# سنف (س-ن-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ن - ف
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والنون الفاء معهما
س ن ف، س ف ن، ن س ف، ن ف س مستعملات
سنف:
السِّنافُ للبعير بمنزلة اللَّبَب للدّابّة. للدابة. بعيرٌ مِسنافٌ، إذا كان يُؤَخِّر الرَّحْل، والجميعُ: مَسانيف.
وأَسنَفْته: شَدَدْته بسِنافٍ وأَسنَفوا أَمْرَهم، أي: أحكموه. وصار الإسنافُ مَثَلاً في رَجُلٍ قد دُهِشَ فلم يدر أين يُشَدُّ السِّناف: قد عَيَّ فُلانٌ بالإسناف، قال عمرو:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ		من الأمر المُشَبَّه أنْ يكونا
والسُّنفُ: ثِيابٌ تُوضَعُ على أكتاف الإبل كالأَشِلّة على مآخيرها. والواحدُ: سَنيفٌ.
سفن:
السَّفَنُ: جلد الأطوم، وهي سَمَكة في البحر يُجْعَل على قوائم السّيوف، وقد يُسَفَّنُ به الخشبُ أي: يُحَكّ حتّى يلين، فإذا كان مثله من غير سَفْنٍ فهو مُسفَنٌ والسَّفَنُ: الحديدةُ التي يُنحَتُ بها، قال الأعشى.
وفي كلِّ عامٍ له غـزوةٌ		تَحُتُّ الدَّوابِرَ حتَّ السَّفَنْ
والرّيحُ تَسْفِنُ التُّراب: تَجْعَلُه دُقاقاً، قال:
إذا مَساحيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
والسُّفُنُ: جماعةُ السَّفينة.
نسف:
النَّسْفُ: انتساف الرِّيحِ الشَّيءَ كأنّه يَسلُبُهُ. ورُبَّما انتسف الطّائر الشّيء عن وجه الأرض بمِخْلَبِهِ وطيرٌ شِبهُ الخَطاطيف يَنْتَسِفُ الشَّيءَ من الهواء سُمِّيت: النّساسيف، الواحد: الخَطاطيف ينتشفُ الشَّيءَ من الهواء سُمِّيت النّساسيف، الواحد: نُسّاف، وقيل: إنّه الخُطافّ بعينه، ويُسَمَّى خُطّافَ المَطَر، لأنّه يَجيءُ مع المَطَر وهو أكبر من الخُطّاف والنِّسْفة والنشفة: من حجارة الحَرَّة تكون نخرةً فيها نَخاريب يُنْسَفُ بها الوَسَخ عن الأَقدامِ في الحمّام وكلامٌ نَسيفٌ، أي خفيّ، هُذَليّة.
والمِنْسف: المُنْخُل، ونُسِفَ الطّعام به نَسفاً، ويُقال: اعْزِلِ النُّسافةَ وكُلْ من الخالص.
واتّخذ فلانٌ في جَنب بعيره نسيفاً إذا تَحاصّ عنه الوَبَر من أثر قَدَمه.
وانتسف ما في أيديهم، أي اختطفه.
وفرس نُسُوفُ السُّنْبُك إذا دنا من الأرض في عَدْوِهِ ويُقالُ للحمار الذَي يَشُدُّ على الحمار فيكدمه ترك به نسيفا.
نفس:
النَّفْس، وجمعها النُّفُوس: لها معان.
النَّفسُ: الرّوح الذّي به حياة الجسد، وكلّ إنسانٍ نَفْسٌ حتّى آدم عليه السّلام، الذَّكَرُ والأنثى سواء.
وكلُّ شيءٍ بعينه نَفْسٌ.
ورجلٌ له نَفسٌ، أي خُلُق وجَلادة وسَخاء.
والنَّفَسُ: التَّنَفُّسُ، أي خروج النَّسيم من الجَوْف وشَرِبْتُ الماءَ بنَفَس، وثلاثة أَنَفاسٍ، وكلُّ مُستَراح منه نَفَسٌ.
وشيءٌ نَفيسٌ: مُتَنافَسٌ فيه.
ونَفِسْتَ به عليّ نَفَساً ونَفاسةً: ضَنِنْت.
ونَفُسَ الشَّيْءُ نَفاسةً، أي صار نَفيساً.
وهذا المكانُ أَنْفَسُ من ذاك، أي أَبْعَدُ شيئاً.
والنِّفاسُ: وِلادةُ المرأة، فإذا وَضَعَتْ كانتْ نُفَساءَ حتّى تَطْهُر. ونُفِسَتْ فهي منفوسة، وغايةُ نِفاسها: أربعون يوماً.
والنّافِسُ: الخامسُ من القِداح.

##### Türkçe

باب **السين** ve **النون** **الفاء** ile birlikte

**س ن ف**، **س ف ن**، **ن س ف**، **ن ف س** kullanımdadırlar.

**سنف**:
**السِّنافُ** deve için, binek hayvan için **اللَّبَب** menzilesindedir. Binek hayvan için. **بعيرٌ مِسنافٌ**: eğer **الرَّحْل**’i geri bırakıyor ise; çoğulu: **مَسانيف**.
Ve onu **أَسنَفْته**: onu bir **سِنافٍ** ile sıktım. Ve onlar işlerini **أَسنَفوا**; yani: onu sağlamlaştırdılar. Ve **الإسنافُ**, bir adam hakkında, şaşkına dönüp de **السِّناف**’ın nereye bağlanacağını bilmediği (durum)da bir mesel oldu: “Falan **بالإسناف** acze düştü.” Amr dedi ki:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حـيٌّ		من الأمر المُشَبَّه أنْ يكونا
Ve **السُّنفُ**: deve omuzlarına konulan elbiselerdir; art taraflarına (konulan) **الأَشِلّة** gibi. Tekili: **سَنيفٌ**.

**سفن**:
**السَّفَنُ**: **الأطوم**’un derisi; o, denizde bir balıktır; kılıçların kabzalarına yapılır. Ve onunla odun **يُسَفَّنُ** olabilir; yani: yumuşayıncaya kadar kazınır. Eğer **سَفْنٍ**’den olmayan onun benzeri ise o **مُسفَنٌ**’dir. Ve **السَّفَنُ**: onunla yontulan demirdir. **الأعشى** dedi ki:
وفي كلِّ عامٍ له غـزوةٌ		تَحُتُّ الدَّوابِرَ حتَّ السَّفَنْ
Ve rüzgâr toprağı **تَسْفِنُ**: onu ince kırıntı yapar. Dedi ki:
إذا مَساحيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
Ve **السُّفُنُ**: **السَّفينة**’nin topluluğudur.

**نسف**:
**النَّسْفُ**: rüzgârın şeyi **انتساف** etmesi; sanki onu soyup alır. Ve bazen kuş, şeyi yer yüzünün yüzünden pençesiyle **انتسف** eder. Ve **الخَطاطيف**’e benzer bir kuş, havadan şeyi **يَنْتَسِفُ** eder; ona **النّساسيف** adı verildi; tekili: **نُسّاف**. Ve denildi ki: o, bizzat **الخُطافّ**’tır; ve **خُطّافَ المَطَر** diye adlandırılır; çünkü o yağmurla birlikte gelir ve o, **الخُطّاف**’tan daha büyüktür. Ve **النِّسْفة** ve **النشفة**: **الحَرَّة** taşlarındandır; içi oyuk olur, içinde delikler bulunur; hamamda ayaklardan pislik onunla **يُنْسَفُ** edilir. Ve **كلامٌ نَسيفٌ**: yani gizli; **هُذَليّة**.
Ve **المِنْسف**: **المُنْخُل**. Ve yiyecek onunla **نُسِفَ**; **نَسفاً**. Ve denilir: **اعْزِلِ النُّسافةَ** ve saf olandan ye.
Ve falan, devenin yanında bir **نسيفاً** edindi; eğer ayağının izinin etkisinden yün ondan dökülüp ayrıldıysa.
Ve onların ellerindekini **انتسف** etti; yani onu kapıp aldı.
Ve **فرس نُسُوفُ السُّنْبُك**: eğer koşusunda yere yaklaştıysa. Ve o eşeğe, eşeğin üzerine şiddetle yüklenip onu yaralayan (eşeğe) denilir: “Onda bir **نسيفا** bıraktı.”

**نفس**:
**النَّفْس** ve çoğulu **النُّفُوس**: onun mânaları vardır.
**النَّفسُ**: bedenin hayatı kendisiyle olan ruhtur; ve her insan bir **نَفْسٌ**’tur; Âdem عليه السّلام bile; erkek ve dişi eşittir.
Ve her şey, bizzat kendisi, bir **نَفْسٌ**’tur.
Ve **رجلٌ له نَفسٌ**: yani huy ve metanet ve cömertlik.
Ve **النَّفَسُ**: **التَّنَفُّسُ**; yani içten esintinin çıkmasıdır. Ve suyu bir **نَفَس** ile içtim; ve üç **أَنَفاسٍ** (ile). Ve ondan (nefes alınıp) rahatlanan her şey bir **نَفَسٌ**’tir.
Ve **شيءٌ نَفيسٌ**: onda yarışılan (şey)dir.
Ve onunla bana karşı **نَفِسْتَ**; bir **نَفَساً** ve **نَفاسةً**: cimrilik ettin.
Ve **نَفُسَ الشَّيْءُ** **نَفاسةً**: yani **نَفيساً** oldu.
Ve bu yer, şundan daha **أَنْفَسُ**’tir; yani daha uzak bir şeydir.
Ve **النِّفاسُ**: kadının doğurmasıdır; doğurduğu zaman, temizleninceye kadar **نُفَساءَ** olur. Ve **نُفِسَتْ**; o hâlde o **منفوسة**’dir. Ve onun **نِفاس**’ının sonu: kırk gündür.
Ve **النّافِسُ**: **القِداح**’ın beşincisidir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال أبو عمرو: السِنْفُ بالكسر: ورقة المَرْخِ. وقال غيره: وعاءُ تمر المرخ. قال الشاعر:
تَقَلْقَلَ من فأسِ اللجـامِ لِـسـانُـهُتَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعْبَةٍ صِفرِ
وتُشَبَّهُ به آذانُ الخيل. قال الخليل:
السِنافُ للبعير بمنزلة اللبَبِ للدابّةِ
وقال الأصمعي: السِنافُ حبلٌ تشدُّه من التصدير ثم تُقدِّمه حتى تجعله وراء الكِرْكِرَةِ فيثْبُتُ التصديرُ في موضعه. قال: وإنّما يُفْعَلُ ذلك إذا خَمُصَ بطن البعير واضطرب تصديره. وقد سَنَفْتُ البعيرَ أَسْنُفُهُ وأَسْنِفُهُ، إذا شددتَ عليه السِنافَ، وأبى الأصمعيُّ إلاَّ أَسْنَفْتُ. والمِسْنافُ: البعيرُ الذي يؤخّر الرحْل فيُجْعَلُ له سِنافٌ. ويقال للذي يقدّم الرحل وأَسْنَفَ الفرسُ، أي تَقَدَّمَ الخيلَ. فإذا سمعتَ في الشعر مُسْنِفَةً فهي من هذا وهي الفرس تَتقدَّم الخيلَ في سيرها. وإذا سمعت مُسْنَفَةً فهي الناقة، من السِنافِ، أي شُدَّ عليها ذلك. وربَّما قالوا أَسْنَفُوا أمرهم، أي أحكموه، وهو استعارةٌ من هذا. ويقال في المثل لمن تحيَّر في أمره: عَيَّ بالإسْنافِ.

##### Türkçe

قال أبو عمرو: **السِنْفُ** (kesre ile): **المَرْخِ**’in yaprağıdır. Ve başkası dedi: **المرخ** hurmasının kabıdır. Şair dedi:
تَقَلْقَلَ من فأسِ اللجـامِ لِـسـانُـهُتَقَلْقُلَ **سِنْفِ المَرْخِ** في جَعْبَةٍ صِفرِ
Ve onunla atların kulakları benzetilir. Halîl dedi:
**السِنافُ** deve için, binek hayvanı için **اللبَبِ** menzilesindedir.
Ve Asma‘î dedi: **السِنافُ** bir iptir; onu **التصدير**’den bağlarsın, sonra onu ilerletirsin; ta ki onu **الكِرْكِرَةِ**’nin arkasına kılarsın; böylece **التصدير** yerinde sabit olur. Dedi: Bu ancak devenin karnı içe çekildiği ve **تصدير**’i çalkalanıp oynadığı zaman yapılır. Ve ben deveyi **سَنَفْتُ** ederim; onu **أَسْنُفُهُ** ve **أَسْنِفُهُ** (yaparım), ona **السِنافَ**’ı bağladığın zaman. Asma‘î ise ancak “**أَسْنَفْتُ**” demekten kaçınmadı. Ve **المِسْنافُ**: semeri geri bırakılan, bu sebeple kendisi için **سِنافٌ** kılınan devedir. Ve semeri öne alan kimse için de söylenir. Ve **أَسْنَفَ** at, yani atları geçti. Şiirde **مُسْنِفَةً** işitirsen, o bundandır; o, yürüyüşünde atları geçen attır. Ve **مُسْنَفَةً** işitirsen, o dişi devedir; **السِنافِ**’dandır; yani ona o bağlanmıştır. Ve belki “**أَسْنَفُوا** işlerini” dediler; yani onu sağlam yaptılar; bu, bundan bir istiaredir. Ve işinde şaşırıp kalan kimse için meselde şöyle denir: **عَيَّ بالإسْنافِ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب السين والنون مع الفاء
سنف ، سفن ، نفس ، نسف ، فنس : ( مستعملة ) .
سنف : أبو عُبَيد عن أبي عمرو : السِّنْف : الوَرَقة ، قال ابن مُقبِل :
تُقَلْقِل عن فأْسِ اللِّجامِ لِسانَه
تَقَلْقُلَ سَنْفِ المَرْخ في جَعْبةٍ صِفْرِ
وقال شمر : يقال لأَكَمة الباقلاّء واللُّوبيَاء والعَدَس وما أشبَهَها : سُنُوف ، واحدها سِنْف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السِّنْفُ : العُود المجرّد من الوَرَق ، والسِّنْف : الوَرَقة .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : السِّناف : حَبْلٌ يُشَدّ من التَّصدِير إلى خَلْفِ الكِرْكِرَةِ حتى يَثبُتَ قال : وأسنَفْتُ البعيرَ : إذا جعلتَ له سِنافاً ، وذلك إذا خَمُص بَطنُه واضطَرَب تصديرُه ، وهو الْحِزام ، وهي إبلٌ مُسْنَفَاتٌ : إذا جُعل لها أَسنِفَة تُجعَل وراءَ كَراكِرِها ، وأمّا المُسْنِفات بكسر النون فهي المتقدِّمات في سَيْرها ، وقد أسنَفَ البعيرُ إذا تقدّم أو قَدَّم عُنُقَه للسّير ، وقال كُثَيّر في تقديم البعيرِ زمامَه :
ومُسْنِفَةٍ فَضْلَ الزِّمام إذا انتَحَى
بِهِزّةِ هادِيه على السَّوْمِ بازِل
وفرسٌ مُسْقِفة : إذا كانت تَقدَّمُ الخيلَ ، ومنه قولُ ابن كلثُوم :
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حَيٌّ
على الأمْر المشَبَّهِ أن يَكُونَا
أي : عَيُّوا بالتقدُّم .
قلتُ : وليس قولُ من قال : إذا ما عَيَّ بالإسناف أن يَدْهَش فلا يَدرِي أينَ يُسَدّ السِّناف بشيء هو باطل إنما قاله اللّيث .
وقال أيضاً : أسنَفَ القومُ أمرَهم : إذا أَحكَموه .
قلت : وهذا لا يَبعُد عن الصَّواب .
أبو عَمْرو : السُّنُف : ثِيابٌ تُوضَع على أكتاف الإبل مِثلُ الأشِلّة على مآخيرِها والواحدُ سَنِيف .
الليث : بعيرٌ مِسْناف : إذا كان يؤخِّر
الرَّحْل ، والجميع مَسَانِيف .
وقال ابن شَمِيل : المِسْناف من الإبل التي تُقدِّم الحِمْلَ . قال : والمحنَاة : الّتي تؤخِّر الحِمْلَ ، وعُرِضَ عليه قولُ اللّيث فأَنكَرَه .
أبو عُبَيد عن الفرّاء : سنَفْتُ البعيرَ وأسنَفْتُه من السِّناف .
فنس : أهمَلَه الليث .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ : الفَنَس : الفَقْر المُدْقِع .
قلتُ : والأصل فيه الفَلَس ، اسمٌ من الإفلاس ، فأُبدِلت اللامُ نوناً كما ترى .
سفن : قال ابن السِّكيت فيما رَوَى عنه الحَرَّاني : السَّفْنُ : القَشْرُ ، يقال : سَفَنه يَسفِنَه سَفْناً : إذا قَشَره .
وقال امرؤ القيس :
فجاءَ خَفِيّاً يَسفِنُ الأرضَ بَطْنُه
تَرَى التُّرْبَ منه لاصِقاً كلَّ مُلْصَقِ
قال : والسَّفَنُ : جِلْدٌ أَخْشَن يكون على قائِم السّيف .
وأخبَرَني المنذريُّ عن الحَرّاني عن ابن السكّيت أنّه قال : السَّفَن والسّفَر والشَّفْر : شِبهُ قَدُوم يُقْشر به الأجذاع .
وقال ابن مقبل يصف ناقةً أنضَاها السيرُ :
تَخَوَّفَ السَّيْرُ منها تامِكاً قَرِداً
كما تخوَّفَ عُودَ النَّبْعَةِ السَّفَنُ
قال : وزادني عنه غيرُه أنه قال : السَّفَن : جِلْدُ السّمَك الّذي يُحَكّ به السِّياط والقِدْحانُ السِّهامُ والصِّحافُ ، ويكون على قائم السَّيف ، وقال عَدِيّ بنُ زيد يَصِف قِدْحاً :
رَمَّه البَارِي فسَوَّى دَرْأَهُ
غَمْزُ كَفَّيْهِ وتَحْلِيقُ السَّفَنْ
وقال الأعشى :
وفي كلِّ عامٍ له غَزْوَةً
يَحُكُّ الدَّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ
أي : تأكُلُ الحجارةُ دَوابِرَها من بَعْد الغَزْو .
وقال اللَّيث : وقد يُجعَل من الحديد ما يُسفَّن به الخَشَب : أي : يُحَكّ به حتّى يَلين .
قال : والرِّيح تَسفِن التُّرابَ . تجعَلهُ دُقَاقاً ، وأنشد :
إذا مَساحِيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
قال أبو عُبَيْد : السَّوافن : الرِّياحُ الّتي تَسفِن وجهَ الأرض كأنّها تمسَحه .
وقال غيرُه : تَقشِره ، والسَّفِينة سُمِّيتْ سفينةً لسَفْنها وَجْهَ الماءِ كأنّها تَكشِفُه ، وهي فَعِيلة بمعنى فاعِلَة .
ثعلب عن ابن الأعرابي : قيل لها سَفِينةٌ لأنّها تَسفِن بالرَّمْل إذا قَلَّ الماءُ فهي فَعِيلة بمعنى فاعِلة . قال : وتكون مأخوذةً من السَّفَن وهو الفَأْس الّذي ينجُر به النَّجار ، فهي في هذه الحال فَعِيلةٌ بمعْنَى مفعولة .
قال : والسَّفَنُ : جِلْدُ الأَطُوم ، وهي سَمكة بحريّة يُسوَّى قوائمُ السُّيوف مِن جِلْدِها .
وقال الفراء : ريحٌ سَفوةٌ : إذا كانت أبداً
هابّة وقد سَفنت الريحُ الأرضَ سفناً : هبّت بها .
وقيل : سُمّيت السفينة ، سفينة لأنها تسفُنُ على وجه الأرض ، أي تلزق بها .
نسف : قال اللَّيث : النَّسْفُ : أن انتِساف الرِّيحِ الشيءَ يَسلُبه .
قال : وربَّما انتَسَف الطائرُ الشيءَ عن وَجْهِ الأرض بمِخلَبه .
قال : وضَرْبٌ من الطَّيرِ يُشبِه الخُطّاف يَتَنَسّف الشيءَ في الهَوَى ، تسمّى النّساسِيف الواحد نُسّاف . والنِّسْفة من حجارة الحَرَّة تكون نَخِرةً ذاتَ نَخارِيبَ يُنسَفُ بها الوَسَخ عن الأقدام في الحمّامات ، ويسمَّى النَّسَّاف .
ثعلب عن ابن الأعرابي : النَّسْف : القَلْع ، والنَّسْف : تَنقِية الجيّد من الرديء . ويقال لمُنْخلٍ مطوَّل : المِنْسَف . ويقال لِفَم الحِمارِ مِنْسَف ، هكذا رواه أبو عمرو وغيرُه يقول : مِنْسَف .
وقال ابن الأعرابي : ويقال للرَّجل : إنه لكثير النَّسِيف ، وهو السِّرار ، يقال : أطالَ نَسِيفَه أي : سِرَارَه .
أبو نصر عن الأصمعيّ : يقال للفرس : إنه لنَسُوف السُّنْبك من الأرض ، وذلك إذا دنا طَرف الحافر من الأرض .
ويقال للحمار به نَسِيف ، وذلك إذا أخَذَ الفحلُ لَحْماً أو شَعْراً فبقيَ أثرهُ . ونسَفَ الطعامَ يَنسِفه نَسْفاً : إذا نفضه ، قال : والمِنسَف : هَنٌ طَويلٌ أعلاه مرتفِع ، وهو متَصوِّب الصَّدْر يكون عند الفامِيّين ، ومنه يقال : أَتانا فلان كأنّ لحيتَه مِنسَف . ويقال : اتَّخذَ فلانٌ في جَنْب ناقتِه نَسِيفاً : إذا انجَرَدَ وَبَرُ مَرْكَضَيه برجْلَيه .
وأَنشَد :
وقد تَخِذَتْ رِجْلي لِدَى جَنْبِ غَرْزِها
نَسِيفاً كأُفْحوص القَطاةِ المطرِّقِ
ويقول : أعزِل النُّسافةَ وكُلْ من الخالص .
وقال أبو زيد : نَسَفَ البناءَ : إذا قَلَعه ، والذي يُنسَف به البناء يُدعَى مِنْسَفة . ونَسَف البعيرُ الكَلأَ نَسْفاً إذا اقتلَعَه بمقدَّم فِيهِ . ونَسَف البعيرُ برجْله : إذا ضَرَب بمقدَّم رِجله ، وكذلك الإنسان .
ويقال : بيننا عقبة نسوف ، وعقبة باسطة ، أي : طويلة شاقة .
وقال اللِّحياني : يقال : انتسَفَ لونُه ، وانتشف والتمِعَ لونُه بمعنًى واحد .
وقال بِشرُ بن أبي خازِم يصفُ فرساً في حُضرها :
نَسوفٌ للحِزامِ بمرْفَقَيْها
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبَارُ
يقول : إذا استفرَغَتْ جَرْياً نسَفَتْ حِزامَها بمرْفَقَيْ يَدَيْها ، وإذا ملأتْ فُرُوجَها عَدْواً سَدَّ الغُبارُ ما بين طُبْيَيْها وهو خَوَاؤه .
وقال أبو زيد : نسَف البعيرَ حمْلُه نَسْفاً : إذا مرَطَ حملُه وَبَرَ صَفْحَتَيْ جَنْبَيْه .
نفس : قال الله جلّ وعزّ : ( بِوَكِيلٍ اللَّهُ يَتَوَفَّى الاَنفُسَ حِينَ مِوْتِهَا وَالَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِى قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الاُخْرَى إِلَى ) ( الزمر : 42 ) .
رُوِي عن ابن عبّاس أنه قال : لكل إنسانٍ نفسان : أحدهما : نَفْسُ العَقْل التي يكون بها التمييز ، والأخرى نفسُ الرُّوح الّتي بها الحياة .
وقال أبو بكر ابنُ الأنباريّ : من اللّغويّين مَنْ سَوّى بين النَّفْس والرُّوح . وقال : هما شيءٌ واحد ، إلاّ أنّ النفسَ مؤنَّثة والرُّوحَ مذكَّر .
قال : وقال غيرُه : الرُّوحُ هو الّذي به الحياة ، والنَّفْسُ هي التي بها العَقْل ، فإذا نام النائمُ قَبَض اللَّهُ نفسَه ولم يَقبض رُوحَه ، ولا يقبَض الرُّوحُ إلاّ عند المَوْت .
قال : وسمِّيَت النَّفْس نَفْساً لتولُّد النَّفَس منها ، واتصاله بها ، كما سمَّوا الرُّوح رُوْحاً ، لأنّ الرَّوْحَ موجود به .
وقال ابن الأنباري في قوله : ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( المائدة : 116 ) ، أي : تعلم ما في نفسي ولا أعلم ما في غيبك .
وقال غيره : تعلم ما عندي ولا أعلم ما عندك .
وقال أهل اللغة : النفس في كلام العرب على جهين :
أحدهما : قولك : خرجت نفس فلان ، أي : روحه .
ويقال : في نفس فلان أن يفعل كذا وكذا ، أي : في رُوعه .
والضّرْب الآخر : معنى النفس حقيقة الشيء وجملته .
يقال : قتل فلان نفسه ، والمعنى : أنه أوقع الهلاك بذاته كلها .
وقال الزّجّاج : لكل إنسانٍ نَفْسان : إحداهُما نَفْسُ التمييز ، وهي الَّتي تفارقه إذا نام فلا يَعقِل بها يتوَفَّاها الله ، كما قال جلّ وعزّ ، والأخرى نَفْس الحياة ، وإذا زالَتْ زالَ معها النَّفَس ، والنائم يَتنفَّس .
قال : وهذا الفرقُ بين تَوَفِّي نَفْس النّائم في النَّوْم وتَوَفِّي نَفْس الحيّ .
قال : ونفْسُ الحياة هي الرُّوح وحركةُ الإنسان ونُمُوُّه يكون به .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : النَّفْسُ : العَظَمة والكِبْر . والنَّفْسُ : العزة . والنفس : الهِمّة . والنَّفْسُ : الأنفة . والنَّفْس : عَينُ الشيء ، وكُنْهُه وجَوهَرُه . والنفسُ : العينُ الّتي تُصيب المَعينَ . والنفسُ : الدّم . والنَّفْس : قَدْرُ دَبْغة . والنَّفْس : الماءُ .
وقال الرّاجز :
أتجعَلُ النفسَ الّتي تُدِيرُ
في جِلْدِ شاةٍ ثمّ لا تَسِيرُ
والنَّفْسُ : العِنْدُ ، ومنه قوله جلّ وعز : ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( المائدة : 116 ) ، قال : والنَّفْس : الرُّوح .
والنَّفَس : الفَرَج من الكَرْب .
الحرّاني عَنِ ابن السكّيت . يقال : أنت في نَفَسٍ من أمرك ، أي : في سعة .
ويقال : اكرَعْ في الإناء نَفَساً أو نَفَسين .
ورُوِي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( أجدُ نَفَسَ ربِّكم من قِبَل اليَمَن ) .
يقال : إنه عَنَى بذلك الأنصارَ ، لأن الله جلّ وعز نَفَّسَ الكَرْبَ عن المؤمنين بهم .
ويقال : أنت في نفَسٍ من أمرِكَ أي : في سَعَة . واعمَلْ وأنتَ في نَفَس ، أي : في فُسْحة قَبْل الهرَم والأمراض والحوادث والآفات .
ونحو ذلك الحديث الآخَر : ( لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنها من نَفَس الرّحمن ) يريد أنه بها يُفرّج الكَرْبَ ، ويَنشُر الغَيْث ، ويُذْهب الجَدْب .
ويقال : اللّهم نَفِّسْ عَنِّي ، أي : فَرِّج عني .
قلت : النَّفَس في هَذين الحديثين اسمٌ وُضِع موضعَ المصدرَ الحقيقيّ ، من نفَّس يُنفِّس تَنفيساً ونَفَساً ، كما يقال : فرَّج الهمَّ عنه تفريجاً وفرجاً فالتفريجُ مصدرٌ حقيقيّ ، والفَرَج اسمٌ وُضع موضعَ المصدَر ، كأنه قال : أجدُ تَنفيسَ ربِّكم عنكم من جهة اليَمن ، لأن الله جل وعز نصرَهم بهم وأيَّدهم برجالِهم .
وكذلك قولُه : ( الرِّيحُ من نَفَس الرحمن ) أي : من تنفيسِ اللَّهِ بها عن المكروبين وتفريجِه عن الملهوفين .
الحرّاني عن ابن السكّيت قال : النَّفْس : قَدْرُ دَبْغة أو دبغتين من الدّباغ .
قال : وقال الأصمعيّ : بعثَت امرأةٌ من العرب ببُنَيّةٍ لها إلى جارتها فقالت : تقول لكِ أمِّي أَعطيني نَفْساً أو نَفْسين أَمْعَسُ بها مَنِيئتِي ، فإني أَفِدَةٌ ، أرادتْ قَدْرَ دَبْغة أو دَبغتين من القَرَظ الذي يُدبَغ به .
والمَنيئَةُ : المَدْبَغة ، وهي الجلود التي تُجعَل في الدّباغ .
قال : ويقال : نَفِسْت عليه الشيء أنفَسُ نَفاسَةً : إذا ضَنِنتَ به ولم تحبّ أن يصيرَ إليه .
ورجل نَفُوسٌ : أي : حَسود .
وقال الله جلّ وعز : ( مِسْكٌ وَفِى ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ ) ( المطففين : 26 ) ، أي : وفي ذلك فليتراغَب المتراغِبون .
وقال الفرّاء في قوله جل وعز : ( عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ ) ( التكوير : 18 ) .
قال : إذا ارتفع النهارُ حتى يصير نهاراً بيّناً فهو تنفُّس الصبح .
وقال مجاهد : إذا تَنفّس : إذا طلع .
وقال الأخفش : إذا أضاء .
وقال الزّجّاج : إذا امتدّ يصيرُ نَهاراً بيِّناً .
وقال غيرُه : إذا تَنفّس : إذا انْشَقَّ الفجرُ وانفَلَق حتى يتبيَّن ، ومنه يقال : تَنفَّسَت القوسُ : إذا تصدَّعَتْ .
وقال اللّحياني : النَّفْس : الشّقّ في القِدْح والقَوْس .
قال : ويقال : هذا المنزل أنفَسُ المنزِلين : أي : أبعَدُهما . وهذا الثّوب أنفَسُ الثّوبين أي : أطوَلهما وأعرضُهما وأمثَلُهما .
ويقال : نفَّسَ اللَّهُ كُرْبَتك ، أي : فرَّجها الله .
ويقال : نَفِّس عني ، أي : فرِّجْ عني ووسِّع عليَّ .
وقال ابن شميل : يقال : نَفَّس فلانٌ قوسه : إذا حَطَّ وترَها .
وقال أبو زَيد : كتبتُ كتاباً نَفَساً ، أي : طويلاً ، وتنفَّس النهارُ : إذا طال .
وفي الحديث : ( من نفّس عن مؤمن كربة نفس الله عنه كربة من كرب الآخرة ) . معناه : من فرَّج عن مؤمن كربة في الدنيا فرج الله عنه كربة من كرب يوم القيامة .
في الحديث : ( نهى عن التنفس في الإناء ) .
وفي حديث آخر : ( كان يتنفّس في الإناءِ ثلاثاً ) .
قال بعضهم : الحديثان صحيحان ، والتنفّس له معنيان : أحدهما : أن يشرب وهو يتنفس في الإناء من غير أن يُبينه عن فيه ، وهو مكروه . والتنفس الآخر : أن يشرب الماء وغيره بثلاث أنفاس ، يُبين فاه عن الإناء في كل نفس .
وقال ابن الأعرابي : تنفَّسَتْ دِجْلةُ : إذا زادَ ماؤُها .
ويقال : مال نَفيسٌ ومُنْفِس : وهو الذي له خَطَر وقَدْر .
قال : وكلُّ شيء له خَطَر وقَدْر قيل له نَفِيس ومُنْفِس وقد أَنفَسَ المالُ إنفاساً ، أو نَفُس نُفوساً ونَفاسةً .
ويقال : إنّ الذي ذكرتَ لَمَنْفوسٌ فيه : أي مَرغوبٌ فيه .
ويقال : ما رأيتُ ثَمَّ نفْساً ، أي : ما رأيتُ أحداً .
ويقال : زِدْ في أَجَلي نَفَساً ، أي : طَوّل الأجل .
ويقال : بين الفريقين نَفَس ، أي : متَّسَع .
ويقال : نَفِسَ عليك فلانٌ يَنفَس نَفَساً ونَفَاسَة ، أي : حَسدَك .
ويقال : نَفِسَت المرأةُ وهي تَنْفَس نِفاساً .
ويقال أيضاً : نُفِسَتْ تنفَس نَفاسَةً ونِفاساً ونَفَساً ، وهي امرأة نُفَساءُ ونَفْساء ونَفَساء ، والجميع نُفَساوات ونِفاس ونُفّس ونُفّاس .
ويقال : وَرِث فلانٌ هذا المالَ في بطنِ أمه قبلَ أن يُنفَس : أي : يُولَد . وإنّ فلاناً لنَفوسٌ : أي : عَيُون .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : نُفِست المرأةُ ونَفِسَت . والمَنفوس : المولود .
وقال اللّحياني : النَّافس : الخامِسُ من قِداح المَيْسر ، وفيه خمسةُ فُروض وله غُنْمُ خمسةِ أنصباءَ إن فاز ، وعليه غُرمُ خمسةِ أنصباءَ إن لم يَفُز .
وقال أبو سَعيد : يقال لك في هذا الأمر نُفْسَةٌ ، أي : مُهلة .
ويقال : شَرابٌ غير ذي نَفَس : إذا كان كريهَ الطَّعم آجِناً ، إذا ذاقَه ذائقٌ لم يتنفّس ، إنما هي الشّربة الأولى قدرَ ما يُمسِك رمقَهُ ، ثم لا يعود له ، وقال أبو وَجْزة السَّعْدِيّ :
وشَرْبةٍ من شَرابٍ غيرِ ذي نَفَسٍ
في صَرّة من نُجوم القَيْظِ وَهّاج
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : شَرابٌ ذو نَفَس ، أي : فيه سَعَة ورِيّ ، وقال في قول الشاعر :
ونَفَّسَني فيهِ الحمامُ المعجَّلُ
أي : رَغّبني فيه .
ورُوِي عن النّخعيّ أنه قال : كلّ شيء له نَفْس سائلة فماتَ في الإناء فإنّه ينجِّسه ، أراد كلّ شيء له دمٌ سائل . ويقال : نَفِسَت المرأةُ : إذا حاضَتْ . وقالت أمّ سَلَمة : ( كنتُ مع النبي ( صلى الله عليه وسلم ) في الفراش فحِضتُ فخرجتُ وشَدَوْتُ عليَّ ثيابي ثم رجعتُ ، فقال : أَنَفِسْتِ ) ، أراد أَحِضْتِ .

##### Türkçe

باب **السين** ve **النون** ile **الفاء**
**سنف** ، **سفن** ، **نفس** ، **نسف** ، **فنس** : ( kullanılmış ) .

**سنف** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **السِّنْف**: yaprak. İbn Mukbil dedi ki:
تُقَلْقِل عن فأْسِ اللِّجامِ لِسانَه
تَقَلْقُلَ **سَنْفِ** المَرْخ في جَعْبةٍ صِفْرِ
Şemmer dedi ki: bakla, lûbiyâ, mercimek ve benzerlerinin tümseğine: **سُنُوف** denir; onun teki **سِنْف**’tir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السِّنْفُ**: yapraktan soyulmuş çıplak dal; ve **السِّنْف**: yaprak.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **السِّناف**: **التَّصدِير**’den **الكِرْكِرَة**’nin arkasına kadar bağlanıp sabitleninceye dek sıkıca bağlanan bir iptir. Dedi ki: **وأسنَفْتُ البعيرَ**: ona **سِنافاً** yaptığın zaman; bu, karnı incelip **تصديرُه** çalkalanınca olur; o, **الْحِزام**’dır. Ve **إبلٌ مُسْنَفَاتٌ**: onlara, **كَراكِرِها**’nın arkasına konulan **أَسنِفَة**ler yapıldığı zaman. Ama **المُسْنِفات** (nun’un kesresiyle) ise yürüyüşünde öne geçenlerdir; ve deve **أسنَفَ** eder: öne geçtiği yahut yürüyüş için boynunu ileri uzattığı zaman. Küseyyir, devenin yularını öne alması hakkında dedi ki:
ومُسْنِفَةٍ فَضْلَ الزِّمام إذا انتَحَى
بِهِزّةِ هادِيه على السَّوْمِ بازِل
Ve **فرسٌ مُسْقِفة**: atların önüne geçtiği zaman. Ondandır, İbn Külsûm’un sözü:
إذا ما عَيَّ بالإسْنافِ حَيٌّ
على الأمْر المشَبَّهِ أن يَكُونَا
Yani: öne geçmekte acze düştüler.
Dedim: “**إذا ما عَيَّ بالإسناف**” yani “şaşırıp da **السِّناف**’ın nereye bağlanacağını bilmez” diyenin sözü, bir şeyle (destekli) değildir; bâtıldır; bunu ancak Leys söylemiştir.
Yine dedi ki: **أسنَفَ القومُ أمرَهم**: onu sağlamlaştırdıkları zaman.
Dedim: Bu, doğrudan uzak değildir.
Ebû Amr: **السُّنُف**: develerin omuzlarına konulan elbiselerdir; art taraflarına konulan **الأشِلّة** gibidir; teki **سَنِيف**’tir.
Leys: **بعيرٌ مِسْناف**: **الرَّحْل**’i geri bıraktığı zaman; çoğulu **مَسَانِيف**.
İbn Şümeyl dedi ki: **المِسْناف** develerden yükü öne alan olandır. Dedi ki: ve **المحنَاة**: yükü geri bırakan olandır. Leys’in sözü ona arz edildi de onu inkâr etti.
Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan: **سنَفْتُ البعيرَ** ve **أسنَفْتُه**: **السِّناف** ile.

**فنس** : Leys onu ihmâl etti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **الفَنَس**: şiddetli yoksulluk.
Dedim: Aslı bunda **الفَلَس**’tır; iflâstan bir isimdir; gördüğün gibi **اللام** **نون**’a çevrilmiştir.

**سفن** : Harrânî’nin ondan rivayet ettiğine göre İbnü’s-Sikkît dedi ki: **السَّفْنُ**: kabuktur; denir ki: **سَفَنه يَسفِنَه سَفْناً**: onu soyduğu zaman.
İmruü’l-Kays dedi ki:
فجاءَ خَفِيّاً يَسفِنُ الأرضَ بَطْنُه
تَرَى التُّرْبَ منه لاصِقاً كلَّ مُلْصَقِ
Dedi ki: ve **السَّفَنُ**: kılıcın dik kısmında bulunan pürüzlü bir deridir.
Münzirî bana, Harrânî’den, İbnü’s-Sikkît’ten haber verdi ki o şöyle demiş: **السَّفَن** ve **السّفَر** ve **الشَّفْر**: gövdeleri soymakla kullanılan, keser benzeri bir şeydir.
İbn Mukbil, yolculuğun zayıflattığı bir dişi deveyi vasfederken dedi ki:
تَخَوَّفَ السَّيْرُ منها تامِكاً قَرِداً
كما تخوَّفَ عُودَ النَّبْعَةِ السَّفَنُ
Dedi ki: ondan başkası bana artırdı ki o şöyle demiş: **السَّفَن**: kamçıların, okların **القِدْحانُ**’ının ve tabakların onunla ovulduğu balık derisidir; ve kılıcın dik kısmında bulunur. Adî b. Zeyd, bir ok gövdesini vasfederken dedi ki:
رَمَّه البَارِي فسَوَّى دَرْأَهُ
غَمْزُ كَفَّيْهِ وتَحْلِيقُ السَّفَنْ
A‘şâ dedi ki:
وفي كلِّ عامٍ له غَزْوَةً
يَحُكُّ الدَّوابِرَ حَكَّ السَّفَنْ
Yani: gazveden sonra taşlar onun **دَوابِر**’ini yer.
Leys dedi ki: demirden, odunun onunla **يُسفَّن** edildiği şey yapılır: yani onunla ovulur, ta yumuşayıncaya kadar.
Dedi ki: ve rüzgâr toprağı **تَسفِن** eder: onu incecik yapar. Şu beyit okunmuştur:
إذا مَساحِيجُ الرِّياحِ السُّفَّنِ
Ebû Ubeyd dedi ki: **السَّوافن**: yerin yüzünü **تَسفِن** eden rüzgârlardır; sanki onu siler.
Başkası dedi ki: onu soyar. Ve **السَّفِينة** “gemi”ye **سفينة** denilmiştir; suyun yüzünü **سَفْن** etmesinden dolayı; sanki onu açığa çıkarır; o, “yapan” manasında **فَعِيلة**’dir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: su azaldığında kumla **تَسفِن** ettiği için ona **سَفِينةٌ** denilmiştir; o, “yapan” manasında **فَعِيلة**’dir. Dedi ki: ve **السَّفَن**’den alınmış olabilir; o, marangozun yonttuğu **الفَأْس**’tır; bu durumda “yapılmış” manasında **فَعِيلة**’dir.
Dedi ki: ve **السَّفَنُ**: **الأَطُوم**’un derisidir; o, deniz balığıdır; kılıçların dik kısımları onun derisinden düzeltilir.
Ferrâ dedi ki: **ريحٌ سَفوةٌ**: daima esen olduğu zaman. Ve rüzgâr yeri **سَفنت** eder **سفناً**: onunla esti.
Ve denildi ki: gemiye **سفينة** denilmiştir; çünkü yerin yüzü üzerinde **تسفُن** eder; yani ona yapışır.

**نسف** : Leys dedi ki: **النَّسْفُ**: rüzgârın bir şeyi **انتِساف** etmesi, onu çekip almasıdır.
Dedi ki: bazen kuş, pençesiyle yeryüzünün yüzünden bir şeyi **انتَسَف** eder.
Dedi ki: kırlangıca benzeyen bir kuş türü vardır; havada bir şeyi **يَتَنَسّف** eder; ona **النّساسِيف** denir; teki **نُسّاف**’tır. Ve **النِّسْفة**: **الحَرَّة** taşlarından olur; oyuk oyuk, delikli olur; hamamlarda ayaklardan kiri onunla **يُنسَف** ederler; ona **النَّسَّاف** denir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **النَّسْف**: söküp çıkarma; ve **النَّسْف**: iyiyi kötüden arıtma. Uzun bir eleğe **المِنْسَف** denir. Ve eşeğin ağzına **مِنْسَف** denir; Ebû Amr ve başkası böyle rivayet etti; der ki: **مِنْسَف**.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: adama “onda çok **النَّسِيف** vardır” denir; o, **السِّرار**’dır; denir ki: **أطالَ نَسِيفَه** yani: **سِرَارَه**’ını uzattı.
Ebû Nasr, Asma‘î’den: ata “o, yerden **السُّنْبك**’i için **نَسُوف**tur” denir; bu, tırnağın ucunun yere yaklaştığı zaman olur.
Ve eşeğe “onda **نَسِيف** var” denir; bu, aygırın et yahut kıl alıp da izi kaldığı zaman olur. Ve **نسَفَ الطعامَ يَنسِفه نَسْفاً**: onu silkelediği zaman. Dedi ki: ve **المِنسَف**: uzun bir şeydir; üstü yüksek; göğsü aşağı doğru eğimli; **الفامِيّين** yanında bulunur. Ondandır, “bize falan geldi; sanki sakalı **مِنسَف**” denir. Ve “falan, dişi devesinin yanında **نَسِيفاً** edindi” denir; iki ayağıyla koşum yerinin tüyü sıyrıldığı zaman.
Ve şu beyit okunmuştur:
وقد تَخِذَتْ رِجْلي لِدَى جَنْبِ غَرْزِها
نَسِيفاً كأُفْحوص القَطاةِ المطرِّقِ
Ve der ki: **النُّسافة**’yı ayır ve saf olandan ye.
Ebû Zeyd dedi ki: **نَسَفَ البناءَ**: onu söküp çıkardığı zaman; bina onunla **يُنسَف** edilen şeye **مِنْسَفة** denir. Ve deve otu **نَسْفاً** **نَسَف** eder: ağzının ön kısmıyla onu söküp çıkardığı zaman. Ve deve ayağıyla **نَسَف** eder: ayağının ön kısmıyla vurduğu zaman; insan da böyledir.
Ve denir ki: aramızda **عقبة نسوف** ve **عقبة باسطة** vardır; yani: uzun, meşakkatli.
Lihyânî dedi ki: denir ki: **انتسَفَ لونُه** ve **انتشف** ve **التمِعَ لونُه**: tek manadadır.
Bişr b. Ebî Hâzim, bir atı **حُضرها**’sında vasfederken dedi ki:
نَسوفٌ للحِزامِ بمرْفَقَيْها
يَسُدُّ خَواءَ طُبْيَيْها الغُبَارُ
Der ki: koşuyu tükettiğinde, iki ön kolunun dirsekleriyle **حِزام**’ını **نسَفَتْ** eder; ve koşarak **فُرُوجَها**’sını doldurduğunda, toz, iki **طُبْي**’i arasındaki boşluğu kapatır; o, onun boşluğudur.
Ebû Zeyd dedi ki: devenin yükü onu **نَسْفاً** **نسَف** etti: yükü, iki yanının tüyünü yolduğu zaman.

**نفس** : Allah yüce ve aziz dedi ki: ( بِوَكِيلٍ اللَّهُ يَتَوَفَّى الاَنفُسَ حِينَ مِوْتِهَا وَالَّتِى لَمْ تَمُتْ فِى مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِى قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الاُخْرَى إِلَى ) ( **الزمر** : 42 ) .
İbn Abbâs’tan rivayet edildi ki şöyle dedi: her insan için iki nefis vardır: biri, onunla ayırt etmenin olduğu akıl nefsi; diğeri, onunla hayatın olduğu ruh nefsi.
Ebû Bekir İbnü’l-Enbârî dedi ki: dilcilerden, **النَّفْس** ile **الرُّوح**’u eşitleyen vardır. Dedi ki: ikisi bir şeydir; ancak **النفس** müennestir, **الرُّوح** müzekkerdir.
Dedi ki: başkası dedi: **الرُّوح** hayatın onunla olduğu şeydir; **النَّفْس** aklın onunla olduğu şeydir. Uyuyan uyuduğunda Allah onun **نفس**’ini kabzeder, **روح**’unu kabzetmez; **الرُّوح** ancak ölümde kabzedilir.
Dedi ki: **النَّفْس** ona **نَفْس** diye adlandırıldı; çünkü **النَّفَس** ondan doğar ve ona bağlıdır; tıpkı **الرُّوح**’a **رُوْح** demeleri gibi; çünkü **الرَّوْح** onunla mevcuttur.
İbnü’l-Enbârî, şu sözünde: ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( **المائدة** : 116 ) dedi ki: yani: benim nefsimde olanı bilirsin, senin gaybında olanı bilmem.
Başkası dedi: bende olanı bilirsin, sende olanı bilmem.
Dil ehli dedi ki: Arapların sözünde **النفس** iki yöndedir:
Bunlardan biri: “falanın **نفس**’i çıktı” demendir; yani: ruhu.
Ve “falanın nefsinde şunu şunu yapmak var” denir; yani: onun **رُوع**’unda.
Diğer tür: **النفس**’in manası, şeyin hakikati ve bütünüdür.
Denir ki: falan kendi nefsini öldürdü; mana: bütün zatıyla helâki gerçekleştirdi.
Zeccâc dedi ki: her insan için iki **نَفْس** vardır: biri **نَفْسُ التمييز**’dir; uyuduğunda ondan ayrılır; onunla akletmez; Allah onu vefat ettirir; yüce ve aziz dediği gibi. Diğeri **نَفْس الحياة**’dır; o gidince onunla birlikte **النَّفَس** gider; uyuyan ise nefes alır.
Dedi ki: bu, uykuda uyuyanın nefsinin **تَوَفِّي**si ile dirinin nefsinin **تَوَفِّي**si arasındaki farktır.
Dedi ki: **نفْسُ الحياة** **الرُّوح**’tur; insanın hareketi ve büyümesi onunla olur.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **النَّفْسُ**: azamet ve kibir. Ve **النَّفْسُ**: izzet. Ve **النفس**: himmet. Ve **النَّفْسُ**: enfe. Ve **النَّفْس**: şeyin aynıdır; onun künhü ve cevheridir. Ve **النفسُ**: **المَعين**’i vuran göz. Ve **النفسُ**: kan. Ve **النَّفْس**: bir tabaklama miktarı. Ve **النَّفْس**: su.
Ve recez söyleyen dedi ki:
أتجعَلُ النفسَ الّتي تُدِيرُ
في جِلْدِ شاةٍ ثمّ لا تَسِيرُ
Ve **النَّفْسُ**: **العِنْد**’dir; ondandır, yüce ve aziz sözü: ( تَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِى وَلاَ أَعْلَمُ مَا فِى نَفْسِكَ ) ( **المائدة** : 116 ) ; dedi ki: ve **النَّفْس**: ruh.
Ve **النَّفَس**: sıkıntıdan ferahlıktır.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki: “sen işinde bir **نَفَس** içindesin”; yani: genişlik içindesin.
Ve denir ki: “kabın içinde bir **نَفَس** yahut iki **نَفَس** iç.”
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi ki şöyle dedi: ( أجدُ نَفَسَ ربِّكم من قِبَل اليَمَن ) .
Denir ki: bununla ensarı kastetti; çünkü Allah yüce ve aziz, onlarla müminlerden sıkıntıyı **نَفَّسَ** etti.
Ve denir ki: “sen işinden bir **نفَس** içindesin”; yani: genişlik içindesin. Ve “sen bir **نَفَس** içindeyken çalış”; yani: ihtiyarlık, hastalıklar, olaylar ve âfetlerden önce bir ferahlık içinde.
Ve buna benzer diğer hadis: ( لا تَسُبُّوا الرِّيح فإنها من نَفَس الرّحمن ) ; bununla, onunla sıkıntının giderildiğini, yağmurun yayıldığını ve kıtlığın giderildiğini kasteder.
Ve denir ki: “Allah’ım, benden **نَفِّسْ** et”; yani: benden ferahlat.
Dedim: bu iki hadiste **النَّفَس**, gerçek masdarın yerine konmuş bir isimdir; **نفَّس يُنفِّس تَنفيساً ونَفَساً**’tan; tıpkı “ona gamı **فرَّج** etti: **تفريجاً وفرجاً**” denildiği gibi; **التفريج** gerçek masdardır; **الفَرَج** masdarın yerine konmuş bir isimdir. Sanki şöyle dedi: “Rabbinizin size Yemen tarafından **تَنفيس**’ini buluyorum”; çünkü Allah yüce ve aziz onları bunlarla yardım etti ve onların adamlarıyla destekledi.
Ve aynı şekilde onun sözü: ( الرِّيحُ من نَفَس الرحمن ) yani: Allah’ın onunla sıkıntı çekenlerden sıkıntıyı gidermesinden ve imdat isteyenlerden ferahlatmasından.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi ki: **النَّفْس**: tabaklayıcının tabaklamasından bir tabaklama yahut iki tabaklama miktarıdır.
Dedi ki: Asma‘î dedi: Araplardan bir kadın, küçük kızını komşusuna gönderdi; dedi ki: “annem sana diyor ki: bana bir **نَفْس** yahut iki **نَفْس** ver; onunla **مَنِيئتِي**’mi **أَمْعَسُ** edeyim; çünkü ben **أَفِدَةٌ**’yim”; tabaklanan şey olan **القَرَظ**’dan bir tabaklama yahut iki tabaklama miktarını kastetti.
Ve **المَنيئَةُ**: **المَدْبَغة**’dır; o, tabaklamada konulan derilerdir.
Dedi ki: denir ki: **نَفِسْت عليه الشيء أنفَسُ نَفاسَةً**: ona cimrilik ettiğin ve ona gitmesini sevmediğin zaman.
Ve **رجل نَفُوسٌ**: yani: hasetçi.
Allah yüce ve aziz dedi ki: ( مِسْكٌ وَفِى ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ ) ( **المطففين** : 26 ) ; yani: onda rağbet edenler rağbet etsin.
Ferrâ, yüce ve aziz sözünde: ( عَسْعَسَ وَالصُّبْحِ إِذَا تَنَفَّسَ ) ( **التكوير** : 18 ) dedi ki:
Gündüz yükselip açık bir gündüz olunca, bu sabahın **تنفُّس**’üdür.
Mücâhid dedi: **تَنفّس** edince: doğduğu zaman.
Ahfeş dedi: aydınlandığı zaman.
Zeccâc dedi: uzayıp açık bir gündüz olduğu zaman.
Başkası dedi: **تَنفّس** edince: fecr yarılıp çatlayıp belirginleşince; ondandır, “yay **تَنفَّسَت**” denir: çatladığı zaman.
Lihyânî dedi ki: **النَّفْس**: ok gövdesinde ve yayda yarıktır.
Dedi ki: ve denir ki: “bu menzil iki menzilin **أنفَسُ**’idir”; yani: ikisinin daha uzağı. Ve “bu elbise iki elbisenin **أنفَسُ**’idir”; yani: ikisinin daha uzunu, daha eni, daha düzgünü.
Ve denir ki: “Allah senin sıkıntını **نفَّسَ** etsin”; yani: Allah onu ferahlatsın.
Ve denir ki: “benden **نَفِّس** et”; yani: benden ferahlat ve bana genişlik ver.
İbn Şümeyl dedi ki: denir ki: “falan yayını **نَفَّسَ** etti”: kirişini indirdiği zaman.
Ebû Zeyd dedi ki: “uzun bir mektup yazdım: **نَفَساً**”; yani: uzun. Ve “gündüz **تَنفَّس** etti”: uzadığı zaman.
Hadiste: ( من نفّس عن مؤمن كربة نفس الله عنه كربة من كرب الآخرة ) . Manası: dünyada bir müminden bir sıkıntıyı gideren kimse, Allah kıyamet gününün sıkıntılarından bir sıkıntıyı ondan giderir.
Hadiste: ( نهى عن التنفس في الإناء ) .
Başka bir hadiste: ( كان يتنفّس في الإناءِ ثلاثاً ) .
Bazıları dedi ki: iki hadis de sahihtir; ve **التنفّس**’in iki manası vardır: biri, ağzını kaptan ayırmadan kap içinde nefes alarak içmesidir; bu mekruhtur. Diğer **التنفس**: suyu ve başkasını üç **أنفاس** ile içmesidir; her **نفس**’te ağzını kaptan ayırır.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **تَنفَّسَتْ دِجْلةُ**: suyu arttığı zaman.
Ve denir ki: **مال نَفيسٌ** ve **مُنْفِس**: değeri ve kıymeti olan şeydir.
Dedi ki: değeri ve kıymeti olan her şeye **نَفِيس** ve **مُنْفِس** denir. Ve mal **أَنفَسَ** eder **إنفاساً**; yahut **نَفُس** eder **نُفوساً** ve **نَفاسةً**.
Ve denir ki: “senin zikrettiğin şey, onda **لَمَنْفوسٌ**’tur”; yani: onda rağbet edilendir.
Ve denir ki: “orada bir **نفْساً** görmedim”; yani: kimse görmedim.
Ve denir ki: “ecelime bir **نَفَساً** artır”; yani: eceli uzat.
Ve denir ki: iki takım arasında bir **نَفَس** vardır; yani: genişlik.
Ve denir ki: “falan sana **نَفِسَ** etti; **يَنفَس** **نَفَساً** ve **نَفَاسَة**”; yani: sana haset etti.
Ve denir ki: kadın **نَفِسَت** eder; o, **تَنْفَس** eder **نِفاساً**.
Ve yine denir ki: **نُفِسَتْ**; **تنفَس** eder **نَفَاسَةً** ve **نِفاساً** ve **نَفَساً**; o, **امرأة نُفَساءُ** ve **نَفْساء** ve **نَفَساء**’dır; çoğulu **نُفَساوات** ve **نِفاس** ve **نُفّس** ve **نُفّاس**.
Ve denir ki: falan bu malı annesinin karnında, **يُنفَس** edilmeden önce miras aldı; yani: doğmadan önce. Ve “falan **لنَفوسٌ**’tur”; yani: gözlemcidir.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: kadın **نُفِست** ve **نَفِسَت**. Ve **المَنفوس**: doğan.
Lihyânî dedi ki: **النَّافس**: **قِداح المَيْسر**’den beşincidir; onda beş pay vardır; kazanırsa beş hissenin kazancı onundur; kazanmazsa beş hissenin zararı onadır.
Ebû Saîd dedi ki: denir ki: “bu işte senin için bir **نُفْسَةٌ** vardır”; yani: mühlet.
Ve denir ki: **شَرابٌ غير ذي نَفَس**: tadı kötü, bayat olduğu zaman; tadan kimse nefes almaz; ancak ilk yudumdur; canını tutacak kadar; sonra ona dönmez. Ebû Vecze es-Sa‘dî dedi ki:
وشَرْبةٍ من شَرابٍ غيرِ ذي نَفَسٍ
في صَرّة من نُجوم القَيْظِ وَهّاج
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شَرابٌ ذو نَفَس**: yani: onda genişlik ve kandırma vardır. Ve şairin sözünde dedi ki:
ونَفَّسَني فيهِ الحمامُ المعجَّلُ
Yani: beni onda rağbet ettirdi.
Nehâî’den rivayet edildi ki şöyle dedi: akıcı bir **نَفْس**i olan her şey kap içinde ölürse onu necis eder; akıcı kanı olan her şeyi kastetti. Ve denir ki: kadın **نَفِسَت**: hayız gördüğü zaman. Ümmü Seleme dedi ki: ( Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ile yatakta idim; hayız oldum; çıktım, elbiselerimi üzerime sardım, sonra döndüm; dedi ki: **أَنَفِسْتِ** ) ; **أَحِضْتِ**’i kastetti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقْي، وفيه ما يدل على العلوّ والارتفاع. يقال سَنَتِ النَّاقَةُ، إذا سقت الأرض، تسنُو وهي السَّانِيَة. والسَّحابةُ تسنُو الأرضَ، والقوم يَسْتَنُون([3]) لأنفسهم إذا اسْتَقَوا.
ومن الباب سانيت الرَّجُلَ، إذا راضَيتَه، أُسانيه؛ كأنَّ الوُدَّ قد كان ذَوِي ويَبِس، كما جاء في الحديث: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام".
وأمّا الذي يدلُّ على الرِّفعة فالسَّناء ممدود، وكذلك إذا قصرته دلَّ على الرفعة، إلاّ أنَّه لشيءٍ مخصوص، *وهو الضَّوْء. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
(سنب) السين والنون والباء كلمتان متباينتان فالسَّنْبَةُ: الطائفة من الدَّهْر. والكلمة الأخرى السَّنِب، وهو الفرس الواسع الجَري.
(سنت) السين والنون والتاء ليس أصلاً يتفرّع منه، لكنّهم يقولون السَّنُوت([4])، فقال قوم: هو العسل، وقال آخرون: هو الكَمُّون. قال الشاعر:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(سنج) السن والنون والجيم فيه كلمة. ويقولون: إن السِّناج أثرُ دُخَان السِّرَاج في الحائط.
(سنح) السين والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يُحمَل على ظهور الشيء من  مكانٍ بعينهِ، وإن كان مختلَفَاً فيه. فالسّانح: ما أتاك عن يمينك من طائرٍ أو غيره، يقال سَنَحَ سُنُوحاً. والسانح والسَّنيح واحد. قال ذو الرمة:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])ثم استُعير هذا فقيل: سنح لي رأيٌ في كذا، أي عَرَض.
(سنخ) السين والنون والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على أصل الشيء. فالسِّنْخ: الأصل. وأَسْنَاخُ([7]) الثنايا: أصولُها. ويقال سَنَخَ الرجل في العِلم سُنوخاً أي عَلِمَ أصولَه. فأمَّا قولهم سَنِخَ الدُّهْن، إذا تغيَّر، فليس بشيء.
(سند) السين والنون والداء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء. يقال سَنَدتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سنوداً، واستندت استناداً. وأسندتُ غيري إسناداً. والسِّناد: النّاقة القويّة، كأنها أُسنِدت من ظهرها إلى شيءٍ قويّ. والمُسْنَدُ: الدهرُ؛ لأن بعضَه متضامّ. وفَلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. والسَّنَد: ما أقبل عليك من الجبل، وذلك إذا علا عن السَّفْح. والإسناد في الحديث: أن يُسْنَد إلى قائله، وهو ذلك القياس. فأمَّا السِّناد الذي في الشعر فيقال إنَّهُ اختلافُ حركتي الرِّدفين. قال أبو عبيدة: وذلك كقوله:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
ثم قال:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
وهذا مشتق من قولهم: خرج القوم متسانِدين، إذا كانوا على راياتٍ شتى. وهذا من الباب؛ لأنَّ كلَّ واحدةٍ من الجماعة قد ساندت رايةً.
(سنط) السين والنون والطاء ليس بشيء إلاّ السِّناط، وهو الذي لا لِحْيَة له.
(سنع) السين والنون والعين إن كان صحيحاً فهو يدلُّ على جَمَالٍ وخيرٍ ورِفعةٍ. يقال شرفٌ أسنعُ، أي عالٍ مرتفع. وامرأة سنيعة: أي جميلة.
(سنف) السين والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على شدّ شيءٍ. أو تعليق شيء على شيء. فالسِّنَاف: خيط يُشدّ من حَِقْو البعير إلى تصديره ثم يشدُّ في عنقه. قال الخليل: السِّنَاف للبعير مثل اللَّبَبِ للدابّة. بعيرٌ مِسْناف، وذلك إذا أُخّر الرجل فجعل له سناف. يقال أسنفت [البعير([10])]، إذا شددتَه بالسِّناف. ويقال أسنَفُوا أمرَهم، أي أحكَموه. ويقال في المثل لمن يتحيّر في أمره: "قد عَيَّ بالأسناف". قال:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])وحكى بعضهم: سَنَفْتُ البعير، مثل أَسنفْت. وأبى الأصمعيُّ إلاّ أسنفت. وأما السِّنْف فهو وعاء ثَمَر المَرْخِ يشبه آذانَ الخيل. وهو من الباب؛ لأنَّهُ مُعلَّق على شجرة. وقال أبو عمرو: السِّنْف: الورقة. قال ابن مُقبل:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *
(سنق) السين والنون والقاف فيه كلمةٌ واحدة، وهي السَّنَق، وهو كالبَشَم. يقال شرِب الفَصيل حتى سَنِق. وكذلك الفرس، من العلَف. وهو كالتُّخَم في الناس.
(سنم) السين والنون والميم أصلٌ واحد، يدلُّ على العلوّ والارتفاع.فالسَّنَام معروف. وتسنَّمت: علَوت. وناقة سَنِمَةٌ: عظيمة السَّنام. وأسنمتُ النارَ : أعلَيْتُ لهبَها. وأَسْنُمَةُ: موضع.
---------------------
([1]) وكذلك تسنهت.
([2]) لم يصرح بتفسيرها. والسنهاء: التي أصابتها السنة المجدبة.
([3]) في المجمل: "يسنون". وفي اللسان: "والقوم يسنون لأنفسهم، إذا استقوا. ويستنون، إذا سنوا لأنفسهم".
([4]) وفيه لغة أخرى: "سنوت" كسنور.
([5]) البيت للحصين بن القعقاع. كما في اللسان (سنت، قرد)، وروايته في (سنت، قرد، ألس): "هم السمن بالسنوت".
([6]) ديوان ذي الرمة 79 برواية : "إذ مرت".
([7]) في الأصل والمجمل: "سناخ"، صوابه من اللسان والجمهرة.
([8]) البيت لعبيد بن الأبرص في ديوانه 45 واللسان (سند). وصدره: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) صواب إنشاد البيت بتمامه:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
    لكن كذا ورد إنشاده في المجمل والمقاييس والصحاح، ويروى: "كاللجين" بفتح اللام، وهو ورق الشجر يخبط، فهو لونان: رطب ويابس.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) لعمرو بن كلثوم في معلقته واللسان.
([12]) صدره كما في اللسان (سنف):  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**النون** وما يثلثهما)
(**سنه**) **السين** ve**النون** ve**الهاء** tek bir asıldır; bir zamana delâlet eder. Artık **السَّنَة** bilinir; ondan **هاء** düşmüştür. Görmüyor musun ki sen **سُنيْهَة** dersin. Ve denir: **سَنَهَتِ النخلةُ**; üzerine yıllar geldiği zaman. Ve O’nun—azze ve celle—sözü: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259], yani yılların üzerine gelip onu değiştirerek değiştirdiği şey gibi olmadı. Ve hurma ağacı **السَّنْهاء**dır.
(**سني**) **السين** ve**النون** ve illetli harf tek bir asıldır; bir sulamaya delâlet eder; ve onda yücelik ve yükselmeye delâlet eden vardır. Denir: **سَنَتِ النَّاقَةُ**; yeri suladığı zaman; **تسنُو** eder ve o **السَّانِيَة**dir. Ve bulut yeri **تسنُو** eder; ve kavim kendileri için **يَسْتَنُون**; su istedikleri zaman.

Ve babdandır: **سانيت** adamı; onu razı ettiğin zaman; ona **أُسانيه**; sanki sevgi kurumuş ve kurumuş (yani zayıflamış) idi; hadiste geldiği gibi: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام".

Yüceliğe delâlet edene gelince: **السَّناء** uzatılmıştır; ve onu kısalttığın zaman da yüceliğe delâlet eder; ancak o, hususî bir şey içindir; o da **الضَّوْء**dur. Allah—azze ve celle—buyurdu: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
(**سنب**) **السين** ve**النون** ve**الباء** iki ayrı kelimedir: artık **السَّنْبَةُ**: zamanın bir taifesi (bir bölüğü). Diğer kelime **السَّنِب**dir; o da koşusu geniş (çok koşan) attır.
(**سنت**) **السين** ve**النون** ve**التاء** kendisinden dallanılan bir asıl değildir; lâkin onlar **السَّنُوت** derler. Bir kavim dedi: o baldır; başkaları dedi: o kimyondur. Şair dedi:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(**سنج**) **السن** ve**النون** ve**الجيم** onda bir kelime vardır. Ve derler: **السِّناج** duvardaki kandil dumanının eseridir.
(**سنح**) **السين** ve**النون** ve**الحاء** tek bir asıldır; bir şeyin belirli bir yerden görünmesine hamledilir; onda ihtilâf edilmiş olsa da. Artık **السّانح**: sana sağından gelen şeydir; kuştan veya başkasından. Denir: **سَنَحَ سُنُوحاً**. Ve **السانح** ile **السَّنيح** birdir. Zû’r-Rumme dedi:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])Sonra bu ödünç alındı da denildi: Bana şunda bunda bir görüş **سنح** etti; yani arız oldu (ortaya çıktı).
(**سنخ**) **السين** ve**النون** ve**الخاء** tek bir asıldır; şeyin aslına delâlet eder. Artık **السِّنْخ**: asıldır. Ve **أَسْنَاخُ** dişlerin: onların kökleridir. Ve denir: Adam ilimde **سَنَخَ** etti **سُنوخاً**; yani onun asıllarını bildi. Ama onların “**سَنِخَ الدُّهْن**” sözü—yağ değiştiği zaman—bir şey değildir.
(**سند**) **السين** ve**النون** ve**الداء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye bitişmesine delâlet eder. Denir: Bir şeye **سَنَدتُ**; **أَسْنُدُ** **سنوداً**; ve **استندت** **استناداً**. Ve başkasını **أسندتُ** **إسناداً**. Ve **السِّناد**: güçlü dişi devedir; sanki sırtından güçlü bir şeye dayandırılmıştır. Ve **المُسْنَدُ**: zamandır; çünkü onun bir kısmı bir kısmına bitişiktir. Ve falan **سَنَدٌ**dur; yani dayanaktır. Ve **السَّنَد**: dağdan sana doğru gelen şeydir; bu, yamaçtan yükseldiği zaman olur. Ve hadiste **الإسناد**: onu söyleyenine isnad edilmesidir; o da o kıyastır. Ama şiirdeki **السِّناد**a gelince, denir ki o, iki **الرِّدف**in harekesinin ihtilâfıdır. Ebû Ubeyde dedi: bu, onun sözü gibidir:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
Sonra dedi:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
Ve bu, onların “kavim **متسانِدين** olarak çıktılar” sözünden türemiştir; muhtelif sancaklar üzere oldukları zaman. Ve bu babdandır; çünkü cemaatten her bir (taife) bir sancağa **ساندت** etmiştir.
(**سنط**) **السين** ve**النون** ve**الطاء** bir şey değildir; ancak **السِّناط**tır; o da sakalı olmayan kimsedir.
(**سنع**) **السين** ve**النون** ve**العين** sahih ise, o güzelliğe ve hayra ve yüceliğe delâlet eder. Denir: **شرفٌ أسنعُ**; yani yüksek, yüce. Ve **امرأة سنيعة**: yani güzel.
(**سنف**) **السين** ve**النون** ve**الفاء** bir asıldır; bir şeyi sıkmaya delâlet eder. Yahut bir şeyi bir şeye asmaya. Artık **السِّنَاف**: devenin **حَِقْو**undan **تصديره**sine bağlanan, sonra boynunda bağlanan bir iptir. Halîl dedi: **السِّنَاف** deve için, binek hayvanı için **اللَّبَبِ** gibidir. **بعيرٌ مِسْناف**: bu, adam onu geri bıraktığı zaman, ona bir **سناف** yaptığı zamandır. Denir: **أسنفت** **[البعير]**; onu **بالسِّناف** ile bağladığın zaman. Ve denir: Onlar işlerini **أسنَفُوا**; yani onu sağlamlaştırdılar. Ve işinde şaşıran kimse için meselde denir: "قد عَيَّ بالأسناف". Dedi:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])Bazıları nakletti: **سَنَفْتُ** deveyi; **أَسنفْت** gibi. Ve Asma‘î, ancak **أسنفت** (denmesini) kabul etti. Ama **السِّنْف** ise, **المَرْخِ** meyvesinin kabıdır; atların kulaklarına benzer. Ve o babdandır; çünkü o bir ağaca asılmıştır. Ebû Amr dedi: **السِّنْف**: yapraktır. İbn Mukbil dedi:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *
(**سنق**) **السين** ve**النون** ve**القاف** onda tek bir kelime vardır; o da **السَّنَق**tır; ve o **البَشَم** gibidir. Denir: Sütten kesilmemiş deve yavrusu içti, ta ki **سَنِق** etti. Ve aynı şekilde at; yemden. Ve o, insanlarda **التُّخَم** gibidir.
(**سنم**) **السين** ve**النون** ve**الميم** tek bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. Artık **السَّنَام** bilinir. Ve **تسنَّمت**: yükseldim. Ve **ناقة سَنِمَةٌ**: büyük hörgüçlü. Ve ateşi **أسنمتُ**: onun alevini yükselttim. Ve **أَسْنُمَةُ**: bir yerdir.
---------------------
([1]) Ve aynı şekilde **تسنهت**.
([2]) Onun tefsirini açıkça söylemedi. Ve **السنهاء**: kıtlık yılına uğramış olan.
([3]) **المجمل**’de: "**يسنون**". Ve **اللسان**’da: "والقوم يسنون لأنفسهم، إذا استقوا. ويستنون، إذا سنوا لأنفسهم".
([4]) Ve onda başka bir lehçe: "**سنوت**" **كسنور** gibi.
([5]) Beyit **الحصين بن القعقاع**’ındır. **اللسان**’da (**سنت**، **قرد**) olduğu gibi; ve onun rivayeti (**سنت**، **قرد**، **ألس**)’te: "هم السمن بالسنوت".
([6]) **ديوان ذي الرمة** 79; "**إذ مرت**" rivayetiyle.
([7]) Asılda ve **المجمل**’de: "**سناخ**"; doğrusu **اللسان** ve **الجمهرة**’dendir.
([8]) Beyit **عبيد بن الأبرص**’ındır; divanında 45 ve **اللسان** (**سند**). Ve onun صدر’ı: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) Beytin tamamıyla doğru inşadı:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
    Lâkin böylece **المجمل** ve **المقاييس** ve **الصحاح**’ta onun inşadı vârid olmuştur; ve "كاللجين" lâmın fethiyle rivayet olunur; o, yaprak dövülüp düşürülen ağaç yaprağıdır; o iki renktir: yaş ve kuru.
([10]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([11]) **عمرو بن كلثوم**’undur; muallakasında ve **اللسان**’da.
([12]) Onun صدر’ı **اللسان** (**سنف**)’te olduğu gibi:  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ن ف
أسنفَ البعيرَ‏:‏ شدّه بالسِّناف وهو نحو اللبب للفرس‏.‏
ومن المجاز‏:‏ عيّ فلان بالإسناف إذا دهش من الفرزع كمن لا يدري أين يشد السناف‏.‏
قال‏:‏ إذا ما عيّ بالإسناف قوم من الهول المشبه أن يكونا وأسنف القوم أمرهم‏:‏ أحكموه‏.‏
وبعير مسناف‏:‏ يقدم رحله‏.‏
قال‏:‏ ومسناف يقدم كل سـرج يصير دفتيـه علـى القـذال

##### Türkçe

س ن ف
**أسنفَ البعيرَ**: onu **السِّناف** ile sıktı; o, at için **اللبب** gibidir.
Ve mecazdan: **عيّ فلان بالإسناف**; **الفرزع**dan şaşkına döndüğü zaman; **السناف**ı nerede sıkacağını bilmeyen kimse gibi.
Dedi:
Eğer **قوم** **بالإسناف** ile, benzetilen dehşetten, şaşırıp kalırsa; ve **أسنف القوم أمرهم**: onu sağlamlaştırdılar.
Ve **بعير مسناف**: yük semerini öne alır.
Dedi:
Ve **مسناف** her **سـرج**i öne alır; onun iki yanı **القـذال** üzerine olur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السِّنافُ: خَيْطٌ يُشَدُّ من حَقَبِ البَعير إلى تَصْدِيره ثم يُشَدُّ في عُنُقِه إِذا ضَمَرَ، والجمع سُنُفٌ. الجوهري: قال الخليل السِّنافُ للبعير بمنزلة اللّبَبِ للدابة؛ ومنه قول هِميانَ بن قحافَةَ: أَبْقى السِّنافُ أَثراً بأَنْهُضِهْ،
قَريبةٍ نُدْوَتُه من مَحْمَضِهْ
وسَنَفَ البعيرَ يَسْنُفُه ويَسْنِفُه سَنْفاً وأَسْنَفَه: شدَّه بالسِّنافِ؛ قال الجوهري: وأَبى الأَصمعي إلا أَسْنَفْتُ. الأَصمعي: السِّنافُ حبل يُشَدُّ من التَّصْديرِ إلى خَلْفِ الكِرْكِرةِ حتى يَثْبُتَ التصْديرُ في موضِعِه. وأَسْنَفْتُ البعير: جعلت له سِنافاً وإنما يفعل ذلك إذا خَمُصَ بطنهُ واضْطَرَبَ تصدِيرُه، وهو الحِزامُ. وهي إبل مُسْنَفاتٌ إذا جعل لها أَسْنِفةٌ تجعل وراء كراكِرها. ابن سيده: السِّناف سير يجعل من ورا اللَّبَبِ أَو غيرُ سير لئلا يَزِلَّ. وخيل مُسْنَفاتٌ: مَشْرِفاتُ المَناسِج، وذلك محمود فيها لأَنه لا يَعْتَري إلا خِيارَها وكِرامَها، وإذا كان ذلك كذلك فإن السُّروجَ تتأَخَّر عن ظُهورها فيُجْعل لها ذلك السِّنافُ لتَثْبُتَ به السُّروج.
والسَّنِيف: ثوب يُشدُّ على كَتف البعير، والجمع سُنُفٌ. أَبو عمرو: السُّنُفُ ثياب توضع على أَكْتاف الإبل مثلُ الأَشِلَّةِ على مآخِيرها. وبعير مِسْنافٌ: يؤخِّر الرحل فيُجْعل له سِنافٌ، والجمع مَسانِيفُ. وناقة مِسْنافٌ ومُسْنِفةٌ: مُتقدِّمة في السير، وكذلك الفرس. التهذيب: المُسْنِفاتُ، بكسر النون، المُتقدِّمات في سيرها؛ وقد أَسْنَفَ البعيرُ إذا تقدم أَو قدَّم عُنُقه للسير؛ وقال كثيِّر في تقديم البعير زمامه: ومُسْنِفة فَضْلَ الزِّمام، إذا انْتَحى
بِهِزَّةِ هاديها على السَّوْمِ بازِل
وفرس مُسْنِفةٌ إذا كانت تتقدّم الخيلَ؛ ومنه قول ابن كُلْثُوم: إذا ما عَيَّ بالإِسْناف حَيٌّ
على الأَمْر المُشَبّه أَن يَكونا
أَي عَيُّوا بالتقدُّم؛ قال الأَزهري: ليس قول من قال إن معنى قوله إذا ما عَيَّ بالإسْناف أَن يَدْهَش فلا يَدْري أَينَ يُشَدُّ السِّنافُ بشيء هو باطل، إنما قاله الليث. الجوهري: أَسْنَفَ الفرَسُ أَي تقدَّمَ الخيلَ، فإذا سمعت في الشعر مُسْنِفةً، بكسر النون، فهي من هذا، وهي الفرس تتقدَّم الخيل في سيرها، وإذا سمعت مُسْنَفَةً، بفتح النون، فهي الناقة من السِّناف أَي شُدَّ عليها ذلك، وربما قالوا أَسْنَفُوا أَمْرَهم أَي أَحْكَمُوه، وهو استعارة من هذا. قال: ويقال في المثل لمن تَحَيَّر في أَمره: عَيَّ بالإسناف. قال ابن بري في قول الجوهري: فإذا سمعت في الشعر مُسْنِفة، بكسر النون، فهو من هذا، قال: قال ثعلب المَسانيفُ المتقدِّمة؛ وأَنشد:قد قُلْتُ يوماً للغُرابِ، إذ حَجَلْ:
عليكَ بالإبْلِ المَسانيفِ الأُوَلْ
قال: والمُسنِفُ المتقدِّمُ، والمُسْنَفُ: المشدود بالسِّنافِ؛ وأَنشد الأَعشى في المتقدّم أَيضاً:
وما خِلْت أَبْقى بيننا من مَوَدَّةٍ
عِراض المَذاكي المُسْنفات القَلائصا
ابن شميل: المِسْنافُ من الإبل التي تُقَدِّم الحِمْلَ، قال: والمجناة التي تؤخِّر الحمل، وعُرِضَ عليه قولُ الليث فأَنكره. وناقة مُسْنِفٌ ومِسْنافٌ: ضامِرٌ؛ عن أَبي عمرو. وأَسْنَفَ الأَمْرَ: أَحْكَمَه. والسِّنْفُ، بالكسر: ورَقةُ المَرْخِ، وفي المحكم: السَّنْفُ الورقةُ، وقيل: وعاء ثمر المَرْخِ؛ قال ابن مقبل:
تُقَلْقِلْ منْ ضَغْمِ اللِّجامِ لَهاتَها،
تَقَلْقُلُ سِنْفِ المَرْخِ في جَعْبةٍ صِفْرِ
والجمع سِنَفةٌ وتشبّه به آذانُ الخيل. قال ابن بري في السَّنْفِ وِعاء ثمر المرخ، قال: هذا هو الصحيح، قال: وهو قول أَهل المعرفة بالمَرْخ، قال: وقال علي ابن حمزة ليس للمَرْخِ ورق ولا شَوْك وإنما له قُضْبان دقاق تنبت في شُعَب، وأَما السِّنفُ فهو وعاء ثمر المرخ لا غير، قال: وكذلك ذكره أَهل اللغة، والذي حكي عن أَبي عمرو من أَن السنف ورقة المرخ مردود غير مقبول؛ وقال في البيت الذي أَنشده ابن سيده بكماله وأَورد الجوهري عجزه ونسباه لابن مقبل وهو:
تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعْبةٍ صِفْرِ
هكذا هو في شعر الجَعْدِيِّ، قال: وكذا هي الرواية فيه عود المرخ؛ قال: وأَما السِّنْفُ ففي بيت ابن مقبل وهو:
يُرْخي العِذارَ، ولو طالَتْ قبائلُه
عن حَشْرةٍ مِثلِ سِنْفِ المَرْخةِ الصِّفْرِ
الحَشْرةُ: الأُذُنُ اللطيفة المُحَدَّدةُ: قال أَبو حنيفة: السِّنْفةُ وِعاء كل ثمر، مستطيلاً كان أَو مستديراً، وجمعها سِنْفٌ وجمع السِّنْفِ سِنَفَةٌ ويقال لأَكِمَّةِ الباقِلاء واللُّوبياء والعَدَس وما أَشبهها: سُنُوفٌ، واحدها سِنْفٌ. والسِّنْفُ: العُود المُجَرَّدُ من الورق. والمَسانِفُ: السِّنُونَ؛ قال ابن سيده: أَعني بالسنينَ السنين المجدبة كأَنهم شنَّعُوها فجمعوها؛ قال القُطامي:
ونَحْنُ نَرُودُ الخَيْلَ، وَسْطَ بُيوتِنا،
ويُغْبَقْنَ مَحْضاً، وهي مَحْلٌ مَسانِفُ
الواحدة مُسْنِفةٌ؛ عن أَبي حنيفة. وأَسْنَفَتِ الرِّيحُ: سافَتِ الترابَ.

##### Türkçe

**السِّنافُ**: devenin **حَقَبِ**’inden **تَصْدِيره**’ine doğru sıkıca bağlanan, sonra zayıfladığında boynunda sıkıca bağlanan bir ip; çoğulu **سُنُفٌ**’tur. el-Cevherî: el-Halîl dedi ki: **السِّنافُ** deve için, binek hayvanı için **اللّبَبِ**’in konumu gibidir; bundan Hemyân b. Kahâfe’nin sözü:
أَبْقى **السِّنافُ** أَثراً بأَنْهُضِهْ،
قَريبةٍ نُدْوَتُه من مَحْمَضِهْ
Ve **سَنَفَ** deveyi, onu **يَسْنُفُه** ve **يَسْنِفُه** diye, **سَنْفاً** (olarak) ve **أَسْنَفَه**: onu **بالسِّنافِ** ile bağladı; el-Cevherî dedi ki: el-Asma‘î, ancak “**أَسْنَفْتُ**” demekten kaçınmadı. el-Asma‘î: **السِّنافُ** bir iptir; **التَّصْديرِ**’den **الكِرْكِرةِ**’nin arkasına doğru sıkıca bağlanır; ta ki **التصْديرُ** kendi yerinde sabit kalsın. Ve “**أَسْنَفْتُ** deveyi”: ona bir **سِنافاً** yaptım; bunu ancak karnı içe çöktüğünde ve **تصدِيرُه** (yani **الحِزامُ**) sallanıp oynadığında yapar. Ve bunlar **مُسْنَفاتٌ** develerdir; eğer onlara, **كراكِرها**’larının arkasına konulan **أَسْنِفةٌ** yapılırsa. İbn Sîde: **السِّناف** bir kayıştır; **اللَّبَبِ**’in arkasından yapılır; yahut kaymaması için başka bir kayıştır. Ve **مُسْنَفاتٌ** atlar: **المَناسِج**’i yüksek olanlardır; bu onlarda övülendir; çünkü bu, ancak onların seçkinlerine ve keremlilerine arız olur; bu böyle olunca, **السُّروجَ** sırtlarından geri kalır; böylece **السِّنافُ** onlara, **السُّروج** onunla sabit dursun diye yapılır.

**والسَّنِيف**: devenin omzuna bağlanan bir elbise; çoğulu **سُنُفٌ**’tur. Ebû ‘Amr: **السُّنُفُ** develerin omuzlarına konulan elbiselerdir; **الأَشِلَّةِ**’nin sağrılarına konulması gibi. Ve **مِسْنافٌ** deve: semeri geri bırakır; bu yüzden ona bir **سِنافٌ** yapılır; çoğulu **مَسانِيفُ**’tur. Ve **مِسْنافٌ** ve **مُسْنِفةٌ** dişi deve: yürüyüşte önde giden; at da böyledir. et-Tehzîb: **المُسْنِفاتُ**, **النون**’un kesresiyle, yürüyüşlerinde öne geçenlerdir; deve **أَسْنَفَ** etmiştir: öne geçtiğinde; yahut yürüyüş için boynunu öne uzattığında; Kesîr, devenin yularını öne alması hakkında dedi ki:
ومُسْنِفة فَضْلَ الزِّمام، إذا انْتَحى
بِهِزَّةِ هاديها على السَّوْمِ بازِل
Ve **مُسْنِفةٌ** at: atların önüne geçtiğinde; bundan İbn Kultûm’un sözü:
إذا ما عَيَّ بالإِسْناف حَيٌّ
على الأَمْر المُشَبّه أَن يَكونا
Yani: öne geçmekte acze düştüler; el-Ezherî dedi ki: “Onun ‘**إذا ما عَيَّ بالإسْناف**’ sözünün manası, şaşırıp da **السِّنافُ**’ın nereye bağlanacağını bilmemektir” diyenin sözü bir şey değildir; o bâtıldır; bunu ancak el-Leys söylemiştir. el-Cevherî: at **أَسْنَفَ** etti, yani atların önüne geçti; şiirde **مُسْنِفةً**’yi, **النون**’un kesresiyle işitirsen, bu bundandır; o, yürüyüşünde atların önüne geçen attır. **مُسْنَفَةً**’yi, **النون**’un fethasıyla işitirsen, o, **السِّناف**’tan olan dişi devedir; yani ona o bağlanmıştır. Bazen “**أَسْنَفُوا** işlerini” derler; yani onu sağlamlaştırdılar; bu, bundan bir istiâredir. Dedi ki: Meselde, işinde şaşıran kimse için şöyle denir: **عَيَّ بالإسناف**. İbn Berrî, el-Cevherî’nin “Şiirde **مُسْنِفة**’yi, **النون**’un kesresiyle işitirsen, bu bundandır” sözü hakkında dedi ki: Sa‘leb dedi: **المَسانيفُ** önde gidenlerdir; ve şu beyti okudu:
قد قُلْتُ يوماً للغُرابِ، إذ حَجَلْ:
عليكَ بالإبْلِ المَسانيفِ الأُوَلْ
Dedi ki: **المُسنِفُ** önde giden; **المُسْنَفُ** ise **بالسِّنافِ** ile bağlanmış olandır; el-A‘şâ da önde giden hakkında yine şöyle okudu:
وما خِلْت أَبْقى بيننا من مَوَدَّةٍ
عِراض المَذاكي المُسْنفات القَلائصا
İbn Şumeyl: **المِسْنافُ** develerden, yükü öne alan olandır; dedi ki: **المجناة** ise yükü geri bırakan olandır; el-Leys’in sözü ona arz edildi de onu inkâr etti. Ve **مُسْنِفٌ** ve **مِسْنافٌ** dişi deve: zayıf, ince yapılı; Ebû ‘Amr’dan. Ve “**أَسْنَفَ** işi”: onu sağlamlaştırdı.

**والسِّنْفُ** (kesre ile): **المَرْخِ**’ın yaprağı; **المحكم**’de: **السَّنْفُ** yapraktır; denildi ki: **المَرْخِ** meyvesinin kabı; İbn Mukbil dedi ki:
تُقَلْقِلْ منْ ضَغْمِ اللِّجامِ لَهاتَها،
تَقَلْقُلُ **سِنْفِ المَرْخِ** في جَعْبةٍ صِفْرِ
Çoğulu **سِنَفةٌ**’dir; atların kulakları ona benzetilir. İbn Berrî, **السَّنْفِ**’in **المرخ** meyvesinin kabı olması hakkında dedi ki: Bu doğrudur; dedi ki: bu, **المَرْخ**’ı bilenlerin sözüdür; dedi ki: Ali b. Hamza dedi: **المَرْخِ**’ın ne yaprağı vardır ne de dikeni; ancak çatallarda biten ince dalları vardır; **السِّنفُ** ise, yalnızca **المرخ** meyvesinin kabıdır, başka değil; dedi ki: dil ehli de onu böyle zikretmiştir. Ebû ‘Amr’dan nakledilen “**السنف** **المرخ**’ın yaprağıdır” sözü reddedilmiştir, kabul edilmez. İbn Sîde’nin tam olarak okuduğu ve el-Cevherî’nin ikinci mısraını getirip ikisinin de onu İbn Mukbil’e nispet ettiği beyit hakkında dedi ki; o:
تَقَلْقُلَ **سِنْفِ المَرْخِ** في جَعْبةٍ صِفْرِ
Böylesi, el-Ca‘dî’nin şiirindedir; dedi ki: rivayet de onda **عود المرخ** şeklindedir. Dedi ki: **أَما السِّنْفُ** ise İbn Mukbil’in beytindedir; o:
يُرْخي العِذارَ، ولو طالَتْ قبائلُه
عن حَشْرةٍ مِثلِ **سِنْفِ المَرْخةِ الصِّفْرِ**
**الحَشْرةُ**: ince, sivri kulaktır. Ebû Hanîfe dedi ki: **السِّنْفةُ** her meyvenin kabıdır; uzun da olsa yuvarlak da olsa; çoğulu **سِنْفٌ**’tur; **السِّنْفِ**’in çoğulu **سِنَفَةٌ**’dir. **الباقِلاء** ve **اللُّوبياء** ve **العَدَس** ve benzerlerinin kozalaklarına: **سُنُوفٌ** denir; tekili **سِنْفٌ**’tur. Ve **السِّنْفُ**: yapraktan soyulmuş dal. Ve **المَسانِفُ**: kıtlık yıllarıdır; İbn Sîde dedi ki: “yıllar” ile kastım, kıt yıllardır; sanki onları çirkinleştirdiler de çoğul yaptılar; el-Kutâmî dedi ki:
ونَحْنُ نَرُودُ الخَيْلَ، وَسْطَ بُيوتِنا،
ويُغْبَقْنَ مَحْضاً، وهي مَحْلٌ مَسانِفُ
Tekili **مُسْنِفةٌ**’dir; Ebû Hanîfe’den. Ve rüzgâr **أَسْنَفَتِ**: toprağı savurdu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السنف: مصدر سنف البعير، يسنفه، ويسنفه، من حد ضرب، ونصر  شد عليه السناف بالكسر، وسيأتي قريبا، كأسنفه، قال الجوهري: وأبي الأصمعي إلا أسنفت البعير.
 سنفت الناقة: تقدمت الإبل في السير، كأسنفت، فهي مسنفة. السنف، بالكسر: الدوسر الكائن في البر والشعير، وهو يعيبها، ويضع من أثمانهما.
 السنف الجماعة، يقال: جاءني سنف من الناس، أي جماعة. عن ابن عباد.
 السنف: الصنف، يقال: هذا طعام سنفان، أي جيد وردئ. وهو ضربان، قال أبو عمرو.
 السنف: ورقة المرخ، نقله الجوهري، عن أبي عمرو، أو وعاء ثمره، نقله الجوهري عن غيره، وقال ابن بري: وهذا هو الصحيح، وهو قول أهل المعرفة بالمرخ، قال: وقال علي ابن حمزة: ليس للمرخ ورق، ولا شوك، وإنما له قضبان دقاق، تنبت في شعب، وأما السنف فهو وعاء المرخ. قال: وكذلك ذكره أهل اللغة، والذي حكى عن أبي عمرو من أن السنف ورقة المرخ مردود، غير مقبول، والبيت الذي أنشده ابن سيده بكماله، وهو قوله:
  تقلقل من ضغم اللجام لهاتهاتقلقل سنف المرخ في جعبة صفر وأورد الجوهري عجزه، ونسبه لابن مقبل، وقال: هكذا هو في شعر الجعدي، قال: وكذا هي الرواية فيه ) عود المرخ ( قال: وأما السنف ففي بيت ابن مقبل، وهو:
  يرخى العذار ولو طالت قبائلهعن حشرة مثل سنف المرخة الصفر أو كل شجرة يكون لها ثمرة حب في خباء طويل، إذا جفت انتشرت من خبائها ذاك، وهو وعاؤها، وبقيت قشرته، فذاك الخباء وتلك الخرائط والأوعية سنف، قاله أبو حنفية، على ما في العباب، فالواحدة من تلك الخرائط سنفة: ج سنف، بالكسر أيضا، وجج أي جمع الجمع: سنفة، كقردة.
 وفي اللسان: قال أبو حنيفة: السنفة: وعاء كل ثمر مستطيلا كان أو مستديرا.
 قوله: والعود، مقتضي سياقه أن يكون من معاني السنف، بالكسر، كما هو ظاهر، ويعارضه فيما بعد قوله: جمعه سنف، أو يقال: إنه من معاني السنفة، بزيادة الهاء، فيكون قوله فيما بعد، من أن جمعه سنوف، كما هو نص ابن الأعرابي في النوادر، وفي العباب، والتكملة، واللسان، قال ابن الأعرابي: السنف بالفتح: العود المجرد من الورق.
 والسنف أيضا: قشر الباقلاء إذا أكل ما فيه، ونص ابن الأعرابي: يقال لأكمة الباقلاء، واللوبياء، والعدس، وما أشبهها: سنوف، واحدها سنف.
 السنف، بالكسر: الورق هكذا في النسخ، وفي المحكم: السنف: الورقة، ج: سنف، هكذا هو في النسخ، وفيه نظر والظاهر: سنوف، كما هو في نص ابن الأعرابي.
 السنف: بضمة، وبضمتين: ثياب توضع على كتفي البعير ونص أبي عمرو: على أكتاف الإبل، مثل الأشلة على مآخيرها، الواحد:سنيف كأمير، واقتصر أبو عمرو على الضبط الأخير.
 والسنف أيضا بلغتيه: جمع سناف، ككتاب: اسم للبب، والذي نقله الجوهري، عن الخيل، أنه للبعير بمنزلة اللبب للدابة، ففي كلام المصنف محل نظر.

  أو السناف: أسم لحبل تشده من التصدير، ثم تقدمه حتى تجعله وراء الكركرة، فيثبت التصدير في موضعه، قاله الأصمعي، كذا في الصحاح، قال: وإنما يفعل ذلك إذا اضطرب تصديره لخماصة، ونص الصحاح، والعباب: إذا خمص بطن البعير واضطرب تصديره، وفي المحكم: السناف: سير يجعل من وراء اللبب، - أو غير سير - لئلا يزل.
 والسنفتان، بالضم، والفتح: عودان منتصبان، بينهما المحالة.
 وفي الصحاح: المسناف: البعير الذي يؤخر الرحل فيجعل له سناف، ويقال: هو الذي يقدمه، وهو مجاز فهو ضد، هكذا قاله الليث، وقال ابن شميل: المسناف من الإبل التي تقدم الحمل، والمجناة: التي تؤخر الحمل، وعرض عليه قول الليث فأنكره.
 قال ابن عباد: السنيف. كأمير: حاشية البساط، وهو خمله. قال: وفرس سنوف، كصبور: يؤخر السرج.
 قال ابن دريد: فرس مسنفة كمحسنة: تتقدم الخيل، قال الجوهري: وإذا سمعت في الشعر مسنفة، بكسر النون، فهي من هذا، أي: من أسنف الفرس: إذا تقدم الخيل، قال ابن بري: قال ثعلب: المسانيف: المتقدمة، وأنشد:
  قد قلت يوما للغراب إذ حجل.
  عليك بالإبل المسانيف الأول. أو بفتح النون، خاص بالناقة، من السناف، أي: شد عليها ذلك، نقله الجوهري.
 أو بكرة مسنفة، بكسر النون، إذا عشرت، وتورم ضرعها، نقله ابن عباد.
 وأسنف البعير: قدم عنقه للسير، أو تقدم، ويروي قول كثير، يمدح عبد العزيز بن مروان:
  ومسنفة فضل الزمام إذا انتحىبهزة هاديها على السوم بازل ويروي: ومسنفة، أي: مشدودة بالسناف، والسوم: الذهاب.
 أسنفت الريح: اشتد هبوبها، وأثارت الغبار، نقله ابن عباد، وفي اللسان: أي سافت التراب.
 ربما قالوا: أسنف أمره: أي أحكمه، نقله الجوهري، وهو مجاز، من أسنف الناقة: إذا شدها بالسناف.
 قال العزيزي: أسنف البرق، والسحاب: إذا رئيا قريبين.
 قال الأصمعي: أسنف البعير: جعل له سنافا، وهي إبل مسنفات.
 والمسنفة، كمحسنة، من الأرض: المجدبة، ومن النوق: العجفاء نقله العزيزي.
 ومما يستدرك عليه: خيل مسنفات: مشرفات المناسج، وذلك محمود فيها، لأنه لا يعترى إلا خيارها وكرامها، وإذا كان ذلك كذلك، فإن السروج تتأخر عن ظهورها، فيجعل لها ذلك السناف لتثبت به السروج.
 وجمع السناف: أسنفة.
 ويقال في المثل لمن تخير في أمره: )عى بالإسناف( نقله الجوهري، وقال الزمخشري: أي دهش من الفزع، كمن لا يدري أين يشد السناف، وأنشد الليث قول ابن كلثوم:
  إذا ماعى بالإسنـاف حـي                      على الأمر المشبه أن يكونا أي: عيوا بالتقدم، قال الأزهري: وليس هذا بشيء، إنما هو من أسنف الفرس: إذا تقدم الخيل.
 وناقة مسنف، ومسناف ضامر، عن أبي عمرو.
 والمسانف: السنون المجدبة، نقله ابن سيده، كأنهم شنعوها فجمعوها، قال القطامي:
  ونحن نرود الخيل وسط بيوتناويغبقن محضا وهي محل مسانف

  الواحدة: مسنفة، عن أبي حنيفة. وسنفا، محركة: قرية شرقي ومضر.

##### Türkçe

**السنف**: **سنف البعير**’in mastarıdır; onu **يسنفه** ve **ويسنفه** (yapar); **حد ضرب** ve **نصر** babından; üzerine **السناف**’ı (kesre ile) sımsıkı bağladı; yakında gelecektir; **كأسنفه** gibi. **الجوهري** dedi: **وأبي الأصمعي** hariç, ancak “**أسنفت البعير**” (denir).

**سنفت الناقة**: yürüyüşte develerin önüne geçti; **كأسنفت** gibi; o hâlde o **مسنفة**’dir. **السنف** (kesre ile): arpa ve buğdayda bulunan **الدوسر**’dur; onları ayıplar ve ikisinin fiyatlarından düşürür.

**السنف**: topluluktur; denir ki: “Bana insanlardan bir **سنف** geldi”, yani bir topluluk. İbn عباد’dan.

**السنف**: **الصنف**’tur; denir ki: “Bu, iki **سنف** olan bir yemektir”, yani iyi ve kötü. O iki kısımdır, dedi أبو عمرو.

**السنف**: **المرخ**’un yaprağıdır; bunu **الجوهري** أبو عمرو’dan nakletti; yahut meyvesinin kabıdır; bunu **الجوهري** başkasından nakletti. İbn بري dedi: Bu doğru olan budur; ve bu, **المرخ** hakkında bilgi sahibi olanların sözüdür. Dedi: علي ابن حمزة dedi: **المرخ**’un yaprağı yoktur, dikeni de yoktur; ancak onun ince dalları vardır, çatallarda biter; أما **السنف** ise **المرخ**’un kabıdır. Dedi: Dil ehli de onu böyle zikretti. أبو عمرو’dan **السنف**’in **المرخ** yaprağı olduğu şeklinde nakledilen şey reddedilmiştir, kabul olunmaz. İbn سيده’nin bütünüyle inşad ettiği beyit de (şudur), o da onun sözü:
  تقلقل من ضغم اللجام لهاتهاتقلقل سنف المرخ في جعبة صفر
**الجوهري** onun ikinci mısraını getirdi ve onu İbn مقبل’e nisbet etti; ve dedi: **الجعدي**’nin şiirinde böyledir. Dedi: Rivayet de onda böyledir: “**عود المرخ**”. Dedi: أما **السنف** ise İbn مقبل’in beytindedir; o da:
  يرخى العذار ولو طالت قبائلهعن حشرة مثل سنف المرخة الصفر
Yahut her ağaç ki onun uzun bir örtü içinde tane meyvesi olur; kuruduğunda o örtüsünden yayılır; işte o, onun kabıdır; kabuğu kalır; işte o örtü ve o torbalar ve kaplar **سنف**’tir; bunu أبو حنفية söyledi; **العباب**’da olduğu üzere. O torbalardan bir tanesi **سنفة**’dir: çoğulu **سنف** (kesre ile de); ve **جج** yani çoğulun çoğulu: **سنفة**; **قردة** gibi.

**اللسان**’da: أبو حنيفة dedi: **السنفة**: her meyvenin kabıdır; ister uzun olsun ister yuvarlak.

Onun sözü: “**والعود**”; siyakının gerektirdiği, **السنف** (kesre ile)’in mânalarından olmasıdır; göründüğü üzere. Ve buna, daha sonra gelen “çoğulu **سنف**” sözü karşı çıkar. Yahut denir ki: o, **السنفة**’nin mânalarındandır; هاء’nın ziyadesiyle. O hâlde daha sonra gelen “çoğulu **سنوف**” sözü, İbn الأعرابي’nin **النوادر**’deki nassı üzere olur; ve **العباب**’da, **التكملة**’de ve **اللسان**’da. İbn الأعرابي dedi: **السنف** (fetha ile): yapraktan soyulmuş daldır.

Ve **السنف** ayrıca: içindekiler yenildiğinde baklanın kabuğudur. İbn الأعرابي’nin nassı: baklanın, börülcenin, mercimeğin ve benzerlerinin kozasına: **سنوف** denir; onun teki **سنف**’tir.

**السنف** (kesre ile): yapraktır; nüshalarda böyledir. **المحكم**’de: **السنف**: yapraktır; çoğulu: **سنف**; nüshalarda böyledir. Bunda bir bakış vardır; zahir olan: **سنوف**’tur; İbn الأعرابي’nin nassında olduğu gibi.

**السنف**: bir damme ile ve iki damme ile: devenin iki omzuna konulan elbiselerdir. أبو عمرو’nun nassı: develerin omuzları üzerinedir; arka taraflarındaki **الأشلة** gibi. Tekili: **سنيف**; **أمير** gibi. أبو عمرو son ضبط ile yetindi.

Ve **السنف** ayrıca iki lugatiyle: **سناف**’ın çoğuludur; **كتاب** gibi: **لَبَب** için bir isimdir. **الجوهري**’nin atlardan naklettiği ise, onun deve için, binek hayvan için **اللَّبَب** mesabesindedir. Bu sebeple musannifin sözünde bir bakış yeri vardır.

أو **السناف**: **التصدير**’den bağladığın bir ip için bir isimdir; sonra onu öne götürürsün, ta ki onu **الكركرة**’nin arkasına koyarsın; böylece **التصدير** yerinde sabit olur. Bunu الأصمعي söyledi; **الصحاح**’ta böyledir. Dedi: Bu ancak, zayıflıktan dolayı **تصدير**’i çalkalanırsa yapılır. **الصحاح** ve **العباب**’ın nassı: devenin karnı içe çekilip **تصدير**’i çalkalanırsa. **المحكم**’de: **السناف**: **اللَّبَب**’in arkasından yapılan bir kayıştır – yahut kayış olmayan (bir şey) – kaymasın diye.

**السنفتان** (damme ile ve fetha ile): aralarında **المحالة** bulunan iki dikilmiş ağaçtır.

**الصحاح**’ta: **المسناف**: semeri geriye alıp ona **سناف** yapan devedir; ve denir ki: onu öne alan (devedir); bu mecazdır; o hâlde zıddıdır. Bunu böylece الليث söyledi. İbn شميل dedi: **المسناف** develerden yükü öne alanlardır; **المجناة**: yükü geriye alanlardır. Lîs’in sözü ona arz olundu da onu inkâr etti.

İbn عباد dedi: **السنيف**; **أمير** gibi: yaygının kenarıdır; o da onun tüyüdür. Dedi: ve **فرس سنوف**; **صبور** gibi: eyeri geriye alır.

İbn دريد dedi: **فرس مسنفة**; **محسنة** gibi: atların önüne geçer. **الجوهري** dedi: Şiirde **مسنفة**’yi, **النون**’u kesre ile işitirsen, o bundandır; yani: **أسنف الفرس**’ten: atların önüne geçtiği zaman. İbn بري dedi: ثعلب dedi: **المسانيف**: öne geçenlerdir. Ve inşad etti:
  قد قلت يوما للغراب إذ حجل.
  عليك بالإبل المسانيف الأول.
Yahut **النون**’u fetha ile: yalnızca dişi deveye mahsustur; **السناف**’tan; yani ona onu bağladı. Bunu **الجوهري** nakletti.

Yahut **بكرة مسنفة**; **النون**’u kesre ile: on aylık gebe olduğunda ve memesi şiştiğinde. Bunu İbn عباد nakletti.

Ve **أسنف البعير**: yürüyüş için boynunu öne uzattı; yahut öne geçti. Ve كثير’in, عبد العزيز بن مروان’ı övdüğü sözü rivayet olunur:
  ومسنفة فضل الزمام إذا انتحىبهزة هاديها على السوم بازل
Ve “**ومسنفة**” diye rivayet olunur; yani **السناف** ile bağlanmış. Ve **السوم**: gitmektir.

**أسنفت الريح**: esişi şiddetlendi ve tozu kaldırdı. Bunu İbn عباد nakletti. **اللسان**’da: yani toprağı savurdu.

Bazen derler: “**أسنف أمره**”: yani onu sağlamlaştırdı. Bunu **الجوهري** nakletti. Bu mecazdır; **أسنف الناقة**’dan: ona **السناف** bağladığı zaman.

العزيزي dedi: **أسنف البرق** ve **السحاب**: yakın görülündükleri zaman.

الأصمعي dedi: **أسنف البعير**: ona **سناف** yaptı. Ve onlar **إبل مسنفات**’tır.

Ve **المسنفة**; **محسنة** gibi: yerden, kıt (çorak) olandır; ve dişi develerden, zayıf olandır. Bunu العزيزي nakletti.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **خيل مسنفات**: **المناسج**’i yüksek olanlar; bu onlarda övülendir; çünkü bu, ancak onların seçkinlerine ve kerimlerine arız olur. Bu böyle olunca, eyerler sırtlarından geriye kayar; bu sebeple eyerler onunla sabit olsun diye onlara o **السناف** yapılır.

**السناف**’ın çoğulu: **أسنفة**.

Ve meselde, işinde seçici davranan kimse hakkında denir: “**عى بالإسناف**”. Bunu **الجوهري** nakletti. **الزمخشري** dedi: yani korkudan şaşkın oldu; **السناف**’ı nereye bağlayacağını bilmeyen kimse gibi. Ve الليث, İbn كلثوم’un sözünü inşad etti:
  إذا ماعى بالإسنـاف حـي                      على الأمر المشبه أن يكونا
Yani: öne geçmekte aciz kaldılar. الأزهري dedi: Bu bir şey değildir; ancak o, **أسنف الفرس**’tendir: atların önüne geçtiği zaman.

Ve **ناقة مسنف** ve **مسناف ضامر**; أبو عمرو’dan.

Ve **المسانف**: kıtlık yıllarıdır. Bunu İbn سيده nakletti; sanki onu çirkin gördüler de onu çoğul yaptılar. القطامي dedi:
  ونحن نرود الخيل وسط بيوتناويغبقن محضا وهي محل مسانف

Tekili: **مسنفة**; أبو حنيفة’den. Ve **سنفا** (harekeli): **مضر**’un doğusunda bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَنَفَ البَعِيرَ
1 سَنَفَ البَعِيرَ ذ , aor. سَنِفَ and سَنُفَ , (S, M, K,) inf. n. سَنْفٌ; (M, K;) and ↓ اسنقهُ; (S, * M, K;) or, accord. to As, the latter only; (S;) He bound the سِنَاف [q. v.] upon the camel: (S, M, K:) and the latter, he put to him (i. e. the camel), or made for him, a سِنَاف; (K, TA;) thus expl. by El-'Ozeyzee. (TA.) [Hence, accord. to some,] one says, in a prov., of a person confounded or perplexed, and unable to see his right course, in his affair, ↓ عَىَّ بِالاـِسْنَافِ, (S, Meyd,) meaning He was confounded, or perplexed, and unable to see his right course, by reason of fright, like him who knows not where to bind the سِنَاف: (Z, TA:) it originated from the fact of a man's being thus confounded, or perplexed: (Meyd:) a poet says, (namely, Ibn-Kulthoom, TA,)
اـِذَا مَا عَىَّ بِالاـِسْنَافِ قَوْمٌ
مِنَ الأَمْرِ المُشَبَّهِ أَنْ يَكُونَا
[as though meaning When a people are unable to find the right way to bind the سناف, in consequence of the affair that is uncertain to be: (thus related by Meyd; but in the TA with حَىٌّ in the place of قوم, and عَلَى in the place of من:)] Az, however, says that this is not the meaning: that الاسناف here signifies the advancing, or preceding; and that the meaning is, are unable to find the right way of advancing, or preceding; (Meyd, TA;) from أَسْنَفَ said of a horse, expl. below. (TA.) -A2- See also the next paragraph.

اسنف
4 اسنف ذ , inf. n. اـِسْنَافٌ: see above, in two places. ― -b2- Hence, i. e. from this verb in the sense expl. in the first sentence, (S, TA,) اسنف أَمْرَهُ (tropical:) He performed his affair skilfully, soundly, or thoroughly. (S, M, K, TA.) -A2- Also He (a horse) preceded the other horses: (S, TA:) and اسنفت she (a camel) preceded the other camels (K, TA) in going, or journeying, or pace; (TA;) as also ↓ سَنَفَتْ. (K, TA.) [See the verse cited in the preceding paragraph, and the explanation of it by Az.] Said of a camel, it means also He put forward his neck, to go on: (K, TA:) or he advanced, or preceded. (TA.) ― -b2- Said of lightning, It appeared, or was seen, near; and so said of the clouds (السَّحَاب). (K.) ― -b3- And اسنفت الر ِّيحُ The wind blew violently, and raised the dust. (Ibn-'Abbلd, K.)

سَنْفٌ
سَنْفٌ ذ : see the next paragraph.

سِنْفٌ
سِنْفٌ ذ A leaf; (M, and so in copies of the K, and in the TA;) or leaves: (so in other copies of the K:) pl. سِنْفٌ; thus in the copies of the K, [like the sing.,] but this requires consideration; and it seems that it is سُنُوفٌ, a pl. assigned to سِنْفٌ in a sense that will be mentioned in what follows: (TA:) [or the pl. is سِنَفَةٌ, likewise mentioned, as a pl. of سِنْفٌ, in what follows, in three places:] also (K) the leaf of the [tree called] مَرْخ: (AA, S, O, K:) or the pericarp of the مَرْخ: (S, M, O, K:) this, says IB, is the correct meaning, as those acquainted with the مرخ affirm; for, as 'Alee Ibn-Hamzeh says, the مرخ has not leaves, nor thorns, but consists of slender twigs; it grows in [water-courses such as are termed] شُعَب: (TA:) a poet likens thereto the ears of horses: (S:) the pl. is سِنَفَةٌ: (M:) or the pericarps of any tree having a produce consisting of grains in a long pod, (AHn, O, K,) that become scattered, when they dry, from that pod, the shale thereof remaining; (AHn, O;) one such pod is termed ↓ سِنْفَةٌ; (AHn, O, K;) and the pl. [or coll. gen. n.] is سِنْفٌ; (K;) and this last has for its pl. سِنَفَةٌ: (AHn, O, K:) Aboo-Ziyلd says that it is like [the pod of] the بَاقِلَّى [or bean], except that it is wider, and pointed at the extremity; wherefore a poet likens thereto the ear of a horse: (O:) or, accord. to AHn, ↓ سِنْفَةٌ signifies any pericarp, whether oblong or not oblong; and the pl. [or coll. gen. n.] is سِنْفٌ; and the pl. of سِنْفٌ is سِنَفَةٌ: (M:) [see also حُبْلَةٌ:] and the shale of the [bean called] بَاقِلَّآء, and of the [species of kidney-bean called] لُوبِيَآء, and of the lentil, and the like; (IAar, TA;) or the shale of the first of these three when what was in it has been eaten; (K;) and the pl. is سُنُوفٌ. (IAar, TA.) ― -b2- Also, (K,) or ↓ سَنْفٌ, with fet-h, (IAar, O, L,) A branch, or twig, (عُودٌ,) stripped of its leaves. (IAar, O, L, K.) ― -b3- And the former, The [grain called] دَوْسَر [i. e. زُؤَان, q. v.,] which is sometimes in wheat and barley, (O, K,) and which vitiates them, and lowers their prices. (O.) -A2- Also i. q. صِنْفٌ [A sort, or species]. (K.) One says, هٰذَا طَعَامٌ سِنْفَانِ [This is food, or wheat,] of two sorts, good and bad. (AA, O.) ― -b2- And A company of men. (Ibn-'Abbلd, O, K.) One says, جَآءَنِى سِنْفٌ مِنَ النَّاسِ A company of men came to me. (Ibn- 'Abbلd, O.)

سِنْفَةٌ
سِنْفَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

سُنْفَتَانِ
سُنْفَتَانِ ذ and سَنْفَتَانِ Two pieces of wood set upright, between which is put the [pulley called] مَحَالَة [by means whereof water is drawn.] (K.)

سِنَافٌ
سِنَافٌ ذ The [breast-girth called] لَبَب: (K:) or the appertenance of the camel that is as the لَبَب to the horse or similar beast: (Kh, S:) or a cord which you tie to the تَصْدِير [or breast-girth of the camel], then you bring it forward so as to put it behind the callous protuberance upon the breast, [and there, app., make it fast in some manner,] and it keeps the تصدير in its place: (As, S, O, K:) this is done only when the belly of the camel has become lank, and his تصدير has [consequently] become unsteady: (S, O, K: *) or a cord that is tied from the hind girth of the camel to his breast-girth and is then tied to his neck, when he has become lank: (M:) pl. [of mult.] سُنُفٌ (M, K) and سُنْفٌ (K) and [of pauc.] أَسْنِفَةٌ: (TA:) and a leathern strap or thong, or some other thing, that is put behind the [breast-girth called] لَبَب, in order that it may not slip [from its place]. (M.)

سَنُوفٌ
سَنُوفٌ ذ A horse that shifts the saddle forwards. (Ibn-'Abbلd, O, K.) [See also مِسْنَافٌ.]

سَنِيفٌ
سَنِيفٌ ذ A cloth that is put, (AA, O, K,) or tied, (M,) upon the shoulders of the camel: pl. سُنُفٌ (AA, M, O, K) and سُنْفٌ: (K:) the cloths that are similarly placed upon the hinder parts of camels are called أَشِلَّةٌ [pl. of شَلِيلٌ]. (AA, O.) ― -b2- Also The حَاشِيَة [properly meaning selvage, or selvedge,] of a carpet; (Ibn-'Abbلd, O, K;) i. e., its خَمْل [which generally means nap; but this addition I think doubtful]. (Ibn-'Abbلd, O.)

مُسْنَفَةٌ
مُسْنَفَةٌ ذ A she-camel having the سِنَاف [q. v.] tied upon her. (S, TA.) ― -b2- And خَيْلٌ مُسْنَفَاتٌ Horses having the [withers, or parts called] مَنَاسِج high, or elevated: denoting a quality approved in them; for it is only in the best, and the generous, thereof: and when they are thus, the saddles recede upon their backs; wherefore the سِنَاف is put to them, to keep the saddles in their places. (M.)

مُسْنِفَةٌ
مُسْنِفَةٌ ذ A mare, (S, M, K,) and a she-camel, (M,) preceding others in going, or journeying, or pace; (S, M, K;) as also ↓ مِسْنَافٌ: (M:) and مَسَانِيفٌ [being pl. of the latter] signifies the same; and is applied to camels: (Th, TA:) or [so in the K, but more properly “ and ”] مُسْنَفَةٌ, with fet-h to the ن is specially applied to the she-camel, (K, TA,) in the sense first assigned to it above: (TA:) or مُسْنِفَةٌ, (K, TA,) with kesr to the ن, (TA,) signifies a [youthful she-camel such as is termed] بَكْرَة that has completed the tenth month of her pregnancy, and whose udder has become swollen. (Ibn-'Abbلd, K, TA,) ― -b2- Also, (El-'Ozeyzee, O, K,) or مُسْنِفٌ and ↓ مِسْنَافٌ, (AA, M,) applied to a she-camel, Lean, or light of flesh, (AA, El-'Ozeyzee, M, O, K,) or lank in the belly. (AA, M.) ― -b3- And مُسْنِفَةٌ signifies also Land affected with drought, barrenness, or dearth: (El-'Ozeyzee, O, K:) or a year of drought, barrenness, or dearth: [thus expl. as a subst., or an epithet in which the quality of a subst. is predominant:] pl. مَسَانِفُ. (AHn, M.)

مِسْنَافٌ
مِسْنَافٌ ذ (tropical:) A camel that makes the saddle to shift backwards; (S, M, K, TA;) wherefore a سِنَاف is put to him: (S, TA:) and, (K,) or as some say, (S,) that makes it to shift forwards: (S, K, TA:) so says Lth: but ISh disallows his explanation, saying that it means a she-camel that makes the load to shift forwards; and that مِجْنَأَةٌ [a word which I have not found anywhere except in this instance] signifies the contrary: (TA:) or that makes her fore girth to slip forward; contr. of مُدْرِجٌ and مِدْرَاجٌ. (TA in art. درج.) ― -b2- See also مُسْنِفَةٌ, in two places.

##### Türkçe

سَنَفَ البَعِيرَ
1 **سَنَفَ البَعِيرَ** ذ , muzâri‘ı **سَنِفَ** ve **سَنُفَ** , (S, M, K,) mastarı **سَنْفٌ**; (M, K;) ve ↓ **اسنقهُ**; (S, * M, K;) yahut, As’a göre, yalnızca ikincisi; (S;) O, deve üzerine **سِنَاف** [bkz.] bağladı: (S, M, K:) ve ikincisi, ona (yani deveye) bir **سِنَاف** koydu, yahut onun için bir **سِنَاف** yaptı; (K, TA;) El-‘Ozeyzee tarafından böyle açıklanmıştır. (TA.) [Bundan dolayı, bazılarına göre,] bir kimse şaşkın yahut mütehayyir olup işinde doğru yolunu göremez olduğunda, bir darbımeselde şöyle denir: ↓ **عَىَّ بِالاـِسْنَافِ**, (S, Meyd,) yani Korku sebebiyle şaşkın oldu, yahut mütehayyir oldu, ve işinde doğru yolunu göremez oldu; tıpkı **سِنَاف**’ı nereye bağlayacağını bilmeyen kimse gibi: (Z, TA:) bu, bir adamın böyle şaşkın yahut mütehayyir olmasından doğmuştur: (Meyd:) bir şair der ki, (yani İbn-Kulthoom, TA,)
اـِذَا مَا عَىَّ بِالاـِسْنَافِ قَوْمٌ
مِنَ الأَمْرِ المُشَبَّهِ أَنْ يَكُونَا
[sanki şu mânâda: Bir kavim, vuku bulması şüpheli olan iş sebebiyle **سِنَاف**’ı bağlamanın doğru yolunu bulamaz olduğunda: (Meyd böyle rivayet etmiştir; fakat TA’da **حَىٌّ** قوم yerine, ve **عَلَى** من yerine vardır:)] Ancak Az der ki bu mânâ değildir: burada **الاسناف** ilerleme yahut öne geçme demektir; mânâ da, ilerlemenin yahut öne geçmenin doğru yolunu bulamazlar’dır; (Meyd, TA;) aşağıda açıklanacak şekilde, ata dair söylenen **أَسْنَفَ**’den. (TA.) -A2- Sonraki paragrafa da bak.

اسنف
4 **اسنف** ذ , mastarı **اـِسْنَافٌ**: yukarıya, iki yerde bak. ― -b2- Bundan dolayı, yani bu fiilden, ilk cümlede açıklanan mânâda, (S, TA,) **اسنف أَمْرَهُ** (mecaz:) O, işini maharetle, sağlamca, yahut tam olarak yaptı. (S, M, K, TA.) -A2- Ayrıca O (bir at) diğer atların önüne geçti: (S, TA:) ve **اسنفت** o (bir deve) yürüyüşte, yahut yolculukta, yahut adımda diğer develerin önüne geçti; (TA;) bunun gibi ↓ **سَنَفَتْ**. (K, TA.) [Önceki paragrafta zikredilen beyte ve Az’ın onun açıklamasına bak.] Deve hakkında söylenince, ayrıca şu demektir: Boynunu ileri uzattı, ilerlemek için: (K, TA:) yahut ilerledi, yahut öne geçti. (TA.) ― -b2- Şimşek hakkında söylenince, Yakında göründü, yahut görüldü; ve bulutlar (**السَّحَاب**) hakkında da böyledir. (K.) ― -b3- Ve **اسنفت الر ِّيحُ** Rüzgâr şiddetle esti ve tozu kaldırdı. (Ibn-‘Abbād, K.)

سَنْفٌ
**سَنْفٌ** ذ : sonraki paragrafa bak.

سِنْفٌ
**سِنْفٌ** ذ Bir yaprak; (M, ve K’nın nüshalarında böyle, ve TA’da;) yahut yapraklar: (K’nın diğer nüshalarında böyle:) çoğulu **سِنْفٌ**; K’nın nüshalarında böyle [müfred gibi]; fakat bu, düşünmeyi gerektirir; ve görünüşe göre o, aşağıda zikredilecek bir mânâda **سِنْفٌ**’e nisbet edilen bir çoğul olan **سُنُوفٌ**’dur: (TA:) [yahut çoğul **سِنَفَةٌ**’dir; o da, aşağıda, üç yerde, **سِنْفٌ**’ün çoğulu olarak zikredilmiştir:] ayrıca (K) [ağaç adı] **مَرْخ**’ın yaprağı: (AA, S, O, K:) yahut **مَرْخ**’ın meyve kabuğu: (S, M, O, K:) IB der ki bu doğru mânâdır; zira **مرخ**’ı bilenler bunu tasdik eder; çünkü ‘Alee İbn-Hamzeh’in dediğine göre, **مرخ**’ın yaprakları da dikenleri de yoktur; ince dallardan ibarettir; [**شُعَب** denilen] su yollarında biter: (TA:) bir şair, atların kulaklarını ona benzetir: (S:) çoğulu **سِنَفَةٌ**’dir: (M:) yahut uzun bir bakla içinde tanelerden ibaret bir ürün veren herhangi bir ağacın meyve kabukları; (AHn, O, K,) kuruduklarında o bakladan saçılırlar; onun kabuğu kalır; (AHn, O;) böyle bir baklanın bir tanesine ↓ **سِنْفَةٌ** denir; (AHn, O, K;) ve çoğulu [yahut cins ismi] **سِنْفٌ**’dür; (K;) ve bu sonuncunun çoğulu **سِنَفَةٌ**’dir: (AHn, O, K:) Aboo-Ziyād der ki o, **بَاقِلَّى** [yahut bakla] gibidir; ancak daha geniştir ve uç kısmında sivridir; bundan dolayı bir şair, atın kulağını ona benzetir: (O:) yahut AHn’a göre, ↓ **سِنْفَةٌ** her türlü meyve kabuğu demektir; uzun olsun olmasın; ve çoğulu [yahut cins ismi] **سِنْفٌ**’dür; ve **سِنْفٌ**’ün çoğulu **سِنَفَةٌ**’dir: (M:) [**حُبْلَةٌ**’ye de bak:] ve **بَاقِلَّآء**’ın, ve **لُوبِيَآء**’ın, ve mercimeğin, ve benzerlerinin kabuğu; (IAar, TA;) yahut bu üçünden ilkinin, içindekiler yenildikten sonraki kabuğu; (K;) ve çoğulu **سُنُوفٌ**’dur. (IAar, TA.) ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut ↓ **سَنْفٌ**, **فَتْح** ile, (IAar, O, L,) Yapraklarından soyulmuş bir dal yahut ince dal, (**عُودٌ**). (IAar, O, L, K.) ― -b3- Ve birincisi, Buğday ve arpada bazen bulunan **دَوْسَر** [yani **زُؤَان**, bkz.], (O, K,) onları bozan ve fiyatlarını düşüren. (O.) -A2- Ayrıca **صِنْفٌ** ile aynı mânâdadır [bir tür, yahut cins]. (K.) Şöyle denir: **هٰذَا طَعَامٌ سِنْفَانِ** [Bu, iki türden, iyi ve kötü, bir yiyecektir, yahut buğdaydır]. (AA, O.) ― -b2- Ve erkeklerden bir topluluk. (Ibn-‘Abbād, O, K.) Şöyle denir: **جَآءَنِى سِنْفٌ مِنَ النَّاسِ** Erkeklerden bir topluluk bana geldi. (Ibn-‘Abbād, O.)

سِنْفَةٌ
**سِنْفَةٌ** ذ : bir önceki paragrafa, iki yerde bak.

سُنْفَتَانِ
**سُنْفَتَانِ** ذ ve **سَنْفَتَانِ** Su çekmek için kullanılan **مَحَالَة** [makara]’nın arasına konulduğu, dikilmiş iki parça ağaç. (K.)

سِنَافٌ
**سِنَافٌ** ذ **لَبَب** denilen [göğüs kayışı]: (K:) yahut deveye ait, ata yahut benzeri hayvana nisbetle **لَبَب** mesabesindeki şey: (Kh, S:) yahut **تَصْدِير**’e [yahut devenin göğüs kayışına] bağladığın bir ip; sonra onu öne getirirsin ki göğüsteki nasırlı çıkıntının arkasına koyasın, [ve orada, görünüşe göre, bir tarz üzere bağlayasın,] ve o, **تصدير**’i yerinde tutar: (As, S, O, K:) bu, ancak devenin karnı sarkıklaştığında ve **تصدير**’i [bunun sonucu olarak] oynak olduğunda yapılır: (S, O, K: *) yahut sarkıklaştığında, devenin arka kuşağından göğüs kayışına bağlanan, sonra boynuna bağlanan bir ip: (M:) çoğulu [çokluk] **سُنُفٌ** (M, K) ve **سُنْفٌ** (K) ve [azlık] **أَسْنِفَةٌ**: (TA:) ve **لَبَب**’in arkasına konulan, onun [yerinden] kaymaması için, deriden bir kayış yahut şerit, yahut başka bir şey. (M.)

سَنُوفٌ
**سَنُوفٌ** ذ Eyerin öne kaymasına sebep olan bir at. (Ibn-‘Abbād, O, K.) [**مِسْنَافٌ**’a da bak.]

سَنِيفٌ
**سَنِيفٌ** ذ Deve omuzları üzerine konulan, (AA, O, K,) yahut bağlanan, (M,) bir bez: çoğulu **سُنُفٌ** (AA, M, O, K) ve **سُنْفٌ**: (K:) develerin arka kısımlarına benzer şekilde konulan bezlere **أَشِلَّةٌ** [**شَلِيلٌ**’ün çoğulu] denir. (AA, O.) ― -b2- Ayrıca bir halının **حَاشِيَة**’si [aslında kenar şeridi]; (Ibn-‘Abbād, O, K;) yani onun **خَمْل**’i [ki genellikle tüy demektir; fakat bu ilâve bence şüphelidir]. (Ibn-‘Abbād, O.)

مُسْنَفَةٌ
**مُسْنَفَةٌ** ذ Üzerine **سِنَاف** [bkz.] bağlanmış bir dişi deve. (S, TA.) ― -b2- Ve **خَيْلٌ مُسْنَفَاتٌ** **مَنَاسِج**’leri yüksek yahut yükselmiş atlar: onlarda beğenilen bir vasfı ifade eder; zira bu, ancak onların en iyilerinde ve soylularında olur: ve böyle olduklarında, eyerler sırtlarında geriye kayar; bundan dolayı **سِنَاف** onlara konur ki eyerleri yerlerinde tutsun. (M.)

مُسْنِفَةٌ
**مُسْنِفَةٌ** ذ Bir kısrak, (S, M, K,) ve bir dişi deve, (M,) yürüyüşte, yahut yolculukta, yahut adımda başkalarının önüne geçen; (S, M, K;) bunun gibi ↓ **مِسْنَافٌ**: (M:) ve **مَسَانِيفٌ** [ikincinin çoğulu] aynı mânâyı ifade eder; ve develere uygulanır: (Th, TA:) yahut [K’da böyle; fakat daha doğru olarak “ve”] **مُسْنَفَةٌ**, **ن**’e **فَتْح** ile, yukarıda ona verilen ilk mânâda, özellikle dişi deveye uygulanır: (TA:) yahut **مُسْنِفَةٌ**, (K, TA,) **ن**’e **كَسْر** ile, (TA,) gebeliğinin onuncu ayını tamamlamış ve memesi şişmiş bir **بَكْرَة** denilen genç dişi deve demektir. (Ibn-‘Abbād, K, TA,) ― -b2- Ayrıca, (El-‘Ozeyzee, O, K,) yahut **مُسْنِفٌ** ve ↓ **مِسْنَافٌ**, (AA, M,) dişi deveye uygulanınca, Zayıf, yahut eti az, (AA, El-‘Ozeyzee, M, O, K,) yahut karnı sarkık. (AA, M.) ― -b3- Ve **مُسْنِفَةٌ** ayrıca, kuraklık, kıtlık, yahut darlıkla etkilenmiş arazi demektir: (El-‘Ozeyzee, O, K:) yahut kuraklık, kıtlık, yahut darlık yılı: [isim olarak, yahut isim vasfının baskın olduğu bir sıfat olarak böyle açıklanmıştır:] çoğulu **مَسَانِفُ**. (AHn, M.)

مِسْنَافٌ
**مِسْنَافٌ** ذ (mecaz:) Eyerin geriye kaymasına sebep olan bir deve; (S, M, K, TA;) bundan dolayı ona bir **سِنَاف** konur: (S, TA:) ve, (K,) yahut bazılarına göre, (S,) onun öne kaymasına sebep olan: (S, K, TA:) Lth böyle der: fakat ISh onun açıklamasını reddeder; der ki o, yükün öne kaymasına sebep olan bir dişi deve demektir; ve **مِجْنَأَةٌ** [bu örnek dışında hiçbir yerde bulamadığım bir kelime] bunun zıddını ifade eder: (TA:) yahut ön kuşağının öne kaymasına sebep olan; **مُدْرِجٌ** ve **مِدْرَاجٌ**’ın zıddı. (TA, madde **درج**.) ― -b2- **مُسْنِفَةٌ**’ye de bak, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَنَفَ
سَنَفَ I ,  U ( n. ac. سَنْف 1 ),
a.  Got in front ( animal ).

b.  Girded, put a girth on ( camel ).

أَسْنَفَ
أَسْنَفَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  Blew violently ( wind ).

c.  Was threatening, imminent ( lightning &  c. ).

سِنْف
سِنْف 2 , ( pl. سُنُوْف 27 ),
a.  Leaf.

سِنْفَة
سِنْفَة 2t ,
a.  see 1 .

سِنَاْف
سِنَاْف 23 ,
a.  Breast-girth.

سَنِيْف
سَنِيْف 25 ,
a.  Selvage.

##### Türkçe

**سَنَفَ**
**سَنَفَ** I, U (mast. isim **سَنْف** 1),
a. (hayvan) öne geçti.

b. (deveyi) kuşattı, (deveye) göğüs kuşağı vurdu.

**أَسْنَفَ**
**أَسْنَفَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. (rüzgâr) şiddetle esti.

c. (şimşek vb.) tehditkâr oldu, yakın (vuku bulacak) oldu.

**سِنْف**
**سِنْف** 2, (çoğ. **سُنُوْف** 27),
a. Yaprak.

**سِنْفَة**
**سِنْفَة** 2t,
a. 1’e bak.

**سِنَاْف**
**سِنَاْف** 23,
a. Göğüs kuşağı.

**سَنِيْف**
**سَنِيْف** 25,
a. Kenar şeridi.
