# سنن — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D9%86/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: سنن

باب السين والنون
س ن، ن س يستعملان
سن:
السِّنُّ واحدةُ الأَسنان.
وكَبِرَتْ سِنُّ الرجل: يُعنَى به الهَرَمُ، أُخِذَ من السِّنِّ التي نَيَّبَتْ وليس من السِّنين، ومنه يقال: حديث السِّنِّ وسنُّه حديث.
وأَسَنَّ الرجلُ: كَبِرَ.
وناقةٌ مُسِنّةٌ والجمع مَسانُّ.
وسِنٌّ من ثُومٍ أي حَبَّةٌ من رأسه.
وأسنانُ المِنْجَل ونحوه في كلّ شيءٍ: أُشَرُهُ.
وسِنان الرُّمحِ سِنانٌ مَسْنُونٌ سَنينٌ.
والمِسَنُّ: الحَجَرُ الذي يُسَنُّ عليه السِّكِّينُ، أي يُحَدَّدُ والسَنُّ: أن تَسُنَّ الطِّينَ بيَدكَ اذا طَيَّنتَ أو اتَّخَذْتَ منه فَخّاراً.
ورجلٌ مَسُنونُ الوجهِ: كان قد سَنَّ عن وَجهِهِ اللَّحْمَ أي خَفَّفَ.
وحَمَأٌ مَسنُونٌ، قيلَ: هو المُنتِنُ.
والمَسنُونُ في كلام العَرَب المُصَوَّرُ.
وما أحسَنَ سُنَّةَ وَجْهِهِ أي دَوائره.
والسُّنَّةُ: مالَجَّ الفَرَسُ في عَدْوِه وإقباله وإدباره، قال في وصف الشَّوْل: اذا اشمَعَلَّتْ سُنَنٌ رَسَابها أي رَفَقَ بها.
والمَسْنُون أُخِذَ من سُنَّةِ الوجهِ.
وأراد رجلٌ ابتِياع جَمَلٍ، فسألَ صاحبَه عن سِنِّه فكَذَبه، وجاء آخر ببَكرٍ يبيعُه فسَأله عن سِنِّه فصَدَقَه فقال: صَدَقَني سِنَّ بَكْرِه فذهبت مَثَلاً.
والسَّنَّةُ: اسم الدُّبَّةِ او الفَهد.
والسَّناسِنُ: حُروف فَقارِ الظَّهْر العُليا التي يسبِق بعضُها بين شَطَّيْ سَنام البعير، الواحِدُ سِنسِنٌ.
وسُنْسُنُ: اسمٌ أعجميٌّ يُسَّمي به أهل السَّوادِ.
والمُسَنَّنُ: طريقُ يُسْلَكُ، والمُسَلْسَلُ مثلهُ.
ويقال: السَّنَّةُ والمَنَّةُ، فالسّنّةُ الدُّبَّةُ، والمَنَّةُ القِرْدَة.
ويقال: السَّنينةُ من الرَّملْ الشَّقيقةُ المُنقطِعة، وجمعُها سَنائِنُ. والسَّنينةُ: الرمح، وجمعها سَنائنُ، قال مالك بن خالد الخُناعيّ: فضولُ رِجاعٍ رَقْرَقَتها السَّنائن والرِّجاعُ: الغُدرانُ.
والسَّنَنُ: أوَّلُ القوم.
والسَّنَةُ: العامُ القَحْط.
نس:
النَّسُّ لُزُومُ امَضاءِ في كلِّ أمر، وهو سُرعة الذَّهاب لورود الماء خاصة، قال العجّاج: وبَلدةٍ يُمسِي قَطاها نُسَّسَا والتَّنساس: التَّفعال منه، قال الحُطيئة: طالَ بها حَوْزي وتَنْساسي والنَسُّ: الحَثُّ السريع، والنّاسُ المصدر، ونَسَّه يَنُسُّه نَسّاً وأَنَسَستُ بعيري: حَثَثْتُه في السَّوق.
والنَّسيس: جُهْدُ الإِنسان، قال أبو زُبَيْد:
اذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بقَـرْنٍ		فقد أَودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ
أي بَلَغَ مَجُهودَه.
وأنشد: باقي النَّسيسِ مُشرِفٌ كاللَّدْنِ والنَّسْنَسَةُ: سُرعة الطَّيَران، يقال: نَسْنَسَ ونَصْنَصَ.
ويقال: طَبَخَ اللَّحْمَ حتى نَسَّ، والنّاسُّ: الذي ذَهَبَ طَعْمُه وبَلَلُه من شِدَّة الطَّبْخ، ونَسَّ ينِسُّ نُسُوساً، وأَنْسَستَ لَحمَكَ يا فلان.
والنَّسيس: البقِيَّةُ من الشيء، وأصلُه بقيّة الرّوح، يقال: ما بقي منه الا نَسيسُه، أي بقيّةُ روحِه، قال الكُمَيت:
ولكنَّ مِنّيَ بـرَّ الـنَّـسـيس		أَحُوط الحَريمَ وأحمى الذِّمارا
أي لا ازال بهم بارّاً ما بَقِيَ في النَّسيس أيُّ قُوّةٍ وحياة ومنه قوله: فقد أودَى اذا بَلَغَ النَّسيسُ والنِسْناسُ: خَلقٌ في صورة الناس، أَشبَهُوهُم في شيءٍ وخالفوهم في شيء، وليسوا من بني آدَمَ. ويقال فيهم: كانوا حَيّاً من عادٍ عَصَوا رُسُلهم فمَسَخَهُم اللهُ نَسْناساً، لكل إِنسانٍ يَدٌ ورِجلٌ من جانبٍ، يَنقُزون نَقْزَ الظَّبْي، ويَرْعَونَ رَعْي البَهائِم.
ويقال: إِنَّهم انقرَضُوا، والذين هم على تلك الخِلْقة ليسوا من أصلهم ولا نَسْلِهم، ولكنْ خلق على حِدَةٍ.
والنَّسانِسُ جمعُ النَّسناس، قال:
وما الناسُ الا نحن أم ما فَعالهم		وإن جَمَعوا نَسناسَهم والنَّسانِسَا

### Türkçe

باب **السين** و**النون**
**س ن**، **ن س** kullanılırlar
**سن**:
**السِّنُّ** **واحدةُ الأَسنان**.
Ve “erkeğin **سِنُّ**’i büyüdü”: bununla kastedilen ihtiyarlıktır; **السِّنِّ**’den alınmıştır ki o, (dişin) “**نَيَّبَتْ**” (azı dişi çıkardı) olanıdır; **السِّنين**’den (yıllardan) değildir. Bundan dolayı denir: “**حديث السِّنِّ**” ve “**سنُّه حديث**”.
Ve **أَسَنَّ** adam: büyüdü.
Ve **ناقةٌ مُسِنّةٌ**; çoğulu **مَسانُّ**.
Ve “**سِنٌّ** من ثُومٍ”: yani başından bir tane.
Ve **أسنانُ المِنْجَل** ve benzeri, her şeyde: onun dişleri/çentikleri.
Ve **سِنان** mızrağın: **سِنانٌ مَسْنُونٌ سَنينٌ**.
Ve **المِسَنُّ**: bıçağın üzerinde **يُسَنُّ** olunduğu taş; yani keskinleştirilir. Ve **السَنُّ**: çamuru elinle **تَسُنَّ** etmendir; çamurladığın yahut ondan çömlek yaptığın zaman.
Ve “yüzü **مَسُنونُ** bir adam”: yüzünden eti **سَنَّ** etmişti; yani hafifletmişti.
Ve **حَمَأٌ مَسنُونٌ**: denildi ki, o kokmuş olandır.
Ve **المَسنُونُ** Arapların sözünde: tasvir edilmiş/şekillendirilmiş olandır.
Ve “yüzünün **سُنَّةَ**sı ne güzeldir”: yani onun daireleri.
Ve **السُّنَّةُ**: atın koşusunda, gelişinde ve gidişinde ısrarla sürdürdüğü şeydir; **الشَّوْل**’ün vasfında dedi: “اذا اشمَعَلَّتْ **سُنَنٌ** رَسَابها” yani ona yumuşak davrandı.
Ve **المَسْنُون** yüzün **سُنَّةِ**sinden alınmıştır.
Ve bir adam bir deve satın almak istedi; sahibine onun **سِنِّ**i hakkında sordu, ona yalan söyledi. Bir başkası bir **بَكرٍ** getirip onu satıyordu; ona onun **سِنِّ**i hakkında sordu, ona doğru söyledi. Bunun üzerine dedi: “Bana **سِنَّ بَكْرِه**’i doğru söyledi”; böylece mesel oldu.
Ve **السَّنَّةُ**: ayının yahut parsın adıdır.
Ve **السَّناسِنُ**: devenin hörgücünün iki yanı arasında bir kısmı öne geçen, sırtın üst omurlarının çıkıntılarıdır; teki **سِنسِنٌ**.
Ve **سُنْسُنُ**: **السَّواد** ehlinin kendisiyle adlandırdığı acemî bir isimdir.
Ve **المُسَنَّنُ**: gidilen bir yoldur; **المُسَلْسَلُ** de onun gibidir.
Ve denir: **السَّنَّةُ** ve **المَنَّةُ**; **السّنّةُ** ayıdır, **المَنَّةُ** maymundur.
Ve denir: kumdan **السَّنينةُ**: kopuk parça; çoğulu **سَنائِنُ**. Ve **السَّنينةُ**: mızraktır; çoğulu **سَنائنُ**. Mâlik b. Hâlid el-Hunâî dedi: “فضولُ رِجاعٍ رَقْرَقَتها **السَّنائن**” ve **الرِّجاعُ**: su birikintileridir.
Ve **السَّنَنُ**: kavmin evveli.
Ve **السَّنَةُ**: kıtlık yılıdır.
**نس**:
**النَّسُّ**: her işte sürdürüp götürmeye yapışmaktır; özellikle suya varmak için gidişin süratidir. el-Acّâc dedi: “وبَلدةٍ يُمسِي قَطاها نُسَّسَا”. Ve **التَّنساس**: ondan **التَّفعال** veznidir. el-Hutay’e dedi: “طالَ بها حَوْزي وتَنْساسي”. Ve **النَسُّ**: hızlı dürtmedir; **النّاسُ** mastardır. “**نَسَّه** **يَنُسُّه** **نَسّاً**” ve “**أَنَسَستُ** بعيري”: onu sevkte dürttüm.
Ve **النَّسيس**: insanın gayretinin sonu/çabasıdır. Ebû Zübeyd dedi:
اذا عَلِقَتْ مَخالِبُه بقَـرْنٍ		فقد أَودَى اذا بَلَغَ **النَّسيسُ**
yani gayretinin sonuna ulaştı.
Ve şu da okundu: “باقي **النَّسيسِ** مُشرِفٌ كاللَّدْنِ”. Ve **النَّسْنَسَةُ**: uçuşun süratidir; denir: **نَسْنَسَ** ve **نَصْنَصَ**.
Ve denir: eti pişirdi, ta ki **نَسَّ** edinceye kadar. Ve **النّاسُّ**: şiddetli pişirmeden dolayı tadı ve ıslaklığı giden şeydir. Ve “**نَسَّ** **ينِسُّ** **نُسُوساً**” ve “**أَنْسَستَ** لَحمَكَ يا فلان”.
Ve **النَّسيس**: şeyden kalan artıktır; aslı ruhun kalıntısıdır. Denir: ondan **نَسيسُه**’ten başka kalmadı; yani ruhunun kalıntısı. el-Kumeyt dedi:
ولكنَّ مِنّيَ بـرَّ الـنَّـسـيس		أَحُوط الحَريمَ وأحمى الذِّمارا
yani **النَّسيس**’te herhangi bir kuvvet ve hayat kaldıkça onlara iyilik eden olmaktan ayrılmam. Ve bundan onun sözü: “فقد أودَى اذا بَلَغَ **النَّسيسُ**”.
Ve **النِسْناسُ**: insanların suretinde bir yaratılıştır; bir şeyde onlara benzetildiler ve bir şeyde onlara muhalefet ettiler; Âdemoğullarından değildirler. Ve onlar hakkında denir: Âd’dan bir kabile idiler; elçilerine isyan ettiler de Allah onları **نَسْناساً**a çevirdi. Her insan için bir yandan bir el ve bir ayak vardır; ceylanın sıçrayışı gibi sıçrarlar ve hayvanların otlayışı gibi otlarlar.
Ve denir: onlar tükendiler; o yaratılış üzere olanlar onların asıllarından ve nesillerinden değildir; fakat ayrı olarak yaratılmıştır.
Ve **النَّسانِسُ**: **النَّسناس**’ın çoğuludur. Dedi ki:
وما الناسُ الا نحن أم ما فَعالهم		وإن جَمَعوا **نَسناسَهم** و**النَّسانِسَا**
