# سنع — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%B9/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D8%B9/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%B9.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سنع

باب العين و السين والنون معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع
عسن:
العَسَنُ: نُجُوعُ العلف والرِّعْيِ في الدّوابِّ.
عَسِنَتِ الإبل عَسَناً إذا نجع فيها الكلأ وسمنت.
ودابّة عَسِنٌ، أي: شكور.
وعَسْنٌ: موضع. قال:
كأنّ عليهم بِجَنوبِ عَسْنٍ		غماماً يستهلّ ويستطير
عنس:
العَنْسُ من أسماء الناقة سمّيت به لتمام سِنِّها وشدّة قُوَّتِها. ووُفور عظامها وأعضائها واعنيناسِ ذَنَبِها، أي: وُفُورُ هُلْبِه وطوله. قال:
وكم قَطَعْنا من عَلاةٍ عنسِ
وقال الطرماح:
يَمْسَحُ الأرض بمُعْنَوْنِسٍ		مثل مِئْلاةِ النّياحِ الفِئامْ
وعَنَسَتِ المرأةُ تَعْنُس عُنُوسا، إذا صارت نَصَفاً وهي بعدُ بِكْرٌ لم تَزَوَّجْ. وعنّسها أهلُها تعنيساً إذا حبسوها عن الإزواج حتى تجاوزت فَتاء السّنّ، ولمّا تَعْجُز بعدُ فهي مُعَنَّسة، ويجمع على مَعانِس ومُعَنَّسات، ويجمع العانس بالعوانس. قال:
وعيط كأسرابِ القَطا قد تشوّفت		معاصيرُها والعاتِقاتُ العوانس
قال عرّام: والقاعدات. وقال ابو ليلى: جماعة العانس: عُنَّس، وأنشد:
تجمّع العون على العنَّـس
من كلّ فخجاء لبود البرنس
وعنس: قبيلة من مذحج.
سعن:
السَّعْنُ يتّخذ من الأدم شبه الدلو إلا أنه مستطيل مستدير، ربما جعلت له قوائم ويُنْتَبَذُ فيه. وقد يكون على تلك الخلقة من الدلاء صغيراً فتسميه العرب السَّعنَ، وجمعه: سِعَنَةٌ وأسعان. قال: سَعْنٌ وسُعْنٌ كلاهما. وقال عرّام: السَّعْنُ عندنا قِرْبَة باليةٌ قد تَخَرَّق عُنُقُها يُبّرد فيها الماء، ولا يسمى الدلو سعنا، وأنشد لعنترة:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ سُعْن بارد		إن كنتِ سائلةً غَبُوقاً فاذهبي
ويروي: وماء شن.
والمُسَعَّنُ من الغُروب يتخذ كل واحد من أديمين يقابل بينهما فيُغْرقان عِراقَيْنِ، وله خُصْمان من جانبين لو وضع لقام قائما من استواء أعلاه وأسفله.
والسُّعْنُ: ظُلّة يتخذها أهل عُمان فوق سطوحهم من أجل ندى الوَمَدَةِ والجميع: السُّعُون.
نَعَسَ:
نَعَسَ يَنْعَسُ نُعاسا ونَعْسَة شديدة فهو ناعس.
وقد سمعناهم يقولون: نَعْسان ونَعْسَى، حملوه على وَسْنان ووسْنَى، وربما حملوا الشيء على نظائره، وأحسن ما يكون ذلك في الشعر.
سنع:
امرأة سَنيعة قد سَنُعَتْ سَناعة، وهي الجميلة اللينة المفاصل اللطيفة العظام في كمال. والسّنيع: التّام الضليع من كل شيء.
والسِّنْعُ: السُّلامَى التي تصل ما بين الأصابع والرُّسغ في جوف الكفّ. الواحدة: سِنْعَة ويجمع على أسناع.
نسع:
النِّسْعُ: سَيْرٌ يُضْفَرُ كهيئة أعنّة البغال يشد به الرحال. والقطعة منها: نِسْعَة تشد على طرفي البطان، ويجمع على نسوع وأنساع.
والمرأة الناسعة هي الطويلة المتك. ونُسُوعه: طوله.

### Türkçe

باب **العين** و **السين** و **النون** معهما
ع س ن- ع ن س- س ع ن- ن ع س- س ن ع- ن س ع

عسن:
**العَسَنُ**: binek hayvanlarında yem ve otlağın fayda vermesi.
**عَسِنَتِ الإبل** **عَسَناً**: ot onda fayda verdiği ve semirdiği zaman.
Ve **دابّة عَسِنٌ**: yani, şükredici.
Ve **عَسْنٌ**: bir yer. Dedi ki:
kanki onların üzerinde, **عَسْنٍ**’in güneyinde		bir bulut; sağanak boşalır ve yayılır

عنس:
**العَنْسُ**: devenin adlarındandır; yaşı tamam olduğu ve kuvvetinin şiddeti sebebiyle onunla adlandırılmıştır. Ve kemiklerinin ve uzuvlarının bolluğu ve **اعنيناسِ ذَنَبِها**; yani, onun kılının bolluğu ve uzunluğu. Dedi ki:
ve nice kestik, yüksek yerden, **عنسِ**
Ve **الطرماح** dedi ki:
yeri siler, **بمُعْنَوْنِسٍ** ile		ağıtçıların **مِئْلاةِ**’si gibi, kalabalıklar

Ve **عَنَسَتِ المرأةُ** **تَعْنُس** **عُنُوسا**: henüz bakire iken, evlenmemiş olarak, orta yaşa geldiği zaman. Ve ailesi onu **تعنيساً** **عنّسها**: onu evlendirmeden alıkoydukları zaman; ta ki yaşın gençlik çağına geçti; hâlbuki henüz acze düşmemiştir; o hâlde o **مُعَنَّسة**’dir. Ve **مَعانِس** ve **مُعَنَّسات** üzere cem‘ olunur; ve **العانس** **بالعوانس** ile cem‘ olunur. Dedi ki:
ve bağırdı; **القَطا** sürüleri gibi, gerçekten özlem duymuş		onların kasırgaları ve evlenmemiş genç kadınlar, **العوانس**
**عرّام** dedi: ve oturanlar. Ve **ابو ليلى** dedi: **العانس**’ın cem‘ı: **عُنَّس**. Ve inşad etti:
yardımcılar toplandı, **العنَّـس** üzerine
her **فخجاء**’dan, **لبود البرنس**

Ve **عنس**: **مذحج**’den bir kabile.

سعن:
**السَّعْنُ**: deriden yapılır; kova benzeri, ancak o uzatılmış yuvarlaktır; belki ona ayaklar yapılır ve onda nebiz yapılır. Ve o şekil üzere kovalar cinsinden küçük olabilir; Araplar ona **السَّعنَ** adını verir; onun cem‘ı: **سِعَنَةٌ** ve **أسعان**. Dedi ki: **سَعْنٌ** ve **سُعْنٌ**; ikisi de. Ve **عرّام** dedi: **السَّعْنُ** bizde, boynu delinmiş eski bir kırbadır; onda su soğutulur; ve kovaya **سعنا** denilmez. Ve **عنترة**’den inşad etti:
yalan söyledi eski; ve **سُعْن** suyu soğuk		eğer sen bir akşam içkisi soruyorsan, git
Ve şöyle rivayet edilir: ve **شن** suyu.

Ve **المُسَعَّنُ**: **الغُروب**’dan; her biri iki deriden yapılır; ikisi birbirine karşı getirilir; böylece iki dikişle kapatılır; ve onun iki yanından iki kulpu vardır; eğer konulsa, üstünün ve altının düzlüğünden dolayı dimdik ayakta dururdu.

Ve **السُّعْنُ**: **عُمان** ehlinin, **الوَمَدَةِ**’nin çiyi sebebiyle, damlarının üstünde yaptıkları bir gölgelik; ve hepsi: **السُّعُون**.

نَعَسَ:
**نَعَسَ** **يَنْعَسُ** **نُعاسا** ve **نَعْسَة** şiddetli; o hâlde o **ناعس**’tır.
Ve onları şöyle derken işittik: **نَعْسان** ve **نَعْسَى**; onu **وَسْنان** ve **وسْنَى** üzerine hamlettiler; ve belki şeyi benzerleri üzerine hamlederler; bunun en güzel olduğu yer şiirdedir.

سنع:
**امرأة سَنيعة**: gerçekten **سَنُعَتْ** **سَناعة**; o, güzel, eklemleri yumuşak, kemikleri ince, tam bir olgunluk içindedir. Ve **السّنيع**: her şeyden tam, güçlü olan.
Ve **السِّنْعُ**: parmaklarla bilek arasını, avucun içinde birleştiren **السُّلامَى**. Tekili: **سِنْعَة**; ve **أسناع** üzere cem‘ olunur.

نسع:
**النِّسْعُ**: katırların dizginleri biçiminde örülen bir kayış; onunla semerler bağlanır. Ve ondan parça: **نِسْعَة**; **البطان**’ın iki ucuna bağlanır; ve **نسوع** ve **أنساع** üzere cem‘ olunur.
Ve **المرأة الناسعة**: kalçaları uzun olan kadındır. Ve **نُسُوعه**: onun uzunluğudur.
