şeye **مِسنَداً** ve **مُسنَداً** denir.
**السنْد** : insanların bir neslidir; ülkeleri Hind ehlinin ülkelerine komşudur. Onlara nisbet **سنْدِيّ**’dir. Ve **السَّنَدُ** : bozkırda bilinen bir beldedir. Ondan şu sözdür:
يا دارمَيَّةَ بالْعَلْياءِ فالسَّنَدِ
Ve **العلياء** : başka bir beldenin adıdır.

**ندس** : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **رجلٌ نَدِسٌ** ve **نَدُسٌ** : haberleri bilen olduğu zaman.
Ve **رجلٌ نَطِسٌ** ve **نُطُسٌ** : bir şeyde aşırıya giden için.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **تندّستُ الخبَر** ve **تحسسْتُه** bir manada birdir.
Leys dedi: **النّدُسُ** : gizli sesi işitmeye çabuk olandır.
Asma‘î dedi: **النَّدْسُ** : saplamadır. Kumeyt dedi:
ونحن صَبَحْنا آل نَجْرَانَ غارةً
تَميمَ بنَ مُرَ والرِّماح النَّوَادِسَا
Ebû Ubeyd onu ondan nakletti.
Ebû Hureyre hadîsinde: (O, mescide girdi; ayağıyla yeri **يَنْدُس** ediyordu); yani: ona vuruyordu.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الخُنْفساء**’nın adları: **المَنْدُوسة** ve **الفاسيَاء**.
Denildi: Ve kuyunun suyu **تَندَّسَ** etti: çevresinden taştığı zaman.

**دنس** : Leys dedi: Elbiselerde **الدَّنس** : pisliğin lekesidir; benzeri ahlâkta da.
**رجُلٌ دَنسُ المُروءَةِ**; ve **دَنِس** etti, **دنساً**; isim **الدَّنس**’tir. Ve adam, kendisini ayıplayacak şeyi yaptığı zaman ırzını **دنَّس** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقْي، وفيه ما يدل على العلوّ والارتفاع. يقال سَنَتِ النَّاقَةُ، إذا سقت الأرض، تسنُو وهي السَّانِيَة. والسَّحابةُ تسنُو الأرضَ، والقوم يَسْتَنُون([3]) لأنفسهم إذا اسْتَقَوا.
ومن الباب سانيت الرَّجُلَ، إذا راضَيتَه، أُسانيه؛ كأنَّ الوُدَّ قد كان ذَوِي ويَبِس، كما جاء في الحديث: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام".
وأمّا الذي يدلُّ على الرِّفعة فالسَّناء ممدود، وكذلك إذا قصرته دلَّ على الرفعة، إلاّ أنَّه لشيءٍ مخصوص، *وهو الضَّوْء. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
(سنب) السين والنون والباء كلمتان متباينتان فالسَّنْبَةُ: الطائفة من الدَّهْر. والكلمة الأخرى السَّنِب، وهو الفرس الواسع الجَري.
(سنت) السين والنون والتاء ليس أصلاً يتفرّع منه، لكنّهم يقولون السَّنُوت([4])، فقال قوم: هو العسل، وقال آخرون: هو الكَمُّون. قال الشاعر:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(سنج) السن والنون والجيم فيه كلمة. ويقولون: إن السِّناج أثرُ دُخَان السِّرَاج في الحائط.
(سنح) السين والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يُحمَل على ظهور الشيء من  مكانٍ بعينهِ، وإن كان مختلَفَاً فيه. فالسّانح: ما أتاك عن يمينك من طائرٍ أو غيره، يقال سَنَحَ سُنُوحاً. والسانح والسَّنيح واحد. قال ذو الرمة:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])ثم استُعير هذا فقيل: سنح لي رأيٌ في كذا، أي عَرَض.
(سنخ) السين والنون والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على أصل الشيء. فالسِّنْخ: الأصل. وأَسْنَاخُ([7]) الثنايا: أصولُها. ويقال سَنَخَ الرجل في العِلم سُنوخاً أي عَلِمَ أصولَه. فأمَّا قولهم سَنِخَ الدُّهْن، إذا تغيَّر، فليس بشيء.
(سند) السين والنون والداء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء. يقال سَنَدتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سنوداً، واستندت استناداً. وأسندتُ غيري إسناداً. والسِّناد: النّاقة القويّة، كأنها أُسنِدت من ظهرها إلى شيءٍ قويّ. والمُسْنَدُ: الدهرُ؛ لأن بعضَه متضامّ. وفَلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. والسَّنَد: ما أقبل عليك من الجبل، وذلك إذا علا عن السَّفْح. والإسناد في الحديث: أن يُسْنَد إلى قائله، وهو ذلك القياس. فأمَّا السِّناد الذي في الشعر فيقال إنَّهُ اختلافُ حركتي الرِّدفين. قال أبو عبيدة: وذلك كقوله:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
ثم قال:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
وهذا مشتق من قولهم: خرج القوم متسانِدين، إذا كانوا على راياتٍ شتى. وهذا من الباب؛ لأنَّ كلَّ واحدةٍ من الجماعة قد ساندت رايةً.
(سنط) السين والنون والطاء ليس بشيء إلاّ السِّناط، وهو الذي لا لِحْيَة له.
(سنع) السين والنون والعين إن كان صحيحاً فهو يدلُّ على جَمَالٍ وخيرٍ ورِفعةٍ. يقال شرفٌ أسنعُ، أي عالٍ مرتفع. وامرأة سنيعة: أي جميلة.
(سنف) السين والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على شدّ شيءٍ. أو تعليق شيء على شيء. فالسِّنَاف: خيط يُشدّ من حَِقْو البعير إلى تصديره ثم يشدُّ في عنقه. قال الخليل: السِّنَاف للبعير مثل اللَّبَبِ للدابّة. بعيرٌ مِسْناف، وذلك إذا أُخّر الرجل فجعل له سناف. يقال أسنفت [البعير([10])]، إذا شددتَه بالسِّناف. ويقال أسنَفُوا أمرَهم، أي أحكَموه. ويقال في المثل لمن يتحيّر في أمره: "قد عَيَّ بالأسناف". قال:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])وحكى بعضهم: سَنَفْتُ البعير، مثل أَسنفْت. وأبى الأصمعيُّ إلاّ أسنفت. وأما السِّنْف فهو وعاء ثَمَر المَرْخِ يشبه آذانَ الخيل. وهو من الباب؛ لأنَّهُ مُعلَّق على شجرة. وقال أبو عمرو: السِّنْف: الورقة. قال ابن مُقبل:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *
(سنق) السين والنون والقاف فيه كلمةٌ واحدة، وهي السَّنَق، وهو كالبَشَم. يقال شرِب الفَصيل حتى سَنِق. وكذلك الفرس، من العلَف. وهو كالتُّخَم في الناس.
(سنم) السين والنون والميم أصلٌ واحد، يدلُّ على العلوّ والارتفاع.فالسَّنَام معروف. وتسنَّمت: علَوت. وناقة سَنِمَةٌ: عظيمة السَّنام. وأسنمتُ النارَ : أعلَيْتُ لهبَها. وأَسْنُمَةُ: موضع.
---------------------
([1]) وكذلك تسنهت.
([2]) لم يصرح بتفسيرها. والسنهاء: التي أصابتها السنة المجدبة.
([3]) في المجمل: "يسنون". وفي اللسان: "والقوم يسنون لأنفسهم، إذا استقوا. ويستنون، إذا سنوا لأنفسهم".
([4]) وفيه لغة أخرى: "سنوت" كسنور.
([5]) البيت للحصين بن القعقاع. كما في اللسان (سنت، قرد)، وروايته في (سنت، قرد، ألس): "هم السمن بالسنوت".
([6]) ديوان ذي الرمة 79 برواية : "إذ مرت".
([7]) في الأصل والمجمل: "سناخ"، صوابه من اللسان والجمهرة.
([8]) البيت لعبيد بن الأبرص في ديوانه 45 واللسان (سند). وصدره: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) صواب إنشاد البيت بتمامه:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
    لكن كذا ورد إنشاده في المجمل والمقاييس والصحاح، ويروى: "كاللجين" بفتح اللام، وهو ورق الشجر يخبط، فهو لونان: رطب ويابس.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) لعمرو بن كلثوم في معلقته واللسان.
([12]) صدره كما في اللسان (سنف):  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

ـ

##### Türkçe

(سîn ve **النون** ve onları üçleyen şey(ler) babı)
(**سنه**) **السين** ve **النون** ve **الهاء** tek bir asıldır; bir zamana delâlet eder. **السَّنَة** bilinir; ondan **هاء** düşmüştür. Görmüyor musun ki sen **سُنيْهَة** dersin. Ve denilir: **سَنَهَتِ النخلةُ**, üzerine yıllar geldiği zaman. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259], yani yılların üzerine gelip onu değiştirerek (bozarak) değiştirdiği şey gibi olmadı. Ve hurma ağacı **السَّنْهاء**dır.
(**سني**) **السين** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; bir sulamaya delâlet eder; ve onda yücelik ve yükselmeye delâlet eden şey vardır. Denilir: **سَنَتِ النَّاقَةُ**, yeri suladığı zaman; **تسنُو** eder ve o **السَّانِيَة**dir. Ve bulut yeri **تسنُو** eder; ve kavim kendileri için su çektikleri zaman kendileri için **يَسْتَنُون** ederler.
Ve babdandır: **سانيتُ الرَّجُلَ**, onu razı ettiğin zaman; **أُسانيه**; sanki sevgi kurumuş ve kurumuş (katılaşmış) idi; hadiste geldiği gibi: "Akrabalık bağlarınızı, selâm ile de olsa, ıslatın."
Yüceliğe delâlet edene gelince: **السَّناء** uzatılmıştır; ve onu kısalttığın zaman da yüceliğe delâlet eder; ancak o, özel bir şey içindir; o da **الضَّوْء**dur. Allah (celle senâuhu) buyurdu: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾ [النور 43].
(**سنب**) **السين** ve **النون** ve **الباء** birbirinden ayrı iki kelimedir: **السَّنْبَةُ**: zamanın bir taifesi (bir bölüğü). Diğer kelime **السَّنِب**dir; o, koşusu geniş (çok hızlı) attır.
(**سنت**) **السين** ve **النون** ve **التاء** kendisinden dallanılan bir asıl değildir; fakat onlar **السَّنُوت** derler. Bir kavim dedi ki: o baldır; başkaları dedi ki: o kimyondur. Şair dedi ki:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا
(**سنج**) **السين** ve **النون** ve **الجيم**de bir kelime vardır. Ve derler: **السِّناج** duvardaki kandil dumanının izidir.
(**سنح**) **السين** ve **النون** ve **الحاء** tek bir asıldır; belirli bir yerden bir şeyin ortaya çıkmasına hamledilir; her ne kadar onda ihtilaf edilmiş olsa da. **السّانح**: kuştan veya başkasından sağından sana gelen şeydir. **سَنَحَ سُنُوحاً** denilir. **السانح** ile **السَّنيح** birdir. ذو الرمة dedi ki:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ
Sonra bu ödünç alındı da denildi: Bana şunda bunda bir görüş **سنح** etti; yani arız oldu (belirdi).
(**سنخ**) **السين** ve **النون** ve **الخاء** tek bir asıldır; şeyin aslına delâlet eder. **السِّنْخ**: asıl. **أَسْنَاخُ** azı dişlerinin: onların kökleridir. Ve denilir: Adam ilimde **سَنَخَ** etti, **سُنوخاً**; yani onun asıllarını bildi. Ama onların “yağ **سَنِخَ** etti” sözü, değiştiği zaman, bir şey değildir.
(**سند**) **السين** ve **النون** ve **الدال** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye bitişmesine delâlet eder. Denilir: Bir şeye **سَنَدتُ**; **أَسْنُدُ** (onu) **سنوداً**; ve **استندتُ** **استناداً**. Ve başkasını **أسندتُ** **إسناداً**. Ve **السِّناد**: güçlü dişi devedir; sanki sırtından güçlü bir şeye dayandırılmıştır. Ve **المُسْنَدُ**: zamandır; çünkü onun bir kısmı (diğer bir kısmına) bitişiktir. Ve falan **سَنَدٌ**dur; yani dayanaktır. Ve **السَّنَد**: dağdan sana doğru gelen (yüz)dür; bu, **السَّفْح**tan (dağın eteğinden) yükseldiği zaman olur. Ve hadiste **الإسناد**: onu söyleyenine isnad edilmesidir; o da o kıyastır. Şiirdeki **السِّناد**a gelince, denilir ki o, iki **الرِّدف**in harekesinin farklılığıdır. Ebû Ubeyde dedi ki: bu, onun şu sözü gibidir:
كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ
Sonra dedi ki:
وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ
Ve bu, onların “kavim **متسانِدين** olarak çıktı” sözünden türetilmiştir; ayrı ayrı sancaklar üzere oldukları zaman. Ve bu babdandır; çünkü cemaatten her bir (taife) bir sancağa **ساندت** etmiştir.
(**سنط**) **السين** ve **النون** ve **الطاء** bir şey değildir; ancak **السِّناط**tır; o, sakalı olmayan kimsedir.
(**سنع**) **السين** ve **النون** ve **العين** sahih ise, o güzelliğe, hayra ve yüceliğe delâlet eder. Denilir: **شرفٌ أسنعُ**; yani yüksek, yüce. Ve **امرأة سنيعة**: yani güzel.
(**سنف**) **السين** ve **النون** ve **الفاء** bir asıldır; bir şeyi bağlamaya delâlet eder. Yahut bir şeyi bir şeye asmaya. **السِّنَاف**: devenin **حَِقْو**undan göğsüne (önüne) bağlanan, sonra boynunda bağlanan bir iptir. Halîl dedi ki: Deve için **السِّنَاف**, binek hayvanı için **اللَّبَب** gibidir. **بعيرٌ مِسْناف**: bu, adam geriye bırakıldığı da ona bir **سناف** yapıldığı zaman olur. Denilir: **أسنفتُ** **البعير**, onu **السِّناف** ile bağladığın zaman. Ve denilir: Onlar işlerini **أسنَفُوا**; yani onu sağlamlaştırdılar. Ve işinde şaşırana mesel olarak denilir: "قد عَيَّ بالأسناف". Dedi ki:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا
Bazıları rivayet etti: **سَنَفْتُ** deveyi; **أَسنفْت** gibi. Ve الأصمعيّ ancak **أسنفت** (denmesini) kabul etti. **السِّنْف**e gelince: o, **المَرْخ** meyvesinin kabıdır; atların kulaklarına benzer. Ve o babdandır; çünkü o bir ağaca asılıdır. Ebû Amr dedi ki: **السِّنْف**: yapraktır. İbn Mukbil dedi ki:
تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ
(**سنق**) **السين** ve **النون** ve **القاف**ta tek bir kelime vardır; o da **السَّنَق**tır; o, **البَشَم** gibidir. Denilir: Süt emen yavru, içti de **سَنِق** etti. Ve aynı şekilde at, yemden (dolayı). O, insanlarda **التُّخَم** gibidir.
(**سنم**) **السين** ve **النون** ve **الميم** tek bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. **السَّنَام** bilinir. Ve **تسنَّمتُ**: yükseldim. Ve **ناقة سَنِمَةٌ**: büyük hörgüçlü. Ve ateşi **أَسنمتُ**: alevini yükselttim. Ve **أَسْنُمَةُ**: bir yerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ن د
تسانـد إلـى الحائـط‏.‏
وسونـد المريض وقال‏:‏ ساندوني‏.‏
ونزلنا في سند الجبل والوادي وهو مرتفع من الأرض في قبله والجمع أسناد‏.‏
وناقة سناد‏:‏ طويلة القوائم‏.‏
وساند الشاعر سناداً‏.‏
ولا أفعله آخر المسند وهو الدهر‏.‏
ورأيت مكتوباً بالمسند كذا وهو خطّ حمير‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أسندت إليه أمري وأقبل عليه الذئبان متساندين‏:‏ متعاضدين‏.‏
يقـال‏:‏ غـزا فلـان وفلان متساندين وخرجوا متساندين على رايات شتى كل على حاله‏.‏
وهو سندي ومستندي وسيد سند‏.‏
وحديث مسند والأسانيد قوائم الحديث وهو حديث قويّ السند‏.‏
وكان فلان فـي مشربـة فأسنـدت إليـه أي صعدت‏.‏
وناقة مساندة القرا‏:‏ قويته كأنما سوند بعضه إلى بعض‏.‏
قال الجعديّ‏:‏ وتيه عليها نسـج ريـح مريضـة قطعت بحرجوج مساندة القـرا وأحسن إليه فهو يسانده‏:‏ يكافئه‏.‏

##### Türkçe

س ن د
**تسانـد** duvara yaslandı.
Ve hasta **سونـد** edildi ve dedi ki: “Beni **ساندوني** (dayandırın/destekleyin).”
Ve dağın ve vadinin **سند**’inde indik; o, ön tarafında yerden yüksek olandır; çoğulu **أسناد**’dır.
Ve **ناقة سناد**: uzun bacaklıdır.
Ve şair **ساند** etti, **سناداً**.
Ve onu, **آخر المسند** olan (yani) dehr (zaman) dışında yapmam.
Ve **بالمسند** yazılmış olarak şöyle gördüm; o, Himyer yazısıdır.
Ve mecazdan: Ona işimi **أسندت** (dayadım/havale ettim); ve iki kurt ona **متساندين** olarak yöneldi: birbirine yardım edenler olarak.
Denilir ki: Falan ve falan **متساندين** olarak gazâ etti; ve türlü bayraklar üzerinde, her biri kendi hâli üzere, **متساندين** olarak çıktılar.
Ve o, benim **سندي**’mdir ve **مستندي**’mdir; ve **سيد سند**.
Ve **حديث مسند**; ve **الأسانيد** hadisin direkleridir; ve o, **قويّ السند**’li bir hadistir.
Ve falan bir **مشربـة**’de idi; ona **فأسنـدت**; yani çıktım.
Ve **ناقة مساندة القرا**: onu kuvvetlendirdim; sanki onun bir kısmı bir kısmına **سوند** edilmiş gibi.
El-Ca‘dî dedi ki:
Ve onun üzerinde, hasta bir rüzgârın dokuması (vardır); **بحرجوج** ile, **مساندة القـرا** olarak kesilmiş.
Ve ona iyilik etti; artık o, onu **يسانده**: ona karşılık verir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي، والجمع أَسْنادٌ، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً، فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه أَي أَسنَدتُه إِليه؛ قال أَبو زيد:
سانَدُوه، حتى إِذا لم يَرَوْه
شُدَّ أَجلادُه على التسنيد
وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى مِسْنَداً، وجمعه المَسانِدُ. الجوهري: السَّنَدُ ما قابلك من الجبل وعلا عن السفح. والسَّنَدُ: سنود القوم في الجبل. وفي حديث أُحُد: رأَيت النساءَ يُسْنِدْن في الجبل أَي يُصَعِّدْن، ويروى بالشين المعجمة وسنذكره. وفي حديث عبد الله بن أَنيس: ثم أَسنَدوا إِليه في مَشْرُبة أَي صَعِدوا. وخُشُبٌ مُسَنَّدة: شُدِّد للكثرة. وتَسانَدْتُ إِليه: استَنَدْتُ. وساندْت الرجلَ مسانَدَةً إذا عاضَدْتَهُ وكاتَفْتَه. وسَنَدَ في الجبل يَسْنُدُ سُنوداً وأَسنَد: رَقِيَ. وفي خبر أَبي عامر: حتى يُسْنِدَ عن يمين النُّمَيرِة بعد صلاة العصر. والمُسْنَد والسَّنِيد: الدَّعِيُّ. ويقال للدعِيِّ: سَنِيدٌ؛ قال لبيد: كريمٌ لا أَجدُّ ولا سَنِيدُ
وسَنَد في الخمسين مثلَ سُنود الجبل أَي رَقيَ، وفلانٌ سَنَدٌ أَي معتَمَدٌ.
وأَسنَد في العَدْو: اشتدّ وجَمَّد. وأَسنَد الحديثَ: رفعه. الأَزهري: والمُسْنَد من الحديث ما اتصل إِسنادُه حتى يُسْنَد إِلى النبي، صلى الله عليه وسلم، والمُرْسَل والمُنْقَطِع ما لم يتصل. والإِسنادِ في الحديث: رَفْعُه إِلى قائله. والمُسْنَدُ: الدهر. ابن الأَعرابي: يقال لا آتيه يَدَ الدهر ويَدَ المُسْنَد أَي لا آتِيهِ أَبداً.
وناقة سِنادٌ: طويلة القوائم مُسْنَدَةُ السَّنام، وقيل: ضامرة؛ أَبو عبيدة: الهَبِيطُ الضامرة؛ وقال غيره: السِّنادُ مثله، وأَنكره شمر. وناقة مُسانَدةُ القَرى: صُلْبَتُه مُلاحِكَتُه؛ أَنشد ثعلب:
مُذَكَّرَةُ الثُّنْيا مُسانِدَةُ القَرَى،
جُمالِيَّة تَخْتَبُّ ثم تُنيبُ
ويروى مُذَكِّرة ثنيا. أَبو عمرو: ناقة سناد شديدة الخَلْق؛ وقال ابن برزج: السناد من صفة الإِبل أَن يُشْرِفَ حارِكُها. وقال الأَصمعي في المُشْرِفة الصدر والمُقَدَّم وهي المُسانِدَة، وقال شمر أَي يُساند بعض خلقها بعضاً؛ الجوهري: السِّناد الناقة الشديدة الخلق؛ قال ذو الرمة: جُمالِيَّةٌ حَرْفٌ سِنادٌ، يُشِلُّها
وظِيفٌ أَزَجُّ الخَطوِ، ظَمآنُ سَهْوَقُ
جُمالِيَّة: ناقة عظيمة الخَلْق مُشَبَّهَة بالجمل لعُظْم خلقها. والحَرْفُ: الناقة الضامرة الصُّلعبة مشبهة بالحَرْف من الجبل. وأَزَجُّ الخَطْوِ: واسِعُه. وظَمآنُ: ليس بِرَهِلٍ، ويروى رَيَّانُ مكان ظمآنُ، وهو الكثير المخ، والوَظِيفُ: عظم الساق، والسَّهْوَقُ: الطويل. والإِسنادُ: إِسناد الراحلة في سيرها وهو سير بين الذّمِيلِ والهَمْلَجَة.
ويقال: سَنَدْنا في الجَبل وأَسنَدْنا جَبَلَها فيها
(* قوله «جبلها
فيها» كذا بالأصل المعوّل عليه ولعله محرف عن خيلنا فيه أو غير ذلك) . وفي حديث عبد الله بن أَنيس: ثم أَسَندُوا إِليه في مَشْرُبَة أَي صَعِدوا إِليه. يقال: أَسنَدَ في الجبل إِذا ما صَعَّدَه.
والسنَدُ: أَن يَلْبَسَ قميصاً طويلاً تحت قميص أَقَصَر منه. ابن الأَعرابي: السَّنَدُ ضُروبٌ من البرود. وفي الحديث: أَنه رأَى على عائشة، رضي الله عنها، أَربعة أَثواب سَنَدٍ، وهو واحد وجمع؛ قال الليث: السَّندُ ضرب من الثياب قميص ثم فوقه قميص أَقصر منه، وكذلك قُمُص قصار من خِرَق مُغَيَّب بعضها تحت بعض، وكلُّ ما ظهر من ذلك يسمى: سِمْطاً؛ قال العجاج يصف ثوراً وحشيّاً:
كَتَّانُها أَو سنَدٌ أَسماطُ
وقال ابن بُزُرخ: السنَدُ الأَسنادُ
(* قوله «السند الأسناد» كذا بالأصل
ولعله جمعه الاسناد أي بناء على أن السند مفرد، وحينئذ فقوله: جبة أسناد أي من أسناد.)
من الثياب وهي من البرود، وأَنشد:
جُبَّةُ أَسنادٍ نَقِيٌّ لونُها،
لم يَضْرِبِ الخيَّاطُ فيها بالإِبَرْ
قال: وهي الحمراء من جِبابِ البرود. ابن الأَعرابي: سَنَّدَ الرجلُ إِذا لَبِس السَّنَد وهو ضرب من البرود. وخرجوا مُتسانِدينَ إِذا خرجوا على راياتٍ شَتَّى. وفي حديث أَبي هريرة: خرج ثُمامة بن أُثال وفلان مُتسانِدَين أَي مُتعاوِنَين، كأَنَّ كل واحد منهما يُسْنِدُ على الآخر ويستعين به.والمُسْنَدُ: خط لحمير مخالف لخطنا هذا، كانوا يكتبونه أَيام ملكهم فيما بينهم، قال أَبو حاتم: هو في أَيديهم إِلى اليوم باليمن. وفي حديث عبد الملك: أَن حَجَراً وُجد عليه كتاب بالمسند؛ قال: هي كتابة قديمة، وقيل: هو خط حمير؛ قال أَبو العباس: المُسْنَدُ كلام أَولاد شيث. والسِّنْد: جيل من الناس تُتاخم بلادُهم بلادَ أَهل الهند، والنسبة إِليهم سِنْديّ.
أَبو عبيدة: من عيوب الشعر السِّنادُ وهو اختلاف الأَرْدادِ، كقول عَبِيد بن الأَبرص:
فَقَدْ أَلِجُ الخِباءَ على جَوارٍ،
كأَنَّ عُيونَهُنَّ عُيونُ عِينِ
ثم قال:
فإِنْ يكُ فاتَني أَسَفاً شَبابي
وأَضْحَى الرأْسُ مِني كاللُّجَينِ
وهذا العجز الأَخير غيره الجوهري فقال:
وأَصبح رأْسُه مِثلَ اللُّجَينِ
والصواب في إِنشادهما تقديم البيت الثاني على الأَول. وروي عن ابن سلام أَنه قال: السَّنادُ في القوافي مثل شَيْبٍ وشِيبٍ؛ وساندَ فلان في شعره. ومن هذا يقال: خرج القوم مُتسانِدين أَي على رايات شَتى إِذا خرج كل بني أَب على راية، ولم يجتمعوا على راية واحدة، ولم يكونوا تحت راية أَمير واحد. قال ابن بُزرُخ: يقال أَسنَد في الشعر إِسناداً بمعنى سانَدَ مثل إِسناد الخبر، ويقال سانَدَ الشاعر؛ قال ذو الرمة:
وشِعْرٍ، قد أَرِقْتُ له، غَريبٍ
أُجانِبُه المَسانِدَ والمُحالا
ابن سيده: سانَدَ شعره سِناداً وسانَدَ فيه كلاهما: خالف بين الحركات التي تلي الأَرْدافَ في الروي، كقوله:
شَرِبنا مِن دِماءِ بَني تَميمٍ
بأَطرافِ القَنا، حتى رَوِينا
وقوله فيها:
أَلم ترأَنَّ تَغْلِبَ بَيْتُ عِزٍّ،
جبالُ مَعاقِلٍ ما يُرْتَقَيِنا؟
فكسر ما قبل الياء في رَوِينا وفتح ما قبلها في يُرْتَقَيْنا، فصارت قَيْنا مع وينا وهو عيب. قال ابن جني: بالجملة إِنَّ اختلاف الكسرة والفتحة قبل الرِّدْفِ عيب، إِلاَّ أَنَّ الذي استهوى في استجازتهم إِياه أَن الفتحة عندهم قد أُجريَتْ مُجْرى الكسرة وعاقَبتها في كثير من الكلام، وكذلك الياء المفتوح ما قبلها قد أُجريت مجرى الياء المكسور ما قبلها، أَما تَعاقُبُ الحركتين ففي مواضع: منها أَنهم عَدَلوا لفظ المجرور فيما لا ينصرف إِلى لفظ المنصوب، فقالوا مررت بعُمَر كما قالوا ضربت عُمر، فكأَن فتحة راء عُمَر عاقبت ما كان يجب فيها من الكسرة لو صرف الاسم فقيل مررت بعُمرٍ، وأَما مشابهة الياء المكسور ما قبلها للياء المفتوح ما قبلها فلأَنهم قالوا هذا جيب بَّكر فأَغموا مع الفتحة، كما قالوا هذا سعيد دَّاود، وقالوا شيبان وقيس عيلان فأَمالوا كما أَمالوا سِيحان وتِيحان، وقال الأَحفش بعد أَن خصص كيفية السناد: أَما ما سمعت من العرب في السناد فإِنهم يجعلونه كل فساد في آخر الشعر ولا يحدّون في ذلك شيئاً وهو عندهم عيب، قال: ولا أَعلم إِلاَّ أَني قد سمعت بعضهم يجعل الإِقواءَ سناداً؛ وقد قال الشاعر:
فيه سِنادٌ وإِقْواءٌ وتحْريدُ
فجعل السناد غير الإِقْواء وجعله عيباً. قال ابن جني: وجه ما قاله أَبو الحسن أَنه إِذا كان الأَصل السِّناد إِنما هو لأَن البيت المخالف لبقية الأَبيات كالمسند إِليها لم يمتنع أَن يشيع ذلك في كل فساد في آخر البيت فيسمى به، كما أَن القائم لما كان إِنما سمي بهذا الاسم لمكان قيامه لم يمتنع أَن يسمى كل من حدث عنه القيام قائماً؛ قال: ووجه من خص بعض عيوب القافية بالسناد أَنه جار مجرى الاشتقاق، والاشتقاق على ما قدمناه غير مقيس، إِنما يستعمل بحيث وضع إِلاَّ أَن يكون اسم فاعل أَو مفعول على ما ثبت في ضارب ومضروب؛ قال وقوله:
فيه سناد وإِقواءٌ وتحريد
الظاهر منه ما قاله الأَخفش من أَن السناد غير الإِقواء لعطفه إِياه عليه، وليس ممتنعاً في القياس أَن يكون السناد يعني به هذا الشاعرُ الإِقواءَ نفْسَه، إِلاَّ أَنه عطف الإِقواءَ على السناد لاختلاف لفظيهما كقول الحطيئة:
وهِنْد أَتى مِن دونِها النَّأْيُ والبُعْدُ
قال: ومثله كثير. قال: وقول سيبويه هذا باب المُسْنَد والمُسْنَد إِليه؛ المسند هو الجزء الأَول من الجملة، والمسند إِليه الجزء الثاني منها، والهاء من إِليه تعود على اللام في المسند الأَول، واللام في قوله والمسند إِليه وهو الجزءُ الثاني يعود عليها ضمير مرفوع في نفس المسند، لأَنه أُقيم مُقام الفاعل، فإِن أَكدت ذلك الضمير قلت: هذا باب المُسْنَدِ والمُسْنَدِ هُو إِليه. قال الخليل: الكلام سَنَدٌ ومُسْنَدٌ، فالسَّنَدُ كقولك (* قوله «فالسند كقولك إلخ» كذا بالأصل المعوّل عليه ولعل الأحسن سقوط فالسند أَو زيادة والمسند). عبدالله رجل صالح، فعبدالله سَنَدٌ، ورجل صالح مُسْنَدٌ إِليه؛ التهذيب في ترجمة قسم قال الرياشي: أَنشدني الأَصمعي في النون مع الميم:
تَطْعُنُها بخَنْجرٍ مِن لَحْم،
تحتَ الذُّنابى، في مكانٍ سُخْن
قال: ويسمى هذا السناد. قال الفراءُ: سمى الدال والجيم الإِجادة؛ رواه عن الخليل.
الكسائي: رجل سِنْدَأْوَةٌ وقِنْدَأْوةٌ وهو الخفيفُ؛ وقال الفراءُ: هي من النُّوق الجريئَة. أَبو سعيد: السِّنْدَأْوَةُ خِرْقَة تكون وقايَةً تحت العمامة من الدُّهْن.
والأَسْنادُ: شجر. والسَّندانُ: الصَّلاءَةُ.
والسِّنْدُ: جِيل معروف، والجمع سُنودٌ وأَسْنادٌ.
وسِنْدٌ: بلادٌ، تقول سِنْديٌّ للواحد وسِندٌ للجماعة، مثل زِنجيٍّ وزِنْجٍ.
والمُسَنَّدَةُ والمِسْنَديَّةُ: ضَرْب من الثياب. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها: أَنه رأَى عليها أَربعة أَثواب سَنَد؛ قيل: هو نوع من البرود اليمانِية وفيه لغتان: سَنَدٌ وسَنْد، والجمع أَسناد.
وسٍَِنْدادٌ: موضع. والسَّنَدُ: بلد معروف في البادية؛ ومنه قوله: يا دارَ مَيَّةَ بالعَلْياءِ فالسَّنَدِ
والعَلياءُ: اسم بلد آخر. وسِنداد: اسم نهر؛ ومنه قول الأَسْوَدِ بنِ يَعْفُر:
والقَصْرِ ذِي الشُّرُفاتِ مِن سِنداد

##### Türkçe

**السَّنَدُ**: yerden yükselen şey; dağın yahut vadinin ön tarafında olan.
Çoğulu **أَسْنادٌ**’dır; bunun dışında başka bir şekilde çoğul yapılmaz. Her şey ki ona bir şeyi dayadın; o, **مُسْنَد**’dir. Ve “bir şeye dayandı” **سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً**; ve **استَنَدَ** ve **تسانَد**; ve **أَسْنَد** ve başkasını **أَسنَدَ**. Ve denir: “Onu şeye dayadım” **سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه**; yani “onu ona dayadım”; Ebû Zeyd dedi:
سانَدُوه، حتى إِذا لم يَرَوْه
شُدَّ أَجلادُه على التسنيد

Ve kendisine dayanılan şeye **مِسْنَداً** denir; çoğulu **المَسانِدُ**’dir. Cevherî: **السَّنَدُ** dağdan sana karşı gelen ve yamaçtan yüksek olan şeydir. Ve **السَّنَدُ**: kavmin dağda yükselmesi. Uhud hadîsinde: “Kadınları dağda **يُسْنِدْن** gördüm” yani “yükseliyorlar”; ve **الشين**’li (mu‘ceme) ile de rivayet olunur; onu zikredeceğiz. Abdullah b. Enîs hadîsinde: “Sonra bir **مَشْرُبة**’de ona doğru **أَسنَدوا**” yani “yükseldiler”. Ve **خُشُبٌ مُسَنَّدة**: çokluk için şeddelendi. Ve “Ona doğru dayandım” **تَسانَدْتُ إِليه**: “dayandım” **استَنَدْتُ**. Ve “adamı destekledim” **ساندْت الرجلَ مسانَدَةً**: onu yardım ettim ve omuz omuza verdim. Ve “dağda yükseldi” **سَنَدَ في الجبل يَسْنُدُ سُنوداً** ve **أَسنَد**: tırmandı. Ebû Âmir haberinde: “İkindi namazından sonra **النُّمَيرِة**’nin sağından uzaklaşıncaya dek **يُسْنِدَ**.” Ve **المُسْنَد** ile **السَّنِيد**: **الدَّعِيُّ** (nesebi iddia edilen). Ve **الدعِيِّ** için: **سَنِيدٌ** denir; Lebîd dedi:
كريمٌ لا أَجدُّ ولا سَنِيدُ

Ve “elli yaşta dağın yükselişi gibi yükseldi” **سَنَد في الخمسين مثلَ سُنود الجبل** yani tırmandı; ve “falanca **سَنَدٌ**” yani dayanılan (güvenilen).

Ve koşuda **أَسنَد**: şiddetlendi ve katılaştı. Ve hadîsi **أَسنَد الحديثَ**: onu yükseltti. Ezherî: hadîsten **المُسْنَد**: isnadı bitişik olup Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, dayandırılıncaya kadar bağlı olan; **المُرْسَل** ve **المُنْقَطِع** ise bağlı olmayan. Ve hadîste **الإِسنادِ**: onu söyleyenine yükseltmektir. Ve **المُسْنَدُ**: zaman. İbnü’l-A‘râbî: “Ona zamanın eliyle ve **المُسْنَد**’in eliyle gelmem” denir; yani “ona asla gelmem”.

Ve **ناقة سِنادٌ**: bacakları uzun, hörgücü dayalı; ve denildi: zayıf (cılız); Ebû Ubeyde: **الهَبِيطُ** zayıf olandır; başkası dedi: **السِّنادُ** da onun gibidir; Şemmer bunu inkâr etti. Ve **ناقة مُسانَدةُ القَرى**: sırtının sertliği, omuzlarının birbirine yapışıklığı; Sa‘leb inşad etti:
مُذَكَّرَةُ الثُّنْيا مُسانِدَةُ القَرَى،
جُمالِيَّة تَخْتَبُّ ثم تُنيبُ

Ve **مُذَكِّرة ثنيا** diye de rivayet olunur. Ebû Amr: **ناقة سناد** yaratılışı sert olan devedir; İbn Berzec dedi: develerin sıfatından **السناد**: omuz başının (**حارِكُها**) yükselmesidir. Asma‘î, göğsü ve önü yüksek olana, o da **المُسانِدَة**’dir, dedi; Şemmer dedi: yani yaratılışının bir kısmı bir kısmına dayanır; Cevherî: **السِّناد** yaratılışı sert dişi devedir; Zü’r-Rumme dedi:
جُمالِيَّةٌ حَرْفٌ سِنادٌ، يُشِلُّها
وظِيفٌ أَزَجُّ الخَطوِ، ظَمآنُ سَهْوَقُ

**جُمالِيَّة**: yaratılışı büyük, yaratılışının büyüklüğünden dolayı deveye benzetilmiş dişi deve.
Ve **الحَرْفُ**: zayıf, sert dişi deve; dağdaki **الحَرْف**’e benzetilmiş. Ve **أَزَجُّ الخَطْوِ**: adımı geniş olan. Ve **ظَمآنُ**: gevşek (şişman) değildir; **ظَمآنُ** yerine **رَيَّانُ** diye rivayet olunur; o, iliği çok olandır. Ve **الوَظِيفُ**: incik kemiği. Ve **السَّهْوَقُ**: uzun.

Ve **الإِسنادُ**: binitin yürüyüşünde **إِسناد**; o, **الذّمِيلِ** ile **الهَمْلَجَة** arasında bir yürüyüştür.

Ve denir: “Dağda yükseldik ve onun dağını onda yükselttik” **سَنَدْنا في الجَبل وأَسنَدْنا جَبَلَها فيها**
(* “جبلها فيها” sözü: asılda güvenilen nüshada böyledir; muhtemelen “خيلنا فيه” yahut başka bir şeyden tahrif edilmiştir). Ve Abdullah b. Enîs hadîsinde: “Sonra bir **مَشْرُبَة**’de ona doğru **أَسَندُوا**” yani ona doğru yükseldiler. Denir: “Dağda **أَسنَدَ**” dağa doğru yükselttiği zaman.

Ve **السنَدُ**: kısa bir gömleğin altına ondan uzun bir gömlek giymesidir. İbnü’l-A‘râbî: **السَّنَدُ** **البرود**’dan türlerdir. Hadîste: Aişe’nin, Allah ondan razı olsun, üzerinde dört **سَنَد** elbisesi gördüğü; o, tekil ve çoğuldur. Leys dedi: **السَّندُ** elbiselerden bir türdür: bir gömlek, sonra onun üstünde ondan daha kısa bir gömlek; ve yine, bez parçalarından kısa gömlekler; bir kısmı bir kısmının altında gizlenmiş; bunlardan görünen her şeye **سِمْطاً** denir; ‘Accâc, yabanî bir boğayı vasfederken dedi:
كَتَّانُها أَو سنَدٌ أَسماطُ

İbn Büzurh dedi: **السنَدُ الأَسنادُ**
(* “السند الأسناد” sözü: asılda böyledir; muhtemelen çoğulu **الاسناد**’dır; yani **السند**’in müfred olduğu kabulüne göre; o vakit “**جبة أسناد**” yani **أسناد**’dan (yapılmış) demektir.)
elbiselerden; onlar **البرود**’dandır. Ve inşad etti:
جُبَّةُ أَسنادٍ نَقِيٌّ لونُها،
لم يَضْرِبِ الخيَّاطُ فيها بالإِبَرْ

Dedi: o, **البرود** cübbelerinden kırmızı olandır. İbnü’l-A‘râbî: adam **سَنَّدَ**; **السَّنَد** giydiği zaman; o, **البرود**’dan bir türdür. Ve “**مُتسانِدينَ** çıktılar” denir; türlü türlü sancaklar üzerinde çıktıkları zaman. Ebû Hureyre hadîsinde: “Sümâme b. Üsâl ve falanca **مُتسانِدَين** çıktı” yani “yardımlaşan iki kişi”; sanki her biri ötekine dayanır ve onunla yardım ister. Ve **المُسْنَدُ**: Himyer’e ait bir yazı; bizim bu yazımıza muhalif; krallıkları günlerinde aralarında onunla yazarlardı. Ebû Hâtim dedi: Yemen’de bugün dahi onların ellerindedir. Abdülmelik hadîsinde: “Bir taş bulundu; üzerinde **المسند** ile yazı vardı”; dedi: o, eski bir yazıdır; ve denildi: o, Himyer yazısıdır. Ebû’l-Abbâs dedi: **المُسْنَدُ** Şît oğullarının sözüdür.

Ve **السِّنْد**: insanların bir neslidir; ülkeleri Hind ehlinin ülkelerine komşudur; onlara nisbet **سِنْديّ**’dir.

Ebû Ubeyde: şiirin ayıplarından **السِّنادُ** vardır; o, **الأَرْدادِ**’ın (rediflerin) ihtilafıdır; ‘Ubeyd b. el-Ebras’ın sözü gibi:
فَقَدْ أَلِجُ الخِباءَ على جَوارٍ،
كأَنَّ عُيونَهُنَّ عُيونُ عِينِ

Sonra dedi:
فإِنْ يكُ فاتَني أَسَفاً شَبابي
وأَضْحَى الرأْسُ مِني كاللُّجَينِ

Ve bu son mısraı Cevherî değiştirdi; şöyle dedi:
وأَصبح رأْسُه مِثلَ اللُّجَينِ

Ve ikisini inşadda doğrusu, ikinci beyti birincinin önüne almaktır. İbn Sellâm’dan rivayet olundu: “Kafiyelerde **السَّنادُ**, **شَيْبٍ** ve **شِيبٍ** gibidir”; ve falanca şiirinde **ساندَ** etti. Bundan dolayı denir: “Kavim **مُتسانِدين** çıktı” yani türlü türlü sancaklar üzerinde; her baba oğulları bir sancak üzerinde çıktığı, tek bir sancakta toplanmadıkları, tek bir emir sancağı altında olmadıkları zaman. İbn Büzurh dedi: şiirde **أَسنَد** “**إِسناداً**” denir; **سانَدَ** manasında; haberin **إِسناد**’ı gibi. Ve “şair **سانَدَ** etti” denir; Zü’r-Rumme dedi:
وشِعْرٍ، قد أَرِقْتُ له، غَريبٍ
أُجانِبُه المَسانِدَ والمُحالا

İbn Sîde: “Şiirinde **سانَدَ** etti” **سِناداً** ve “onda **سانَدَ** etti” ikisi de: revîde **الأَرْدافَ**’ı izleyen harekeler arasında ihtilaf yaptı; şu sözü gibi:
شَرِبنا مِن دِماءِ بَني تَميمٍ
بأَطرافِ القَنا، حتى رَوِينا

Ve onda şu sözü:
أَلم ترأَنَّ تَغْلِبَ بَيْتُ عِزٍّ،
جبالُ مَعاقِلٍ ما يُرْتَقَيِنا؟

Böylece **رَوِينا**’da **الياء**’dan önceki harfi kesreledi, **يُرْتَقَيْنا**’da ondan önceki harfi fetha yaptı; böylece **قَيْنا** ile **وينا** oldu; bu ayıptır. İbn Cinnî dedi: özetle, **الرِّدْفِ**’ten önce kesre ile fethanın ihtilafı ayıptır; ancak onların bunu caiz görmelerinde onları cezbeden şey: fethanın, onların yanında, kesrenin yürütüldüğü yola yürütülmüş olması ve birçok sözde onunla nöbetleşmesidir; yine, öncesi fethalı **الياء**, öncesi kesreli **الياء**’ın yürütüldüğü yola yürütülmüştür. İki harekenin nöbetleşmesi yerlerdendir: onlardan biri, sarf olunmayan isimde mecrûrun lafzını mansûbun lafzına çevirmeleridir; “**مررت بعُمَر**” dediler, “**ضربت عُمر**” dedikleri gibi; sanki **عُمَر**’ın **راء**’sındaki fetha, isim sarf edilseydi gerekli olacak kesrenin yerine geçti; “**مررت بعُمرٍ**” denilseydi. Öncesi kesreli **الياء**’ın, öncesi fethalı **الياء**’a benzemesi ise: “**هذا جيب بَّكر**” dediler de fetha ile imâle yaptılar; “**هذا سعيد دَّاود**” dedikleri gibi. Ve “**شيبان**” ve “**قيس عيلان**” dediler de imâle yaptılar; “**سِيحان**” ve “**تِيحان**”a imâle yaptıkları gibi. Ahfeş, **السناد**’ın keyfiyetini tahsis ettikten sonra dedi: “Araplardan **السناد** hakkında işittiğim şudur: onu şiirin sonunda her fesat sayarlar; bunda bir şey sınırlandırmazlar; o, onların yanında ayıptır.” Dedi: “Bazılarının **الإِقواءَ**’yı **سناداً** kıldığını işittim.” Şair dedi ki:
فيه سِنادٌ وإِقْواءٌ وتحْريدُ

Böylece **السناد**’ı **الإِقْواء**’dan ayrı kıldı ve onu ayıp kıldı. İbn Cinnî dedi: Ebû’l-Hasen’in dediğinin yönü şudur: asıl **السِّناد** ancak, diğer beyitlerin geri kalanına muhalif olan beytin, kendisine dayanılan (mesned) gibi olmasından dolayı ise, bunun beytin sonunda her fesatta yaygınlaşması ve onunla adlandırılması uzak değildir; nitekim **القائم** ancak ayağa kalkması sebebiyle bu adla adlandırılmışken, ayağa kalkma kendisinden meydana gelen herkesin **قائماً** diye adlandırılması uzak değildir. Dedi: kafiyenin bazı ayıplarını **السناد** ile tahsis edenin yönü: o, iştikakın yürüdüğü yola yürür; iştikak, daha önce sunduğumuz üzere, kıyasî değildir; ancak konulduğu yerde kullanılır; meğer ki **اسم فاعل** yahut **مفعول** olsun; **ضارب** ve **مضروب**’da sabit olduğu gibi. Dedi:
فيه سناد وإِقواءٌ وتحريد
sözünün zahiri, Ahfeş’in dediğidir: **السناد** **الإِقْواء**’dan başkadır; çünkü onu ona atfetmiştir. Kıyas bakımından, bu şairin **السناد** ile bizzat **الإِقواء**’yı kastetmesi imkânsız değildir; ancak lafızlarının farklılığından dolayı **الإِقْواء**’yı **السناد**’a atfetmiştir; Hutay’e’nin sözü gibi:
وهِنْد أَتى مِن دونِها النَّأْيُ والبُعْدُ

Dedi: bunun benzeri çoktur. Dedi: Sîbeveyh’in sözü: “Bu, **المُسْنَد** ve **المُسْنَد إِليه** bâbıdır”; **المسند** cümlenin birinci parçasıdır; **المسند إِليه** onun ikinci parçasıdır. Ve **إِليه**’deki **الهاء**, birinci **المسند**’deki **اللام**’a döner. Ve “**والمسند إِليه وهو الجزءُ الثاني**” sözündeki **اللام**, ona dönen bir merfû zamire döner; çünkü o, failin yerine ikame edilmiştir. Eğer o zamiri te’kîd edersen: “Bu, **المُسْنَدِ** ve **المُسْنَدِ هُو إِليه** bâbıdır” dersin. Halîl dedi: söz **سَنَدٌ** ve **مُسْنَدٌ**’dir; **السَّنَدُ** senin “
(* “فالسند كقولك إلخ” sözü: asılda güvenilen nüshada böyledir; daha iyi olan, **فالسند**’in düşmesi yahut **والمسند**’in ziyade edilmesidir.)
**عبدالله رجل صالح**” demen gibidir; böylece **عبدالله** **سَنَدٌ**’dir; “**رجل صالح**” ise ona **مُسْنَدٌ إِليه**’dir. **التهذيب**’de **قسم** tercümesinde: Reyyâşî dedi: Asma‘î bana **النون** ile **الميم**’de inşad etti:
تَطْعُنُها بخَنْجرٍ مِن لَحْم،
تحتَ الذُّنابى، في مكانٍ سُخْن

Dedi: buna **السناد** denir. Ferrâ dedi: **الدال** ve **الجيم**’e **الإِجادة** adını verdi; onu Halîl’den rivayet etti.

Kisâî: **رجل سِنْدَأْوَةٌ** ve **قِنْدَأْوةٌ**; o, hafif olandır. Ferrâ dedi: o, cesur develerdendir. Ebû Sa‘îd: **السِّنْدَأْوَةُ** sarığın altında yağdan korunma olarak bulunan bir bez parçasıdır.

Ve **الأَسْنادُ**: ağaçtır. Ve **السَّندانُ**: **الصَّلاءَةُ**’dır.

Ve **السِّنْدُ**: bilinen bir nesildir; çoğulu **سُنودٌ** ve **أَسْنادٌ**’dır.

Ve **سِنْدٌ**: bir ülkedir; tekil için **سِنْديٌّ**, cemaat için **سِندٌ** dersin; **زِنجيٍّ** ve **زِنْجٍ** gibi.

Ve **المُسَنَّدَةُ** ile **المِسْنَديَّةُ**: elbiselerden bir türdür. Aişe’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: üzerinde dört **سَنَد** elbisesi gördüğü; denildi: o, Yemenî **البرود**’dan bir türdür; onda iki lugat vardır: **سَنَدٌ** ve **سَنْد**; çoğulu **أَسناد**.

Ve **سٍَِنْدادٌ**: bir yerdir. Ve **السَّنَدُ**: çölde bilinen bir beldedir; ondan şu sözü:
يا دارَ مَيَّةَ بالعَلْياءِ فالسَّنَدِ

Ve **العَلياءُ**: başka bir beldenin adıdır. Ve **سِنداد**: bir nehrin adıdır; ondan **الأَسْوَدِ بنِ يَعْفُر**’un sözü:
والقَصْرِ ذِي الشُّرُفاتِ مِن سِنداد

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ن د * فلان * سَنَدٌ * أي معتمد و * سنَدَ * إلى الشيء من باب دخل و * اسْتَنَدَ * إليه بمعنى و * أَسْنَدَ * غيره و * الإسْنَادُ * في الحديث رفعه إلى قائله وخشب * مُسَنَّدَةٌ * شدد للكثرة و * سنْدٌ * بالكسر بلاد تقول * سِنْدِيٌّ * للواحد و * سِنْدٌ * للجماعة مثل زنجي وزنج

##### Türkçe

* س ن د * فلan **سَنَدٌ**: yani dayanılan (mu‘temed) ve **سنَدَ**: “girdi” babından, şeye dayandı; ve **اسْتَنَدَ**: ona, “-” mânâsında; ve **أَسْنَدَ**: başkasını dayandırdı; ve **الإسْنَادُ**: hadiste, onu söyleyenine yükseltmektir (nisbet etmektir); ve **مُسَنَّدَةٌ**: odun; çokluk için şeddelendi; ve **سنْدٌ**: kesre ile, “Sind” denilen beldeler; tekil için **سِنْدِيٌّ** denir; ve cemaat için **سِنْدٌ**; “زنجي” ve “زنج” gibi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السند، محركة ما قابلك من الجبل، وعلا عن السفح، هذا نص عبارة الصحاح. وفي التهذيب: والمحكم السند: ما ارتفع من الأرض في قبل الجبل، أو الوادي. والجع أسناد، لا يكسر على غير ذلك. والسند: معتمد الإنسان كالمستند. وهو مجاز. ويقال: سيد سند. وعن ابن الأعرابي: السند: ضرب من البرود اليمانية، وفي الحديث أنه رأى على عائشة رضي الله عنها أربعة أثواب سند ج: أسناد، وقال ابن بزرج: السند: واحد الأسناد من الثياب، وهي من البرود، وأنشد.

  جبة أسناد نقـي لـونـهـا                      لم يضرب الخياط فيها بالإبر قال: وهي الحمراء من جباب البرود. وقال الليث: السند: ضرب من الثياب، قميص ثم فوقه قميص أقصر منه. وكذلك قمص قصار من خرق مغيب بعضها تحت بعض. وكل ما ظهر من ذلك يسمى سمطا. قال العجاج يصف ثورا وحشيا:
  كأن من سبائب الخياط
  كتانها أو سند أسمـاط

  أو الجمع كالواحد، قاله ابن الأعرابي. وعنه أيضا: سند الرجل تسنيدا: لبسه، أي السند. وسند إليه يسند سنودا بالضم، وتساند وأسند: استند، وأسند غيره. وقال الزجاج: سند في الجبل يسند سنودا: صعد ورقي. وفي حديث أحد: رأيت النساء يسندن في الجبل أي يصعدن. كأسند، وفي حديث عب الله بن أنيس: ثم أسندوا إليه في مشربة أي صعدوا. وهو مجاز، وأسندته أنا، فيهما أي في الر قي والاستناد. ومن المجاز: سند للخمسين، وفي بعض النسخ: في الخمسين، والأولى: الصواب، إذا قارب لهأ مثل بسنود الجبل، أي رقي. وسند ذنب الناقة: خطر فضرب قطاتها يمنة ويسرة، نقله الصاغاني. ومن المجاز: حديث مسنند، وحديث قوي السند. والأسانيد: قوائم الأحاديث: المسند كمكرم من الحديث ما أسند إلى قائله أي اتصل إسناده حتى يسند إلى النبي صلى الله عليه وسلم، والمرسل والمنقطع: ما لم يتصل. والإسناد في الحديث: رفعه إلى قائله، ج: مساند، على القياس، ومسانيد بزيادة التحتية إشباعا، وقد قيل إنه لغة. وحكى بعضهم في مثله القياس أيضا. كذا قاله شيخنا عن الإمام محمد بن إدريس الشافعي المطلبي، رضي الله عنه. ويقال: لا أفعله آخر المسند، أي الدهر، وعن ابن الأعرابي: لا آتيه يد الدهر، ويد المسند، أي لا آتيه أبدا. والمسند: الدعي، كالسنيد، كأمير، وهذه عن الصاغاني. قال لبيد:
  وجدى فارس الرعشاء منهم                      كريم لا أجـد ولا سـنـيد ويروى: رئيس لا ألف ولا سنيد ويروى أيضا: لا أسر ولا سنيد. ويقال: رأيت بالمسند مكتوبا كذا، وهو خط بالحميري مخالف لخطنا هذا، كانوا يكتبونه أيام ملكهم فيما بينهم. قال أبو حاتم: هو في أيديهم إلى اليوم باليمن وفي حديث عبد الملك: أن حجرا وجد عليه كتاب بالمسند، قال: هي كتابة قديمة. وقيل هو خط حمير. قال أبو العباس: المسند: كلام أولاد شيث. ومثله في سر الصناعة لابن جني. والمسند: جبل م معروف، وعبد الله بن محمد المسند الجعفي البخاري، وهو شيخ البخاري، إنما لقب به لتتبعه المساند، أي الأحاديث المسندة، دون المراسيل والمقاطيع منها، في حداثته وأول أمره. مات يوم الخميس، لست ليال بقين من ذي القعدة، سنة تسع وعشرين ومائتين. ومن المحدثين من يكسر النون. وسنيد كزبير، لقب الحسين ابن داوود المصيصي، محدث، روى عنه البخاري، وله تفسير مسند مشهور، وولده جعفر بن سنيد حدث عن أبيه.
 ومن المجاز: هم متساندون، أى تحت رايات شتى، كل على حياله، وإذا خرج كل بني أبي على راية، لا تجمعهم راية أمير واحد. والسناد، بالكسر: الناقة القوية الشديدة الخلق، قال ذو الرمة:
  جمالية حرف سـنـاد يشـلـهـا                      وظيف أزج الخطو ظمآن سهوق

  قاله أبو عمرو. وقيل: ناقة سناد: طويلة القوائم، مسندة السنام. وقيل: ضامرة. وعن أبي عبيدة: هي الهبيط الضامرة، وأنكره شمر. وقال أبو عبيدة: من عيوب الشعر السناد، وهو اختلاف الردفين، وفي بعض الأمهات: الأرداف في الشعر قال الدماميني: وأحسن ما قيل في وجخ تسميته سنادا أنهم يقولون: خرج بنو فلان متساندين، أي خرجوا على رايات شتى، فهم مختلفون غير متفقين. فكذلك قوافي الشعر المشتمل على السناد، اختلفت ولم تأتلف بحسب مجاري العادة في انتظام القوافي. قال شيخنا: وهذا نقله في الكافي عن قدامة، وقال هو صادق في جميع وجوه السناد، ثم إن السناد كونه اختلاف الأرداف فقط هو قول أبي عبيدة، وقيل: هو كل عيب قبل الروي، وهذا قول الأكثر.
 وفي شرح الحاجبية: السناد أحد عيوب القوافي. وفي شرح الدماميني على الخزرجية قيل: السناد: كل عيب يلحق القافية أي عيب كان. وقيل هو كل عيب سوى الإقواء، والإكفاء، والإيطاء، وبه قال الزجاج. وقيل: هو اختلاف ما قبل الراوي وما بعده، من حركة أو حرف، وبه قال الرماني، وغلط الجوهري في المثال والرواية الصحيحة، في قول عبيد بن الأبرص:
  فقد ألج الخدور على العذارى                      كأن عيونهن عـيون عـين ثم قال:
  فإن يك فاتني أسفا شبابي                      وأصبح رأسه مثل اللجين اللجين، بفتح اللام، لا بضمه، كما ضبطه الجوهري فلا إسناد حينئذ واللجين هو الخطمي الموخف وهو يرغي ويشهأب عند الوخف، وسيأتي الوخف. والذي ذكره المصنف من التصويب، للخروج من السناد هو زعم جماعة. والعرب لا تتحاشآ عن مثله فلا يكون غلطا منه، والرواية لا تعأرض بالرواية. وفي اللسان، بعد ذكر البيتين: وهذا العجز الأخير غيره الجوهري فقال:
  وأصبح رأسه مثل اللجين والصحيح الثابت.

  وأضحى الرأس مني كاللجين والصواب في إنشادهما تقديم البيت الثاني على الأول، وقد أغفل ذلك المصنف. وروي عن ابن سلام أنه قال: السناد في القوافي مثل: شيب وشيب، وساند فلان في شعره. ومن هذا يقال: خرج القوم متساندين. وقال ابن بزرج: أسند في الشعر إسنادا بمعنى ساند الشاعر، إذا نظم كذلك وعن ابن سيده: ساند شعره سنادا، وساند فيه، كلاهما خالف بين الحركات التي تلي الأرداف.
 قال شيخنا: وقد اتفقوا على أن أنواع السناد خمسة: أحدها: سناد الإشباع، وهو اختلاف حركة الدخيل، كقول أبي فراس:
  لعل خيال العـامـرية زائر                      فيسعد مهجور ويسعد هاجر ثم قال:
  ذا سل سيف الدولة السيف مصلتا                      تحكم في الآجال ينهى ويامـر فحركة الدخيل في هاجر: كسرة.
 وفي يامر: ضمة. وهذا منعه الأخفش، وأجازه الخليل، واختاره ابن القطاع.
 وثانيها: سناد التأسيس، وهو تركه في بيت دون آخر، كقول الشاعر الحماسي:
  لو أن صدور الأمر يبدون للفتـى                      كأعقابه لـم تـلـفـه يتـنـدم
  إذا الأرض لم تجهل علي فروجها                      وإذ لي عن دأر الهوان مراغـم وثالثها: سناد الحذو، وهو اختلاف حركة ما قبل الردف، كقوله:
  كأن سيوفنا من ومنهـم                      مخاريق بأيدي اللاعبينا مع قوله:
  كأن متونهن متون غـدر                      تصفقها الرياح إذا جرينا ورابعها: سناد الردف، وهو تركه في بيت دون آخر، كقوله:
  إذا كنت في حاجة مرسلا                      فأرسل لبيبا ولا توصـه

  وإن باب أمر عليك التوى                      فشاور حكيما ولا تعصه وخامسها. سناد التوجيه، وهو تغير حركة ما قبل الروي المقيد، أي الساكن، بفتحة مع غيرهأ، وهو أقبح الأنواع عند الخليل، كقول امرئ القيس:
  فلا وأبيك ابنة العـامـري                      لا يدعي القوم أنـي أفـر
  تميم بن مر وأشـياعـهـا                      وكندة حولى جميعا صبر
  إذا ركبوا الخيل واستلأموا                      تحرقت الأرض واليوم قر ويقال: ساندته إلى الشيء، فهو يتساند إليه، أي أسندته إليه: قال أبو زيد. وساند فلانا: عاضده وكانفه، وسوند المريض، وقال: ساندوني.
 وسانده على العمل: كافأه وجازاه. وسنداد، بالكسر على الأصل، والفتح فتكون النون حينئذ زائدة، إذ ليس في الكلام فعلال، بالفتح: نهر، م معروف، ومنه قول الأسود بن يعفر:
  ماذا أؤمل بـعـد آل مـحـرق                      تركوا منازلـهـم وبـعـد إياد
  أهل الخورنق والسدير وبـارق                      والقصر ذي الشرفات من سنداد وفي سفر السعادة للعلم السخأوي أنه موضع أو اسم قصر بالعذيب وبه صدر في المراصد. وقيل: هي من منازل لإياد أسفل سواد الكوفة، وكان عليه قصر تحج العرب إليه.
 وسندان الحداد، بالفتح معروف. وكذا سندان: ولد العباس المحدث، كذا في النسخ. والصواب والد العباس، كما هو نص الصاغاني. روى العبأس هذا عن سلمة بن وردان بخبر باطل. قال الحافظ: الآفة ممن بعده. والسندان بالكسر: التعظيم الشديد من الرجال ومن الذئاب، يقال: رجل سندان، وذئب سندان أي عظيم شديد. نقله الصاغاني. والسندانة بهاء هي: الأتان نقله الصاغاني.
 والسند، بالكسر: بلاد، م معروفة، وعليه الأكثر، أو ناس، أو أن أحدهما أصل للآخر. واقتصر في المراصد على أنه بلاد بين الهند وكرمان وسجستان، والجمع. سنود وأسناد. الواحد: سندي وج: سند مثل زنجي وزنج. والسند: نهر كبير بالهند، وهو غير بلاد السند. نقله الصاغاني والسند: ناحية بالأندلس، والسند: د، بالمغرب أيضا. والسند بالفتح: د، بباجة من إقليمها. نقله الصاغاني. والسندي، بالكسر اسم فرس هشام بن عبد الملك بن مروان. والسندي لقب ابن شاهك صاحب الحرس ببغداد أيام الرشيد، وهو القائل:
  والدهر حـرب لـلـحـي                      ى وس~لم ذي الوجه الوقاح
  وعلـي أن أسـعـى ولـي                      س علي إدراك الـنـجـاح ومن ولده: أبو عطاء السندي الشاعر المشهور، ذكره أبو تمام في الحماسة. والسندية: ماءة غربي المغيثة على ضحوة من المغيثة، والمغيثة على ثلاثة أميال من حفير. والسندية: ة ببغداد على الفرات، نسبت إلى السندي بن شاهك، منها المحدث أبو طاهر محمد بن عبد العزيز السندوأني، سكن بغداد، روى عن أبي الحسن علي بن محمد القزويني الزاهد، وتوفي سنة 503 وإنما غيروا النسبة، للفرق بين المنسوب إلى السند، وإلى السندية.
 ومن المجاز: ناقة مساندة القرا: صلبته، ملاحكته، أنشد ثعلب:
  مذكرة الثنيا مساندة القرا                      جمألية تختب ثم تنـيب وقال الأصمعي: ناقة مساندة: مشرفة الصدر والمقدم، أو ناقة مساندة: يساند بعض خلقها بعضا، وهو قول شمر. وسنديون، بكسر السين وسكون النون وفتح الدال وضم المثناة التحتية: قريتان بمصر، إحداهما بفوة، في إقليم المزاحمتين على شط النيل والأخرى بالشرقية قريبة من قليوب. وقد دخلتهما.
 ومما يستدرك عليه:

  المساند جمع مسند، كمنبر، ويفتح: اسم لما يسند إليه:  وخشب مسندة  شدد للكثرة. وأسند في العدو: اشتد وجد. والإسناد: إسناد الراحلة في سيرها وهو سير بين الذميل والهملجة. والسند: أن يلبس قميصا طويلا، تحت قميص أقصر منه. قال الليث: وكذلك قمص صغار من خرق مغيب بعضها تحت بعض. وكل ما ظهر من ذلك يسمى سمطا.
 وفي حديث أبي هريرة: خرج ثمامة ابن أثال وفلان متساندين أي متعاونين، كأن كل واحد منهما يسند على الآخر ويستعين به. وقال الخليل: الكلام سند ومسند إليه، فالسند كقولك: عبد الله رجل صالح : فعبد الله سند ورجل صالح مسند إليه. وغيره يقول: مسند ومسند إليه. وسند، محركة: ماء معروف لبني سعد. وسندة، بالفح: قلعة بجبال همذان والسندان، بالفتح: جد عبد الله بن أبي بكر بن طليب المحدث، عن عبد الله بن أحمد بن يوسف.
 وفي الأساس: ومن المجاز: أقبل عليه الذئبان متساندين، وغزأ فلان وفلان متساندين. وعن الكسائي: رجل سندأوة وقندأوة، وهو الخفيف. وقال الفراء: هي من النوق: الجريئة. وقال أبو سعيد: السندأوة: خرقة تكون وقاية، تحت العمامة، من الدهن. والأسناد: شجر. قلت: والمعروف: السنديان. والسندان: الصلاءة. والمسندة والمسندية: ضرب من الثياب. وسناديد: قرية بمصر، من أعمال الكفور الشاسعة. والسند، محركة، بلد معروف في البادية، ومنه قوله:
  يا دار مية بالعلياء فالـسـنـد                      أقوت وطال عليها سالف الأمد وسندان، بالفتح: قصبة بلاد الهند، مقصود للتجارة. وسندان، بالكسر: واد في شعر أبي دواد. كذا في معجم البكري.

##### Türkçe

**السند**: harekeli olarak, dağdan sana karşı gelen şey; ve yamaçtan yükselen. Bu, **الصحاح**’ın ibaresinin metnidir. **التهذيب**’de: ve **المحكم**’de **السند**: yerden, dağın yahut vadinin ön tarafında yükselen şeydir. **الجع**’ın çoğulu **أسناد**’dır; bunun dışında bir çoğula kırılmaz. Ve **السند**: insanın dayanağıdır; **المستند** gibi. Bu mecazdır. Ve denilir: **سيد سند**. İbnü’l-A‘râbî’den: **السند**: Yemenî **البرود**’dan bir türdür; ve hadiste, onun Âişe (Allah ondan razı olsun) üzerinde dört elbise **سند** gördüğü (rivayet edilmiştir); çoğulu: **أسناد**. İbn Büzerc dedi: **السند**: elbiselerden **الأسناد**’ın bir tanesidir; ve onlar **البرود**’dandır. Ve (şiir) okudu:

  **جبة أسناد نقـي لـونـهـا                      لم يضرب الخياط فيها بالإبر**
Dedi: ve o, **البرود** cübbelerinden kırmızı olandır. Leys dedi: **السند**: elbiselerden bir türdür; bir gömlek, sonra onun üstünde ondan daha kısa bir gömlek. Ve yine, bazıları bazısının altına gizlenmiş bez parçalarından kısa gömlekler. Ve bundan görünen her şeye **سمطا** denir. ‘Accâc, bir yaban öküzünü vasfederek dedi:
  **كأن من سبائب الخياط**
  **كتانها أو سند أسمـاط**

  Yahut çoğul tekil gibi (kullanılır); bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ondan ayrıca: **سند الرجل تسنيدا**: onu giydi; yani **السند**’i. Ve **سند إليه يسند سنودا** (ضم ile), ve **تساند** ve **أسند**: dayandı; ve başkasını dayandırdı. Zeccâc dedi: **سند في الجبل يسند سنودا**: çıktı ve yükseldi. Uhud hadîsinde: “Kadınları dağda **يسندن** gördüm” yani çıkarlar. **كأسند** gibi. Ve ‘Abdullah b. Enîs hadîsinde: “Sonra ona bir **مشربة**’de **أسندوا**” yani çıktılar. Bu mecazdır. Ve ben onu **أسندت**; ikisinde de, yani yükselmede ve dayanmada. Mecazdan: elliye **سند**; bazı nüshalarda: ellide; birincisi: doğru olandır; ona yaklaştığı zaman; dağın **سنود**’u gibi; yani yükseldi. **سند ذنب الناقة**: (devenin) kuyruğu sallandı da, onun **قطاتها**’sına sağa ve sola vurdu; bunu Sâgânî nakletti. Mecazdan: **حديث مسنند** ve **حديث قوي السند**. Ve **الأسانيد**: hadislerin listeleri/ayaklarıdır. **المسند** (مكرم vezninde): hadisten, söyleyene isnad edilen şeydir; yani isnadı, Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) dayanıncaya kadar bağlanıp ulaşır. Ve **المرسل** ve **المنقطع**: bağlanıp ulaşmayan şeydir. Hadiste **الإسناد**: onu söyleyene yükseltmektir; çoğulu: **مساند** kıyasa göre; ve **مسانيد** (altı noktalı harf artırılarak) doyurma için; ve bunun bir lehçe olduğu da söylenmiştir. Bazıları bunun benzerinde kıyası da nakletti. Şeyhimiz bunu, imam Muhammed b. İdrîs eş-Şâfi‘î el-Muttalibî’den (Allah ondan razı olsun) böyle dedi. Ve denilir: “Bunu **آخر المسند** yapmam”; yani dehr. İbnü’l-A‘râbî’den: “Ona **يد الدهر** ve **يد المسند** gelmem”; yani ona asla gelmem. Ve **المسند**: **الدعي**’dir; **السنيد** gibi; **كأمير**. Bu, Sâgânî’dendir. Lebîd dedi:
  **وجدى فارس الرعشاء منهم                      كريم لا أجـد ولا سـنـيد**
Ve şöyle rivayet edilir: **رئيس لا ألف ولا سنيد**. Ve yine şöyle rivayet edilir: **لا أسر ولا سنيد**. Ve denilir: **المسند** ile “şöyle yazılmış” gördüm; ve o, Himyerî ile bir hattır; bizim şu hattımıza muhaliftir; krallıkları günlerinde aralarında onu yazarlardı. Ebû Hâtim dedi: o, Yemen’de bugün dahi ellerindedir. Ve ‘Abdülmelik hadîsinde: bir taş bulundu, üzerinde **المسند** ile bir yazı vardı; dedi: o, eski bir yazıdır. Ve denildi: o, Himyer hattıdır. Ebû’l-‘Abbâs dedi: **المسند**: Şît oğullarının sözüdür. Bunun benzeri, İbn Cinnî’nin **سر الصناعة**’sındadır. Ve **المسند**: bilinen bir dağdır. Ve ‘Abdullah b. Muhammed **المسند** el-Cu‘fî el-Buhârî; o, Buhârî’nin şeyhidir; ancak ona bu lakap, **المساند**’i, yani **الأحاديث المسندة**’yi, **المراسيل** ve **المقاطيع**’den aşağısını değil, gençliğinde ve işinin başında takip etmesinden dolayı verilmiştir. Zilkade’den altı gece kalmışken, perşembe günü, iki yüz yirmi dokuz senesinde öldü. Muhaddislerden kimi **النون**’u kesreler. Ve **سنيد** (زبير gibi): el-Hüseyn b. Dâvûd el-Masîsî’nin lakabıdır; muhaddistir; Buhârî ondan rivayet etti; ve onun meşhur **تفسير مسند**’i vardır. Ve onun oğlu Ca‘fer b. **سنيد**, babasından hadis rivayet etti.

Mecazdan: “Onlar **متساندون**”; yani türlü bayraklar altındadırlar; her biri kendi başınadır; ve Ebû’nun oğullarının her biri bir bayrakla çıktığında; onları tek bir emir bayrağı toplamaz. Ve **السناد**, kesre ile: güçlü, şiddetli yaratılışlı dişi deve. Zü’r-Rumme dedi:
  **جمالية حرف سـنـاد يشـلـهـا                      وظيف أزج الخطو ظمآن سهوق**

Bunu Ebû Amr söyledi. Ve denildi: **ناقة سناد**: uzun bacaklı, hörgücü dayandırılmış. Ve denildi: zayıf. Ebû Ubeyde’den: o, zayıf **الهبيط**tur; Şemr bunu inkâr etti. Ebû Ubeyde dedi: şiirin ayıplarından **السناد** vardır; o, **الردفين**in ihtilâfıdır. Ve bazı ana nüshalarda: şiirde **الأرداف**. ed-Demâmînî dedi: onun **سنادا** diye adlandırılmasının vechini hakkında söylenenin en güzeli, onların “Falan oğulları **متساندين** çıktılar” demeleridir; yani çeşitli sancaklar üzere çıktılar; böylece onlar ihtilâflı, birleşik olmayan kimselerdir. İşte böylece **السناد**ı içeren şiirin kafiyeleri de ihtilâf etti ve kafiyelerin düzenlenmesinde âdetin cereyanlarına göre uyuşup birleşmedi. Şeyhimiz dedi: Bunu **الكافي**’de Kudâme’den nakletti; ve dedi ki: o, **السناد**ın bütün vecihlerinde doğrudur. Sonra, **السناد**ın yalnızca **الأرداف**ın ihtilâfı olması Ebû Ubeyde’nin sözüdür. Ve denildi: o, **الروي**den önceki her ayıptır; bu, çoğunluğun sözüdür.

**الحاجبية** şerhinde: **السناد** kafiye ayıplarından biridir. ed-Demâmînî’nin **الخزرجية** üzerine şerhinde denildi: **السناد**: kafiyeye ilişen her ayıp, hangi ayıp olursa olsun. Ve denildi: o, **الإقواء** ve **الإكفاء** ve **الإيطاء** dışındaki her ayıptır; ve bununla ez-Zeccâc dedi. Ve denildi: o, **الراوي**den önce olan ile sonra olanın, hareke veya harf bakımından ihtilâfıdır; ve bununla er-Rummânî dedi. el-Cevherî misalde yanıldı; sahih rivayet, Ubeyd b. el-Ebras’ın sözü hakkında:

فقد ألج الخدور على العذارى                      كأن عيونهن عـيون عـين

Sonra dedi:

فإن يك فاتني أسفا شبابي                      وأصبح رأسه مثل اللجين

**اللجين** lâmın fethi iledir, dammesiyle değil; el-Cevherî’nin ضبط ettiği gibi olursa, o vakit **إسناد** yoktur. **اللجين** ise **الخطمي الموخف**tur; ve **الوخف** sırasında köpürür ve kabarır; **الوخف** ileride gelecektir. Musannifin **السناد**dan çıkmak için zikrettiği tashih, bir cemaatin zannıdır. Araplar bunun gibisinden sakınmazlar; böylece ondan bir yanlış olmaz. Rivayet, rivayetle çatışmaz. **اللسان**’da, iki beyti zikrettikten sonra: Bu son **عجز**i el-Cevherî değiştirdi; şöyle dedi:

وأصبح رأسه مثل اللجين

ve sahih sabit olan:

وأضحى الرأس مني كاللجين

Ve onların inşadında doğru olan, ikinci beyti birincinin önüne almaktır; musannif bunu gözden kaçırdı. İbn Sellâm’dan rivayet edildi ki dedi: kafiyelerde **السناد** şu misal gibidir: **شيب** ve **شيب**; ve falan, şiirinde **ساند** etti. Bundan dolayı denilir: kavim **متساندين** çıktı. İbn Bezrec dedi: şiirde **إسنادا** ile **أسند** etti; şair **ساند** etti manasınadır; böyle nazmettiği zaman. İbn Sîde’den: şiirini **سنادا** ile **ساند** etti ve onda **ساند** etti; ikisi de, **الأرداف**ı takip eden harekeler arasında muhalefet etti.

Şeyhimiz dedi: **السناد**ın türlerinin beş olduğunda ittifak ettiler: birincisi: **سناد الإشباع**; o, **الدخيل**in harekesinin ihtilâfıdır; Ebû Firâs’ın sözü gibi:

لعل خيال العـامـرية زائر                      فيسعد مهجور ويسعد هاجر

Sonra dedi:

ذا سل سيف الدولة السيف مصلتا                      تحكم في الآجال ينهى ويامـر

Böylece **هاجر**’deki **الدخيل**in harekesi: kesradır.
**يامر**’de ise: dammedir. Bunu el-Ahfeş men etti; el-Halîl caiz gördü; İbnü’l-Kattâ‘ onu seçti.

İkincisi: **سناد التأسيس**; o, bir beyitte bırakıp diğerinde bırakmamaktır; hamâsî şairin sözü gibi:

لو أن صدور الأمر يبدون للفتـى                      كأعقابه لـم تـلـفـه يتـنـدم
إذا الأرض لم تجهل علي فروجها                      وإذ لي عن دأر الهوان مراغـم

Üçüncüsü: **سناد الحذو**; o, **الردف**ten öncekinin harekesinin ihtilâfıdır; şu sözü gibi:

كأن سيوفنا من ومنهـم                      مخاريق بأيدي اللاعبينا

şu sözüyle birlikte:

كأن متونهن متون غـدر                      تصفقها الرياح إذا جرينا

Dördüncüsü: **سناد الردف**; o, bir beyitte bırakıp diğerinde bırakmamaktır; şu sözü gibi:

إذا كنت في حاجة مرسلا                      فأرسل لبيبا ولا توصـه

وإن باب أمر عليك التوى                      فشاور حكيما ولا تعصه

Beşincisi: **سناد التوجيه**; o, kayıtlı yani sâkin **الروي**den öncekinin harekesinin, fetha ile başkası arasında değişmesidir; el-Halîl’e göre türlerin en çirkini odur; İmruü’l-Kays’ın sözü gibi:

فلا وأبيك ابنة العـامـري                      لا يدعي القوم أنـي أفـر
تميم بن مر وأشـياعـهـا                      وكندة حولى جميعا صبر
إذا ركبوا الخيل واستلأموا                      تحرقت الأرض واليوم قر

Ve denilir: onu şeye doğru **ساندته**; o da ona doğru **يتساند** eder; yani onu ona **أسندته**: Ebû Zeyd dedi. Ve falanı **ساند** etti: ona yardım etti ve onu kolladı. Ve hasta **سوند** edildi; ve dedi: “Bana **ساندوني** edin.”
Ve onu iş üzerinde **سانده**: ona karşılık verdi ve onu mükâfatlandırdı.

Ve **سنداد**: asıl üzere kesra ile; fetha ile olursa, o vakit **النون** زائد olur; zira kelâmda fetha ile **فعلال** yoktur. Fetha ile: bir nehir; bilinen bir nehir. Ondan, el-Esved b. Ya‘fer’in sözü:

ماذا أؤمل بـعـد آل مـحـرق                      تركوا منازلـهـم وبـعـد إياد
أهل الخورنق والسدير وبـارق                      والقصر ذي الشرفات من سنداد

**سفر السعادة**’de âlim es-Sehâvî için: onun bir yer yahut **العذيب**’de bir kasrın adı olduğu; ve **المراصد**’de bununla hüküm verildi. Ve denildi: o, **إياد** için meskenlerdendir; Kûfe’nin sevâdının aşağısında; üzerinde bir kasır vardı; Araplar ona haccederdi.

Ve demircinin **سندان**ı, fetha ile, bilinir. Ve yine **سندان**: muhaddis Abbâs’ın oğlu; nüshalarda böyle. Doğrusu: Abbâs’ın babasıdır; Sâgânî’nin nassı böyledir. Bu Abbâs, Selame b. Verdân’dan bâtıl bir haber rivayet etti. Hâfız dedi: âfet, ondan sonrakilerdendir. Ve kesra ile **السندان**: erkeklerden ve kurtlardan şiddetli büyüklük; denilir: **رجل سندان** ve **ذئب سندان**; yani büyük, şiddetli. Bunu Sâgânî nakletti. Ve **السندانة** (هاء ile): dişi eşektir; Sâgânî nakletti.

Ve kesra ile **السند**: bilinen bir belde; çoğunluğa göre böyledir. Yahut insanlar; yahut ikisinden biri diğerinin aslıdır. **المراصد**’da, onun Hind ile Kirman ve Sicistan arasında bir belde olduğuna ve cem‘ine hasretti: **سنود** ve **أسناد**. Müfred: **سندي**; çoğulu: **سند**; **زنجي** ve **زنج** gibi. Ve **السند**: Hind’de büyük bir nehirdir; **السند** beldesinden başkadır. Sâgânî nakletti. Ve **السند**: Endülüs’te bir nâhiyedir. Ve **السند**: Mağrib’de de bir köydür. Ve fetha ile **السند**: onun ikliminden Bâce’de bir köydür. Sâgânî nakletti. Ve kesra ile **السندي**: Hişâm b. Abdülmelik b. Mervân’ın atının adıdır. Ve **السندي**: Reşîd zamanında Bağdat’ta muhafız sahibinin, İbn Şâhek’in lakabıdır; o, şunu söyleyendir:

والدهر حـرب لـلـحـي                      ى وس~لم ذي الوجه الوقاح
وعلـي أن أسـعـى ولـي                      س علي إدراك الـنـجـاح

Onun evladından: meşhur şair Ebû Atâ es-Sindî; Ebû Temmâm onu **الحماسة**’de zikretti. Ve **السندية**: **المغيثة**’nin batısında, **المغيثة**’den bir kuşluk mesafesinde bir su. Ve **المغيثة**, **حفير**’den üç mil üzeredir. Ve **السندية**: Fırat üzerinde Bağdat’ta bir mahalle; **السندي بن شاهك**’e nispet edildi. Ondan, muhaddis Ebû Tâhir Muhammed b. Abdülazîz es-**السندواني**; Bağdat’ta oturdu; zâhid Ebü’l-Hasen Ali b. Muhammed el-Kazvînî’den rivayet etti; 503 yılında vefat etti. Nispeti ancak değiştirdiler; **السند**’e nispet edilen ile **السندية**’ye nispet edilen arasını ayırmak için.

Mecazdan: **ناقة مساندة القرا**: onun sertliği, onun dayanıklılığı. Sa‘leb inşad etti:

مذكرة الثنيا مساندة القرا                      جمألية تختب ثم تنـيب

el-Asma‘î dedi: **ناقة مساندة**: göğsü ve önü yüksek. Yahut **ناقة مساندة**: yaratılışının bir kısmı bir kısmını dayandırır; bu, Şemr’in sözüdür. Ve **سنديون**: **السين**in kesrası, **النون**un sükûnu, **الدال**in fethası ve **المثناة التحتية**nin dammesiyle; Mısır’da iki köy: biri Fûve’dedir; Nil kıyısında **المزاحمتين** ikliminde; diğeri Şarkıyye’dedir; Kalyûb’a yakındır. İkisine de girdim.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:

**المساند**, **مسند**’in cem‘idir; **منبر** gibi. Ve fetha ile de gelir: kendisine dayanılan şeyin adı. Ve **خشب مسندة**: çokluk için şeddelendi. Ve koşuda **أسند** etti: şiddetlendi ve ciddileşti. Ve **الإسناد**: binitin yürüyüşünde **إسناد**; o, **الذميل** ile **الهملجة** arasında bir yürüyüştür. Ve **السند**: daha kısa bir gömleğin altına uzun bir gömlek giymektir. el-Leys dedi: ve yine, bazıları bazısının altına sokulmuş, boyalı bezlerden küçük gömlekler. Bundan görünen her şeye **سمطا** denir.

Ebû Hureyre hadîsinde: Semâme b. Üsâl ve falan **متساندين** çıktılar; yani yardımlaşanlar; sanki her biri ötekine dayanır ve onunla yardım ister. el-Halîl dedi: söz **سند** ve **مسند إليه**dir. Böylece **السند**, senin “**عبد الله** **رجل صالح**” demen gibidir: **عبد الله** **سند**dir, **رجل صالح** ise **مسند إليه**dir. Başkası der ki: **مسند** ve **مسند إليه**. Ve **سند** (harekeli): Benî Sa‘d için bilinen bir su. Ve **سندة**, fetha ile: Hemedân dağlarında bir kale. Ve fetha ile **السندان**: muhaddis Abdullah b. Ebî Bekr b. Tuleyb’in dedesi; Abdullah b. Ahmed b. Yûsuf’tan.

**الأساس**’ta: ve mecazdan: iki kurt ona **متساندين** olarak yöneldi; falan ve falan **متساندين** olarak gazâ etti. el-Kisâî’den: **رجل سندأوة** ve **قندأوة**; o, hafiftir. el-Ferrâ dedi: o, develerden: cesur olandır. Ebû Saîd dedi: **السندأوة**: yağdan korunmak için sarığın altında olan bir bez parçasıdır. Ve **الأسناد**: ağaç. Dedim: bilinen **السنديان**dır. Ve **السندان**: **الصلاءة**. Ve **المسندة** ve **المسندية**: elbiselerden bir tür. Ve **سناديد**: Mısır’da bir köy; geniş **الكفور** amellerindendir. Ve **السند** (harekeli): bâdiyede bilinen bir belde; ondan şu sözü:

يا دار مية بالعلياء فالـسـنـد                      أقوت وطال عليها سالف الأمد

Ve fetha ile **سندان**: Hind beldelerinin kasabası; ticaret için kastedilir. Ve kesra ile **سندان**: Ebû Duvâd’ın şiirinde bir vadi. **معجم البكري**’de böyle.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَنَد اـِلَيْهِ
1 سَنَد اـِلَيْهِ ذ , (S, M, Msb, K,) aor. سَنُدَ , (S, M, Msb,) inf. n. سُنُودٌ; (S, M, Msb, K;) and سَنِدَ, aor. سَنَدَ ; (Msb;) and ↓ استند, [which is the most common,] (S, M, Msb, K,) and ↓ تساند, (S, M, A, K,) and ↓ اسند; (M, TA;) signify the same; (S, M, * Msb, K *;) i. e. He (a man, S, Msb, [and in like manner it is said of a thing,]) leaned, rested, or stayed himself, against it, or upon it; syn. اِعْتَمَدَ; (TK;) [or اعتمد عَلَيْهِ;] namely, a thing, (S, M, Msb,) or a wall, (A, Msb,) &c. (Msb.) ― -b2- سَنَدَفِى الجَبَلِ, (M, K,) aor. سَنُدَ , inf. n. سُنُودٌ, (M,) He ascended the mountain; as also ↓ اسند. (M, K.) And [hence,] اـِلَى فُلَانٍ ↓ أَسْنَدْتُ (tropical:) I ascended to such a one. (A.) ― -b3- And سَنَدَ فِى الخَمْسِينَ, (M, and so in some copies of the K,) or لِلْخَمْسِينَ, (so in other copies of the K,) (tropical:) He approached, or drew near to, [the age of] fifty: (K, TA:) [likewise] from سَنَدَ فِى الجَبَلِ. (M, TA. *) ― -b4- سَنَدَ ذَنَبُ النَّاقَةِ, (K,) or ↓ أَسْنَدَ, (so in the O,) The tail of the she-camel tossed about, and lashed her croup, or rump, on the right and left. (O, K.)

سنّد
2 سنّد ذ , inf. n. تَسْنِيدٌ, He set up [pieces of] wood [as stays, or props,] against a wall. (KL. [See the pass. part. n., below. And see also 3 and 4.]) -A2- Also, inf. n. as above, He (a man) wore, or clad himself with, the kind of بُرْد called سَنَد. (IAar, K.)

سَانَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ
3 سَانَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ ذ : see 4. [Hence,] سُونِدَ المَرِيضُ [The sick man was stayed, or propped up, against a pillow or the like]: and قَالَ سَانِدُونِى [He (the sick man) said, Stay ye me, or prop ye me up]. (A, TA.) And يُسَانِدُ بَعْضُهُ بَعْضًا [One part of it stays, or supports, and so renders firm or strong, another part]. (Sh, O, K. [See مُسَانَدَةٌ.]) ― -b2- [And hence,] سُونِدَ خَلْقُهَا, referring to a she-camel, (assumed tropical:) Her frame, or make, was symmetrical; or conformable in its several parts. (Ham p. 783.) ― -b3- And ساندهُ, (S, K,) inf. n. مُسَانَدَةٌ, (S,) He aided, or assisted, him; namely, another man. (S, K.) ― -b4- And (tropical:) He requited, compensated, or recompensed, him, (A, K, TA,) عَلَى العَمَلِ [for work, or for the work or deed]. (K.)

أَسْنَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ
4 أَسْنَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ ذ (AZ, S, * M, * Msb, K * TA) I made him, or it, to lean, rest, or stay himself or itself, against, or upon, the thing; (TK;) and اـِلَيْهِ ↓ سَانَدْتُهُ signifies the same. (AZ, TA.) You say, اسند ظَهْرَهُ اـِلَى الحَائِطِ He leaned his back against the wall. (MA.) And اسندهُ He stayed, propped, or supported, it; namely, a thing leaning; syn. دَعَمَهُ. (TA in art. دعم.) ― -b2- [Hence,] أَسْنَدْتُ اـِلَيْهِ أَمْرِى (tropical:) [I rested, or stayed, upon him my affair]. (A.) ― -b3- And اسند الحَدِيثَ اـِلَى قَائِلِهِ (T, M, * L, Msb,) inf. n. اـِسْنَادٌ [q. v. infrà], (S, &c.,) (tropical:) He traced up, or ascribed, or attributed, the tradition to the author thereof, [resting it upon his authority,] (T, S, M, L, Msb, TA,) by mentioning him, (Msb,) or by mentioning, uninterruptedly, in ascending order, the persons by whom it had been transmitted, up to the Prophet; (T, L, KT;) [or by mentioning the person who had related it to him from the Prophet if only one person intervened;] saying, “ Such a one told me, from such a one, ” [and so on, if more than one intervened between him and the Prophet,] “ from the Apostle of God; ” (KT;) [or it may be with an interruption in the mention of the person by whom it had been transmitted: see مُسْنَدٌ, below.] ― -b4- اـِسْنَادُ أَمْرٍ اـِلَى آخَرَ اـِيجَابًا أَوْ سَلْبًا [is a conventional phrase, used in logic, meaning (assumed tropical:) The judging a thing to stand to another thing in the relation of an attribute to its subject, affirmatively or negatively]. (Kull p. 157, in explanation of الحُكْمُ as a logical term [meaning “ judgment ”].) ― -b5- [اـِسْنَادٌ مَجَازِىٌّ is another conventional term, used in lexicology and rhetoric, meaning (assumed tropical:) A tropical attribution  of an act or a quality or a meaning; as in عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ for مَرْضِيَّةٌ, and in زَبُونٌ (q. v.) in one of its senses: see Har p. 432 ― -b6- أُسْنِدَ الفِعْلُ اـِلَى زَيْدٍ, another conventional phrase, is said of the verb in the phrases قَامَ زَيْدٌ and ضُزِبَ زَيْدٌ and زَيْدٌ قَامَ meaning The verb is made an attributive to Zeyd: and, in an unusual manner, it is said (in the Msb in art. سلب) of the verb in the saying سَلَبْتُ زَيْدًا ثَوْبَهُ; so that it means in this instance The verb is made to have Zeyd for its object. And أُسْنِدَ اـِلَيْهِ فَاعِلَانِ فَصَاعِدًا is said (in the TA in art. سوى) of the verb in the phrase اِسْتَوَى زَيْدٌ وَعَمْرٌو وَخَالِدٌ فِى هٰذَا; so that it means Two and more agents are assigned to it.] ― -b7- اسندهُ فِى الجَبَلِ He made him to ascend the mountain. (K.) -A2- اسند as an intrans. verb: see 1, in four places. ― -b2- You say also, اسند فِى العَدْوِ, (M, L,) inf. n. اـِسْنَادٌ (L,) He was vehement in running; he strove, laboured, or exerted himself, therein. (M, L.) ― -b3- And He (a camel) went a pace between that called ذَمِيلٌ and that called هَمْلَجَةٌ. (L.)

6 تَسَاْنَدَ see 1, first sentence. ― -b2- تساند القَوْمُ means The people went forth, every commander of them with a [separate] corps. (Ham p. 783.) [See also the act. part. n. below.]

8 اـِسْتَنَدَ see 1, first sentence.

سِنْدٌ
سِنْدٌ ذ , (S, L,) or السِّنْدُ, (M, L, K,) A certain country, (S, L, K,) well known, (K,) said in the “ Marلsid ” to be a country between India (الهِنْد) and Karmلn and Sijistلn: (TA:) or a people; (K;) [the people of that country;] a well-known nation; (M, L;) a nation bordering upon India, whose colours incline to yellowness, and who are generally slender: (Mgh:) or one of these meanings is the original of the other: (TA:) ↓ سِنْدِىٌّ signifies a single person thereof: (S, K:) and سِنْدٌ is the pl., (K,) or [rather] is applied to the people collectively; (S;) these two words being like زِنْجِىُّ and زِنْجٌ: (TA:) the pl. of سِنْدٌ is سُنُودٌ and أَسْنَادٌ. (M, L.) السِّنْدُ is also the name of A great river of الهِنْد [or India; i. e. the Indus]: and of a district in El-Andalus: and of a town in Western Africa (المَغْرِب). (K.)

سَنَدٌ
سَنَدٌ ذ The part that faces one, of a mountain, and rises from (عَن) the سَفْح [i. e. base, or foot]; (S, K;) the acclivity, or rising part, in the face, or front, [or side,] of a mountain or a valley: (T, M, A:) or a rising, or an elevated, portion of ground: (Mgh:) pl. أَسْنَادٌ, (M, A,) [properly a pl. of pauc., but] the only pl. form. (M.) ― -b2- A thing, such as a wall &c., against, or upon, which one leans, rests, or stays himself: (Mgh, Msb:) and ↓ مِسْنَدٌ and ↓ مُسْنَدٌ [the latter in the TA said to be with fet-h, but this is evidently a mistake, occasioned by a copyist's writing ويفتح for ويضمّ,] signify [the same,] a thing against, or upon, which one leans, rests, or stays himself; [and the former of these two particularly signifies a cushion, or pillow, and more particularly a large cushion or pillow, against which one leans; as expl. by Golius on the authority of Meyd;] pl. مَسَانِدُ. (L, Msb.) ― -b3- Applied to a man, i. q. مُعْتَمَدٌ [meaning (tropical:) A person upon whom one leans, rests, stays himself, or relies]; (S;) a man's مُعْتَمَد [i. e. (tropical:) stay, support, or object of reliance]; (K, TA;) as also ↓ مُسْتَنَدٌ. (TA.) You say سَيِّدٌ سَنَدٌ (tropical:) [A lord, or chief, upon whom people lean, &c.]. (A, TA.) And هُوَسَنَدِى and ↓ مُسْتَنَدِى (tropical:) [He is my stay, support, or object of reliance]. (A.) And حَدِيثٌ قَوِىُّ السَّنَدِ (tropical:) [A tradition valid in respect of the authority upon which it rests, or to which it is traced up or ascribed]. (A, TA. [See also اـِسْنَادٌ, below.]) ― -b4- See also مُسْنَدٌ. -A2- Also A sort of garment of the kind called بُرُود, (IAar, K,) of the fabric of ElYemen: (IAar:) pl. أَسْنَادٌ: (K:) or the pl. is like the sing.: (IAar, K:) one says أَثْوَابٌ سَنَدٌ [meaning garments of the kind called سَنَد]: (TA, from a trad.:) Ibn-Buzurj says that السَّنَدُ means الأَسْنَادُ مِنَ الثِّيَابِ, i. e. garments of those called بُرُود: and he cites, from a poet, the phrase جُبَّةُ أَسْنَادٍ, which, he says, means a red jubbeh of those [made] of what are called بُرُود. (TA.) Accord. to Lth, it signifies A sort of clothing, [consisting of] a shirt with a shirt over it: and in like manner, short shirts made of pieces of cloth, one whereof is concealed beneath another: whatever appears (كُلُّ مَا ظَهَرَ) thereof is termed سِمْطٌ [q. v.]: (O:) [this app. explains the meaning of what here follows:] السَّنَدُ is [a term used in the case of] thy wearing a long shirt beneath a shirt shorter than it. (M.)

سِنْدِىٌّ
سِنْدِىٌّ ذ : see سِنْدٌ [of which it is the n. un.].

سَنْدَانٌ
سَنْدَانٌ ذ , with fet-h, (Mgh, Msb, K,) or ↓ سِنْدَانٌ, (thus in a copy of the M, [and thus I have generally found it written, agreeably with the common modern pronunciation,]) The عَلَاة, (M,) or زُبْرَة, (Msb,) [both meaning anvil,] of the blacksmith. (Msb, K.)

سِنْدَانٌ
سِنْدَانٌ ذ Great and strong; applied to a man and to a wolf. (K.) -A2- See also the next preceding paragraph.

سِنْدَانَةٌ
سِنْدَانَةٌ ذ A she-ass [either domestic or wild: probably the latter, because of her strength]. (K.)

سِنْدِيَانٌ
سِنْدِيَانٌ ذ [The ilex, or evergreen oak; so called in the present day;] a kind of tree. (TA.) [See اـِسْنَادٌ.]

سِنَادٌ
سِنَادٌ ذ applied to a she-camel, (S, M, &c.,) Strong: (K:) or strong in make: (AA, S:) or tall in the hump: (M:) or long in the legs, (A, L,) and elevated [so I render مسندة, conjecturally, as though meaning propped up,] in the hump: (L:) or lean, and lank in the belly; (AO, M, L;) but Sh disapproves of this last explanation. (L.)

سَنِيدٌ
سَنِيدٌ ذ : see مُسْنَدٌ.

أَسْنَدُ
أَسْنَدُ ذ [a comparative and superlative epithet from أَسْنَدَ الحَدِيثَ, q. v., though (like أَسْوَدُ and أَبْيَضُ when used as epithets of this kind) deviating from a general rule, which requires that such an epithet be formed from an unaugmented triliteralradical verb]. You say أَسْنَدُ لِلْحَدِيثِ, meaning أَنَصُّ لَهُ, q. v. (TA in art. نص.)

اـِسْنَادٌ
اـِسْنَادٌ ذ inf. n. of 4 [q. v.]. (S, &c.) ― -b2- [Used as a simple subst., signifying (tropical:) The ascription of a tradition to an authority in the manner expl. voce أَسْنَدَ it has a pl., namely, أَسَانِيدُ; as in the saying,] الأَسَانِيدُ قَوَائِمُ الأَحَادِيثِ (tropical:) [The ascrip- tions to authorities, whereon they rest, &c., are the foundations of traditions]. (A, TA. [See also سَنَدٌ.]) ― -b3- Also used in the sense sf رِوَايَةٌ [q. v., as a simple subst.]: pl. as above. (Har p. 32.) -A2- Also A certain kind of tree. (M.) [In the TA, it is said that the name commonly known is سِنْدِيَان: but I think that this is a mistake: see the latter word.]

مَسْنَدٌ
مَسْنَدٌ ذ A place in, or upon, which one leans, rests, or stays himself: [and hence applied to a couch, and a throne:] pl. مَسَانِدُ. (KL. [See also مُسْنَدٌ, voce سَنَدٌ.])

مُسْنَدٌ
مُسْنَدٌ ذ [pass. part. n. of 4, Made to lean, rest, &c., against, or upon, a thing: and stayed, propped, or supported; or set up. ― -b2- Hence used in the sense of مِسْنَدٌ, as being a thing set up]: see سَنَدٌ. ― -b3- Also (tropical:) A tradition (حَدِيثٌ) traced up, or ascribed, or attributed, to the author thereof, (T, L, K, TA,) [rested on his authority by the mention of him, (see 4,) or] by the mention, uninterruptedly, in ascending order, of the persons by whom it has been transmitted, up to the Prophet; (T, L, KT;) [or by the mention of him who has related it from the Prophet when only one has intervened;] opposed to مُرْسَلٌ and مُنْقِطِعٌ; (T, L;) or it may be منقطع, i. e. interrupted in the mention of the persons by whom it has been transmitted: (KT:) pl. مَسَانِدُ, (K,) agreeably with analogy, (TA,) and مَسَانِيدُ, (Esh-Shلfi'ee, K,) which latter has ى added to render the sound of the kesreh more full; or, accord. to some, it is a dial. var.; and accord. to some, agreeable with analogy. (TA.) ― -b4- And i. q. دَعِىٌّ [as meaning (assumed tropical:) One who claims as his father a person who is not his father; or an adopted son; or one whose origin, or lineage, or parentage, is suspected]; (S, M, L, K;) as also ↓ سَنِيدٌ; (M, L, K; [see an ex. in a verse cited voce أَسَرُّ;]) opposed to كَرِيمٌ. (L.) ― -b5- المُسْنَدُ, accord. to Sb, signifies (assumed tropical:) The first portion [i. e. the subject] of a proposition; and المُسْنَدُ اـِلَيْهِ, (assumed tropical:) the second portion [i. e. the attribute, or predicate,] thereof: (M, L:) of, accord. to Kh, a proposition consists of a ↓ سَنَد and a مُسْنَد اـِلَيْه; and in the phrase عَبْدُ اللّٰهِ رَجُلٌ صَالِحٌ, [for ex.,] عبد اللّٰه is a سند, and رجل صالح is a مسند اليه: (O, L:) [but accord. to other authors, and general modern usage, and agreeably with the proper meanings of the terms, المُسْنَدُ (meaning the attributed) signifies the attribute, or predicate; and المُسْنَدُ اـِلَيْهِ, (meaning that to which a thing or an accident is attributed) signifies the subject.] ― -b6- Also The Himyeree, or Himyeritic, character of writing; the character of Himyer; (S, M, A, O, K;) differing from the modern Arabic character: (S, O:) they used to write it commonly in the days of their rule; and AHلt says that it continued in use among them in El-Yemen in his day [i. e. in the latter half of the second century of the Flight and the former half of the third century]: (M, TA:) Abu-l-'Abbلs says, المُسْنَدُ was the language of the sons of Seth; (O, TA;) [i. e. the language written in the character so called;] and the like is said in the “ Sirr es-Sinل'ah ” of IJ. (TA.) [See also De Sacy's Chrest. Ar., sec. ed., vol. ii., p. 122 of the Ar. text, and 311 of the transl.] ― -b7- And i. q. الدَّهْرُ [i. e. Time, from the beginning of the world to its end; or time absolutely; or a long time; or a long unlimited time; or time without end; &c.]. (S, M, A, K.) So in the saying, لَا أَفْعَلُهُ آخِرَ المُسْنَدِ [I will not do it to the end of time]. (A, TA.) One says also, لَا آتِيهِ يَدَ المُسْنَدِ, meaning [I will not do it, or I will not come to him or it,] ever. (IAar, TA.)

مَسْنَدٌ
مَسْنَدٌ ذ : see سَنَدٌ, second sentence.

مُسَنَّدٌ
مُسَنَّدٌ ذ [pass. part. n. of 2, q. v.]. In the phrase

خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ
خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ ذ , [in the Kur lxiii. 4, meaning Pieces of wood made to lean, or incline, against a wall, (Jel,)] the latter word is with teshdeed because of its relation to many objects (لِلْكَثْرَةِ). (S.) -A2- مُسَنَّدَةٌ also signifies A certain sort of cloths, or garments; and so ↓ مَسْنَدِيَّةٌ. (M, TA.)

مَسْنَدِيَّةٌ
مَسْنَدِيَّةٌ ذ : see what next precedes.

مُسَانَدَةٌ
مُسَانَدَةٌ ذ (O, K, and Ham p. 783, in the CK and TK [erroneously] مُسَانِدَةٌ) (assumed tropical:) A she-camel having the breast and fore part prominent: (As, O, K:) or whereof one part of her frame stays, or supports, (يُسَانِدُ,) [and so renders firm or strong,] another part: (Sh, O, K:) or having prominent withers: (Ibn-Buzurj, L:) or strong in the back: or whose frame, or make, is symmetrical, or conformable in its several parts: or, as some say, whose frame, or make, is dissimilar, or unconformable, in its several parts; because the hump differs from the other parts; so that it is from the phrase تَسَانَدَ القَوْمُ meaning as expl. above [see 6]: (Ham p. 783:) and مُسَانَدَةُ القَرَا (tropical:) a she-camel hard, firmly compacted, in the back. (M, L, TA.)

مُسْتَنَدٌ
مُسْتَنَدٌ ذ : see سَنَدٌ, in two places.

خَرَجَا مُتَسَانِدَيْنِ
خَرَجَا مُتَسَانِدَيْنِ ذ (tropical:) They two went forth aiding, or assisting, each other; (A, * L, TA;) as though each of them leaned, or stayed himself, upon the other, and aided himself by him. (L, TA.) The latter word is used, in this sense, of two men going on a hostile, or hostile and plundering, expedition: and of two wolves attacking a person. (A.) And one says, خَرَجُوا مُتَسَانِدِينَ, meaning (tropical:) They went forth under sundry, or different, banners, or standards, (S, A, M, L, K, *) every party by itself, (A, L,) the sons of one father under one [separate] banner, (L,) not all under the banner of one commander. (S, L. K.)

##### Türkçe

سَنَد اـِلَيْهِ
1 **سَنَد اـِلَيْهِ** ذ , (S, M, Msb, K,) muzâri‘i **سَنُدَ** , (S, M, Msb,) mastarı **سُنُودٌ**; (S, M, Msb, K;) ve **سَنِدَ**, muzâri‘i **سَنَدَ** ; (Msb;) ve ↓ **استند**, [ki bu en yaygın olandır,] (S, M, Msb, K,) ve ↓ **تساند**, (S, M, A, K,) ve ↓ **اسند**; (M, TA;) aynı şeyi ifade ederler; (S, M, * Msb, K *;) yani O (bir adam, S, Msb, [ve aynı şekilde bir şey hakkında da söylenir,]) ona karşı, yahut onun üzerine yaslandı, dayandı, yahut kendini ona dayadı; eşanlamlısı **اِعْتَمَدَ**; (TK;) [yahut **اعتمد عَلَيْهِ**;] yani bir şey, (S, M, Msb,) yahut bir duvar, (A, Msb,) vb. (Msb.) ― -b2- **سَنَدَفِى الجَبَلِ**, (M, K,) muzâri‘i **سَنُدَ** , mastarı **سُنُودٌ**, (M,) O dağa çıktı; bunun gibi ↓ **اسند**. (M, K.) Ve [bundan dolayı,] **اـِلَى فُلَانٍ** ↓ **أَسْنَدْتُ** (mecaz:) Ben falana yükseldim/çıktım. (A.) ― -b3- Ve **سَنَدَ فِى الخَمْسِينَ**, (M, ve K’nın bazı nüshalarında böyle,) yahut **لِلْخَمْسِينَ**, (K’nın diğer nüshalarında böyle,) (mecaz:) O, [yaş olarak] elliye yaklaştı, yahut elliye yaklaştı: (K, TA:) [aynı şekilde] **سَنَدَ فِى الجَبَلِ**’den. (M, TA. *) ― -b4- **سَنَدَ ذَنَبُ النَّاقَةِ**, (K,) yahut ↓ **أَسْنَدَ**, (O’da böyle,) Dişi devenin kuyruğu sallandı ve sağa sola sağrısını/kıçını kamçıladı. (O, K.)

سنّد
2 **سنّد** ذ , mastarı **تَسْنِيدٌ**, O, bir duvara karşı [dayanak/destek olarak] odun [parçaları] dikti. (KL. [Aşağıda ism-i mef‘ûle bak. Ve ayrıca 3 ve 4’e de bak.]) -A2- Yine, mastarı yukarıdaki gibi, O (bir adam) **سَنَد** denilen **بُرْد** türünü giydi, yahut onunla giyindi. (IAar, K.)

سَانَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ
3 **سَانَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ** ذ : 4’e bak. [Bundan dolayı,] **سُونِدَ المَرِيضُ** [Hasta, bir yastığa yahut benzerine dayandırıldı]: ve **قَالَ سَانِدُونِى** [O (hasta) dedi ki: Beni dayandırın, yahut beni destekleyip oturtun]. (A, TA.) Ve **يُسَانِدُ بَعْضُهُ بَعْضًا** [Onun bir kısmı diğer bir kısmını dayar/destekler ve böylece onu sağlam yahut güçlü kılar]. (Sh, O, K. [**مُسَانَدَةٌ**’ye bak.]) ― -b2- [Ve bundan dolayı,] **سُونِدَ خَلْقُهَا**, bir dişi deveye nispetle, (farz edilen mecaz:) Onun yapısı/yaratılışı simetrikti; yahut parçaları itibarıyla birbirine uygun idi. (Ham s. 783.) ― -b3- Ve **ساندهُ**, (S, K,) mastarı **مُسَانَدَةٌ**, (S,) O ona yardım etti, yahut onu destekledi; yani başka bir adamı. (S, K.) ― -b4- Ve (mecaz:) O, ona karşılık verdi, telafi etti, yahut mükâfatlandırdı, (A, K, TA,) **عَلَى العَمَلِ** [işe, yahut yapılan işe/fiile karşı]. (K.)

أَسْنَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ
4 **أَسْنَدْتُهُ اـِلَى الشَّىْءَ** ذ (AZ, S, * M, * Msb, K * TA) Ben onu, yahut onu (şeyi), şeye karşı yahut şeyin üzerine yaslanır, dayanır, yahut kendini dayar kıldım; (TK;) ve **اـِلَيْهِ** ↓ **سَانَدْتُهُ** aynı şeyi ifade eder. (AZ, TA.) Şöyle dersin: **اسند ظَهْرَهُ اـِلَى الحَائِطِ** O, sırtını duvara dayadı. (MA.) Ve **اسندهُ** O, onu dayadı, destekledi, yahut payandaladı; yani yaslanan bir şeyi; eşanlamlısı **دَعَمَهُ**. (TA, madde **دعم**.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَسْنَدْتُ اـِلَيْهِ أَمْرِى** (mecaz:) [İşimi ona dayadım, yahut işimde ona yaslandım]. (A.) ― -b3- Ve **اسند الحَدِيثَ اـِلَى قَائِلِهِ** (T, M, * L, Msb,) mastarı **اـِسْنَادٌ** [aşağıda], (S, vb.,) (mecaz:) O, rivayeti söyleyenine kadar yükseltti, yahut ona nispet etti, yahut ona atfetti, [onu onun otoritesine dayandırarak,] (T, S, M, L, Msb, TA,) onu zikrederek, (Msb,) yahut onu nakleden kimseleri, Peygambere kadar, kesintisiz biçimde, yükselen sırayla zikrederek; (T, L, KT;) [yahut arada yalnız bir kişi varsa, Peygamberden ona rivayet eden kişiyi zikrederek;] “Falan bana falandan haber verdi,” [ve arada birden fazla kişi varsa,] “Allah’ın Elçisinden;” (KT;) [yahut onu nakleden kişinin zikrinde bir kopuklukla da olabilir: aşağıda **مُسْنَدٌ**’e bak.] ― -b4- **اـِسْنَادُ أَمْرٍ اـِلَى آخَرَ اـِيجَابًا أَوْ سَلْبًا** [mantıkta kullanılan ıstılahî bir ibaredir; anlamı (farz edilen mecaz:) Bir şeyi, başka bir şeye, yüklemin konuya nispeti ilişkisiyle, olumlu yahut olumsuz olarak hükmetmektir]. (Kull s. 157, mantık terimi olarak **الحُكْمُ**’ün açıklamasında.) ― -b5- [**اـِسْنَادٌ مَجَازِىٌّ** lugat ve belâgatte kullanılan başka bir ıstılahî terimdir; anlamı (farz edilen mecaz:) Bir fiilin yahut bir niteliğin yahut bir mananın mecazî isnadı; **عِيشَةٌ رَاضِيَةٌ**’de **مَرْضِيَّةٌ** yerine olduğu gibi; ve **زَبُونٌ**’da (bk.) anlamlarından birinde: Har s. 432’ye bak ― -b6- **أُسْنِدَ الفِعْلُ اـِلَى زَيْدٍ**, başka bir ıstılahî ibare, **قَامَ زَيْدٌ** ve **ضُزِبَ زَيْدٌ** ve **زَيْدٌ قَامَ** ibarelerindeki fiil hakkında söylenir; anlamı: Fiil, Zeyd’e isnat edilen bir niteleme kılındı: ve alışılmadık bir tarzda, (Msb’de, madde **سلب**’de) **سَلَبْتُ زَيْدًا ثَوْبَهُ** sözündeki fiil hakkında söylenir; böylece bu durumda anlamı: Fiil, Zeyd’i mef‘ûl edinir kılındı. Ve **أُسْنِدَ اـِلَيْهِ فَاعِلَانِ فَصَاعِدًا** (TA’da, madde **سوى**’da) **اِسْتَوَى زَيْدٌ وَعَمْرٌو وَخَالِدٌ فِى هٰذَا** ibaresindeki fiil hakkında söylenir; böylece anlamı: Ona iki ve daha fazla fâil nispet edildi.] ― -b7- **اسندهُ فِى الجَبَلِ** O, onu dağa çıkardı. (K.) -A2- Geçişsiz fiil olarak **اسند**: 1’e, dört yerde, bak. ― -b2- Yine şöyle dersin: **اسند فِى العَدْوِ**, (M, L,) mastarı **اـِسْنَادٌ** (L,) O koşmada şiddetli oldu; onda çabaladı, emek verdi, yahut gayret etti. (M, L.) ― -b3- Ve O (bir deve) **ذَمِيلٌ** denilen yürüyüş ile **هَمْلَجَةٌ** denilen yürüyüş arasında bir yürüyüşle yürüdü. (L.)

6 **تَسَاْنَدَ**: 1’in ilk cümlesine bak. ― -b2- **تساند القَوْمُ** demektir ki: Halk dışarı çıktı; onların her kumandanı, [ayrı] bir birlikle. (Ham s. 783.) [Aşağıda ism-i fâile de bak.]

8 **اـِسْتَنَدَ**: 1’in ilk cümlesine bak.

سِنْدٌ
**سِنْدٌ** ذ , (S, L,) yahut **السِّنْدُ**, (M, L, K,) belli bir ülke, (S, L, K,) iyi bilinen, (K,) “Marāṣid”de Hindistan (**الهِنْد**) ile Karmān ve Sijistān arasında bir ülke olduğu söylenir: (TA:) yahut bir kavim; (K;) [o ülkenin halkı;] iyi bilinen bir millet; (M, L;) Hindistan’a komşu bir millet; renkleri sarılığa meyleden ve genellikle ince yapılı olan: (Mgh:) yahut bu anlamların birisi diğerinin aslıdır: (TA:) ↓ **سِنْدِىٌّ** onun bir tek ferdini ifade eder: (S, K:) ve **سِنْدٌ** çoğuldur, (K,) yahut [daha doğrusu] topluca halka uygulanır; (S;) bu iki kelime **زِنْجِىُّ** ve **زِنْجٌ** gibidir: (TA:) **سِنْدٌ**’ün çoğulu **سُنُودٌ** ve **أَسْنَادٌ**’dır. (M, L.) **السِّنْدُ** ayrıca **الهِنْد**’in [yani Hindistan’ın; yani İndus’un] büyük bir nehrinin adıdır: ve Endülüs’te bir bölgenin adıdır: ve Batı Afrika’da (**المَغْرِب**) bir şehrin adıdır. (K.)

سَنَدٌ
**سَنَدٌ** ذ Dağın, kişinin yüzüne bakan ve **سَفْح**’tan [yani etek/ayak kısmından] (عَن) yükselen kısmı; (S, K;) bir dağın yahut bir vadinin yüzünde/önünde [yahut yanında] bulunan yokuş, yahut yükselen kısım: (T, M, A:) yahut yükselen, yahut yüksek bir arazi parçası: (Mgh:) çoğulu **أَسْنَادٌ**, (M, A,) [aslında azlık çoğulu olmakla birlikte,] tek çoğul kalıbıdır. (M.) ― -b2- Duvar vb. gibi, kişinin ona karşı yahut onun üzerine yaslandığı, dayandığı, yahut kendini dayadığı şey: (Mgh, Msb:) ve ↓ **مِسْنَدٌ** ve ↓ **مُسْنَدٌ** [ikincisinin TA’da fetḥa ile olduğu söylenmiştir; fakat bu, müstensihin **ويفتح** yazmasından doğan açık bir hatadır; doğrusu **ويضمّ** olmalıdır,] [aynı şeyi] ifade eder; kişinin ona karşı yahut onun üzerine yaslandığı, dayandığı, yahut kendini dayadığı şey; [ve bu ikisinden birincisi özellikle bir minder yahut yastığı, daha da özellikle kişinin yaslandığı büyük bir minder yahut yastığı ifade eder; Meyd’in rivayetine dayanarak Golius’un açıkladığı üzere;] çoğulu **مَسَانِدُ**. (L, Msb.) ― -b3- Bir adama uygulanınca, **مُعْتَمَدٌ** ile aynı anlamdadır [yani (mecaz:) kişinin yaslandığı, dayandığı, kendini dayadığı, yahut güvendiği kimse]; (S;) bir adamın **مُعْتَمَد**’ı [yani (mecaz:) dayanağı, desteği, yahut güven dayanağı]; (K, TA;) bunun gibi ↓ **مُسْتَنَدٌ**. (TA.) Şöyle dersin: **سَيِّدٌ سَنَدٌ** (mecaz:) [İnsanların yaslandığı vb. bir efendi/baş]. (A, TA.) Ve **هُوَسَنَدِى** ve ↓ **مُسْتَنَدِى** (mecaz:) [O benim dayanağım, desteğim, yahut güven dayanağımdır]. (A.) Ve **حَدِيثٌ قَوِىُّ السَّنَدِ** (mecaz:) [Dayandığı, yahut kendisine kadar yükseltildiği/nispet edildiği otorite bakımından güçlü bir rivayet]. (A, TA. [Aşağıda **اـِسْنَادٌ**’a da bak.]) ― -b4- **مُسْنَدٌ**’e de bak. -A2- Ayrıca **بُرُود** denilen türden bir elbise çeşidi, (IAar, K,) Yemen dokumasından: (IAar:) çoğulu **أَسْنَادٌ**: (K:) yahut çoğulu tekil gibidir: (IAar, K:) **أَثْوَابٌ سَنَدٌ** denir [yani **سَنَد** denilen türden elbiseler]: (TA, bir hadisten:) İbn-Buzurj der ki **السَّنَدُ** demek **الأَسْنَادُ مِنَ الثِّيَابِ**’dır; yani **بُرُود** denilenlerden elbiseler: ve bir şairden **جُبَّةُ أَسْنَادٍ** ibaresini nakleder; ve der ki bunun anlamı, **بُرُود** denilenlerden olanların [kumaşından yapılmış] kırmızı bir cübbedir. (TA.) Lth’ye göre, o, bir giyim türünü ifade eder; [şundan oluşan:] bir gömlek ve onun üstünde bir gömlek: ve aynı şekilde, kumaş parçalarından yapılmış kısa gömlekler; bunların birisi diğerinin altında gizlenir: ondan görünen her şeye (كُلُّ مَا ظَهَرَ) **سِمْطٌ** denir [bk.]: (O:) [bu, aşağıda gelenin anlamını açıklar:] **السَّنَدُ**, senin uzun bir gömleği, ondan daha kısa bir gömleğin altında giymendir. (M.)

سِنْدِىٌّ
**سِنْدِىٌّ** ذ : **سِنْدٌ**’e bak [onun ism-i vahdesidir].

سَنْدَانٌ
**سَنْدَانٌ** ذ , fetḥa ile, (Mgh, Msb, K,) yahut ↓ **سِنْدَانٌ**, (M’nin bir nüshasında böyle, [ve ben onu genellikle, yaygın modern telaffuza uygun olarak, böyle yazılmış buldum,]) demircinin **عَلَاة**’ı, (M,) yahut **زُبْرَة**’si, (Msb,) [ikisi de örs anlamındadır]. (Msb, K.)

سِنْدَانٌ
**سِنْدَانٌ** ذ Büyük ve güçlü; bir adama ve bir kurda uygulanır. (K.) -A2- Bir önceki paragrafa da bak.

سِنْدَانَةٌ
**سِنْدَانَةٌ** ذ Bir dişi eşek [evcil yahut yabanî; muhtemelen ikincisi, gücü sebebiyle]. (K.)

سِنْدِيَانٌ
**سِنْدِيَانٌ** ذ [günümüzde böyle adlandırılan;] bir ağaç türü. (TA.) [**اـِسْنَادٌ**’a bak.]

سِنَادٌ
**سِنَادٌ** ذ bir dişi deveye uygulanır, (S, M, vb.,) Güçlü: (K:) yahut yapıca güçlü: (AA, S:) yahut hörgücü yüksek: (M:) yahut bacakları uzun, (A, L,) ve hörgücü yüksek [ben **مسندة**’yi, tahminen, dayandırılmış gibi anlamlandırıyorum]: (L:) yahut zayıf ve karnı sarkık; (AO, M, L;) fakat Sh bu son açıklamayı uygun görmez. (L.)

سَنِيدٌ
**سَنِيدٌ** ذ : **مُسْنَدٌ**’e bak.

أَسْنَدُ
**أَسْنَدُ** ذ [**أَسْنَدَ الحَدِيثَ**’ten türemiş bir ism-i tafdîl sıfatıdır; bk.; fakat (bu tür sıfat olarak kullanılan **أَسْوَدُ** ve **أَبْيَضُ** gibi) genel bir kuraldan sapar; o kural, böyle bir sıfatın artırımsız üçlü kök fiilden yapılmasını gerektirir]. **أَسْنَدُ لِلْحَدِيثِ** dersin; anlamı **أَنَصُّ لَهُ**’dur; bk. (TA, madde **نص**.)

اـِسْنَادٌ
**اـِسْنَادٌ** ذ 4’ün mastarıdır [bk.]. (S, vb.) ― -b2- [Basit isim olarak kullanılır; anlamı (mecaz:) **أَسْنَدَ** maddesinde açıklandığı tarzda bir rivayeti bir otoriteye nispet etmektir; bunun bir çoğulu vardır; o da **أَسَانِيدُ**’dür; şu sözde olduğu gibi:] **الأَسَانِيدُ قَوَائِمُ الأَحَادِيثِ** (mecaz:) [Otoritelere isnatlar—üzerlerine dayandıkları vb.—rivayetlerin temelleridir]. (A, TA. [**سَنَدٌ**’e de bak.]) ― -b3- Ayrıca basit isim olarak **رِوَايَةٌ** anlamında da kullanılır: çoğulu yukarıdaki gibidir. (Har s. 32.) -A2- Ayrıca belli bir ağaç türü. (M.) [TA’da, yaygın bilinen adın **سِنْدِيَان** olduğu söylenmiştir; fakat ben bunun bir hata olduğunu düşünüyorum: bu son kelimeye bak.]

مَسْنَدٌ
**مَسْنَدٌ** ذ Kişinin içinde yahut üzerinde yaslandığı, dayandığı, yahut kendini dayadığı yer: [ve buradan sedire ve tahta uygulanır:] çoğulu **مَسَانِدُ**. (KL. [Ayrıca **سَنَدٌ** maddesinde **مُسْنَدٌ**’e de bak.])

مُسْنَدٌ
**مُسْنَدٌ** ذ [4’ün ism-i mef‘ûlüdür; bir şeye karşı yahut onun üzerine yaslandırılmış, dayandırılmış vb.; ve desteklenmiş, payandalanmış; yahut dikilmiş. ― -b2- Buradan **مِسْنَدٌ** anlamında kullanılır; çünkü o, dikilmiş bir şeydir]: **سَنَدٌ**’e bak. ― -b3- Ayrıca (mecaz:) Söyleyenine kadar yükseltilmiş, yahut ona nispet edilmiş, yahut ona atfedilmiş bir rivayet (**حَدِيثٌ**), (T, L, K, TA,) [onun zikriyle onun otoritesine dayandırılmış (4’e bak), yahut] onu nakleden kimselerin, Peygambere kadar, kesintisiz biçimde, yükselen sırayla zikredilmesiyle; (T, L, KT;) [yahut arada yalnız bir kişi varsa, Peygamberden rivayet edeni zikretmekle;] **مُرْسَلٌ** ve **مُنْقِطِعٌ**’ın karşıtıdır; (T, L;) yahut nakledenlerin zikrinde kopuklukla, yani **منقطع** olabilir: (KT:) çoğulu **مَسَانِدُ**, (K,) kıyasa uygun olarak, (TA,) ve **مَسَانِيدُ**, (Esh-Shāfi‘ee, K,) ki ikincisinde kesrenin sesini daha dolgun kılmak için ى eklenmiştir; yahut bazılarına göre lehçe farkıdır; ve bazılarına göre kıyasa uygundur. (TA.) ― -b4- Ve **دَعِىٌّ** ile aynı anlamdadır [yani (farz edilen mecaz:) Babası olmayan bir kimseyi baba diye iddia eden; yahut evlat edinilmiş; yahut aslı/nesebi/soyu şüpheli olan]; (S, M, L, K;) bunun gibi ↓ **سَنِيدٌ**; (M, L, K; [**أَسَرُّ** maddesinde zikredilen bir beyitte örneğine bak;]) **كَرِيمٌ**’in karşıtıdır. (L.) ― -b5- **المُسْنَدُ**, Sb’ye göre (farz edilen mecaz:) bir önermenin birinci kısmını [yani konuyu] ifade eder; ve **المُسْنَدُ اـِلَيْهِ**, (farz edilen mecaz:) onun ikinci kısmını [yani sıfatı/yüklemi] ifade eder: (M, L:) yahut Kh’ye göre, bir önerme bir ↓ **سَنَد** ve bir **مُسْنَد اـِلَيْه**’ten oluşur; ve **عَبْدُ اللّٰهِ رَجُلٌ صَالِحٌ** ibaresinde, [mesela,] **عبد اللّٰه** bir **سند**’dir ve **رجل صالح** bir **مسند اليه**’dir: (O, L:) [fakat diğer müelliflere göre, ve genel modern kullanıma göre, ve terimlerin asıl anlamlarına uygun olarak, **المُسْنَدُ** (nispet edilen anlamıyla) yüklemi ifade eder; ve **المُسْنَدُ اـِلَيْهِ** (bir şeyin yahut bir arazın kendisine nispet edildiği anlamıyla) konuyu ifade eder.] ― -b6- Ayrıca Himyerî yazı karakteri; Himyer yazısı; (S, M, A, O, K;) modern Arap yazısından farklıdır: (S, O:) onların hüküm günlerinde onu genellikle yazarlardı; ve AHāt der ki o, kendi gününde Yemen’de onların arasında kullanımda kalmıştı [yani Hicretin ikinci asrının ikinci yarısı ve üçüncü asrın ilk yarısında]: (M, TA:) Ebu’l-‘Abbās der ki **المُسْنَدُ**, Şît oğullarının dili idi; (O, TA;) [yani bu adla anılan yazı karakteriyle yazılan dil;] ve benzeri, IJ’nin “Sirr es-Sinā‘ah”ında söylenir. (TA.) ― -b7- Ve **الدَّهْرُ** ile aynı anlamdadır [yani dünyanın başlangıcından sonuna kadar zaman; yahut mutlak zaman; yahut uzun zaman; yahut uzun sınırsız zaman; yahut sonu olmayan zaman; vb.]. (S, M, A, K.) Şu sözde olduğu gibi: **لَا أَفْعَلُهُ آخِرَ المُسْنَدِ** [Zamanın sonuna kadar onu yapmayacağım]. (A, TA.) Yine şöyle denir: **لَا آتِيهِ يَدَ المُسْنَدِ**, anlamı: [Onu yapmayacağım, yahut ona/ona gelmeyeceğim,] asla. (IAar, TA.)

مَسْنَدٌ
**مَسْنَدٌ** ذ : **سَنَدٌ**’e bak, ikinci cümle.

مُسَنَّدٌ
**مُسَنَّدٌ** ذ [2’nin ism-i mef‘ûlüdür; bk.]. Şu ibarede:

خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ
**خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ** ذ , [Kur’ân lxiii. 4’te; anlamı: bir duvara karşı yaslandırılmış yahut eğik kılınmış odun parçaları, (Jel,)] ikinci kelime, çokluğa nispeti sebebiyle (لِلْكَثْرَةِ) şeddelidir. (S.) -A2- **مُسَنَّدَةٌ** ayrıca belli bir tür kumaşlar yahut elbiseler anlamına gelir; bunun gibi ↓ **مَسْنَدِيَّةٌ**. (M, TA.)

مَسْنَدِيَّةٌ
**مَسْنَدِيَّةٌ** ذ : bir öncekinin hemen üstüne bak.

مُسَانَدَةٌ
**مُسَانَدَةٌ** ذ (O, K, ve Ham s. 783; CK ve TK’da [yanlış olarak] **مُسَانِدَةٌ**) (farz edilen mecaz:) Göğsü ve ön kısmı çıkık bir dişi deve: (As, O, K:) yahut gövdesinin bir kısmı diğer bir kısmını dayayan/destekleyen (**يُسَانِدُ**) [ve böylece onu sağlam yahut güçlü kılan]: (Sh, O, K:) yahut omuz başları çıkık olan: (İbn-Buzurj, L:) yahut sırtı güçlü olan: yahut yapısı/yaratılışı simetrik, yahut parçaları itibarıyla birbirine uygun olan: yahut bazılarına göre, yapısı/yaratılışı parçaları itibarıyla farklı, yahut uyumsuz olan; çünkü hörgüç diğer parçalardan farklıdır; böylece o, yukarıda açıklandığı üzere **تَسَانَدَ القَوْمُ** ibaresinden olur [6’ya bak]: (Ham s. 783:) ve **مُسَانَدَةُ القَرَا** (mecaz:) sırtı sert, sıkı dokulu/sağlam bir dişi deve. (M, L, TA.)

مُسْتَنَدٌ
**مُسْتَنَدٌ** ذ : **سَنَدٌ**’e bak, iki yerde.

خَرَجَا مُتَسَانِدَيْنِ
**خَرَجَا مُتَسَانِدَيْنِ** ذ (mecaz:) İkisi, birbirine yardım ederek, yahut birbirini destekleyerek dışarı çıktı; (A, * L, TA;) sanki her biri diğerine yaslanmış, yahut kendini ona dayamış ve onunla kendine yardım etmiş gibi. (L, TA.) Bu son kelime, bu anlamda, düşmanca, yahut düşmanca ve yağmacı bir sefere çıkan iki adam hakkında kullanılır: ve bir kimseye saldıran iki kurt hakkında da. (A.) Ve yine şöyle denir: **خَرَجُوا مُتَسَانِدِينَ**, anlamı (mecaz:) Onlar çeşitli, yahut farklı, sancaklar/alametler altında dışarı çıktılar, (S, A, M, L, K, *) her grup kendi başına, (A, L,) bir babanın oğulları bir [ayrı] sancak altında, (L,) hepsi bir kumandanın sancağı altında değil. (S, L. K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَنَدَ
سَنَدَ U ( n. ac. سُنُوْد 27 )
a.  [ Ila ], Leant, rested upon, against.

b.  [ La ], Was near to, close upon ( fifty ).

c.  [ Fī ], Mounted, ascended.

سَنَّدَ
سَنَّدَ II ,
a.  Supported, stayed, propped up.

سَاْنَدَ
سَاْنَدَ III ,
a.  Supported, helped, assisted.

b.  [ acc. &  'Ala ], Requited, recompensed for.

أَسْنَدَ
أَسْنَدَ IV
a.  [ acc. &  Ila ], Made to rest or lean upon, against; supported by ( the authority of ).

b.  [ acc. &  Fī ], Made to mount, ascend.

c.  see I (c) .

تَسَاْنَدَ
تَسَاْنَدَ VI ,
a.  see I (a) .

اِسْتَنَدَ
اِسْتَنَدَ VIII
a.  [ Ila ], Stayed himself, leant against, upon; relied upon.

سَنَد
سَنَد 4 , ( pl. أَسْنَاْد 38 ),
a.  Support, stay; prop; authority, written evidence.

b.  Acclivity, slope.

مِسْنَد
مِسْنَد 20 , ( pl. مَسَاْنِدُ 44 ),
a.  Cushion, pillow, bolster.

سِنَاْد
سِنَاْد 23 ,
a.  Strong, stout she-camel.

b.  Defect in the rhyme of a verse.

سَنْدَاْنُ
سَنْدَاْنُ 33 , ( pl. سَنَادِيْن ),
a.  Anvil.

أَسْنَدَ
N. P. أَسْنَدَ IV , ( pl. مَسَاْنِدُ 44 ,  مَسَاْنِيْدُ 65 ),
a.  Supported by, resting upon; attribute.

b.  Time, epoch.

أَسْنَدَ
N. Ac. أَسْنَدَ IV , ( pl. أَسَاْنِيْدُ 69 ),
a.  Quotation, reference.

b.  Relation ( of a subject to the attribute &  c. ).

c.  Ascription.

اِسْتَنَدَ
N. P. اِسْتَنَدَ VIII ,
a.  see 4 (a) .

##### Türkçe

**سَنَدَ**
**سَنَدَ** U ( n. ac. **سُنُوْد** 27 )
a. [ **إلى** ], -e/-a yaslandı, -e/-a dayandı.

b. [ **ل** ], -e yakın oldu, -e pek yaklaştı (elliye).

c. [ **في** ], bindi, çıktı.

**سَنَّدَ**
**سَنَّدَ** II ,
a. destekledi, dayadı, payanda yaptı.

**سَاْنَدَ**
**سَاْنَدَ** III ,
a. destekledi, yardım etti, muavenet etti.

b. [ acc. & **على** ], karşılığını verdi, mukabele etti.

**أَسْنَدَ**
**أَسْنَدَ** IV
a. [ acc. & **إلى** ], -e/-a yaslandırdı yahut dayandırdı; (otoritesiyle) destekledi.

b. [ acc. & **في** ], bindirdi, çıkardı.

c. I (c)’ye bak.

**تَسَاْنَدَ**
**تَسَاْنَدَ** VI ,
a. I (a)’ya bak.

**اِسْتَنَدَ**
**اِسْتَنَدَ** VIII
a. [ **إلى** ], kendini dayadı, -e/-a yaslandı; -e/-a güvendi.

**سَنَد**
**سَنَد** 4 , ( pl. **أَسْنَاْد** 38 ),
a. destek, dayanak; payanda; otorite, yazılı delil.

b. yokuş, meyil.

**مِسْنَد**
**مِسْنَد** 20 , ( pl. **مَسَاْنِدُ** 44 ),
a. minder, yastık, yastıkçık.

**سِنَاْد**
**سِنَاْد** 23 ,
a. güçlü, iri dişi deve.

b. bir beytin kafiyesinde kusur.

**سَنْدَاْنُ**
**سَنْدَاْنُ** 33 , ( pl. **سَنَادِيْن** ),
a. örs.

**أَسْنَدَ**
N. P. **أَسْنَدَ** IV , ( pl. **مَسَاْنِدُ** 44 , **مَسَاْنِيْدُ** 65 ),
a. -e/-a dayalı, -e/-a yaslanmış; sıfat.

b. zaman, devir.

**أَسْنَدَ**
N. Ac. **أَسْنَدَ** IV , ( pl. **أَسَاْنِيْدُ** 69 ),
a. alıntı, atıf.

b. nisbet (konunun sıfata ve s.ye).

c. isnat.

**اِسْتَنَدَ**
N. P. **اِسْتَنَدَ** VIII ,
a. 4 (a)’ya bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سند
سَنَدَ - يَسْنُدُ - سَنَّدَ - يُسَنِّدُ - مُسَنَّد = مُسَنَّدَة
سَنَدَ - يَسْنُدُ +  كائن + شيئاً + إلى شيء: يدعمه ويشد من أزره بشده إلى شيء متين راسخ: يأتي إلى شيء آيل للسقوط والوقوع والتخرب، فيدعمه بوسيلة دعم بحيث يحفظ له توازنه واستقراره
سَنَّدَ - يُسَنِّدُ: على وزن " فَعَّل َ " من  " سَنَدَ - يَسْنُدُ ": جعله " يَسْنُدُ " إلى شيء على وجه التكرار والشدة
مُسَنَّد: اسم مفعول من " سَنَّدَ - يُسَنِّدُ "
مُسَنَّدَة: مؤنث " مُسَنَّد "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " دعم ونصرة ومساندة آخر"، وهي:
نَصَرَ - يَنْصُرُ، رَدَأ َ - يَرْدَأُ، عَضَدَ - يَعْضُدُ، سَنَدَ - يَسْنُدُ، مَلأَ - يَمْلِئُ (مَلأَ - يَمْلَأُ)، وَكَلَ - يَكِلُ
مسندة
 	﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون
مختار الصحاح
● [سند] س ن د: فلان سَنَدٌ أي معتمد و سنَدَ إلى الشيء من باب دخل و اسْتَنَدَ إليه بمعنى و أَسْنَدَ غيره و الإسْنَادُ في الحديث رفعه إلى قائله وخشب مُسَنَّدَةٌ شدد للكثرة و سنْدٌ بالكسر بلاد تقول سِنْدِيٌّ للواحد و سِنْدٌ للجماعة مثل زنجي وزنج
معجم الفرائد القرآنية
س ن د
"مُسَنَّدَةٌ" في قوله تعالى:" وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ "(4)المنافقون .
السَنَد : المعتمد، والخشب المسندة أي المُدعّمة بغيرها .
ملخص اللسان
1.     السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي،  والجمع أَسْنادٌ،
2.     وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً،  فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد  وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه  أَي أَسنَدتُه إِليه؛
3.     وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى مِسْنَداً، وجمعه المَسانِدُ.
4.     السَّنَدُ ما قابلك من الجبل وعلا عن السفح
5.     ثم أَسنَدوا إِليه في مَشْرُبة أَي صَعِدوا. وخُشُبٌ مُسَنَّدة: شُدِّد للكثرة
6.     والمُسْنَد من الحديث ما اتصل إِسنادُه حتى يُسْنَد إِلى النبي، صلى الله  عليه وسلم، والمُرْسَل والمُنْقَطِع ما لم يتصل. والإِسنادِ في الحديث:رَفْعُه إِلى قائله.
7.     والمُسْنَدُ: الدهر.
8.     قال الخليل: الكلام سَنَدٌ ومُسْنَدٌ
9.     السِّناد الناقة الشديدة الخلق؛
10.                        والمُسْنَد  والسَّنِيد: الدَّعِيُّ.
لسان العرب
● - سند: السَّنَدُ: ما ارتَفَعَ من الأَرض في قُبُل الجبل أَو الوادي،  والجمع أَسْنادٌ، لا يُكَسَّر على غير ذلك. وكلُّ شيءٍ أَسندتَ إِليه شيئاً،  فهو مُسْنَد. وقد سنَدَ إِلى الشيءِ يَسْنُدُ سُنوداً واستَنَدَ وتسانَد  وأَسْنَد وأَسنَدَ غيرَه. ويقال: سانَدته إِلى الشيء فهو يتَسانَدُ إِليه  أَي أَسنَدتُه إِليه؛ قال أَبو زيد:  سانَدُوه، حتى إِذا لم يَرَوْه  شُدَّ أَجلادُه على التسنيد  وما يُسْنَدُ إِليه يُسَمَّى مِسْنَداً، وجمعه المَسانِدُ. الجوهري:  السَّنَدُ ما قابلك من الجبل وعلا عن السفح. والسَّنَدُ: سنود القوم في  الجبل. وفي حديث أُحُد: رأَيت النساءَ يُسْنِدْن في الجبل أَي يُصَعِّدْن،  ويروى بالشين المعجمة وسنذكره. وفي حديث عبد الله بن أَنيس: ثم أَسنَدوا  إِليه في مَشْرُبة أَي صَعِدوا. وخُشُبٌ مُسَنَّدة: شُدِّد للكثرة.  وتَسانَدْتُ إِليه: استَنَدْتُ. وساندْت الرجلَ مسانَدَةً إذا عاضَدْتَهُ  وكاتَفْتَه. وسَنَدَ في الجبل يَسْنُدُ سُنوداً وأَسنَد: رَقِيَ. وفي خبر أَبي  عامر: حتى يُسْنِدَ عن يمين النُّمَيرِة بعد صلاة العصر. والمُسْنَد  والسَّنِيد: الدَّعِيُّ. ويقال للدعِيِّ: سَنِيدٌ؛ قال لبيد:  كريمٌ لا أَجدُّ ولا سَنِيدُ  وسَنَد في الخمسين مثلَ سُنود الجبل أَي رَقيَ، وفلانٌ سَنَدٌ أَي  معتَمَدٌ.  وأَسنَد في العَدْو: اشتدّ وجَمَّد. وأَسنَد الحديثَ: رفعه. الأَزهري:  والمُسْنَد من الحديث ما اتصل إِسنادُه حتى يُسْنَد إِلى النبي، صلى الله  عليه وسلم، والمُرْسَل والمُنْقَطِع ما لم يتصل. والإِسنادِ في الحديث:  رَفْعُه إِلى قائله. والمُسْنَدُ: الدهر. ابن الأَعرابي: يقال لا آتيه  يَدَ الدهر ويَدَ المُسْنَد أَي لا آتِيهِ أَبداً.  وناقة سِنادٌ: طويلة القوائم مُسْنَدَةُ السَّنام، وقيل: ضامرة؛ أَبو  عبيدة: الهَبِيطُ الضامرة؛ وقال غيره: السِّنادُ مثله، وأَنكره شمر. وناقة  مُسانَدةُ القَرى: صُلْبَتُه مُلاحِكَتُه؛ أَنشد ثعلب:  مُذَكَّرَةُ الثُّنْيا مُسانِدَةُ القَرَى،  جُمالِيَّة تَخْتَبُّ ثم تُنيبُ  ويروى مُذَكِّرة ثنيا. أَبو عمرو: ناقة سناد شديدة الخَلْق؛ وقال ابن  برزج: السناد من صفة الإِبل أَن يُشْرِفَ حارِكُها. وقال الأَصمعي في  المُشْرِفة الصدر والمُقَدَّم وهي المُسانِدَة، وقال شمر أَي يُساند بعض خلقها  بعضاً؛ الجوهري: السِّناد الناقة الشديدة الخلق؛ قال ذو الرمة:  جُمالِيَّةٌ حَرْفٌ سِنادٌ، يُشِلُّها  وظِيفٌ أَزَجُّ الخَطوِ، ظَمآنُ سَهْوَقُ  جُمالِيَّة: ناقة عظيمة الخَلْق مُشَبَّهَة بالجمل لعُظْم خلقها.  والحَرْفُ: الناقة الضامرة الصُّلعبة مشبهة بالحَرْف من الجبل. وأَزَجُّ  الخَطْوِ: واسِعُه. وظَمآنُ: ليس بِرَهِلٍ، ويروى رَيَّانُ مكان ظمآنُ، وهو  الكثير المخ، والوَظِيفُ: عظم الساق، والسَّهْوَقُ: الطويل.  والإِسنادُ: إِسناد الراحلة في سيرها وهو سير بين الذّمِيلِ  والهَمْلَجَة.  ويقال: سَنَدْنا في الجَبل وأَسنَدْنا جَبَلَها فيها  (* قوله «جبلها  فيها» كذا بالأصل المعوّل عليه ولعله محرف عن خيلنا فيه أو غير ذلك) . وفي  حديث عبد الله بن أَنيس: ثم أَسَندُوا إِليه في مَشْرُبَة أَي صَعِدوا  إِليه. يقال: أَسنَدَ في الجبل إِذا ما صَعَّدَه.  والسنَدُ: أَن يَلْبَسَ قميصاً طويلاً تحت قميص أَقَصَر منه. ابن  الأَعرابي: السَّنَدُ ضُروبٌ من البرود. وفي الحديث: أَنه رأَى على عائشة، رضي  الله عنها، أَربعة أَثواب سَنَدٍ، وهو واحد وجمع؛ قال الليث: السَّندُ  ضرب من الثياب قميص ثم فوقه قميص أَقصر منه، وكذلك قُمُص قصار من خِرَق  مُغَيَّب بعضها تحت بعض، وكلُّ ما ظهر من ذلك يسمى: سِمْطاً؛ قال العجاج يصف  ثوراً وحشيّاً:  كَتَّانُها أَو سنَدٌ أَسماطُ  وقال ابن بُزُرخ: السنَدُ الأَسنادُ  (* قوله «السند الأسناد» كذا بالأصل  ولعله جمعه الاسناد أي بناء على أن السند مفرد، وحينئذ فقوله: جبة أسناد  أي من أسناد.)  من الثياب وهي من البرود، وأَنشد:  جُبَّةُ أَسنادٍ نَقِيٌّ لونُها،  لم يَضْرِبِ الخيَّاطُ فيها بالإِبَرْ  قال: وهي الحمراء من جِبابِ البرود. ابن الأَعرابي: سَنَّدَ الرجلُ إِذا  لَبِس السَّنَد وهو ضرب من البرود. وخرجوا مُتسانِدينَ إِذا خرجوا على  راياتٍ شَتَّى. وفي حديث أَبي هريرة: خرج ثُمامة بن أُثال وفلان  مُتسانِدَين أَي مُتعاوِنَين، كأَنَّ كل واحد منهما يُسْنِدُ على الآخر ويستعين  به.والمُسْنَدُ: خط لحمير مخالف لخطنا هذا، كانوا يكتبونه أَيام ملكهم فيما  بينهم، قال أَبو حاتم: هو في أَيديهم إِلى اليوم باليمن. وفي حديث عبد  الملك: أَن حَجَراً وُجد عليه كتاب بالمسند؛ قال: هي كتابة قديمة، وقيل:  هو خط حمير؛ قال أَبو العباس: المُسْنَدُ كلام أَولاد شيث.  والسِّنْد: جيل من الناس تُتاخم بلادُهم بلادَ أَهل الهند، والنسبة  إِليهم سِنْديّ.  أَبو عبيدة: من عيوب الشعر السِّنادُ وهو اختلاف الأَرْدادِ، كقول  عَبِيد بن الأَبرص:  فَقَدْ أَلِجُ الخِباءَ على جَوارٍ،  كأَنَّ عُيونَهُنَّ عُيونُ عِينِ  ثم قال:  فإِنْ يكُ فاتَني أَسَفاً شَبابي  وأَضْحَى الرأْسُ مِني كاللُّجَينِ  وهذا العجز الأَخير غيره الجوهري فقال:  وأَصبح رأْسُه مِثلَ اللُّجَينِ  والصواب في إِنشادهما تقديم البيت الثاني على الأَول. وروي عن ابن سلام  أَنه قال: السَّنادُ في القوافي مثل شَيْبٍ وشِيبٍ؛ وساندَ فلان في شعره.  ومن هذا يقال: خرج القوم مُتسانِدين أَي على رايات شَتى إِذا خرج كل بني  أَب على راية، ولم يجتمعوا على راية واحدة، ولم يكونوا تحت راية أَمير  واحد. قال ابن بُزرُخ: يقال أَسنَد في الشعر إِسناداً بمعنى سانَدَ مثل  إِسناد الخبر، ويقال سانَدَ الشاعر؛ قال ذو الرمة:  وشِعْرٍ، قد أَرِقْتُ له، غَريبٍ  أُجانِبُه المَسانِدَ والمُحالا  ابن سيده: سانَدَ شعره سِناداً وسانَدَ فيه كلاهما: خالف بين الحركات  التي تلي الأَرْدافَ في الروي، كقوله:  شَرِبنا مِن دِماءِ بَني تَميمٍ  بأَطرافِ القَنا، حتى رَوِينا  وقوله فيها:  أَلم ترأَنَّ تَغْلِبَ بَيْتُ عِزٍّ،  جبالُ مَعاقِلٍ ما يُرْتَقَيِنا؟  فكسر ما قبل الياء في رَوِينا وفتح ما قبلها في يُرْتَقَيْنا، فصارت  قَيْنا مع وينا وهو عيب. قال ابن جني: بالجملة إِنَّ اختلاف الكسرة والفتحة  قبل الرِّدْفِ عيب، إِلاَّ أَنَّ الذي استهوى في استجازتهم إِياه أَن  الفتحة عندهم قد أُجريَتْ مُجْرى الكسرة وعاقَبتها في كثير من الكلام، وكذلك  الياء المفتوح ما قبلها قد أُجريت مجرى الياء المكسور ما قبلها، أَما  تَعاقُبُ الحركتين ففي مواضع: منها أَنهم عَدَلوا لفظ المجرور فيما لا  ينصرف إِلى لفظ المنصوب، فقالوا مررت بعُمَر كما قالوا ضربت عُمر، فكأَن فتحة  راء عُمَر عاقبت ما كان يجب فيها من الكسرة لو صرف الاسم فقيل مررت  بعُمرٍ، وأَما مشابهة الياء المكسور ما قبلها للياء المفتوح ما قبلها فلأَنهم  قالوا هذا جيب بَّكر فأَغموا مع الفتحة، كما قالوا هذا سعيد دَّاود،  وقالوا شيبان وقيس عيلان فأَمالوا كما أَمالوا سِيحان وتِيحان، وقال الأَحفش  بعد أَن خصص كيفية السناد: أَما ما سمعت من العرب في السناد فإِنهم  يجعلونه كل فساد في آخر الشعر ولا يحدّون في ذلك شيئاً وهو عندهم عيب، قال:  ولا أَعلم إِلاَّ أَني قد سمعت بعضهم يجعل الإِقواءَ سناداً؛ وقد قال  الشاعر:  فيه سِنادٌ وإِقْواءٌ وتحْريدُ  فجعل السناد غير الإِقْواء وجعله عيباً. قال ابن جني: وجه ما قاله أَبو  الحسن أَنه إِذا كان الأَصل السِّناد إِنما هو لأَن البيت المخالف لبقية  الأَبيات كالمسند إِليها لم يمتنع أَن يشيع ذلك في كل فساد في آخر البيت  فيسمى به، كما أَن القائم لما كان إِنما سمي بهذا الاسم لمكان قيامه لم  يمتنع أَن يسمى كل من حدث عنه القيام قائماً؛ قال: ووجه من خص بعض عيوب  القافية بالسناد أَنه جار مجرى الاشتقاق، والاشتقاق على ما قدمناه غير  مقيس، إِنما يستعمل بحيث وضع إِلاَّ أَن يكون اسم فاعل أَو مفعول على ما ثبت  في ضارب ومضروب؛ قال وقوله:  فيه سناد وإِقواءٌ وتحريد  الظاهر منه ما قاله الأَخفش من أَن السناد غير الإِقواء لعطفه إِياه  عليه، وليس ممتنعاً في القياس أَن يكون السناد يعني به هذا الشاعرُ  الإِقواءَ نفْسَه، إِلاَّ أَنه عطف الإِقواءَ على السناد لاختلاف لفظيهما كقول  الحطيئة:  وهِنْد أَتى مِن دونِها النَّأْيُ والبُعْدُ  قال: ومثله كثير. قال: وقول سيبويه هذا باب المُسْنَد والمُسْنَد إِليه؛  المسند هو الجزء الأَول من الجملة، والمسند إِليه الجزء الثاني منها،  والهاء من إِليه تعود على اللام في المسند الأَول، واللام في قوله والمسند  إِليه وهو الجزءُ الثاني يعود عليها ضمير مرفوع في نفس المسند، لأَنه  أُقيم مُقام الفاعل، فإِن أَكدت ذلك الضمير قلت: هذا باب المُسْنَدِ  والمُسْنَدِ هُو إِليه. قال الخليل: الكلام سَنَدٌ ومُسْنَدٌ، فالسَّنَدُ كقولك  (* قوله «فالسند كقولك إلخ» كذا بالأصل المعوّل عليه ولعل الأحسن سقوط  فالسند أَو زيادة والمسند). عبدالله رجل صالح، فعبدالله سَنَدٌ، ورجل صالح  مُسْنَدٌ إِليه؛ التهذيب في ترجمة قسم قال الرياشي: أَنشدني الأَصمعي في  النون مع الميم:  تَطْعُنُها بخَنْجرٍ مِن لَحْم،  تحتَ الذُّنابى، في مكانٍ سُخْن  قال: ويسمى هذا السناد. قال الفراءُ: سمى الدال والجيم الإِجادة؛ رواه  عن الخليل.  الكسائي: رجل سِنْدَأْوَةٌ وقِنْدَأْوةٌ وهو الخفيفُ؛ وقال الفراءُ: هي  من النُّوق الجريئَة. أَبو سعيد: السِّنْدَأْوَةُ خِرْقَة تكون وقايَةً  تحت العمامة من الدُّهْن.  والأَسْنادُ: شجر. والسَّندانُ: الصَّلاءَةُ.  والسِّنْدُ: جِيل معروف، والجمع سُنودٌ وأَسْنادٌ.  وسِنْدٌ: بلادٌ، تقول سِنْديٌّ للواحد وسِندٌ للجماعة، مثل زِنجيٍّ  وزِنْجٍ.  والمُسَنَّدَةُ والمِسْنَديَّةُ: ضَرْب من الثياب. وفي حديث عائشة، رضي  الله عنها: أَنه رأَى عليها أَربعة أَثواب سَنَد؛ قيل: هو نوع من البرود  اليمانِية وفيه لغتان: سَنَدٌ وسَنْد، والجمع أَسناد.  وسٍَِنْدادٌ: موضع. والسَّنَدُ: بلد معروف في البادية؛ ومنه قوله:  يا دارَ مَيَّةَ بالعَلْياءِ فالسَّنَدِ  والعَلياءُ: اسم بلد آخر. وسِنداد: اسم نهر؛ ومنه قول الأَسْوَدِ بنِ  يَعْفُر:  والقَصْرِ ذِي الشُّرُفاتِ مِن سِنداد
مقاييس اللغة:
(سند) السين والنون والداء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء. يقال سَنَدتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سنوداً، واستندت استناداً. وأسندتُ غيري إسناداً. والسِّناد: النّاقة القويّة، كأنها أُسنِدت من ظهرها إلى شيءٍ قويّ. والمُسْنَدُ: الدهرُ؛ لأن بعضَه متضامّ. وفَلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. والسَّنَد: ما أقبل عليك من الجبل، وذلك إذا علا عن السَّفْح. والإسناد في الحديث: أن يُسْنَد إلى قائله، وهو ذلك القياس. فأمَّا السِّناد الذي في الشعر فيقال إنَّهُ اختلافُ حركتي الرِّدفين. قال أبو عبيدة: وذلك كقوله:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
ثم قال:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
وهذا مشتق من قولهم: خرج القوم متسانِدين، إذا كانوا على راياتٍ شتى. وهذا من الباب؛ لأنَّ كلَّ واحدةٍ من الجماعة قد ساندت رايةً.
القاموس المحيط:
السَّنَدُ، محركةً ما قابَلَكَ من الجَبَلِ، وعَلاَ عن السَّفْحِ، ومُعْتَمَدُ الإِنْسانِ، وضَرْبٌ من البُرودِ، ج أسْنادٌ، أو الجمعُ كالواحِدِ. وسَنَّدَ تَسْنيداً لَبِسَهُ. وسَنَدَ إليه سُنوداً، وتَساندَ اسْتَنَدَ، وفي الجبلِ صَعدَ، كأَسْنَدَ، وأسْنَدْتُهُ أنا فيهما. وسَنَدَ لِلخَمْسينَ قارَبَ لها، وذَنَبُ الناقةِ خطَر فَضَرَب قَطاتَها يَمْنةً ويَسْرةً. والمُسْنَدُ من الحديثِ ما أُسْنِدَ إلى قائِله، ج مَسانِدُ، ومَسانيدُ عن الشافِعِيِّ، والدَّهْرُ، والدَّعِيُّ، كالسَّنيدِ، وخَطٌّ بالحِمْيَرِيِّ، وجبلٌ م. وعبدُ الله بنُ مُحمدٍ المُسْنَدِيُّ لِتَتَبُّعِهِ المَسانِدَ دونَ المَراسِيلِ والمَقاطِيعِ. وكزُبَيْرٍ محدِّثٌ. وهمْ مُتَسانِدُونَ، أي تحتَ راياتٍ شَتَّى، لا تَجْمَعُهُم رايَةُ أميرٍ واحدٍ. والسِّناد، بالكسر الناقةُ القَوِيَّةُ، واخْتِلافُ الرِّدْفَيْنِ في الشِّعْرِ، وغَلِطَ الجوهريُّ في المِثالِ، والرِّوايَةُ
فقد ألِجُ الخُدورَ على العَذارى ... كأنَّ عُيونَهُنَّ عُيونُ عِينِ
فإن يَكُ فاتَني أسَفاً شَبابي ... وأصْبَحَ رأسُهُ مِثْلَ اللَّجين
اللَّجينُ، بفتح اللامِ لا بضمِّهِ، فلا سِنادَ، وهو الخِطْميُّ المُوْخَف، وهو يُرْغي ويَشْهابُّ عندَ الوَخْفِ. وسانَدَ الشاعرُ: نَظَمَ كذَلك، وفلاناً: عاضَدَهُ وكانَفَهُ، وعلى العَمَلِ: كافأه. وسِندادٌ، بالكسر والفتح: نَهْرُ م، أو قَصْرٌ بالعُذَيْبِ. وسَنْدانُ الحَدَّادِ، بالفتح، وكذا ولَدُ العَبَّاسِ المحدِّثُ، وبالكسر: العظيمُ الشديدُ من الرِّجالِ، والذِّئابُ، وبهاءٍ: الأتانَ. والسِّنْدُ: بِلادٌ م، أو ناسٌ، الواحدُ: سِنْدِيٌّ، ج: سِنْدٌ، ونَهْرٌ كبيرٌ بالهِنْدِ، وناحيةٌ بالْأَنْدَلُسِ، ود بالمَغْرِبِ أيضاً، وبالفتح: د بِباجَةَ. والسِّنْدِيُّ، بالكسر: فرسُ هِشامِ بن عبدِ المَلِكِ، ولَقَبُ ابنِ شاهَكَ صاحبِ الحَرَسِ. والسِّنْدِيَّةُ: ماءَةٌ غَرْبِيَّ المُغِيثَةِ، وة ببَغْدادَ، منها: المحدِّثُ محمدُ بنُ عبدِ العَزيزِ السِّنْدِوانِيُّ، غَيَّرُوا النِّسْبَةَ لِلفرقِ. وناقَةٌ مُسانِدَةٌ: مُشْرِفَةُ الصَّدْرِ والمُقْدِمِ، أو يُسانِدُ بعضُ خَلْقِها بعضاً. وسِنْدَيُونُ، بكسرِ السين وفتح الدالِ وضمِّ المُثَنَّاة التَّحْتيَّة: قَرْيَتانِ بِمِصْرَ، إحْداهُما بِفُوَّةَ والْأُخْرى بالشَّرْقِيَّةِ.
تاج العروس:
س - ن - د
السَّنَدُ مَحَرَّكَةً ما قابَلَكَ من الجَبَلِ وعَلاَ عن السَّفْحِ هذا نص عبارة الصحاح . وفي التهذيب : والمحكم السَّنَدُ : ما ارتفعَ من الأَرض في قُبُل الجَبَلِ أَو الوادي . والجع أسنادٌ لا يُكَسَّر على غير ذلك . والسندُ : مُعْتَمَدُ الإنسان كالمُسْتَنَدِ . وهو مَجاز . ويقال : سَيِّدٌ سَنَدٌ . وعن ابن الأعرابي : السَّنَد : ضَرْبٌ من البُرودِ اليَمانِية وفي الحديث أنه رأى على عائشة رضي الله عنها أربعةَ أُثْوابٍ سَنَدٍ ج : أَسْنَاد وقال ابن بُزُرْج : السَّنَدُ : واحدُ الأَسْنَادِ من الثِّيَاب وهي من البُرودِ وأنشد
جُبَّةُ أَسنادٍ نَقِيٌّ لونُها ... لم يَضْرِب الخَيَّاطُ فيها بالإِبَرْ قال : وهي الحَمْراءُ من جِبَابِ البُرُود . وقال الليث : السَّنَدُ : ضرْبٌ من الثيابِ قَمِيَصٌ ثم فَوْقَه قميصٌ أَقصرُ منه . وكذلك قُمُصٌ قِصَارٌ من خِرَقٍ مُغَيَّبٍ بعضُها تحتَ بعض . وكلُّ ما ظَهَرَ من ذلك يُسَمَّى سِمْطاً . قال العجاج يصف ثَوْراً وَحْشِياً :
" كأَنَّ من سَبَائبِ الخَيَّاطِ
" كَتَّانها أَو سَنَدٍ أَسْماطِ
أَو الجمعُ كالواحِدِ قاله ابن الأعرابي . وعنه أيضاً : سَنَّدَ الرَّجلُ تَسْنيداً : لَبِسَهُ أَي السَّنَدَ . وسَنَدَ إِليه يَسْنُد سُنُوداً بالضم وتَسانَد وأَسْنَد : استَنَد وأَسنَدَ غيرَه . وقال الزجاج : سَنَدَ في الجَبَلِ يَسْنُد سُنوداً : صَعِدَ ورَقِيَ . وفي حديث أُحُدٍ : رأَيتُ النساءَ يَسْنُدْنَ في الجَبَلِ أَي يُصَعِّدن . كأَسْنَد وفي حديث عب الله بن أنيس : ثم أَسنَدُوا إليه في مَشْرُبة أَي صَعِدُوا . وهو مَجَاز وأَسْنَدتُه أَنا فيهما أَي في الرُّ قِيِّ والاستناد . ومن المجاز : سَنَدَ لِلخَمْسينَ وفي بعض النسخ : في الخَمْسِين والأُولَى : الصوابُ إذا قارَبَ لهَأ مثِّل بِسُنودِ الجَبَلِ أَي رَقِيَ . وسنَدَ ذَنَبُ الناقَة : خَطَرَ فضَرَب قَطَاتَها يَمْنَةً ويَسْرَةً نقله الصاغانيّ . ومن المَجَاز : حَدِيثٌ مُسنْنَدٌ وحديث قَوِيُّ السَنَدِ . والأَسَانِيدُ : قوائِمُ الأَحاديثِ : المسند كمكرم من الحديث ما أُسْنِدَ إلى قائلهِ أَي اتَّصَلَ إِسنادُه حتَّى يُسْنَد إلى النبي صلى الله عليه وسلم والمُرْسَل والمُنْقَطِعُ : ما لم يَتَّصِل . والإِسناد في الحديث : رَفْعُه إلى قائِلهِ ج : مَسانِدُ على القياس ومَسَانِيد بزيادة التحتيّة إشباعاً وقد قيل إِنه لُغة . وحكَى بعضُهم في مثلِه القياسَ أَيضاً . كذا قاله شيخُنا عن الإِمام مُحمدِ بنِ إِدْرِيسَ الشَّافِعِيِّ المُطَّلبيّ رضي الله عنه . ويقال : لا أفْعَلُه آخِرَ المُسْنَدِ أي الدَّهْرِ وعن ابن الأَعْرَابيّ : لا آتيه يَدَ الدَّهْرِ ويَدَ المُسْنَدِ أَي لا آتِيهِ أَبداً . والمُسْنَدُ : الدَّعِيُّ كالسَّنِيدِ كأَمِيرٍ وهذه عن الصاغانيِّ . قال لبيد :
وجَدِّى فارسُ الرَّعْشَاءِ منهمْ ... كَرِيمٌ لا أَجَدُّ ولا سَنِيدُ ويروى : رئيسٌ لا أَلَفُّ ولا سَنيدُ ويُروَى أَيضاً : لا أَسَرُّ ولا سَنِيدُ . ويقال : رأَيْتُ بالمُسْنَد مَكتوباً كذا وهو خَطٌ بالحِمْيَرِيِّ مُخَالِفٌ لِخَطِّنا هذا كانوا يَكْتبونَه أَيّام مُلْكِهم فيما بينهم . قال أَبو حاتم : هو في أَيْدِيهِم إلى اليومِ باليَمَنِ وفي حديث عبد الملك : أَنَّ حَجَراً وُجِدَ عليه كِتَابٌ بالمُسْنَدِ قال : هي كِتابةٌ قَديمةٌ . وقيل هو خطُّ حِمْيَر . قال أبو العبَّاس : المُسْنَد : كَلامُ أَولادِ شيث . ومثله في سِرّ الصناعة لابن جِنّي . والمُسْنَدُ : جَبَلٌ م معروف وعبدُ الله بن محمد المُسْنَدٍُّ الجُعْفِيّ البُخاريّ وهو شيخُ البُخَارِيّ إِنَّما لُقِّب به لِتَتَبُّعِهِ المَسَانِدَ أَي الأَحاديثَ المُسْنَدَةَ دُونَ المَرَاسيلِ والمَقَاطِيعِ منها في حَدَاثَتِهِ وأَوّلِ أَمْرِه . ماتَ يومَ الخميس لستِّ ليالٍ بَقِينَ من ذي القعْدة سنةَ تِسع وعشرين ومائتين . ومن المُحدِّثين مَن يكسر النون . وسُنَيْدٌ كَزُبَيْرٍ لقبُ الحُسَيْن ابن داوودَ المَصِيصِيّ مُحَدِّثٌ روى عنه البُخَارِيُّ وله تفسير مُسْنَد مشهور وولده جَعفَرُ بن سُنَيْد حدث عن أبيه
ومن المَجَاز : هُم مُتَسانِدُون أَى تَحتَ راياتٍ شَتَّى كلٌّ على حياله وإذا خَرَجَ كلُّ بني أَبي على راية لا تَجْمَعُهُم رايةُ أمير واحدٍ . والسِّنَادُ بالكسر : الناقَةُ القَوِيَّةُ الشديدةُ الخلق قال ذو الرمة :
جُمَاليَّةٌ حَرْفٌ سِنَادٌ يَشُلُّها ... وظِيفٌ أَزَجُّ الخَطْوِ ظَمْآنُ سَهْوَقُ
قاله أَبو عمرو . وقيل : ناقَةٌ سِنَادٌ : طَوِيلةُ القوائمِ مُسْنَدةُ السَّنَامِ . وقيل : ضامرةٌ . وعن أبي عُبَيْدة : هي الهَبِيطُ الضَّامِرَةُ وأَنكَرهَ شَمِرٌ . وقال أَبو عبيدة : من عيوب الشعر السِّنَادُ وهو اخِتلاف الرِّدْفَيْنِ وفي بعض الأُمَّهات : الأَردافِ في الشِّعْر قال الدّمَامِينِيُّ : وأَحسنُ ما قيل في وَجْخِ تَسمِيَتهِ سِنَاداً أنهم يقولون : خَرَجَ بنو فلانٍ مُتَسَانِدين أَي خرجوا على راياتٍ شَتَّى فهم مُخْتَلِفُون غيرُ مُتَّفِقِينَ . فكذلك قَوَافِي الشِّعْرِ المُشْتَملِ على السِّنادِ اختَلَفَتْ ولم تأْتَلِف بحَسب مَجارِي العادةِ في انْتِظَامِ القوافي . قال شيخُنا : وهذا نقله في الكافي عن قُدَامَةَ وقال هو صادقٌ في جميع وجوه السِّنَادِ ثم إِن السِّنَادَ كونه اختلافَ الأَردافِ فقط هو قولُ أَبي عُبيدَةَ وقيل : هو كلُّ عَيْبٍ قبلَ الرَّوِيّ وهذا قول الأكثر
وفي شرح الحاجبية : السِّنادُ أَحَدُ عيوب القوافي . وفي شرح الدّمَاميني على الخَزرَجِية قيل : السِّنَاد : كُلُّ عَيْبٍ يلحق القافيةَ أي عيب كان . وقيل هو كل عيب سوى الإِقواءِ والإِكفاءِ والإيطاءِ وبه قال الزَّجَّاجُ . وقيل : هو اختلاف ما قَبْلَ الرَّاويِّ وما بَعْدَه من حركة أو حرف وبه قال الرُّمانِيُّ وغَلِطَ الجوهريُّ في المِثالِ والرِّوايةِ الصحيحةِ في قول عَبيدِ بن الأَبرص :
فقد أَلجُ الخُدُورَ على العَذَارَى ... كَأَنَّ عُيُونَهُنَّ عُيونُ عِينِ ثم قال :
فإن يَكُ فاتَنِي أَسَفاً شَبَابي ... وأَصْبَحَ رَأْسُهُ مِثلَ اللَّجِينِ اللَّجِينُ بفتح اللام لا بِضَمّه كما ضَبَطَه الجَوهَريُّ فلا إسِنادَ حينئذ واللجين هو الخِطمِيُّ المُوخَفُ وهو يُرْغِي وَيشهَأبُّ عند الوَخْفِ وسيأْتي الوَخْفُ . والذي ذكَرَه المُصنِّف من التصويب للخُرُوجِ من السِّنَادِ هو زَعمُ جماعة . والعرب لا تَتحاشَآ عن مِثله فلا يكون غلطاً منه والرِّواية لا تُعَأرَضُ بالرواية . وفي اللسان بعدَ ذِكرِ البيتين : وهذا العَجُز الأَخير غيره الجوهريُّ فقال :
" وأَصبَحَ رأْسُهُ مِثْلَ اللُّجَيْنِ والصحيح الثابت
" وأَضْحَى الرَّأْسُ مِنّي كاللَّجِينِ والصواب في إنشادهما تقديم البيت الثاني على الأول وقد أَغفلَ ذلك المصنِّفُ . ورُوِيَ عن ابن سَلاَّمٍ أنه قال : السِّنَاد في القوافي مثل : شَيْبٍ وشِيبٍ وسانَدَ فلانٌ في شعرِه . ومن هذا يقال : خَرَجَ القَوْمُ مُتَسَانِديِنَ . وقال ابن بُزُرْج : أَسْنَدَ في الشِّعْر إِسناداً بمعنى سَاندَ الشاعِرُ إذا نَظَم كذلكَ وعن ابن سيده : سانَدَ شِعْرَه سِنَاداً وسانَدَ فيه كلاهما خَالَفَ بين الحَرَكَاتِ التي تَلي الأَرْدافَ
قال شيخُنَا : وقد اتَّفَقُوا على أَنَّ أَنواعَ السِّنَادِ خمسةٌ : أَحدُها : سِنَادُ الإِشباعِ وهو اختلافُ حرَكةِ الدَّخِيل كقول أَبي فِراس :
لَعَلَّ خَيالَ العامِرِيَّةِ زائِرُ ... فَيُسْعَدَ مَهْجُورٌ ويُسْعَدَ هاجِرُ ثم قال :
ِذا سَلَّ سَيْفُ الدَّوْلةِ السَّيْفَ مُصْلَتاً ... تَحَكَّمَ في الآجالِ يَنْهَى ويامُرُ فحركة الدَّخِيل في هاجِر : كسرة
وفي يامُرُ : ضَمّة . وهذا مَنعَه الأَخفَشُ وأَجازه الخليلُ واختاره ابنُ القَطَّاع
وثانيها : سِنَادُ التَّأْسيس وهو تَرْكُه في بيتٍ دونَ آخَرَ كقول الشاعِرِ الحَمَاسِيّ :
لوَ أنَّ صُدُورَ الأَمْر يَبْدُونَ للفَتَى ... كأَعْقَابِهِ لم تُلْفِهِ يَتَنَدَّمُ
إِذا الأَرْضُ لم تَجْهَل عليَّ فُرُوجُها ... وإِذْ لِيَ عن دَأرِ الهَوان مُرَاغَمُ وثالثها : سِنَاد الحَذْوِ وهو اختلافُ حَركةِ ما قبلَ الرِّدْف كقوله :
كأَنَّ سُيوفَنا مِنَّ ومِنْهُمْ ... مَخَارِيقٌ بأَيْدِي اللاَّعِبِينا مع قوله :
كأَنَّ مُتُونَهُنَّ مُتونَ غُدْرِ ... تُصَفِّقُها الرياحُ إذا جَرَيْنا ورابعها : سِنَاد الرِّدْف وهو تَرْكُه في بيت دُونَ آخَرَ كقوله :
إِذا كُنْتَ في حاجَة مُرْسِلاً ... فأَرْسِلْ لَبِيباً ولا تُوصِه
وإِنْ بابُ أَمر عليكَ الْتَوَى ... فشاوِرْ حكيماً ولا تَعْصِهِ وخامسها . سِنادُ التَّوْجٍيه وهو تَغَيَّر حَرَكَةِ ما قبْلَ الرَّوِيّ المُقَيَّدِ أَي السّاكن بفتحةٍ مع غيرهَأ وهو أَقبحُ الأَنواعِ عند الخَليل كقول امرئ القيس :
فلا وأَبيكٍِ ابنةَ العامِريّ ... لا يَدَّعِي القَوْمُ أَنِّي أَفِرُّ
تميمُ بنُ مُرٍّ وأَشياعُها ... وكِنْدَةُ حَوْلى جَميعاً صُبُرْ
إِذا رَكِبوا الخيلَ واسْتَلأَمُوا ... تَحَرَّقَتِ الأَرضُ واليومُ قَرّ ويقال : سانَدتُه إلى الشيءِ فهو يَتسانَدُ إِليه أَي أَسْنَدتُه إِليه : قال أَبو زيد . وسانَدَ فلاناً : عاضَدَهُ وكانَفَه وسُونِدَ المَرِيضُ وقال : سانِدُوني
وسانَدَه على العَمَلِ : كافأَه وجازَاه . وَسِنْدَادُ بالكسر على الأَصل والفتح فتكون النون حينئذ زائدةً إذ ليس في الكلام فَعْلاَل بالفتح : نهرٌ م معروف ومنه قولُ الأَسودِ بن يَعْفُرَ :
ماذا أُؤَمِّلُ بعدَ آلِ مُحَرَّقٍ ... تَرَكُوا منازِلَهُم وَبعدَ إيادِ
أَهْلِ الخَوَرْنَقِ والسَّدِيرِ وبارِقٍ ... والقصْرِ ذِي الشُّرُفاتِ مِن سِنْدادِ وفي سفر السعادة للعَلَم السَّخَأوِيّ أَنه موضع أَو اسمُ قَصْرٍ بالعُذَيْبِ وبه صَدَّر في المراصد . وقيل : هي من مَنازِلَ لإيادٍ أَسفلَ سَوادِ الكُوفة وكان عليه قَصْرٌ تَحُجُّ العَربُ إِليه
وسَنْدَانُ الحَدَّادِ بالفتح معروف . وكذا سَنْدانُ : وَلَدُ العَبّاس المُحَدِّثِ كذا في النُّسخ . والصّوَاب والِدُ العَبّاس كما هو نصّ الصاغانيّ . روَى العبّأس هذا عن سَلَمَةَ بن وَرْدَانَ بخَبرٍ باطلٍ . قال الحافظ : الآفةُ ممَّن بَعْدَه . والسِّندَان بالكسرِ : التعظيمُ الشَّدِيدُ من الرِّجالِ ومن الذِّئَابِ يقال : رَجُلٌ سنْدانٌ وذِئْب سِنْدانٌ أَي عَظِيمٌ شديدٌ . نقله الصاغاني . والسِّندانةُ بهاءِ هي : الأَتانُ نقله الصاغاني
والسِّنْد بالكسر : بلادٌ م معروفة وعليه الأكثرُ أُو ناسٌ أَو أنَّ أَحدَهما أَصلٌ للآخَر . واقتصر في المراصد على أَنَّه بلادٌ بين الهِند وكِرْمَان وسِجِسْتان والجمع . سُنودٌ وأَسْنَادٌ . الواحد : سِنْدِيٌّ وج : سِنْدٌ مثل زِنْجِيٍّ وزِنْجٍ . والسِّنْد : نَهْرٌ كبيرٌ بالهِنْدِ وهو غير بلاد السِّنْد . نقله الصاغاني والسِّنْد : ناحيةٌ بالأندلس والسِّنْد : د بالمغْرب أيضاً . والسَّنْد بالفتح : د ببَاجَةَ من إِقليمها . نقله الصاغانيّ . والسِّنْدِيُّ بالكسر اسم فَرَسِ هِشَامِ بن عبد الملك بن مَرْوانَ . والسِّنْدِيّ لقَبُ ابن شَاهَكَ صاحب الحَرس ببغدادَ أَيّامَ الرَّشيدِ وهو القائل :
والدَّهْرُ حَرْبٌ لِلْحَيْ ... ىّ وَس لْمُ ذِي الوَجْهِ الوَقاحِ
وعليَّ أَن أَسعَى ولَي ... سَ عليَّ إِدْرَاكُ النَّجَاحِ ومن ولده : أبو عطاءٍ السِّنْديُّ الشاعرُ المشهور ذكرهُ أبو تَمَّام في الحماسة . والسِّنْدِيَّةُ : ماءَةُ غربيَّ المُغِيثة على ضَحْوَةٍ من المُغِيثَة والمُغِيثَة على ثلاثةِ أَميالٍ من حَفِير . والسِّنْدِيَّة : ة ببغدادَ على الفراتِ نُسِبَت إلى السِّنْدِيّ بن شاهَكَ منها المُحَدِّثُ أَبو طاهر محمدُ بن عبد العزيزِ السِّنْدِوَأنِيُّ سكَنَ بغدادَ روى عن أبي الحَسن علي بن محمد القَزْوِينيِّ الزَّاهد وتوفي سنة 503 وإنما غَيَّرُوا النِّسْبَة للفَرْقِ بينِ المنسوب إلى السِّنْد وإلى السِّنْدِيّة
ومن المجاز : ناقَةٌ مُسانِدَةُ القَرَا : صُلْبَتُه مُلاحِكَتُه أنشد ثَعْلَب :
مُذَكَّرَةُ الثُّنْيَا مُسَانِدَةُ القَرَا ... جُمَألِيَّةٌ تَخْتَبُّ ثم تُنِيبُ وقال الأَصمعيُّ : ناقةٌ مَسَانِدةٌ : مُشْرِفةُ الصَّدْرِ والمُقَدَّمِ أَو ناقةٌ مسانِدةٌ : يُسانِدُ بَعضُ خلقِها بعضاً وهو قول شَمِرٍ . وسِنْدَيُونُ بكسر السين وسكون النُّون وفتح الدال وضم المُثَنَّاة التَّحْتِيَّة : قَرْيتانِ بمصر إحداهما بِفُوَّةَ في إِقلِيم المزاحمتين على شَطِّ النِّيلِ والأُخْرَى بالشَّرْقِيَّةِ قَرِيبَة من قَلْيُوبَ . وقد دَخلتُهما
ومما يستدرك عليه :
المَسانِدُ جمع مِسْنَد كمِنْبر ويفتح : اسمٌ لما يُسنَد إليه : " وخُشُبٌ مُسَنَّدةٌ " شُدِّد للكَثْرَةِ . وأَسْنَدَ في العَدْوِ : اشتدَّ وجَدَّ . والإِسناد : إِسناد الرَّاحِلةِ في سَيْرِهَا وهو سَيْرٌ بَيْنَ الذَّمِيلِ والهَمْلَجَة . والسَّنَد : أَن يَلْبَس قَمِيصاَ طَوِيلاً تحت قَميص أَقْصَرَ منه . قال اللّيْث : وكذلك قُمُصٌ صِغَارٌ من خِرَق مُغَيَّب بعضُها تحتَ بعض . وكلُّ ما ظَهَرَ من ذلك يُسَمَّى سِمْطاً
وفي حديث أبي هُرَيْرَة : خرجَ ثمامَةُ ابنُ أُثَالٍ وفُلانٌ مُتَسَانِدَيْن أَي مُتَعَاوِنَيْنِ كأَنَّ كُلَّ واحدٍ منهما يُسْنِد على الآخَر وَيَسْتَعِينُ به . وقال الخَلِيل : الكلامُ سَنَدٌ ومُسْنَدٌ إليه فالسَّنَدُ كقولك : عبدُ اللهُ رَجُلٌ صالحٌ : فعبد الله سَنَدٌ ورجل صالح مُسْنَدٌ إليه . وغيره يقول : مُسْنَدٌ ومُسْنَدٌ إليه . وسَنَدٌ محرَّكَةً : ماءُ معروفٌ لبني سَعْدٍ . وسَنْدَة بالفح : قَلْعَةٌ بجبال هَمَذان والسَّنْدَان بالفتح : جَدُّ عبد الله بن أَبي بكر بن طُلَيْب المحدِّث عن عبد الله بن أَحمد بن يوسف
وفي الأَساس : ومن المجاز : أَقبلَ عليه الذِّئبانِ مُتسانِدَيْنِ وغزَأ فُلانُ وفلانٌ مُتَسَانِدَيْنِ . وعن الكسائيّ : رَجُلٌ سِنْدَأْوَةٌ وقِنْدَأْوَةٌ وهو الخفيف . وقال الفرَّاءُ : هي من النُّوقِ : الجَرِيئةُ . وقال أَبو سَعِيد : السِنْدَأْوَةُ : خِرْقَةٌ تكونُ وِقايَةً تحتَ العِمامَةِ من الدُّهْنِ . والأَسنادُ : شَجَرٌ . قلت : والمعروف : السِّنْدِيانُ . والسَّنْدَان : الصَّلاءَةُ . والمُسَنَّدةُ والمِسْنَدِيَّةُ : ضرْبٌ من الثِّيَاب . وسَنَادِيدُ : قريةٌ بمصر من أَعمال الكُفُورِ الشَّاسِعة . والسَّنَدُ محرّكَةً بلدٌ معروفٌ في البادية ومنه قوله :
يا دارَ مَيَّةَ بالعلياءِ فالسَّنَدِ ... أَقْوَتْ وطالَ عليها سالِفُ الأَمَدِ وسَنْدَانُ بالفتح : قَصَبَةُ بلادِ الهِند مقصودٌ للتجارة . وسِنْدان بالكسر : وادٍ في شِعْر أَبي دُوَاد . كذا في معجم البكريّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
