# سني (س-ن-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Parıltı

- Harfler: س - ن - ي
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 8 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سنو

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلُ | Parıltı | 1 | 1 | [24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/ayet/24:43.md) |

## Mücavir kökler — 22 mücavir (30 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Sicim gibi yağmurdur
2. [ركم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · “Rükbe” diz demektir
3. [زجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · İter
4. [برد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Gocuk demektir
5. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Berg parlak taş demektir
6. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Fışkıran sudur
7. [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
8. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir
9. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Neredeyse o
10. [صرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · (sad) “Sarim” toplanıp yığılmış meyve, “serm” meyve veya…
11. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dağ anlamındadır
12. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
13. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Sağanak yağmur demektir
14. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
15. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
16. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Nezle” konaklama yeri demektir
17. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
18. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
19. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
20. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey
21. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
22. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سني |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nakıs (lâmı yâ/vâv olan kök) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ضوء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md), [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md), [لمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B9.md), [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Kuyudan su çekerek toprağı sulama, yumuşatma ve yükselip parıldayan ışık şulesi |
| Çekirdek Özet 2 | Gözleri alacak derecede aniden yükselen, parıldayan şimşek ışığı ve parlaklık |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki planda yukarıya doğru yükselerek görünür ve aydınlatıcı hale gelme hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca statik bir ışık veya lamba aydınlığı sanılması; hareketli, yükselen ve anlık parlama dinamizminin ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سن | Keskinleşme, öne çıkma, yol açma, akışkanlık ve yükselme temeli (örneğin [سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md), [سنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%85.md), [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md)) | ي | Lâm harfi olarak eklenen illet unsuru, bu keskinleşme ve akış hareketini yukarıya doğru yükselen bir ışıma, sulama ile canlandırma ve göze çarpan bir parlaklık düzeyine taşımıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Tutunma, yukarıya doğru tırmanma ve keskin biçimde yükselme dinamiğini kurar |
| ن | Filiz, yılan, balık | Süreklilik, suyun akışı, canlılığın taşınması ve hareketin yayılması etkisini verir |
| ي | El ve kol | İcra etme, yönelme, uzanma ve açığa çıkarma hareketini tamamlar |
| سني | Tutunarak keskinleşen, sürekli akışla yükselen ve etrafa uzanan hareket | Suyun kuyudan yukarı çekilerek toprağa uzanması ve şimşek parıltısının keskin bir şule halinde göğe yükselerek ufku kaplaması hareketini resmeder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Kuyudan su çekip toprağı sulayan deveye ve sulama dolabına سانية denmesi; toprağı sulayarak kuraklığını giderme ve yukarılara doğru fışkıran/yükselen ışık parıltısı |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem bedevi kullanımında [سنا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A7.md) kelimesi özellikle çöl gecelerinde ufukta çakan ve gözleri kamaştıran şimşek parıltısını nitelemek üzere kullanılmıştır |
| Erken Arapça kullanım | İbn Fâris'in aktardığı üzere kök, gönül alma ve yatıştırma manasında سانيت الرجل biçiminde sulayıp yumuşatma mecazıyla; şeref ve parlaklık manasında ise السناء olarak kullanılmıştır |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سني kökü, Semitik dillerin ortak tabakasında parlama, aydınlatma ve su çekme eylemleriyle morfolojik paralellikler barındırır. İbrânîce ve Ârâmîce/Süryânîce hatlarında kök genellikle diş/keskinlik ([سنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%86.md) ekseni) ve yıl/değişim kavramlarıyla iç içe geçmiş olsa da, parıltı ve yücelik anlamı Arapçada nakıs harf türeviyle ([سنا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A7.md) / سني) belirgin bir uzmanlaşma kazanmıştır. Süryanicede parlamak ve göz alıcı biçimde ışımak manalarıyla semantik temas noktaları tespit edilir. Çöl hayatında kuyudan su çekmenin meydana getirdiği döngüsel hareket ile gökyüzünde aniden patlayan şimşeğin yukarı doğru yükselen ışığı, kökün arkaik katmanında ortak bir yükselme ve aydınlığa kavuşma matrisinde birleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سني / سنو | Sulamak (istiskâ), kuyudan su çekmek, yukarı doğru parlamak ve şeref kazanmak anlamlarına ayrışmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Güney Sami dilleri | Parlaklık, göz alıcı ışık ve su çıkarma kavramlarıyla fonetik ve semantik paralellik gösterir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik katman | Işık, keskin ışıma ve su kaynağı ile irtibatlı köklerle olası arkaik bağlar | Muhtemel |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سني | Anlamlı | Sulama, parlama, yücelik | Su çıkarma eylemi ve şimşek parıltısı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%86.md) | Anlamlı | Harf adı, Sina dağı | Belirli bir coğrafi mekân ve ses simgesi | Kur'an'da geçer (طور سينين) |
| [نسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%8A.md) | Anlamlı | Unutmak, terk etmek | Zihnin veya ilginin bir nesneden kopması | Kur'an'da geçer; zıtlaşma yönü taşır |
| [نيس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D8%B3.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez |
| [يسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%86.md) | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök olarak işlenmez | Kur'an'da geçmez |
| ينس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Fonetik dizilim Arapçada kullanılmamıştır | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سني | Merkez | Yükselen parlaklık, şimşek ışığı | Gözü alacak derecede aniden çakan ve yukarı doğru yükselen ışık | Şimşek parıltısının şiddeti ve göz alıcılığı |
| [ضوء](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%88%D8%A3.md) | Komşu | Işık, aydınlanma | Kendinden ışık veren, eşyayı görünür kılan temel aydınlık | Özsel ve devamlı ışık kaynağı |
| [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Ziyâ, aydınlık | Gözle algılanan, yayılan, yol gösteren yumuşak aydınlık | Türev veya yansıma aydınlığı |
| [لمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Parlama | Anlık parıldayıp sönme, nesne yüzeyinde ışıma | Süreksiz ve noktasal ışıltı |
| [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) | Zıt | Karanlık, örtme | Işığın ve adaletin bütünüyle yok olması hali | Aydınlığın zıddı olan karanlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سني | Parlamak, yücelmek, sulamak | Şimşek ışığı, göz kamaştıran aydınlık ve rütbece yükselme | Kesin |
| Latince | fulgor, coruscatio | Şimşek parıltısı, parlama | Anlık ve şiddetli şimşek ışığını karşılar, sulama anlamını taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | flash, brilliance, radiance | Parlama, ışıma, göz kamaştırıcılık | Görsel şuleyi ve göz alıcı aydınlığı verir, kökün su çekme bağını içermez | Güçlü |
| Almanca | Blitzglanz, Aufleuchten | Şimşek parıltısı, aniden parlama | Ani ve yoğun ışık patlamasını karşılar, kavramın soyut yücelik boyutunu kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | éclat, fulgurance | Parlaklık, göz alıcı şimşek | Yoğun ve ani ışımayı ifade eder, kökün diğer semantik kollarını dışarıda bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| [سنا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A7.md) (İsim) | Şimşek parıltısı, göz kamaştıran ışıma | Bulutların ve yağmurun oluşumu bağlamında şimşeğin gözleri alacak derecede kuvvetli ışığı (en-Nûr [24:43](https://lisan.digital/tr/ayet/24:43.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi sıfatlar ve âyetlerin delaleti | Şimşeğin ışığının ([سنا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A7.md)) ilahi kudretin ve nizamın bir delili olarak tabiat olaylarının tesadüfi olmadığını ispatlaması | Tabiat kuvvetlerinin arkasındaki mutlak kudret delili |
| Fıkıh | Ziraat ve sulama hukuku | Kökün سانية türevi üzerinden kuyu ve dolapla sulanan arazilerin zekât (öşür) oranının (%5) tespitinde terimleşmesi | Emekle çıkarılan su ve sulama masrafı boyutu |
| Tefsir | Nur suresi 43. ayetin izahı | سَنَا بَرْقِهِ ifadesinde zamirin nereye döndüğü (bulut, yağmur veya dolu) ve parıltının şiddetinin gözleri giderecek raddeye gelmesi | Göz kamaştırıcı ve iradeyi aşan fiziksel parlaklık |
| Hadis | Akraba ilişkileri ve rütbe | Akrabalık bağlarının sulanıp canlandırılması mecazı ile fazilet ve rütbe bakımından üstünlük bağlamları | Canlandırma, yumuşatma ve ahlaki yücelik |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Âyet ve kudret tecellisi | Basiret uyandırıcı işaret | Bilinci sarsma | İnsana kendi aczini ve tabiat kanunlarının sahibini hatırlatan ani hakikat parıltısı | Güçlü |
| İlmi | Meteoroloji ve optik | Işık patlaması ve görüş hadisesi | Görme sınırını test etme | Atmosferik elektrik deşarjının yaydığı yüksek foton enerjisinin görme duyusuna tesiri | Güçlü |
| Siyasi | Hiyerarşi ve meşruiyet | Yücelik ve itibar (سناء) | Mertebe tayini | Otoritenin toplum nezdinde görünür, saygın ve erişilmez bir şerefe kavuşması | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim ve ziraat | Sulama sermayesi ve tekniği (سانية) | Değer ve maliyet belirleme | Emek harcanarak çıkarılan suyun maliyeti artırması ve vergi/zekât matrahını yarıya düşürmesi | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Dirac delta fonksiyonu / Darbe sinyali | Sıfıra yakın bir zaman aralığında aniden sonsuz tepe noktasına ulaşan ve sisteme yüksek enerji yükleyen ani ışıma olgusu | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Karizmatik aydınlanma / Kriz anı uyanışı | Toplumsal veya bireysel bilinçte ani ve sarsıcı bir krizin göz kamaştırıcı bir netlik üreterek eski kabulleri devirmesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | [سنا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%A7.md) kelimesini sıradan bir 'ışık' veya lambadan yayılan durağan bir aydınlık gibi algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, yağmur, bulut ve dolu fırtınasının ortasında aniden çakan, neredeyse basireti ve gözü alıp götürecek kadar şiddetli bir enerji deşarjını ifade eder |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | en-Nûr [24:43](https://lisan.digital/tr/ayet/24:43.md)'teki kozmik ve tabiat tasvirinin azametinin yitirilmesi; ilahi tecellinin sarsıcı ve göz alıcı dinamizminin sıradanlaştırılması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat ayetlerindeki dinamizmi, su-yağmur-bulut döngüsünün elektriksel ve optik büyüleyiciliğini en yalın ve vurucu şekilde kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kozmolojik ve meteorolojik tefekkür ayetlerinde, özellikle Nûr suresindeki ilahi nur ve karanlıklar karşıtlığının ele alındığı pasajda. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Işığın Kur'an'da sadece yumuşak ve rehberlik edici bir unsur ([نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md)) sanılmasını düzeltir; ışığın aynı zamanda gözleri kör edebilecek kadar ezici bir kudret taşıdığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Derinlikten su çıkarıp kurak toprağı sulama eylemi ile gökyüzünde aniden fışkıran ve gözleri kamaştıran şimşek ışıması.
- Soyut anlam: Gizil bir kaynaktan veya yoğun bir kütleden aniden yükselerek bilinci ve idraki sarsan yüksek mertebeli şeref, aydınlanma ve yücelik hali.
- Sistematik karşılık: İnsanın bilişsel ve algısal sınırlarını aşan, yoğun birikimin ani bir sıçramayla açığa çıktığı kırılma noktası.
- LaTeX modeli: $$I(t) = \lim_{\Delta t \to 0} \frac{E}{\Delta t} \cdot \delta(t - t_0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $I(t)$ açığa çıkan ışık şiddetini, $E$ yoğunlaşmış bulut kütlesindeki toplam potansiyel enerjiyi, $\Delta t$ deşarj süresini temsil eder. $\delta(t - t_0)$ ifadesi ise $t_0$ anında aniden zirveye ulaşan ve gözleri kamaştırarak geçici körlüğe yol açabilen darbe karakterli parıldama dinamizmini modeller.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%86%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Nur 24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/ayet/24:43.md) — سَنَا

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Görmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

#### Madde başı: سنو

باب السين والنون و و ا ي ء معهما
س ن و، ن س و، ن و س، و س ن، س ي ن، ن س ي، ن س أ، أ س ن، أ ن س مستعملات
سنو:
السّانيةُ: النّاقة يُسقَى عليها للأرضين. سَنَتِ السّانية تَسْنُو سُنُوّاً وسِناية، إذا اسْتَقَتْ. وسَنَوْتُ الماءَ سُنُوّاً وسِناوة. والسّانية: اسم الغرْب وأَداته، والجميعُ: السّواني.
والسّحابُ يسنو المطر، والقَوْمُ يستنون، إذا اسْتَنَوْا لأنفسهم، قال رؤبة:
بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
والمساناة: الملاينة في المطالبة. ويقال: إنّ فلاناً لسنيّ الحَسَب، وقد سنا يَسْنُو سُنُوّاً.
وسَناء: ممدود والسَّنا مقصور: حدّ مُنْتَهَى ضوء البدر والقمر.
والسّنا: نبات له حمْلٌ إذا يَبِسَ فحركته الرّيح سمعت له زَجَلاً والواحدة: سناة، قال حُمَيْد:
صوتُ السّنا هبّت به عُلويّةً		هزّتْ أعالَيهُ بسَهْبٍ مُقفِرِ
نسو:
النِّسْوَةُ والنّسوان والنّسُون كلّه: جملة النِّساء، لا واحِدَ لهُ من لفظه.
نوس:
النَّوْس: تَذَبْذُبُ الشّيء. ناس يَنُوس نَوْسا.
وأصل النّاس: أُناس، إلاّ أنّ الألف حذفت من الأناس فصارت: ناساً.
وسُمِّي ذو نُواس، لذُؤابَتَيْنِ كانتا عليه تتحرّكان.
وسن:
الوَسَنُ: ثَقْلَةُ النَّوْم وَسِنَ فلانٌ: أخذه شبه النُّعاس، وعَلَتْهُ سِنةٌ، ورجل وَسِنٌ وَسنان، وامرأة وسنانة وَسنَى، أي: فاترة الطَّرْف.
سين:
السِّينُ: حَرْفُ هجاء يُذَكَّر ويُؤنَّث، فمن أنّث فعلى توهّم الكَلِمة، ومن ذكَّر فعلى توهّم الحَرْف.
وطُور سِناء: جَبَل. وسينين: اسم جبل بالشّام.
نسي:
نَسِيَ فلانٌ شيئاً كان يَذْكُرُهُ، وإنّه لنسيٌّ، أي: كثير النّسيان، من قوله جلّ وعزّ: "وما كان ربّك نَسِيّا".
والنَّسْي: الشّيء المَنسِيّ الذي لا يُذكر. يقال: منه قوله تعالى: "وكنت نَسْياً مَنْسيّاً". ويقال: هو خِرقه الحائض إذا رمت به.
ونَسِيتُ الحديث نسيا. ويقال: أَنْسَيتُ إنساءً، ونَسِيتُ: أجود، قال الله تعالى: فإنّي نَسِيت الحوت، ولم يقل: أنسيت، ومعنى أنسيت: أخّرت.
وسمِّي الإنسان من النِّسيان. والإنسانُ في الأصل: إنْسيان، لأنّ جماعته: أناسيّ وتصغيرُه أُنَيسِيان، يرجع المدّ الذي حذف وهو الياء، وكذلك إنسانُ العين، جمعه: أناسيّ، قال:
إذا استوحَشَتْ آذانُها استأنست لها		أَناسِيُّ ملحودٌ لها في الحواجبِ
وقال الله عزّ وجلّ: "وأناسيّ كثيراً.
والإنسانُ: صخرةٌ في رأس الجَبَل، قال:
علوتُ على إنسانِ نِيقٍ مُثَبَّتٍ		ربيئة أقوامٍ يخافونن من دهمِ
والإنسان: الأَنملة، قال:
تَمري بإِنْسانِها إنسانَ مُقلَتِـهـا		إنسانةٌ، في سَوادِ اللّيلِ، عُطْبُولُ
والنَّسا: عِرْقٌ يأخذ من مُنْشقّ ما بينَ الفَخِذَيْن، فيستمرَ في الرِّجلين. وهما: نَسَيان اثنان، وجمعُهُ: أَنساءٌ.
وجَمَل أَنْسَى، أي: أخذه داءٌ في نَساه حتّى يقطع.
نسأ:
نُسِئَتِ المرأة فهي نَسْئٌ، إذا تأخّر حَيضُها. ونَسَأْتُ الشّيء: أخّرته ونَسَأْته: بعته بتأخير. والأسمُ: النّسيئة.
والنّسيء: المَذْق في اللَّبَنِ الحليب، قال:
سقاني أبو زبّان إذْ عتم القرى		نَسِيئاً وما هذا بحين نسـيءِ
ونَسَأت ناقتي: دفعتها في السير، والمِنسأة: العصا تَنْسأُ بها.
والمُنْتَسَأُ من الإبل: المباعَدُ لجرَبه، والانتساءُ: التَّباعُد وما أَجِدُ عنه مُنتَسأً. ومُنْسَأً، أي: متباعداً، قال:
إذا ما انْتَسَوا فوتَ الرِّماحِ أتتهُمُ		عوائزُ نَبْلٍ كالجَراد تُطيرهـا
ونَسَأَ في الظِّمْء: زاد فيه، قال:
هما غزوتان جميعا معاً		سأنسا شبا ققلها المبهم
والنَّسيئة: تأخير الشّيء ودفعه عن وقته، ومنه النَّسيء، وهو شهر كانت العرب تؤخرُه في الجاهليّة، من الأَشْهُر الحُرُم، قال:
أَلَسنا النّاسئين على مَـعَـدٍّ		شهور الحِلِّ نَجْعَلُها حَراما
وذلك أن العرب إذا نفروا من الموسم قال بعضهم: أحللت شهر كذا، وحرّمتُ شهر كذا.
والنّاسِئُ: الرّجل المُؤَخِّر الأمرو غيرِ المُقدِّم، وكذلك: النّسّاء.
وبعت الشّيءَ بنُسْأة، كما تقول: بكُلأَة، أي: بنسيئة. وكان عُبَيْد بن عُمَيرة يقول في قوله عزّ وجلّ: ما ننسخ من آيةٍ أو ننسِها، أي: نؤخِّرْها، ونُنْسِها، أي: نتركها.
والمِنْسَأَةُ: العصا، لأنّ صاحِبَها ينسأ من نفسه وعن طريقه الأَذَى، وبها سميت عصا سليمان عليه السّلام: مِنْسَأة.
أسن:
أَسَنَ الماء يأْسِنُ أَسْناً وأُسُوناً فهو آسِنٌ، أي: متغير الطَّعم.
وأَسِنَ الرَّجُلُ أَسَناً فهو أسِنٌ، إذا دخل بئر فأصابه ريحُ الماءِ الآسن فغُشِيَ عليه أو مات، وأسِنَ، إذا دار رأسُه من ريحٍ تصيبه، قال:
يغادر القِرْنَ مُصْفَرّاً أنـامِـلُـهُ		يَمِيدُ في الرُّمْح مَيْدَ المائِحِ الأَسِنِ
تأسَّنَ عَهْدُ فلانٍ ووُدُّهُ، أي: تغيّر، قال رؤبة:
راجِعةٌ عَهْداً من التَّأَسُّنِ.
وتأسَّنَ عليّ تَأَسُّناً، أي اعتلّ وأبطأ.
والأُسُنُ: قديم الشَّحم، ويقال: العُسُن، والجميع: الآسان.
ويقال: هذا على آسانِ ذاك، أي: شبيهه.
والأَسِينةُ: سَيْرٌ من سُيُورٍ تُضْفَرُ جيمعاً، فتُجعَل نِسْعاً أو عناناً كأَعِنَّة البغال، وكذلك كلُّ قّوةٍ من قُوَى الوَتَر: أَسِينة، والجيمعُ: أسائن.
أنس:
الإنسُ: جماعةُ النّاس، وهم الأَنَسُ، تقول: رأيتن بمكان كذا أَنَساً كثيراً، أي: ناساً.
وإِنْسِيُّ القَوْس: ما أقبل عليك، والوحشيُّ: ما أدبر عنك.
وإنْسيُّ الإنسان: شِقُّهُ الأيسر، ووحشيُّهُ: شقُّهُ الأيمن، وكذلك في كلِّ شيء.
والاستثناسُ والأُنْسُ والتَّأنُّسُ واحد، وقد أَنِسْتُ بفلان، وقيل: إذا جاء اللّيل استأنس كلُّ وحشيّ، واستوحش كلّ إنسيّ.
والآنِسةُ: الجارية الطَّيِّبة النَّفْس التّي تحبّ قربها وحديثها.
وآنَستُ فزعاً وأنَّسته، إذا أحسستَ ذاك ووجدته في نفسك.
والبازي يَتأنَّسُ، إذا جَلَّى ونظر رافعاً رأسه.
وآنست شخصاً من مكان كذا، أي: رأيت وآنستُ من فلانٍ ضعفاً، أو حَزْماً، أي علمته.
وكلبُ أَنوس، وهو نقيض العَقور، وكلابٌ أُنُسٌ.

##### Türkçe

باب **السين** و**النون** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**س ن و**، **ن س و**، **ن و س**، **و س ن**، **س ي ن**، **ن س ي**، **ن س أ**، **أ س ن**، **أ ن س** مستعملات

**سنو**:
**السّانيةُ**: deve; onunla arazilere su çekilir. **سَنَتِ السّانية** **تَسْنُو** **سُنُوّاً** ve**سِناية**; su çektiği zaman. Ve “Suyu çektim”: **وسَنَوْتُ الماءَ** **سُنُوّاً** ve**سِناوة**. Ve **السّانية**: **الغَرْب**’ın ve onun aletinin adıdır; çoğulu: **السّواني**.
Ve **السّحابُ** yağmuru çeker: **يسنو المطر**; ve kavim “kendileri için su çektikleri zaman” **يستنون** (denir). Rü’be dedi ki:
بأيّ غربٍ إذ غَرَفْنا نستني
Ve **المساناة**: istemede yumuşak davranma. Ve denir ki: “Şüphesiz falan kimse soyca **سنيّ**’dir”; ve **سنا** **يَسْنُو** **سُنُوّاً**.
Ve **سَناء**: uzatılmıştır; **السَّنا** kısaltılmıştır: dolunayın ve ayın ışığının ulaştığı son sınır.
Ve **السّنا**: bir bitkidir; kuruduğu zaman bir yükü vardır; rüzgâr onu hareket ettirdiğinde onun için bir uğultu işitirsin; tekili: **سناة**. Humeyd dedi ki:
صوتُ السّنا هبّت به عُلويّةً		هزّتْ أعالَيهُ بسَهْبٍ مُقفِرِ

**نسو**:
**النِّسْوَةُ** ve**النّسوان** ve**النّسُون** hepsi: kadınların topluluğu; lafzından bir tekili yoktur.

**نوس**:
**النَّوْس**: bir şeyin sallanması. **ناس** **يَنُوس** **نَوْسا**.
Ve **النّاس**’ın aslı: **أُناس**’tır; ancak **الأناس**’tan **الألف** hazfedildi de **ناساً** oldu.
Ve **ذو نُواس** diye adlandırıldı; üzerinde bulunan ve hareket eden iki perçem sebebiyle.

**وسن**:
**الوَسَنُ**: uykunun ağırlığı. “Falan kimse **وَسِنَ**”: ona uyuklama benzeri bir hâl geldi. Ve ona bir **سِنةٌ** geldi. Ve (erkek) **وَسِنٌ** ve**وَسنان**; (kadın) **وسنانة** ve**وَسنَى**; yani: bakışı gevşek.

**سين**:
**السِّينُ**: bir hece harfidir; müzekker de yapılır müennes de. Kim müennes yaparsa kelime vehmi üzerinedir; kim müzekker yaparsa harf vehmi üzerinedir.
Ve **طُور سِناء**: bir dağdır. Ve **سينين**: Şam’da bir dağın adıdır.

**نسي**:
Falan kimse, hatırlamakta olduğu bir şeyi **نَسِيَ**; ve o elbette **نسيٌّ**’dir; yani: çok unutan; yüce ve aziz olanın sözüne göre: “وما كان ربّك **نَسِيّا**”.
Ve **النَّسْي**: anılmayan, zikredilmeyen unutulmuş şey. Denir ki: ondan yüce olanın sözü: “وكنت **نَسْياً مَنْسيّاً**”. Ve denir ki: o, hayızlı kadının attığı bez parçasıdır.
Ve “Hadisi unuttum”: **ونَسِيتُ الحديث نسيا**. Ve denir ki: “Unutturdum”: **أَنْسَيتُ** **إنساءً**; ve **نَسِيتُ** daha iyidir. Allah تعالى: “فإنّي **نَسِيت** الحوت” dedi; “**أنسيت**” demedi. **أنسيت**’in manası: geciktirdim.
Ve insan, unutma sebebiyle adlandırıldı. Ve **الإنسانُ** aslında: **إنْسيان**’dır; çünkü onun cem‘i: **أناسيّ** ve küçültmesi: **أُنَيسِيان**; hazfedilen med geri döner ki o **الياء**’dır. Ve aynı şekilde **إنسانُ العين**; onun cem‘i: **أناسيّ**. (Şair) dedi ki:
إذا استوحَشَتْ آذانُها استأنست لها		أَناسِيُّ ملحودٌ لها في الحواجبِ
Ve Allah عزّ وجلّ dedi ki: “وأناسيّ كثيراً”.
Ve **الإنسانُ**: dağın tepesinde bir kayadır. (Şair) dedi ki:
علوتُ على إنسانِ نِيقٍ مُثَبَّتٍ		ربيئة أقوامٍ يخافونن من دهمِ
Ve **الإنسان**: parmak ucu boğumudur. (Şair) dedi ki:
تَمري بإِنْسانِها إنسانَ مُقلَتِـهـا		إنسانةٌ، في سَوادِ اللّيلِ، عُطْبُولُ
Ve **النَّسا**: iki uyluk arasındaki yarıktan başlayan bir damardır; sonra iki bacakta devam eder. İkisi: iki **نَسَيان**; çoğulu: **أَنساءٌ**.
Ve **جَمَل أَنْسَى**: yani, onun **نَساه**’ında bir hastalık ona isabet etti de (damarı) kesinceye kadar (ilerledi).

**نسأ**:
Kadının hayzı geciktiği zaman: **نُسِئَتِ المرأة**; o da **نَسْئٌ**’dür. Ve “Şeyi geciktirdim”: **ونَسَأْتُ الشّيء**; onu erteledim. Ve “Onu vadeli sattım”: **ونَسَأْته**; ismi: **النّسيئة**.
Ve **النّسيء**: taze sütteki sulandırılmış karışım. (Şair) dedi ki:
سقاني أبو زبّان إذْ عتم القرى		نَسِيئاً وما هذا بحين نسـيءِ
Ve “Deve(mi) yürüyüşte ittim”: **ونَسَأت ناقتي**. Ve **المِنسأة**: onunla ittiğin asadır.
Ve develerden **المُنْتَسَأُ**: uyuzundan dolayı uzaklaştırılan. Ve **الانتساءُ**: uzaklaşma. Ve ondan bir **مُنتَسأً** bulamıyorum; ve **مُنْسَأً**; yani: uzak. (Şair) dedi ki:
إذا ما انْتَسَوا فوتَ الرِّماحِ أتتهُمُ		عوائزُ نَبْلٍ كالجَراد تُطيرهـا
Ve susuzlukta **نَسَأَ**: onda arttı. (Şair) dedi ki:
هما غزوتان جميعا معاً		سأنسا شبا ققلها المبهم
Ve **النَّسيئة**: bir şeyi geciktirmek ve onu vaktinden itmek. Ondan **النَّسيء**; o, cahiliye devrinde Arapların erteledikleri bir aydır; haram aylardandır. (Şair) dedi ki:
أَلَسنا النّاسئين على مَـعَـدٍّ		شهور الحِلِّ نَجْعَلُها حَراما
Bu da şudur: Araplar mevsimden ayrıldıklarında onlardan biri: “Şu ayı helâl kıldım, şu ayı haram kıldım” derdi.
Ve **النّاسِئُ**: işi geciktiren, öne almayan adam; aynı şekilde: **النّسّاء**.
Ve “Şeyi vadeli sattım”: **وبعت الشّيءَ بنُسْأة**; “**بكُلأَة** ile” dediğin gibi; yani: **بنسيئة**. Ve Ubeyd b. Umeyre, yüce ve aziz olanın sözü hakkında şöyle derdi: “ما ننسخ من آيةٍ أو ننسِها”; yani: onu geciktiririz. Ve “**ونُنْسِها**”; yani: onu bırakırız.
Ve **المِنْسَأَةُ**: asadır; çünkü sahibi onunla kendinden ve yolundan eziyeti uzaklaştırır; onunla Süleyman عليه السّلام’ın asası adlandırıldı: **مِنْسَأة**.

**أسن**:
Su **أَسَنَ** eder: **يأْسِنُ** **أَسْناً** ve**أُسُوناً**; o da **آسِنٌ**’dir; yani: tadı değişmiş.
Ve adam **أَسِنَ** eder: **أَسَناً**; o da **أسِنٌ**’dir; bir kuyuya girip de **الآسن** suyun kokusu ona isabet ettiğinde bayıldığı veya öldüğü zaman. Ve **أسِنَ**: ona isabet eden bir kokudan başı döndüğü zaman. (Şair) dedi ki:
يغادر القِرْنَ مُصْفَرّاً أنـامِـلُـهُ		يَمِيدُ في الرُّمْح مَيْدَ المائِحِ الأَسِنِ
Falanın ahdi ve sevgisi **تأسَّنَ** etti; yani: değişti. Rü’be dedi ki:
راجِعةٌ عَهْداً من التَّأَسُّنِ.
Ve bana karşı **تأسَّنَ** etti: **تَأَسُّناً**; yani: hastalandı ve ağır davrandı.
Ve **الأُسُنُ**: eski yağdır. Ve denir ki: **العُسُن**; çoğulu: **الآسان**.
Ve denir ki: “Bu, şunun **آسانِ**’ı üzerinedir”; yani: onun benzeridir.
Ve **الأَسِينةُ**: kayışlardan bir kayıştır; hepsi birlikte örülür; sonra bir **نِسْع** veya bir yular yapılır; katırların yularları gibi. Ve aynı şekilde telin kuvvetlerinden her bir kuvvet: **أَسِينة**; çoğulu: **أسائن**.

**أنس**:
**الإنسُ**: insanların topluluğudur; onlar **الأَنَسُ**’tir. “Şu yerde çok **أَنَساً** gördüm” dersin; yani: insanlar.
Ve yayın **إِنْسِيُّ**’si: sana dönük olan tarafıdır; **الوحشيُّ**: senden yüz çeviren tarafıdır.
Ve insanın **إنْسيُّ**’si: sol yarısıdır; **وحشيُّ**’si: sağ yarısıdır; aynı şekilde her şeyde.
Ve **الاستثناسُ** ve**الأُنْسُ** ve**التَّأنُّسُ** birdir. Ve falanla ünsiyet ettim: **وقد أَنِسْتُ بفلان**. Ve denildi ki: gece geldiğinde her vahşi ünsiyet eder, her **إنسيّ** vahşileşir.
Ve **الآنِسةُ**: nefsi hoş, yakınlığını ve konuşmasını seven cariye.
Ve “Bir korkuyu sezdim ve onu ünsiyetlendirdim”: **وآنَستُ فزعاً وأنَّسته**; onu hissettiğin ve onu nefsinde bulduğun zaman.
Ve doğan **يَتأنَّسُ** eder; parladığı ve başını kaldırarak baktığı zaman.
Ve “Şu yerden bir şahıs gördüm”: **وآنست شخصاً**; yani: gördüm. Ve “Falanda bir zayıflık yahut bir kararlılık gördüm”: **وآنستُ من فلانٍ ضعفاً، أو حَزْماً**; yani: onu bildim.
Ve **كلبُ أَنوس**: o, **العَقور**’un zıddıdır. Ve köpekler: **أُنُسٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والنون وما يثلثهما)
(سنه) السين والنون والهاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على زمانٍ. فالسَّنَة معروفة، وقد سقطت منها هاء. ألا ترى أنّك تَقول سُنيْهَة. ويقال سَنَهَتِ النخلةُ، إذا أتت عليها الأعوام([1]). وقوله جل ذكره: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259]، أي لم يصر كالشيء الذي تأتي عليه السنُون فتغيِّره. والنَّخْلة السَّنْهاء([2]).
(سني) السين والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقْي، وفيه ما يدل على العلوّ والارتفاع. يقال سَنَتِ النَّاقَةُ، إذا سقت الأرض، تسنُو وهي السَّانِيَة. والسَّحابةُ تسنُو الأرضَ، والقوم يَسْتَنُون([3]) لأنفسهم إذا اسْتَقَوا.
ومن الباب سانيت الرَّجُلَ، إذا راضَيتَه، أُسانيه؛ كأنَّ الوُدَّ قد كان ذَوِي ويَبِس، كما جاء في الحديث: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام".
وأمّا الذي يدلُّ على الرِّفعة فالسَّناء ممدود، وكذلك إذا قصرته دلَّ على الرفعة، إلاّ أنَّه لشيءٍ مخصوص، *وهو الضَّوْء. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
(سنب) السين والنون والباء كلمتان متباينتان فالسَّنْبَةُ: الطائفة من الدَّهْر. والكلمة الأخرى السَّنِب، وهو الفرس الواسع الجَري.
(سنت) السين والنون والتاء ليس أصلاً يتفرّع منه، لكنّهم يقولون السَّنُوت([4])، فقال قوم: هو العسل، وقال آخرون: هو الكَمُّون. قال الشاعر:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(سنج) السن والنون والجيم فيه كلمة. ويقولون: إن السِّناج أثرُ دُخَان السِّرَاج في الحائط.
(سنح) السين والنون والحاء أصلٌ واحدٌ يُحمَل على ظهور الشيء من  مكانٍ بعينهِ، وإن كان مختلَفَاً فيه. فالسّانح: ما أتاك عن يمينك من طائرٍ أو غيره، يقال سَنَحَ سُنُوحاً. والسانح والسَّنيح واحد. قال ذو الرمة:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])ثم استُعير هذا فقيل: سنح لي رأيٌ في كذا، أي عَرَض.
(سنخ) السين والنون والخاء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على أصل الشيء. فالسِّنْخ: الأصل. وأَسْنَاخُ([7]) الثنايا: أصولُها. ويقال سَنَخَ الرجل في العِلم سُنوخاً أي عَلِمَ أصولَه. فأمَّا قولهم سَنِخَ الدُّهْن، إذا تغيَّر، فليس بشيء.
(سند) السين والنون والداء أصلٌ واحدٌ يدلُّ على انضمام الشيء إلى الشيء. يقال سَنَدتُ إلى الشيء أَسْنُدُ سنوداً، واستندت استناداً. وأسندتُ غيري إسناداً. والسِّناد: النّاقة القويّة، كأنها أُسنِدت من ظهرها إلى شيءٍ قويّ. والمُسْنَدُ: الدهرُ؛ لأن بعضَه متضامّ. وفَلان سَنَدٌ، أي معتمَدٌ. والسَّنَد: ما أقبل عليك من الجبل، وذلك إذا علا عن السَّفْح. والإسناد في الحديث: أن يُسْنَد إلى قائله، وهو ذلك القياس. فأمَّا السِّناد الذي في الشعر فيقال إنَّهُ اختلافُ حركتي الرِّدفين. قال أبو عبيدة: وذلك كقوله:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
ثم قال:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
وهذا مشتق من قولهم: خرج القوم متسانِدين، إذا كانوا على راياتٍ شتى. وهذا من الباب؛ لأنَّ كلَّ واحدةٍ من الجماعة قد ساندت رايةً.
(سنط) السين والنون والطاء ليس بشيء إلاّ السِّناط، وهو الذي لا لِحْيَة له.
(سنع) السين والنون والعين إن كان صحيحاً فهو يدلُّ على جَمَالٍ وخيرٍ ورِفعةٍ. يقال شرفٌ أسنعُ، أي عالٍ مرتفع. وامرأة سنيعة: أي جميلة.
(سنف) السين والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على شدّ شيءٍ. أو تعليق شيء على شيء. فالسِّنَاف: خيط يُشدّ من حَِقْو البعير إلى تصديره ثم يشدُّ في عنقه. قال الخليل: السِّنَاف للبعير مثل اللَّبَبِ للدابّة. بعيرٌ مِسْناف، وذلك إذا أُخّر الرجل فجعل له سناف. يقال أسنفت [البعير([10])]، إذا شددتَه بالسِّناف. ويقال أسنَفُوا أمرَهم، أي أحكَموه. ويقال في المثل لمن يتحيّر في أمره: "قد عَيَّ بالأسناف". قال:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])وحكى بعضهم: سَنَفْتُ البعير، مثل أَسنفْت. وأبى الأصمعيُّ إلاّ أسنفت. وأما السِّنْف فهو وعاء ثَمَر المَرْخِ يشبه آذانَ الخيل. وهو من الباب؛ لأنَّهُ مُعلَّق على شجرة. وقال أبو عمرو: السِّنْف: الورقة. قال ابن مُقبل:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *
(سنق) السين والنون والقاف فيه كلمةٌ واحدة، وهي السَّنَق، وهو كالبَشَم. يقال شرِب الفَصيل حتى سَنِق. وكذلك الفرس، من العلَف. وهو كالتُّخَم في الناس.
(سنم) السين والنون والميم أصلٌ واحد، يدلُّ على العلوّ والارتفاع.فالسَّنَام معروف. وتسنَّمت: علَوت. وناقة سَنِمَةٌ: عظيمة السَّنام. وأسنمتُ النارَ : أعلَيْتُ لهبَها. وأَسْنُمَةُ: موضع.
---------------------
([1]) وكذلك تسنهت.
([2]) لم يصرح بتفسيرها. والسنهاء: التي أصابتها السنة المجدبة.
([3]) في المجمل: "يسنون". وفي اللسان: "والقوم يسنون لأنفسهم، إذا استقوا. ويستنون، إذا سنوا لأنفسهم".
([4]) وفيه لغة أخرى: "سنوت" كسنور.
([5]) البيت للحصين بن القعقاع. كما في اللسان (سنت، قرد)، وروايته في (سنت، قرد، ألس): "هم السمن بالسنوت".
([6]) ديوان ذي الرمة 79 برواية : "إذ مرت".
([7]) في الأصل والمجمل: "سناخ"، صوابه من اللسان والجمهرة.
([8]) البيت لعبيد بن الأبرص في ديوانه 45 واللسان (سند). وصدره: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) صواب إنشاد البيت بتمامه:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
    لكن كذا ورد إنشاده في المجمل والمقاييس والصحاح، ويروى: "كاللجين" بفتح اللام، وهو ورق الشجر يخبط، فهو لونان: رطب ويابس.
([10]) التكملة من المجمل.
([11]) لعمرو بن كلثوم في معلقته واللسان.
([12]) صدره كما في اللسان (سنف):  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**النون** وما يثلثهما)
(**سنه**) **السين** ve **النون** ve **الهاء** tek bir asıldır; bir zamana delâlet eder. Artık **السَّنَة** bilinir; ondan **هاء** düşmüştür. Görmüyor musun ki sen **سُنيْهَة** dersin. Ve denir: **سَنَهَتِ النخلةُ**; üzerine yıllar geldiği zaman([1]). Ve O’nun (azze ve celle) sözü: ﴿فَانْظُرْ إِلَى طَعَامِكَ وَشَرَابِكَ لَمْ يَتَسَنَّهْ﴾ [البقرة 259], yani yılların üzerine gelip onu değiştirerek değiştirdiği şey gibi olmadı. Ve hurma ağacı **السَّنْهاء**’dır([2]).
(**سني**) **السين** ve **النون** ve illetli harf tek bir asıldır; bir sulamaya delâlet eder; ve onda yücelik ve yükselmeye delâlet eden şey vardır. Denir: **سَنَتِ النَّاقَةُ**, yeri suladığı zaman; **تسنُو**; ve o **السَّانِيَة**’dir. Ve bulut yeri **تسنُو**; ve kavim kendileri için su çektikleri zaman **يَسْتَنُون**([3]).
Ve babdandır: **سانيت** adamı; onu razı ettiğin zaman; ona **أُسانيه**; sanki sevgi kurumuş ve kurumuş kalmış idi; hadiste geldiği gibi: "Akrabalık bağlarınızı, selâm ile de olsa, ıslatın".
Yüceliğe delâlet edene gelince: **السَّناء** uzatılmıştır; ve onu kısalttığın zaman da yüceliğe delâlet eder; ancak o, hususî bir şey içindir; o da **الضَّوْء**’dur. Allah (celle senâuhu) buyurdu: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
(**سنب**) **السين** ve **النون** ve **الباء** birbirinden ayrı iki kelimedir. Artık **السَّنْبَةُ**: zamanın bir taifesidir. Diğer kelime **السَّنِب**’dir; o, koşuşu geniş olan attır.
(**سنت**) **السين** ve **النون** ve **التاء** ondan dallanılan bir asıl değildir; lâkin onlar **السَّنُوت**([4]) derler. Bir kavim dedi ki: o baldır; başkaları dedi ki: o kimyondur. Şair dedi ki:
هم السَّمْن والسَّنُّوتُ لا أَلْسَ فيهمُ *** وهُمْ يمنَعون جارهُمْ أنْ يُقَرَّدا([5])(**سنج**) **السين** ve **النون** ve **الجيم**’de bir kelime vardır. Ve derler: **السِّناج** duvar üzerindeki kandil dumanının izidir.
(**سنح**) **السين** ve **النون** ve **الحاء** tek bir asıldır; bir şeyin belirli bir yerden ortaya çıkması üzerine taşınır; her ne kadar onda ihtilâf edilmiş olsa da. Artık **السّانح**: kuştan veya başkasından sağından sana gelen şeydir; **سَنَحَ سُنُوحاً** denir. Ve **السانح** ile **السَّنيح** birdir. Zû’r-Rumme dedi ki:
ذكَرْتُكِ أنْ مَرت بنا أُمُّ شادنٍ *** أمام المطايا تشرئبُّ وَتسنَحُ([6])Sonra bu ödünç alındı da şöyle denildi: Bana şunda bunda bir görüş **سنح** etti; yani arız oldu.
(**سنخ**) **السين** ve **النون** ve **الخاء** tek bir asıldır; şeyin aslına delâlet eder. Artık **السِّنْخ**: asıldır. Ve **أَسْنَاخُ**([7]) azı dişlerinin: onların kökleridir. Ve denir: Adam ilimde **سَنَخَ**; **سُنوخاً**; yani onun asıllarını bildi. Ama onların “Yağ **سَنِخَ** etti” sözü; değiştiği zaman; bir şey değildir.
(**سند**) **السين** ve **النون** ve **الداء** tek bir asıldır; bir şeyin bir şeye bitişmesine delâlet eder. Denir: Bir şeye **سَنَدتُ**; **أَسْنُدُ**; **سنوداً**; ve **استندت**; **استناداً**. Ve başkasını **أسندتُ**; **إسناداً**. Ve **السِّناد**: güçlü dişi devedir; sanki sırtından güçlü bir şeye dayandırılmıştır. Ve **المُسْنَدُ**: zamandır; çünkü onun bir kısmı bir kısmına bitişiktir. Ve falan **سَنَدٌ**’dir; yani dayanaktır. Ve **السَّنَد**: dağdan sana doğru gelen şeydir; bu, **السَّفْح**’tan yükseldiği zaman olur. Ve hadiste **الإسناد**: onu söyleyenine isnad edilmesidir; ve o, o kıyastır. Ama şiirdeki **السِّناد**’a gelince, denir ki o, iki **الرِّدف**’in harekesinin farklılığıdır. Ebû Ubeyde dedi ki: bu, onun sözü gibidir:
* كأنَّ عيونَهن عيونُ عِينِِ([8]) *
Sonra dedi ki:
* وأصبح رأسُهُ  مثلَ اللُّجَيْنِ([9]) *
Ve bu, onların “Kavim **متسانِدين** olarak çıktı” sözünden türetilmiştir; ayrı ayrı sancaklar üzere oldukları zaman. Ve bu babdandır; çünkü cemaatten her birisi bir sancağa **ساندت** etmiştir.
(**سنط**) **السين** ve **النون** ve **الطاء** bir şey değildir; ancak **السِّناط** müstesna; o, sakalı olmayan kimsedir.
(**سنع**) **السين** ve **النون** ve **العين** sahih ise, o güzelliğe ve hayra ve yüceliğe delâlet eder. Denir: **شرفٌ أسنعُ**; yani yüksek, yüce. Ve **امرأة سنيعة**: yani güzel.
(**سنف**) **السين** ve **النون** ve **الفاء** bir asıldır; bir şeyi sıkmaya delâlet eder. Yahut bir şeyi bir şeye asmaya. Artık **السِّنَاف**: devenin belinden göğüs kayışına bağlanan, sonra boynunda bağlanan bir iptir. Halîl dedi ki: **السِّنَاف** deve için, binek hayvanı için **اللَّبَبِ** gibidir. **بعيرٌ مِسْناف**; bu, adam geri bırakıldığı zaman, ona bir **سناف** yapıldığı zamandır. Denir: **أسنفت** [deveyi([10])]; onu **بالسِّناف** ile bağladığın zaman. Ve denir: Onlar işlerini **أسنَفُوا**; yani onu sağlamlaştırdılar. Ve işinde şaşırana meselde denir: "قد عَيَّ بالأسناف". Dedi ki:
إذا مَا عَيَّ بالأسنافِ قومٌ *** من الأمر المشبَّه أن يكُونا([11])Bazıları hikâye etti: **سَنَفْتُ** deveyi; **أَسنفْت** gibi. Ve Asma‘î, ancak **أسنفت**’i kabul etti. Ama **السِّنْف** ise, **المَرْخِ** meyvesinin kabıdır; atların kulaklarına benzer. Ve o babdandır; çünkü o, bir ağaç üzerine asılıdır. Ebû Amr dedi ki: **السِّنْف**: yapraktır. İbn Mukbil dedi ki:
* تَقَلْقُلَ سِنْفِ المَرْخِ في جَعبةٍ صِفْرِ([12]) *
(**سنق**) **السين** ve **النون** ve **القاف**’ta tek bir kelime vardır; o da **السَّنَق**’tır; ve o, **البَشَم** gibidir. Denir: Süt emen yavru içti de **سَنِق** etti. Ve aynı şekilde at; yemden. Ve o, insanlarda **التُّخَم** gibidir.
(**سنم**) **السين** ve **النون** ve **الميم** tek bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. Artık **السَّنَام** bilinir. Ve **تسنَّمت**: yükseldim. Ve **ناقة سَنِمَةٌ**: hörgücü büyük. Ve ateşi **أسنمتُ**: alevini yükselttim. Ve **أَسْنُمَةُ**: bir yerdir.
---------------------
([1]) Ve كذلك **تسنهت**.
([2]) Onun tefsirini açıkça söylemedi. Ve **السنهاء**: kıtlık yılına uğramış olan.
([3]) **المجمل**’de: "**يسنون**". Ve **اللسان**’da: "Ve kavim kendileri için **يسنون**; su çektikleri zaman. Ve **يستنون**; kendileri için **سنوا** ettikleri zaman".
([4]) Ve onda başka bir lehçe: "**سنوت**" **كسنور** gibi.
([5]) Beyit, Husayn b. el-Ka‘kâ‘’ındır. **اللسان**’da (**سنت**، **قرد**) olduğu gibi; ve onun rivayeti (**سنت**، **قرد**، **ألس**)’te: "هم السمن بالسنوت".
([6]) Zû’r-Rumme divanı 79; rivayetle: "**إذ مرت**".
([7]) Asılda ve **المجمل**’de: "**سناخ**"; doğrusu **اللسان** ve **الجمهرة**’dendir.
([8]) Beyit, Ubeyd b. el-Ebras’ındır; divanında 45 ve **اللسان** (**سند**). Ve صدرُه: * فقد ألج الخباء على جوار *
([9]) Beytin tamamıyla doğru inşadı:
فإن يَكُ فاتني أسفاً شبابي *** وأضحى الرأس مني كاللجين
Lâkin böylece onun inşadı **المجمل** ve **المقاييس** ve **الصحاح**’ta vârid olmuştur; ve "كاللجين" lâmın fethiyle rivayet edilir; o, ağaç yaprağıdır, silkelenir; o iki renktir: yaş ve kuru.
([10]) Tamamlama **المجمل**’dendir.
([11]) Amr b. Kulthûm’undur; muallakasında ve **اللسان**’da.
([12]) صدرُه, **اللسان** (**سنف**)’te olduğu gibi:  * تقلقل من ضغم اللجام لهاتها *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

#### Madde başı: سنو

س ن و
أقمتُ عنده سنوات وسُنَيّات، ووقعوا في السنيات البيض وهي سنوات اشتددن على أهل المدينـة‏.‏
وأكريتـه مسانـاة ومسانهـة‏.‏
ولـم يتسـن‏:‏ لـم تغيـره السنـون‏.‏
وسنـوت الماء سناية‏.‏
و ‏"‏ أذل من السانية ‏"‏ وهي البعير يسنى عليه وأعرني سانيتك‏:‏ غربك مع أداتـه واستنـى القـوم‏:‏ سنـوا لأنفسهم‏.‏
وسنيت العقدة والقفل‏:‏ فتحتهما وتسنى القفل‏:‏ انفتح‏.‏
قال‏:‏ هما غزوتـان جميعـاً معـاً تسنـى شبـا قفلهـا المبهم وعقـدوا مسنـاة ومسنيـات‏:‏ لحبـس المـاء‏.‏
وهـذا أمـر سني‏.‏
وإنه لسني الحسب وقد سني يسنى سناء‏.‏
وأجازه بجائزة سنية وولاه ولاية سنية وأسنى له الجائزة‏.‏
وجاورته فأسنى جواري‏.‏
ورأيت سنا البدر والبرق وأسنى البرق‏:‏ أضاء سناه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ السحاب يسنو المطر وسناك الغيث‏.‏
قال‏:‏ شحيح غادرت منـه السوانـي ككحل العين دقته اليهود وسانيتفلاناً حتى استخرجت ما عنـده‏:‏ تلطفـت بـه وداريتـه‏.‏
وأخذهـم اللـه تعالـى بالسنـة وبالسنين‏.‏
وسنيت لك الأمر‏:‏ يسرته‏.‏
قال‏:‏
فلا تَيأسا وَاستَغْوِرَا الله إنّهُ
إذا الله سنّى عَقْدَ أمرٍ تَيَسّرَا

##### Türkçe

س ن و
Onun yanında yıllar ve **سُنَيّات** ikamet ettim; ve **السنيات البيض** içine düştüler; o, şehir halkına karşı şiddetlenen yıllardır.
Ve onu **مساناة** ve **مسانهة** ile kiraya verdim.
Ve **لم يتسـن**: yıllar onu değiştirmedi.
Ve suyu **سناية** olarak **سنوت**.
Ve “**أذل من السانية**”: o, üzerine su çekilen devedir; ve “**أعرني سانيتك**”: kovasını, aletiyle birlikte (bana) ödünç ver; ve **استنـى القـوم**: kendileri için **سنـوا** ettiler.
Ve düğümü ve kilidi **سنيت**: ikisini açtım; ve kilit **تسنى**: açıldı.
Dedi ki: ikisi de birlikte, beraber iki gazvedir; onun kapalı kilidinin sivriliği **تسنى**; ve suyu hapsetmek için **مسنـاة** ve **مسنيـات** bağladılar.
Ve bu, **سني** bir iştir.
Ve o, elbette **سني الحسب**tir; ve **سني** eder, **يسنى** eder, **سناء** olarak.
Ve onu **جائزة سنية** ile mükâfatlandırdı; ve onu **ولاية سنية** ile vali yaptı; ve ona mükâfatı **أسنى** etti.
Ve onunla komşuluk ettim; böylece komşuluğum **فأسنى** etti.
Ve dolunayın ve şimşeğin **سنا**sını gördüm; ve şimşek **أسنى** etti: onun **سناه**ı aydınlandı.
Ve mecazdan: bulut yağmuru **يسنو** eder; ve sağanak seni **سناك** etti.
Dedi ki: cimri; ondan **السواني**leri bıraktım; Yahudilerin onu incelttiği göz sürmesi gibi. Ve falancaya **سانيت** ettim; onun yanındakini çıkarıncaya kadar: ona yumuşak davrandım ve onu idare ettim.
Ve Yüce Allah onları **السنة** ile ve **السنين** ile aldı.
Senin için işi **سنيت** ettim: onu kolaylaştırdım.
Dedi ki:
فلا تَيأسا وَاستَغْوِرَا الله إنّهُ
إذا الله سنّى عَقْدَ أمرٍ تَيَسّرَا

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ن ي * * السَّنَا * مقصور ضوء البرق والسنا أيضا نبت يتداوى به و * السَّنَاءُ * من الرفعة ممدود و * السَّنِيُّ * الرفيع و * أسْنَاهُ * رفعه و * سَنَّاهُ تَسْنِيَةً * فتحه وسهله الفراء * تَسَنَّى * تغير وقال أبو عمرو لم يتسن أي لم يتغير من قوله تعالى ﴿من حمإ مسنون﴾ أي متغير فأبدل من إحدى النونات ياء مثل تقضَّى من تقضَّضَ و * المُسَنَّاةُ * العرم و * السَّانِيةُ * الناضحة وهي الناقة التي يسقى عليها وفي المثل سير * السَّوَاني * سفر لا ينقطع و * السَّنَةُ * إذا قلته بالهاء وجعلت نقصانه الواو فهو من هذا الباب تقول * أسْنَى * القوم إذا لبثوا في موضع سنة

##### Türkçe

* س ن ي * * **السَّنَا** * maksûr: şimşeğin ışığıdır; ve **السنا** ayrıca, onunla tedavi olunan bir bitkidir. Ve * **السَّنَاءُ** * (yücelikten) memdûddur. Ve * **السَّنِيُّ** *: yüce (olan). Ve * **أسْنَاهُ** *: onu yükseltti. Ve * **سَنَّاهُ تَسْنِيَةً** *: onu açtı ve kolaylaştırdı. el-Ferrâ: * **تَسَنَّى** *: değişti. Ebû Amr dedi: “**لم يتسن**”, yani “değişmedi”; Yüce Allah’ın sözü olan { **من حمإ مسنون** }’dan; yani “değişmiş”. Böylece iki **النون**’dan birinden **ياء**’yı bedel kıldı; **تقضَّى**’nın **تقضَّضَ**’dan (olması) gibi. Ve * **المُسَنَّاةُ** *: set (عرم). Ve * **السَّانِيةُ** *: nâdıha (su çeken); ve o, onun üzerinde su çekilen dişi devedir. Ve meselde: **السَّوَاني**’nin yürüyüşü: kesilmeyen bir seferdir. Ve * **السَّنَةُ** *: onu **الهاء** ile söylediğin ve onun noksanını **الواو** kıldığın zaman, bu bâbdandır; “* **أسْنَى** * قوم” dersin: bir yerde bir sene kaldıkları zaman.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: سنو

: ( و ( *!السَّنَةُ : العامُ ) ؛ وقد تقدَّمَ ما فيه قرِيباً ، وإنَّما أَعادَه ثانِياً لكوْنِهِ واوِيّاً يائِيّاً ،
ولو جعلَ في الأوّل إشارَةَ الواوِ والياءِ وذَكَر ما في هذه التَّرْجمةِ في التي قَبْلها لكانَ أَحْسَن .
( ج *!سِنونَ ) ، بالكسْرِ .
وضَبَطَه ابنُ أُمِّ قاسم بالضمِّ أَيْضاً .
وفي المِصْباحِ : وتُجْمَعُ *!السَّنَة كجَمْع المُذَكَّر السالِم فيُقالُ سِنونَ *!وسِنِين ، وتُحْذَفُ النُّون للإضافةِ ، وفي لُغَة تثبتُ الياءُ في الأَحْوالِ كُلِّها ، وتُجْعَل النّون حَرْف إعْراب تُنَوَّن في التَّنْكِير ولا تُحْذَف مع الإضافَةِ ، كأنَّها من أُصُول الكلمةِ ، وعلى هذه اللّغةِ الحديث : ( اللهُمَّ اجْعَلْها عليهم *!سِنِينا *!كسِنِين يُوسُفَ ) .
( *!وسَنَواتٌ ) ، محرَّكةً ، وهما ممَّا يَدُلاَّن على أنَّ أَصْلَ السَّنَة الواو ، ويقالُ : أَقَمْت عنْدَه *!سِنِينَ *!وسَنَوات .
( و ) قالوا : ( *!سَنَهاتٌ ) بالهاءِ عنْدَ مَنْ يقولُ إنَّ أَصْلَها هاءٌ ، وقد تقدَّمَ في موْضِعه ؛ ومنه تَصّغيرُها *!سُنَيْهَة .
( و ) مِن المجازِ : أفأَخَذَهُمُ اللَّهُ *!بالسَّنَةِ *!والسِّنِيْن ، أَي ( الجَدْب والقَحْط ) ؛ ويقالُ : شِدَّة القَحْط .
يقولون : أَكَلَتْهم *!السَّنَة ، وهذا أَكْثَر اسْتِعْمال لَفْظ السَّنَة بخِلافِ العام كما تقدَّمَ .
( و ) منه ( *!أَسْنَتُوا ) : إذا أَجْدَبُوا ، أَبْدَلُوا التاءَ مِن الياءِ التي أَصْلها الواو ، ووَزْنه افْعَتُوا أَو افْعَلوا كما تقدَّم ، قالَ الشاعِرُ :

لها درج من حَوْلها غَيْر *!مُسْنت ( و ) مِن المجازِ : السَّنَةُ ( الأرضُ المُجْدِبَةُ ) ، على التَّشْبيهِ *!بالسَّنَة مِن الزَّمان . يقالُ : أَرْضٌ *!سَنَةٌ ؛ ( ج *!سِنُونَ ) ، بالكسْر .
وحكَى اللّحْياني : أَرْضٌ *!سِنُون ، كأنَّهم جَعَلوا كلَّ جُزْءٍ منها أَرْضاً *!سَنَةً ثم جمعُوهُ على هذا .
ومِن *!السِّنِين جَمْع السَّنَة بمعْنَى الجَدْب قوْلُه تعالى : ﴿ولقد أَخَذْنا آلَ فِرْعَون *!بالسِّنِين﴾ ، أَي بالجدوبِ والقحوطِ .
( *!وسَاناهُ *!مُساناةً *!وسِناءً ) ، ككِتابٍ : ( اسْتَأْجَرَهُ *!لسَنَةٍ ) ، وعامَلَهُ مُساناةً واسْتأْجَرَهُ مُساناةً كَذلِكَ ، كقَوْلكَ *!مُسانَهَة .
( و ) أصابَتْهم ( *!سَنَةٌ *!سَنْواءُ ) ، أَي ( شَدِيدَةٌ .
( *!والسَّنا ) : نَبْتٌ ، ( تَقَدَّمَ ) ، واوي ، فلذا أَعادَهُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
تُجْمَعُ *!السَّنَةُ أَيْضاً على *!سُنِيَ كعُتِيَ ، ومنه قوْلُ الشاعِرِ :
ما كانَ أزمانُ الهُزال *!والسِّنىَ قالَ الرَّاغبُ : ليسَ بمرخم وإنَّما جمع فِعْلاً على فُعولٍ كمائَةٍ ومِئُون .
وأَرْضٌ *!سَنْواءُ : أَصابَتْها السَّنَةُ .
*!وسَناسَنا : كلمةٌ حَبَشيَّةٌ جاءَ ذِكْرُها في حديثِ أُمِّ خالِدٍ ومَعْناها حَسَنٌ ، تُخَفَّفُ نُونُها وتشدَّدُ ؛ ويُرْوى : سَنَهْ سَنَهْ ؛ وفي أُخْرى : *!سَنّاهْ *!سَنَّاهْ بالتَّشْديدِ والتَّخْفيفِ فيهما ، كذا في النهايَةِ .

##### Türkçe

: ( ve ( **السَّنَةُ** : **العامُ** ) ; onda olan şey yakında geçmişti; onu ancak ikinci defa iade etti, onun **واو**’lu **ياء**’lı olmasından dolayı;
ve eğer birincide **الواو** ve **الياءِ** işaretini yapsaydı ve bu tercümede olanı ondan öncekinde zikretseydi daha iyi olurdu.
( çoğulu **سِنونَ** ) , kesre ile.
İbn Ümm Kāsım onu zamme ile de ضبط etti.
Ve **المِصْباحِ**’ta: **السَّنَة** müzekker sâlim cem‘i gibi cem‘ olunur; denilir: **سِنونَ** ve **سِنِين**; izafet için **النُّون** hazfedilir; ve bir dilde **الياء** bütün hâllerde sabit olur ve **النّون** i‘rab harfi kılınır; nekirede tenvinlenir ve izafetle birlikte hazfedilmez; sanki kelimenin asıllarındandır; ve bu dil üzere hadis: ( Allah’ım, onu onların üzerine **سِنِينا** **كسِنِين** Yûsuf’un (seneleri) gibi kıl ).
( ve **سَنَواتٌ** ) , harekeli; ve ikisi, **السَّنَة**’nin aslının **الواو** olduğuna delâlet edenlerdendir; ve denilir: onun yanında **سِنِينَ** ve **سَنَوات** ikamet ettim.
( ve ) dediler: ( **سَنَهاتٌ** ) **الهاءِ** ile, aslının **هاءٌ** olduğunu söyleyenin yanında; ve yerinde geçmişti; ve ondan onun küçültmesi **سُنَيْهَة**.
( ve ) mecazdandır: Allah onları **بالسَّنَةِ** **والسِّنِيْن** ile mi aldı? yani ( kıtlık ve kuraklık ); ve denilir: kuraklığın şiddeti.
Derler: **السَّنَة** onları yedi; ve bu, daha önce geçtiği üzere, **العام**’ın hilâfına, **السَّنَة** lafzının daha çok استعمالıdır.
( ve ) ondandır ( **أَسْنَتُوا** ): kıtlığa düştükleri zaman; aslının **الواو** olduğu **الياءِ**’den **التاءَ**’yı بدل ettiler; ve vezni, daha önce geçtiği üzere, **افْعَتُوا** yahut **افْعَلوا**; şair dedi ki:

لها درج من حَوْلها غَيْر **مُسْنت**
( ve ) mecazdandır: **السَّنَةُ** ( kıt olan yer ) , zamandan olan **السَّنَة** ile teşbih üzere. Denilir: **سَنَةٌ** yer; ( çoğulu **سِنُونَ** ) , kesre ile.
**اللّحْياني** hikâye etti: **سِنُون** yer; sanki onlar onun her parçasını **سَنَةً** yer kıldılar, sonra onu bunun üzere cem‘ ettiler.
Ve **السِّنِين**’den, kıtlık mânasında **السَّنَة**’nin cem‘i, Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿Andolsun, Firavun ailesini **بالسِّنِين** ile aldık﴾ ; yani kıtlıklar ve kuraklıklarla.
( **وسَاناهُ** **مُساناةً** **وسِناءً** ) , **كِتابٍ** gibi: ( onu **لسَنَةٍ** için kiraladı ), ve onunla **مُساناةً** muamele etti ve onu **مُساناةً** kiraladı; yine böyle; senin sözün gibi **مُسانَهَة**.
( ve ) onlara ( **سَنَةٌ** **سَنْواءُ** ) isabet etti; yani ( şiddetli ).
( **والسَّنا** ) : bir bitkidir, ( geçti ), **واوي**’dir; bu yüzden onu iade etti.
Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**السَّنَةُ** ayrıca **سُنِيَ** üzerine de cem‘ olunur, **عُتِيَ** gibi; ve ondan şairin sözü:
ما كانَ أزمانُ الهُزال **والسِّنىَ**
**الرَّاغبُ** dedi: murahham değildir; ancak **فِعْلاً**’ı **فُعولٍ** üzerine cem‘ etti; **مائَةٍ** ve **مِئُون** gibi.
**سَنْواءُ** yer: ona **السَّنَة** isabet etti.
**وسَناسَنا**: Habeşçe bir kelimedir; Ümm Hâlid hadîsinde onun zikri geldi; ve mânası güzel’dir; **نُونُها** hafifletilir ve şeddelenir; ve rivayet olunur: سَنَهْ سَنَهْ; ve diğerinde: **سَنّاهْ** **سَنَّاهْ** ikisinde de teşdîd ve tahfîf ile; **النهايَةِ**’de böyle.

#### Madde başı: سني

: ( ى ( *!السَّنَى ) ، مَقْصوراً : ( ضَوْءُ

البَرْقِ ) والنَّارِ ؛ كذا في المُحْكم .
وفي التَّهْذِيب : السَّنَى حَدُّ مُنْتَهى ضَوْءِ البَرْقِ .
قال شيْخُنا : ظاهِرُ المُصَنّف اخْتِصاصُ السَّنَى بضَوْءِ البَرْقِ ، وكأَنَّه أَخَذَه مِن الآيَةِ ، والصَّوابُ أَنَّه عامٌّ .
وفي المِصْباح : السَّنَى الضَّوْءُ ، ولو كانَ مُخْتصاً لكانتِ الإِضافَةُ في الآيةِ مُسْتَدْركةً ، واللَّهُ أَعْلَم انتَهَى .
قلْت : وهو صَنِيعُ الجوهريّ أَيْضاً ، وكأَنَّ المصنِّف تَبِعَه .
وقال الرَّاغب : السَّنَى الضَّوْءُ السَّاطعُ ؛ وأَنْشَدَ سِيْبَويْه في *!سَنَى النارِ :
ألم تَرَ أَنِّي وابنَ أَسْوَدَ ليلةً
لَنَسْري إلى نارَيْنِ يَعْلُو *!سَناهُما ( و ) السَّنَى : ( نَبْتٌ ) يُتَدَاوَى به ؛ قد جاءَ ذكْرُه في الحديثِ : ( عليْكُم *!بالسَّنَى والسَّنُّوتِ ) ؛ واحِدَتُه *!سَناةٌ ، وهو ( مُسْهِلٌ للصَّفْراءِ والسَّوْداءِ والبَلْغَم ) كيفَ اسْتُعْمِل .
وقال أَبو حنيفَةَ : السَّنَى شُجَيْرَةٌ مِن الأغْلاث تُخْلَط بالحِنَّاءِ فيُشَبَّه ويُقَوِّي لَوْنَه ويُسَوِّدُه ، وله حمْلٌ إذا يَبِسَ فحرَّكَتْه الرِّيحُ سَمِعْتَ له زَجَلاً ؛ وأَنْشَدَ لجميلٍ :
صَوْتُ السَّنى هَبَّتْ به عُلْوِيَّةٌ
هَزَّتْ أَعالِيَهُ بسَهْمٍ مُقْفِر ( ويُمَدُّ ) ؛ قالَهُ ابنُ سِيدَه .
وهكذا رَواهُ بعضُهم في الحديثِ ، قالَهُ ابنُ الأَثيرِ .
( و ) السَّنَى : ( ضَرْبٌ من الحَريرِ .
( و ) *!سَنى : ( وادٍ بنَجْدٍ ) ؛ قالَهُ نَصْر .
( و ) سَنَى ( بِنْتُ أَسْمَاءَ بنِ الصَّلْتِ ) السُّلَمِيّة ، ( ماتَتْ قَبْلَ أَنْ يَدْخُلَ بها النَّبيُّ صلى الله عليه وسلم ؛ قالَهُ أَبو عُبيدَةَ .
وفي أَزْواجِه صلى الله عليه وسلم أَيْضاً *!سَنَى بنْتُ سُفْيان

الكِلابِيَّة ، ولكنْ في اسْمِها أَقْوالٌ نَقَلَها ابنُ سَعْد .
( و ) *!السَّناءُ ، ( بالمدِّ : الرّفْعَةُ ) ؛ ومنه الحديثُ : ( بَشِّرْ أُمَّتي *!بالسَّناءِ ) ، أَي بارْتِفاعِ المَنْزلَةِ والقدْرِ عنْدَ اللَّهِ ، وبه قِراءَةُ مَنْ قَرَأَ : ﴿يَكادُ *!سَناءُ بَرْقِه﴾ بالمدِّ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وليسَ هو مَمْدوداً لُغةً في المَقْصورِ إنَّما عَنَى به ارْتِفاعَ البَرْقِ ولُمُوعَه صُعُداً ، كما قالوا بَرْقٌ رافِعٌ .
( وأَيْدَمُرُ *!السَّنائِيُّ : شاعِرٌ مُحْسِنٌ مُتَأَخِّرٌ ) بَعْد السَّبْعمائةِ ، ذَكَرَه الذهبيُّ ؛ وهو ( غَيْرُ السَّنائِيِّ العَجَمِيِّ ) المُلَقَّب بالحَكِيم الشَّاعِر المَعْروف في بِلادِ فارِسَ ، وله دِيوانُ شِعْرٍ حافِلٍ باللّغةِ الفارِسِيَّة قد اطَّلَعْت عليه .
( وأَحمدُ بنُ أَبي بكْرِ ) بنِ أَحمدَ ( *!السَّنَوِيُّ ، محرَّكةً ، مُحدِّثٌ ) رَوَى عن محمدِ بن أَحمدَ بنِ سيويه ، وأَخُوه أَبو الرَّجاءِ محمدُ بنُ أَبي بكْرٍ حَدَّثَ أَيْضاً .
وفاتَهُ :
عُثْمانُ بنُ محمدِ بنِ عُثْمان السَّنَوِيُّ سَمِعَ رزْقَ اللَّهِ التَّمِيميّ .
( *!وأَسْناهُ : رَفَعَهُ ) ، كما في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : *!أَسْنَى النارَ : رَفَعَ سَنَاها .
( *!وسَنَّاهُ *!تَسْنِيَةً : سَهَّلَهُ وفَتَحَهُ ) ، وهو مجازٌ ؛ وأنْشَدَ الجوهريُّ :
وأَعْلَم عِلْماً ليسَ بالظن أَنَّه
إذا اللَّهُ *!سَنَّى عَقْدَ شيءٍ تيَسَّرا وفي المُحْكم : *!سَنَّيْت الشيءَ والأَمْرَ إذا فَتَحْت وجْهَه ، وأَنْشَدَ البيتَ المَذْكُورَ .
( *!وسَاناهُ ) *!مُساناةً : إذا ( رَاضاهُ ودَاناهُ وأَحْسَنَ مُعاشَرَتَهُ ) ، وهو مجازٌ ، وأَنْشَدَ الجوهريُّ للبيدٍ :

*!وسانيْتُ مِنْ ذي بَهْجةٍ ورَقَيْتُه
عليه السُّموطُ عابسٍ مُتُغَضِّبومِثْلُه في المُحْكم .
وقال الأزْهريُّ : *!المُساناةُ المُلاينَةُ في المُطالَبَةِ .
وقيلَ : هو المُصانَعَةُ ، وهي المُدارَاةُ والمُداجَاةُ .
(*!وتَسَنَّى ) الشَّيءُ : ( تَغَيَّر ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ عن الفرَّاء .
وقالَ أَبو عَمْروٍ : لم *!يتَسَنَّ أَي لم يتَغَيَّر ، مِن قوْلِ تعالى : ﴿من حَمَا مَسْنُون﴾ ، أَي مُتَغَيِّر ، فأَبْدَل مِن إحْدَى النُّونات ياءً مثْلُ تَقَضَّى من تقَضَّضَ .
وقالَ الرَّاغبُ : قوْلُه تعالى : ﴿لم يتَسَنَّه﴾ ، أَصْلُه سنه ، أَي لم يتَغيَّر بمرِّ السِّنِين عليه ، ولم تَذْهَب طَراءَتُه ، وقد تقدَّمَ في الهاءِ .
( و ) تَسَنَّى ( زَيْدٌ : تَسَهَّلَ في أُمُورِهِ ) ، عن ابنِ سِيدَه .
( و ) *!تَسَنَّى زَيْدٌ : ( رَقَى رُقْيَةً .
( و ) تَسَنَّى ( فُلاناً : تَرَضَّاهُ ) .
وفي المُحْكَم : *!سَنيْتُ فُلاناً : تَرَضَّيْتُه ؛ فانْظُرْه .
( و ) *!تَسَنَّى ( البَعِيرُ النَّاقَةَ ) : إذا ( تَسَدَّاها ) وقاعَ عليها ( ليَضْرِبَها ) ؛ نقلَهُ ابنُ سِيدَه .
( *!وسَنِيَ ) الرَّجُل ، ( كرَضِيَ : صارَ ذَا *!سَناءٍ ) ، أَي رفْعَةِ قدْر .
( *!والمُسَنَّاةُ ) ، بالتَّشْديدِ : ( العَرِمُ ) ؛ كما في الصِّحاح ، وهو ضَفينٌ يُبْنى للسَّيْل ليرُدَّ الماءَ ، سُمِّيت لأنَّ منها مَفاتحَ للماءِ بقَدرِ الحاجَةِ إليه ممَّا لا يَغْلِب ، مأْخوذٌ مِن سَنَّيْت الشيءَ والأَمْر إذا فَتَحْت وَجْهه ، كما في التَّهذيب .
( *!والسَّانِيَةُ : الغَرْبُ وأَدَاتُهُ ) . يقالُ : أَعِرْني *!سانِيَتَك .
( و ) أَيْضاً : ( النَّاقَةُ ) التي ( يُسْتَقَى عليها ) ، وهي النَّاضِحَةُ أَيْضاً ، والجَمْعُ *!السَّوانِي ، ومنه المَثَلُ : أَذَلّ

مِن *!السَّانِيَةِ ، وسيرُ *!السَّوانِي سَفَرٌ لا يَنْقطِع .
( *!وسَنَتِ ) النَّاقَةُ ( تَسْنُو ) سَناوَةً *!وسِنايةً : إذا ( سَقَتِ الأرضَ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( و ) سَنَتِ ( النَّارُ ) تَسْنُو سَناً : ( عَلا ضَوْءُها .
( و ) سَنا ( البَرْقُ ) يَسْنُو سَناً : ( أَضاءَ ) ولَمَعَ .
( و ) *!سَنِيَتِ ( الَّدابَّةُ ) ، كرَضِيَ ، ( *!تَسْنَى ، كتَرْضَى ) : أَي ( اسْتُقِيَ عليها .
( والقَوْمُ *!يَسْنونَ لأَنْفُسِهِم : إذا اسْتَقَوْا ) ، ونَصّ الجوهريّ : إذا أَسْقُوا .
( والأرضُ مَسْنُوَّةٌ *!ومَسْنِيَّةٌ ) ، قَلَبُوا الواوَ ياءً كما قَلَبُوا في قِنْيَةٍ ؛ كذا في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : أَرْضٌ مَسْنُوَّةٌ *!ومَسْنِيَّةٌ : مَسْقِيَّة .
ولم يَعْرِف سيْبَوَيْه *!سنَيْتُها ، وأَمَّا *!مَسْنِيَّةٌ عنْدَه فعلى يَسْنوها ، وإنَّما قَلَبُوا الواوَ ياءً لخِفَّتِها وقُرْبها من الطَّرَف ، وشُبِّهَتْ *!بمَسْنيَ ، كما جَعَلوا غَطاءةً بمنْزلَةِ غَطاءٍ .
( و ) قالَ الفرَّاءُ : يقالُ ( أَخَذَهُ *!بسِنايَيه ) وصِنَايَتِه ، أَي أَخَذَه ( كُلَّهُ ) ، كما في الصِّحاح .
( والسَّنَةُ : العامُ ) ، وتقدَّمَ له في الميمِ تَفْسِير العام بالسَّنةِ ، فهذا يدلُّ على أنَّهما واحِدٌ .
وقد غَلَّطَه ابنُ الجواليقي على ما تقدَّمَ هناك .
قال الجوهريُّ : السَّنَةُ إذا قُلْته بالهاءِ وجعَلْت نقْصَانَه الواو ، فهو مِن هذا البابِ ، انتَهَى ، أَي مِن سَنَا يَسْنُو .
قال السّهيليّ في الرَّوْض : أَي دارَ حَوْلَ البِئْرِ والدابَّة هي *!السانِيَة ، فكَذلِكَ السَّنَة دَوْرَةٌ مِن دَوْراتِ الشمْس ، وقد تسَمَّى السَّنَة داراً بهذا

الاعْتِبارِ ، هذا أَصْلُ هذا الاسْم ، ثم قالَ : والسَّنَةُ أَطْوَل من العامِ والعامُ يُطْلَق على الشّهورِ العربيَّةِ بخِلافِ السَّنَة ، انتَهَى .
وقالَ المَناوِي : السَّنَةُ تمامُ دَوْرةِ الشمْس ، وتمامُ ثِنْتي عشرَةَ دَوْرةٍ للقَمَر ، والسَّنَةُ الشَّمْسيَّة ثلثمائة يَوْم وخَمْسَة وسِتُّون يَوْماً وثلْثا يَوْم ، والسَّنَةُ القَمَريَّة أَرْبَعة وخَمْسونَ يَوْماً وثلثمائة يَوْم وثلث عشر يَوْم ، فتكونُ السَّنَة الشَّمْسيَّة زائِدَةً على القَمَريَّة بأَحَد عَشَرَ يَوْماً وجُزْء مِن أَحَد وعِشْرِين جُزْءًا مِن يَوْم ، انتَهَى .
ونقلَ الشَّهاب السّنْباطي في شَرْح النقاية في بَحْث المُتَرادِف عن الرَّاغب : أَنَّ اسْتِعْمالَ السَّنَةِ في الحَوْل الذي فيه الشدَّةِ والجَدْب ، والعام الذي فيه الرَّخاء والخِصْب ، قالَ : وبهذا تَظْهرُ النّكْتَة في قوْله تعالى : ﴿أَلْف سَنَة إلاَّ خَمْسينِ عاماً﴾ ، حيث عَبَّر عن المُسْتَثْنى بالعام ، وعن المُسْتَثْنى منه بالسَّنَة ، لأنَّ الخَمْسين سَنَة مَضَتْ قَبْل بعْثَتِه وقَبْلها لم يَحْصَل له أَذىً مِن قوْمِ ، وأَمَّا من بعْثَتِه فهي شدَّةٌ عليه ، وغَلَبَت السَّنَة على عامِ القَحْط ، فإذا أَطْلَقْت تَبادَرَ منها ذلكَ ، وابْتِداءُ السَّنَةِ من الشَّتاءِ ، وأَهْلُ النُّجوم يَعْتبرُونَها مِن الرَّبيع ، انتَهَى .
قلْت : فإذا كانتِ السَّنَة مِن سَنا يَسْنو ، فالهاءُ للوَقْف نَحْو كتابَيْه وحسابَيْه ، وأَمَّا إذا كانَ أَصْلُها سنهة لقَوْلهم سانَهْتُ فُلاناً إذا عامَلْتُه سَنَةً فسَنَة ، وقَوْلهم سُنَيهةٌ فتكونُ الهاءُ أَصْلِيَّة ، قيلَ : ومنه قوْلُه تعالى : ﴿لم يتَسَنَّه﴾ ، ذَكَرَه الرَّاغبُ .
( *!وأَسْنَى البَرْقُ ) : إذا ( دَخَلَ ) عليك ( *!سَناهُ البَيْتَ ، أَو وَقَعَ على الأرضِ أَو طارَ في السَّحابِ ) ، وإنَّما يكونُ *!السَّنَى باللَّيْل دُونَ النَّهارِ ، ورُبَّما كانَ في غَيْر

سَحابٍ ؛ نقلَهُ الأزهريُّ .
( و ) *!أَسْنَى ( القَوْمُ : لَبِثُوا سَنَةً ) في موْضِعٍ ؛ كما في الصِّحاح .
وفي المُحْكم : أَتَى عليهم العامُ .
( وأَسْنَتُوا : أَصَابَتْهُم الجُدوبَةُ ) ، تُقْلَب الواوُ تاءً للفَرْق بَيْنهما .
قال المازِنيُّ : هذا شاذٌّ لا يُقاسُ عليه ، كما في الصِّحاح .
قال السّهيلي في الرَّوض : وعلى هذا وَزْنه افعتوا لا افعلوا .
وجَعَلَ سِيْبَوَيْه التاءَ بَدَلاً من الواوِ فهي عِنْدَه افعلوا .
( *!وسَنَيْتُ البابَ ) *!سنياً : ( فَتَحْتُه ، كسَنَوْتُهُ ) ، يائيَّةٌ واوِيَّةٌ .
( ورجُلٌ *!سَنايا ) : أَي ( شَرِيفُ القدْرِ رَفِيعُه .
( *!وإسْنَى ) ، بالكسْر : بَلَدٌ بالصَّعِيدِ الأعْلى ، وقد ذُكِرَ ( في النُّونِ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!اسْتَنَى النارَ : نَظَرَ إلى سَنَاها ؛ قال الشاعرُ :
ومُسْتَنْبَحٍ يَعْوي الصَّدى لعُوائِه
تَنَوَّرَ نارِي *!واسْتَناها وأَوْمَضا *!وسَنا إلى مَعالِي الأُمورِ *!سَناءً : ارْتَفَعَ .
وسَنْوَ في حَسَبِه ، ككَرُمَ ، سَناءً ، فهو سَنِيٌّ : ارْتَفَعَ .
*!وسَنَّى الشَّيءَ *!تَسْنِيةً : عَلاَه ورَكِبَه .
والسُّنُوُّ ، كعُلُوَ ، *!والسِّنايَةُ والسِّناوَةُ ، بكسْرِهما : السَّقْي ، وهو *!سانٍ والجَمْعُ *!سُناةٌ ؛ قالَ لبيدٌ :
كأَنَّ دُمُوعَه غَرْبا سُناةٍ
يُحِيلونَ السِّجالَ على السِّجال ( 5 جعلَ *!السُّناةَ الرِّجالَ الذين يَسْقُون *!بالسَّواني ويُقْبِلون بالغروبِ فيُحِيلونَها أَي يَدْفُقُون ماءَها .
*!والسَّانِي : يَقَعُ على الرَّجُل والجَمَلِ والبَقَرِ ، كما أنَّ *!السانِيَةَ على الجَمَلِ والناقَةِ .

*!والمَسْنوِيَّةُ : البِئْرُ التي *!يُسْنى منها ، *!واسْتَنى لنفْسِه ، كما في المُحْكم .
وقالَ الأزْهريُّ : يقالُ رَكِيَّة *!مَسْنَوِيَّة إذا كانتْ بعِيدَةَ الرِّشاءِ لا يُسْتَقى منها إلاَّ *!بالسَّانِيَة مِن الإِبِلِ .
*!وسَنَتِ السَّحابةُ بالمَطَرِ تَسْنُو *!وتَسْني *!وسَناكَ الغيْثُ سنواً *!وسنياً .
والسَّحابُ يَسْنُو المَطَرَ .
*!وسَنَتِ السَّماءُ تَسْنُو سُنُوّاً : أَي مَطَرَتْ ، وهو مجازٌ .
*!واسْتَنَوْا لأَنْفُسِهم : إذا اسْتَقَوْا ؛ قالَ رُؤْبَة :
بأَيِّ غَرْبٍ إذْ غَرَفنا نسْتَنِي وقولُ الجعْدِي :
كأَنَّ تَبَسُّمَها مَوْهِناً
*!سَنا المِسْكِ حينَ تُحِسُّ النُّعامايجوزُ كَوْنه النَّبات كأَنَّه خالَطَ المِسْك ، ويجوزُ كَوْنه مِن الضَّوْءِ لأنَّ الفَوْحَ انْتِشارٌ أَيْضاً ، وهذا كما قالوا سَطَعَت رائِحتُه أَي فاحَتْ ، ويُرْوى كأَنَّ تَنَسُّمَها ، وهو الصَّحيحُ .
*!والسَّناءُ ، بالمدِّ : موْضِعٌ في شِعْرٍ .
وبالقَصْر : وادٍ بنَجْدٍ .
وتَثْنِيَةُ *!السَّنا للنَّباتِ سَنَوانِ *!وسَنَيانِ ، لأنَّه واويٌّ يائِيٌّ .
وسَنَوْتُ الدَّلْوَ *!سنايَةً : إذا جَرَرْتَها مِن البِئْرِ ؛ ورُبَّما جَعَلوا *!السانِيَةَ مَصْدراً على فاعِلَةٍ بمعْنَى الاسْتِقاءِ ، قالَ الشاعِرُ :
يا مَرْحباهُ بحِمارٍ ناهِيَهْ
إذا دَنا قَرَّبْتُه *!للسانِيَه أَرادَ : قَرَّبْته *!للسّنايَةِ .
وتَثْنِيةُ *!السَّنا بمعْنَى الضَّوْءِ سَنَوانِ ، ولم يعْرِف له الأصْمعيّ فِعْلاً .
*!وسَنَّيْتُ العقْدَةَ والقُفْل : فَتَحْتهما .
*!وتسنَّى القفْلُ : انْفَتَحَ .
*!وأَسْنَى له الجائِزَةَ : رَفَعَها .
وأَسْنَى جوارَهُ : أَحْسَنَه .
*!وتَسَنَّيْتُ عنْدَه : أَقَمْتُ *!سِنِيْن .

وأَقَمْتُ عنْدَه *!سُنَيَّات .
ووَقَعُوا في *!السُّنَيَّاتِ البيضِ وهي سَنَواتٌ اشْتَدَدْنَ على أَهْلِ المدينَةِ .
وابنُ *!سَنى المَلِك : شاعِرٌ مِصْريٌّ مَشْهورٌ ، واسْمُه هبَةُ اللَّهِ بنُ جَعْفر .
(

##### Türkçe

: ( ى ( **السَّنَى** ) ، maksûr olarak: ( şimşeğin ) ( ışığı ) ve ateşin; **المُحْكم**’de böyle.

**التَّهْذِيب**’de: **السَّنَى** şimşeğin ışığının ulaştığı son sınırdır.

Şeyhimiz dedi: musannifin zahiri, **السَّنَى**’nın şimşeğin ışığına mahsus oluşudur; sanki onu âyetten almış gibidir; doğru olan ise onun genel oluşudur.

**المِصْباح**’da: **السَّنَى** ışıktır; eğer mahsus olsaydı âyetteki izafet istidrâk edilmiş olurdu; Allah daha iyi bilir; bitti.

Dedim: bu, **الجوهريّ**’nin de işidir; sanki musannif ona tâbi olmuştur.

**الرَّاغب** dedi: **السَّنَى** parlayan ışıktır; ve **سِيبَويْه**’in **سَنَى النارِ** hakkında (şiir olarak) okuduğunu nakletti:
Görmedin mi ki ben ve İbn Esved bir gece
İki ateşe gece yürürüz; ikisinin de **سَناهُما**’sı yükselir
( ve ) **السَّنَى**: ( bir bitkidir ) onunla tedavi olunur; hadiste zikri gelmiştir: ( Üzerinize **بالسَّنَى** ve **السَّنُّوتِ** ); onun bir teki **سَناةٌ**’dır; ve o ( sarı safra, kara safra ve balgam için yumuşatıcıdır ) nasıl kullanılırsa.

Ebû Hanîfe dedi: **السَّنَى** **الأغْلاث**’tan bir çalıcıktır; kınaya karıştırılır da onunla benzetilir ve rengini kuvvetlendirir ve onu siyahlaştırır; onun bir meyvesi vardır; kuruduğunda rüzgâr onu hareket ettirirse onun için bir uğultu işitirsin; ve Cemîl’den (şiir olarak) okudu:
**السَّنى**’nın sesi; bir **عُلْوِيَّةٌ** onunla esti
Onun üstlerini ıssız bir okla sarstı
( ve uzatılır ); bunu İbn Sîdeh söyledi.

Bazıları onu hadiste böyle rivayet etti; bunu İbnü’l-Esîr söyledi.

( ve ) **السَّنَى**: ( ipekten bir türdür ).

( ve ) **سَنى**: ( Necd’de bir vadidir ); bunu Nasr söyledi.

( ve ) Senâ, ( **بِنْتُ أَسْمَاءَ بنِ الصَّلْتِ** ) es-Sülemiyye’dir; ( Peygamber صلى الله عليه وسلم onunla zifafa girmeden önce öldü ); bunu Ebû Ubeyde söyledi.

Onun eşleri صلى الله عليه وسلم arasında da **سَنَى** bint Süfyân el-Kilâbiyye vardır; fakat onun isminde İbn Sa‘d’ın naklettiği sözler vardır.

( ve ) **السَّناءُ** , ( med ile: yücelik )tir; ondan hadis: ( Ümmetime **بالسَّناءِ** müjdele ), yani Allah katında menzilenin ve kadrin yükselmesiyle; ve med ile okuyan kimsenin kıraati de bununladır: ﴿**سَناءُ بَرْقِه** neredeyse﴾ med ile.

İbn Sîdeh dedi: o, maksûrda lugat olarak memdûd değildir; ancak onunla şimşeğin yükselişini ve yukarı doğru parlayışını kastetti; nitekim “yükselen şimşek” dediler.

( Ve **أَيْدَمُرُ السَّنائِيُّ**: yedi yüzden sonra, muahhar, iyi bir şairdir ) onu Zehebî zikretti; ve o ( فارس diyarlarında meşhur, şair **الحَكِيم** lakaplı, Acem **السَّنائِيِّ**’si değildir ); onun Fars diliyle dolu bir şiir divanı vardır; ona muttali oldum.

( Ve Ahmed b. Ebî Bekr ) b. Ahmed ( **السَّنَوِيُّ** , harekeli olarak, bir muhaddistir ) Muhammed b. Ahmed b. Sîveyh’ten rivayet etti; ve kardeşi Ebû’r-Reca Muhammed b. Ebî Bekr de hadis rivayet etti.

Ondan kaçırdığı:
عثمان b. Muhammed b. عثمان **السَّنَوِيُّ**, Rızkullah et-Temîmî’yi dinledi.

( **وأَسْناهُ**: onu yükseltti ) **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

**المُحْكم**’de: **أَسْنَى النارَ**: onun **سَنَا**’sını yükseltti.

( **وسَنَّاهُ تَسْنِيَةً**: onu kolaylaştırdı ve açtı ), bu mecazdır; ve Cevherî (şiir olarak) okudu:
Ve zanna dayanmayan bir ilimle bilirim ki o
Allah bir şeyin bağını **سَنَّى** ederse kolaylaşır
**المُحْكم**’de: **سَنَّيْت** şeyi ve işi, yüzünü açtığın zaman; ve zikredilen beyti okudu.

( **وسَاناهُ** ) **مُساناةً**: ( onu razı etti, ona yaklaştı ve onunla iyi geçindi )ği zaman; bu mecazdır; ve Cevherî Lebîd’den (şiir olarak) okudu:

**وسانيْتُ** مِنْ ذي بَهْجةٍ ورَقَيْتُه
عليه السُّموطُ عابسٍ مُتُغَضِّب
Bunun benzeri **المُحْكم**’dedir.

Ezherî dedi: **المُساناةُ** talepte yumuşak davranmadır.

Ve denildi ki: o **المُصانَعَةُ**’dır; o da **المُدارَاةُ** ve **المُداجَاةُ**’dır.

( **وتَسَنَّى** ) şey: ( değişti ); Cevherî onu Ferrâ’dan nakletti.

Ebû Amr dedi: **لم يتَسَنَّ** yani değişmedi; Yüce’nin sözü olan: ﴿من حَمَا مَسْنُون﴾dan; yani değişmiş; böylece iki **النون**’dan birinden bir **ياء** bedel kıldı; tıpkı **تَقَضَّى**’nın **تَقَضَّضَ**’dan olması gibi.

**الرَّاغب** dedi: Yüce’nin sözü: ﴿لم يتَسَنَّه﴾ aslı **سنه**’dir; yani üzerinden yılların geçmesiyle değişmedi ve tazeliği gitmedi; **الهاءِ** maddesinde geçti.

( ve ) **تَسَنَّى** ( Zeyd: işlerinde kolay davrandı ); İbn Sîdeh’den.

( ve ) **تَسَنَّى زَيْدٌ**: ( bir rukye okudu ).

( ve ) **تَسَنَّى** ( falancayı: onu razı etti ).

**المُحْكَم**’de: **سَنيْتُ** falancayı: onu razı ettim; ona bak.

( ve ) **تَسَنَّى** ( deve, dişi deveyi ): ( ona yanaşıp sokulduğu ) ve onun üzerine ( onu vurmak için ) düştüğü zaman; İbn Sîdeh nakletti.

( **وسَنِيَ** ) adam, ( **رَضِيَ** gibi: **سَناءٍ** sahibi oldu ); yani kadr yüceliği.

( **والمُسَنَّاةُ** ), şeddeli olarak: ( **العَرِمُ** )dur; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi; o, suyu geri çevirmek için sele yapılan bir settir; ona bu ad verildi; çünkü onda, su için ihtiyaç miktarınca, galip gelmeyen, suya açılan menfezler vardır; **سَنَّيْت** şeyi ve işi, yüzünü açtığın zaman, sözünden alınmıştır; **التَّهذيب**’de olduğu gibi.

( **والسَّانِيَةُ**: **الغَرْبُ** ve onun aleti )dir. Denir ki: bana **سانِيَتَك**’i ödünç ver.

( ve ) ayrıca: ( dişi deve )dir; ( onun üzerinde su çekilir ); o aynı zamanda **النَّاضِحَةُ**’dır; çoğulu **السَّوانِي**’dir; ondan mesel: أَذَلّ

**السَّانِيَةِ**’den; ve **السَّوانِي**’nin yürüyüşü, kesilmeyen bir yolculuktur.

(**وسَنَتِ**) dişi deve (**تَسْنُو**) **سَناوَةً** ve **سِنايةً**: (yeri suladığı zaman); onu Cevherî nakletmiştir.

(ve) (**سَنَتِ**) (ateş) (**تَسْنُو**) **سَناً**: (ışığı yükseldi).

(ve) (şimşek) **سَنا** (**يَسْنُو**) **سَناً**: (aydınlattı) ve parladı.

(ve) **سَنِيَتِ** (binit hayvanı), **رَضِيَ** gibi, (**تَسْنَى**، **تَرْضَى** gibi): yani (üzerinde su çekildi).

(ve kavim **يَسْنونَ** kendileri için: su çektikleri zaman); Cevherî’nin nassı: suladıkları zaman.

(ve yer **مَسْنُوَّةٌ** ve **مَسْنِيَّةٌ**): **قِنْيَةٍ**’de çevirdikleri gibi vavı yâ’ya çevirdiler; **الصِّحاح**’ta böyledir.

**المُحْكم**’de: yer **مَسْنُوَّةٌ** ve **مَسْنِيَّةٌ**: sulanmış.

Sîbeveyh **سنَيْتُها**’yı bilmedi; fakat onun yanında **مَسْنِيَّةٌ** ise **يَسْنوها** üzerinedir; ancak vavı yâ’ya çevirdiler, hafifliği ve uca yakınlığı sebebiyle; ve **مَسْنيَ**’ye benzetildi; tıpkı **غَطاءةً**’yı **غَطاءٍ** menzilesine koydukları gibi.

(ve) Ferrâ dedi: denir: (**أَخَذَهُ بسِنايَيه**) ve onun **صِنَايَتِه**’si; yani onu (tamamıyla) aldı; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

(**السَّنَةُ**: yıl), ve onun için mîm’de yılın **السَّنَةِ** ile tefsiri geçti; bu da ikisinin bir olduğuna delâlet eder.

İbnü’l-Cevâlikî onu, orada geçen şeye göre hatalı saymıştır.

Cevherî dedi: **السَّنَةُ**’yi hâ ile söylediğinde ve eksilmesini vav yaptığında, bu bâbdandır; bitti; yani **سَنَا يَسْنُو**’dandır.

Süheylî **الرَّوْض**’da dedi: yani kuyu etrafında döndü; ve binit hayvanı **السانِيَة**’dir; işte böylece **السَّنَة** güneşin dönüşlerinden bir dönüşdür; ve **السَّنَة** bu itibarla “dâr” diye de adlandırılabilir; bu, bu ismin aslıdır. Sonra dedi: **السَّنَةُ** **العامِ**’dan daha uzundur; **العامُ** Arap aylarına ıtlak olunur, **السَّنَة**’nin hilâfına; bitti.

Menâvî dedi: **السَّنَةُ** güneşin dönüşünün tamamıdır; ve ay için on iki dönüşün tamamıdır. Güneş yılı üç yüz gün ve altmış beş gün ve günün üçte ikisidir; ay yılı üç yüz gün ve elli dört gün ve günün on üçte biri; böylece güneş yılı ay yılından on bir gün ve bir günün yirmi bir parçasından bir parça kadar fazladır; bitti.

Şihâb es-Sınbâtî, **شرح النقاية**’de müteradif bahsinde Râgıb’dan nakletti: **السَّنَةِ**’nin kullanımının, içinde şiddet ve kıtlık olan **الحَوْل** hakkında; ve içinde bolluk ve bereket olan **العام** hakkında olduğu. Dedi: bununla, Yüce Allah’ın sözü: ﴿أَلْف سَنَة إلاَّ خَمْسينِ عاماً﴾’daki nükte ortaya çıkar; zira istisna edileni **العام** ile, istisna edilenden **السَّنَة** ile ifade etti; çünkü elli **سَنَة** onun gönderilmesinden önce geçti ve ondan önce bir kavimden kendisine eziyet gerçekleşmedi; fakat gönderilmesinden itibaren ona bir şiddettir; ve **السَّنَة** kıtlık yılına galip geldi; onu mutlak bıraktığında ondan bu hemen anlaşılır. **السَّنَةِ**’nin başlangıcı kıştandır; yıldız ehli onu bahardan itibaren sayarlar; bitti.

Dedim: **السَّنَة** **سَنا يَسْنو**’dan ise, hâ durak içindir; **كتابَيْه** ve **حسابَيْه** gibi. Ama aslı **سنهة** ise, “falancayla bir yıl bir yıl muamele ettim” manasında **سانَهْتُ فُلاناً** demeleri ve **سُنَيهةٌ** demeleri sebebiyle, hâ aslî olur. Denildi: bundan Yüce Allah’ın sözü: ﴿لم يتَسَنَّه﴾’dir; Râgıb onu zikretti.

(**وأَسْنَى البَرْقُ**): (girdiği zaman) sana (evin **سَناهُ**’ı; yahut yere düştü yahut bulutta uçtu); **السَّنَى** ancak gece olur, gündüz değil; bazen bulutsuz da olur; Ezhârî onu nakletti.

(ve) **أَسْنَى** (kavim: bir yerde bir yıl kaldılar); **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

**المُحْكم**’de: yıl onların üzerine geldi.

(**أَسْنَتُوا**: onlara kıtlık isabet etti); ikisi arasını ayırmak için vav tâ’ya çevrilir.

Mâzinî dedi: bu şâzdır, kıyas edilmez; **الصِّحاح**’ta olduğu gibi.

Süheylî **الرَّوض**’da dedi: buna göre vezni **افعتوا**’dır, **افعلوا** değil.

Sîbeveyh tâ’yı vavdan bedel kıldı; o, onun yanında **افعلوا**’dur.

(**وسَنَيْتُ البابَ**) **سنياً**: (onu açtım; **سَنَوْتُهُ** gibi); yâ’lı, vavlı.

(ve bir adam **سَنايا**): yani (kıymetçe şerefli, yüksek).

(**إسْنَى**), kesre ile: Yukarı Saîd’de bir beldedir; (nûn’da) zikredilmiştir.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir:
**اسْتَنَى النارَ**: onun **سَنَاها**’sına baktı; şair dedi:
ومُسْتَنْبَحٍ يَعْوي الصَّدى لعُوائِه
تَنَوَّرَ نارِي **واسْتَناها** وأَوْمَضا

(ve) **سَنا** yüksek işlere **سَناءً**: yükseldi.

Ve soyunda **سَنْوَ**, **ككَرُمَ**, **سَناءً**; o **سَنِيٌّ**’dir: yükseldi.

**وسَنَّى الشَّيءَ تَسْنِيةً**: onu yükseltti ve üzerine bindi.

Ve **السُّنُوُّ**, **كعُلُوَ**, ve **السِّنايَةُ** ve **السِّناوَةُ**, ikisinin kesresiyle: sulama; o **سانٍ**’dır; çoğulu **سُناةٌ**’dir. Lebîd dedi:
كأَنَّ دُمُوعَه غَرْبا سُناةٍ
يُحِيلونَ السِّجالَ على السِّجال

(5) **السُّناةَ**’yi, **بالسَّواني** ile sulayan ve akşam vakti gelen erkekler yaptı; böylece onları **يُحِيلونَها** yani suyunu akıtıyorlar.

Ve **السَّانِي**: erkek, deve ve sığır üzerine vâki olur; tıpkı **السانِيَةَ**’nin deve ve dişi deve üzerine olması gibi.

Ve **المَسْنوِيَّةُ**: kendisinden **يُسْنى** olunan kuyu; ve **اسْتَنى** kendisi için; **المُحْكم**’de olduğu gibi.

Ezhârî dedi: denir: **رَكِيَّة مَسْنَوِيَّة**; eğer ipi uzak olup ondan ancak develerden **بالسَّانِيَة** ile su çekiliyorsa.

**وسَنَتِ السَّحابةُ** yağmurla (**تَسْنُو** ve **تَسْني**) ve yağmur seni **سنواً** ve **سنياً** suladı.

Ve bulut yağmuru (**يَسْنُو**).

**وسَنَتِ السَّماءُ** (**تَسْنُو**) **سُنُوّاً**: yani yağmur yağdırdı; bu mecazdır.

**واسْتَنَوْا** kendileri için: su çektikleri zaman; Rü’be dedi:
بأَيِّ غَرْبٍ إذْ غَرَفنا نسْتَنِي

ve Câ‘dî’nin sözü:
كأَنَّ تَبَسُّمَها مَوْهِناً
**سَنا المِسْكِ** حينَ تُحِسُّ النُّعاما

Onun bitki olması câizdir; sanki miskle karışmış gibi. Ve onun ışık olması da câizdir; çünkü yayılma da bir intişardır. Bu, “kokusu yükseldi” dedikleri gibidir; yani yayıldı. “Sanki onun koklaması” diye rivayet olunur; doğru olan odur.

**والسَّناءُ**, med ile: bir şiirde bir yerdir.

Kasr ile: Necd’de bir vadidir.

Bitki için **السَّنا**’nın tesniyesi: **سَنَوانِ** ve **سَنَيانِ**; çünkü o vavlı, yâ’lıdır.

**وسَنَوْتُ الدَّلْوَ سنايَةً**: onu kuyudan çektiğin zaman; bazen **السانِيَةَ**’yi, su çekme manasında **فاعِلَةٍ** üzere bir mastar yaptılar; şair dedi:
يا مَرْحباهُ بحِمارٍ ناهِيَهْ
إذا دَنا قَرَّبْتُه **للسانِيَه**

İstedi: onu **للسّنايَةِ**’ye yaklaştırdım.

Işık manasında **السَّنا**’nın tesniyesi: **سَنَوانِ**; Asma‘î onun için bir fiil bilmedi.

**وسَنَّيْتُ** düğümü ve kilidi: ikisini açtım.

**وتسنَّى** kilit: açıldı.

**وأَسْنَى** ona ödülü: onu yükseltti.

Ve komşuluğunu **أَسْنَى**: onu güzelleştirdi.

**وتَسَنَّيْتُ** onun yanında: **سِنِيْن** ikamet ettim.

Ve onun yanında **سُنَيَّات** ikamet ettim.

Ve **السُّنَيَّاتِ البيضِ** içine düştüler; o, Medine halkı üzerine şiddetlenen yıllardır.

Ve **سَنى المَلِك**’in oğlu: meşhur bir Mısırlı şairdir; adı **هبَةُ اللَّهِ بنُ جَعْفر**’dir.

(

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: سنو

سنو and سنى

سَنَا
1 سَنَا ذ , [aor. يَسْنُو,] inf. n. سُنُوٌّ and سِنَايَةٌ and سِنَاوَةٌ, i. q. سَقَى [as meaning He watered, or irrigated, land]. (M.) [Hence,] one says أَرْضٌ ↓ مَسْنُوَّةٌ and ↓ مَسْنِيَّةٌ, (S, M, K,) meaning Watered, or irrigated, land: (M:) the و in مَسْنِيَّةٌ being changed into ى, (S, M,) in the opinion of Sb, (M,) like as it is in قِنْيَةٌ; (S;) for he knew not سَنَيْتُهَا [as meaning I watered it], holding مَسْنِيَّةٌ to be from [سَنَاهَا having for its aor.] يَسْنُوهَا. (M.) One says [also], سَنَتِ النَّاقَةُ, aor. تَسْنُو, (S, K,) inf. n. [as above, or] سِنَاوَةٌ and سِنَايَةٌ, (TA,) The she-camel watered, or irrigated, land. (S, K, TA.) And السَّحَابَةُ تَسْنُو الأَرْضَ (S, Msb) The cloud waters the land. (Msb.) And سَنَاكَ الغَيْثُ (assumed tropical:) [The rain gave thee water for thy land, or may the rain give thee water], inf. n. سنو and سنى [app. سُنُوٌّ and سُنِىٌّ]. (TA.) And السَّحَابُ يَسْنُو المَطَرَ (assumed tropical:) [The clouds send down rain]. (TA.) And سَنَتِ السَّحَابَةُ بِالمَطَرِ (assumed tropical:) [The cloud watered, or irrigated, with rain], aor. تَسْنُو and تَسْنِى. (M, TA.) And سَنَتِ السَّمَآءُ, aor. تَسْنُو, inf. n. سُنُوٌّ, (tropical:) The sky rained. (TA.) ― -b2- سَنَتِ الدَّابَّةُ, aor. تَسْنِى; (M in art. سنى;) or سَنِيَت, (K, * TA,) aor. تَسْنَى, like تَرْضَى; (K, TA;) The beast [by which is app. meant, in the M, the horse, for it is there added وَغَيْرُهَا, meaning that the verb is said in like manner of other animals, which is the case, for it is generally said of a camel,] was used for the drawing of water upon it [to irrigate land: see سَانِيَةٌ, below]. (M, K.) And سَنَا, aor. يَسْنُو, said of a beast [turning a water-wheel], He turned round about the well. (R, TA.) And القَوْمُ يَسْنُونَ لِأَنْفُسِهِمْ, (S, K,) inf. n. سِنَايَةٌ, and sometimes سانِيَةٌ, (TA,) The people, or party, draw water for themselves; (S, K; [in some copies of the former of which, اـِذَا أَسْقَوْا is erroneously put for اـِذَا اسْتَقَوْا, the reading in both of my copies;]) and so ↓ اِسْتَنَوْأَ لانفسهم. (M, * TA.) And سَنَا عَلَى البَعِيرِ, inf. n. سَنَايَةٌ [app. a mistranscription for سِنَايَةٌ], He drew water upon the camel; which camel is termed سَانِيَةٌ. (MA.) And بَعِيرٌ يُسْنَى عَلَيْهِ A camel upon which water is drawn. (Mgh and Msb in explanation of سَانِيَةٌ.) And بِئْرٌ يُسْنَى مِنْهَا [A well from which water is drawn, app. by means of the camel called سَانِيَة]. (M.) And سَنَوْتُ الدَّلْوَ, inf. n. سِنَايَةٌ, I drew the bucket from the well. (TA.) -A2- سَنَتِ النَّارُ, (M, K,) aor. تَسْنُو, inf. n. سَنَآءٌ, (M,) The fire became high in its light. (M, K.) And سَنَا البَرْقُ, (M, K,) aor. يَسْنُو, inf. n. سَنَآءٌ, (TA,) The lightning shone, shone brightly, or gleamed: (M, K, TA:) [or gleamed upwards, or shot up: for, in the Kur xxiv. 43,] some read, يَكَادُ سَنَآءُ بَرْقِهِ يَدْهَبُ بِالْأَبْصَارِ, meaning The rising and gleaming upwards of his lightning [nearly taketh away the sight, lit. sights]; others reading سَنَا, of which سَنَآء is not a dial. var. (M.) And ↓ اسنى البَرْقُ signifies [in like manner] The lightning shone, or gleamed; or diffused itself, and rose. (M.) And سَنَا اـِلَى مَعَالِى الأُمُورِ (assumed tropical:) He rose [or aspired] to the means of attaining eminence. (M.) And سَنُوَ فِى حَسَبِهِ, inf. n. سَنَآءٌ, (assumed tropical:) He became high, or exalted, in his grounds of pretension to respect or honour. (M.) And سَنِىَ, like رَضِىَ, He (a man, TA) was, or became, high, or exalted, in rank. (K, * TA.) -A3- See also 2, in two places. -A4- And see 5.

سنّاهُ
2 سنّاهُ ذ , (M, TA,) inf. n. تَسْنِيَةٌ, (TA,) He ascended, rose, mounted, got, was, or became, upon it, namely, a thing; (M, TA;) as also ↓ تسنّاهُ. (M.) And البَعِيرُ النَّاقَةَ ↓ تسنّى The he-camel mounted the she-camel to compress her. (K.) -A2- And سنّاهُ, (S, K,) inf. n. as above, (K,) He opened it; (S, K, TA;) namely, a knot, and a lock: (TA:) and made it easy. (S, K, TA. [In the last of these, said to be tropical.]) A poet says,
وَأَعْلَمُ عِلْمًا لَيْسَ بِالظَّنِّ أَنَّهُ
اـِذَا اللّٰهُ سَنَّى عَقْدَ شَىْءٍ تَيَسَّرَا

 [And I know with a knowledge that is not mere opinion, that, when God opens, and makes easy, the tying, or knotting, of a thing, it becomes easy]. (S.) And one says, سَنَّيْتُ الشَّىْءَ, and الأَمْرَ, (assumed tropical:) I opened the way of doing the thing, and the affair. (TA.) And البَابَ ↓ سَنَيْتُ, (K,) inf. n. سنى [app. سَنْىٌ], (TA,) I opened the door; as also ↓ سَنَوْتُهُ; (K, TA;) the verb in this sense having ى and و for its last radical. (TA.) -A3- See also 5.

سَانَيْتُ الرَّجُلَ
3 سَانَيْتُ الرَّجُلَ ذ , (S, M, * K, *) inf. n. مُسَانَاةٌ (TA) [and سِنَآءٌ (see what I have said respecting a verse cited voce سِنٌّ)], (tropical:) I vied with the man in being pleased, well pleased, or content; or I agreed, consented, accorded, or was of one mind or opinion, with him: (S, M, * K: *) and I treated him with gentleness, or blandishment; soothed, or coaxed, him: and behaved well to him in my social intercourse with him: (S, K:) or مُسَانَاةٌ signifies the treating one with gentleness, or blandishment, in suing for a thing: (Az, TA:) or the endeavouring to conciliate one. (TA.) -A2- And ساناهُ, inf. n. مُسَانَاْةٌ and سِنَآءٌ, He hired him for [or by] the year; (M, K;) or he made an engagement, or a contract, with him for work or the like, by the year; like سَانَهَهُ: (K in art. سنه:) and عَامَلَهُ مُسَانَاةً and اِسْتَأْجَرَهُ مَسَانَاةً signify the same as مُسَانَهَةً [q. v.]. (M, TA.)

اسناهُ
4 اسناهُ ذ He raised, exalted, or elevated, him, or it. (S, Msb, K.) ― -b2- اسنى النَّارَ He raised the light of the fire. (M.) ― -b3- اسنى لَهُ الجَائِزَةَ He raised [in value], to him, the جائزة [i. e. gift, or present]. (TA.) And أَسْنَيْنَا لَهُ الجَعَالَةَ We made much and high [in amount], to him, the pay. (Har p. 134.) ― -b4- And اسنى جِوَارَهُ i. q. أَحْسَنَهُ [app. meaning He made good his covenant of protection]. (TA.) -A2- اسنى البَرْقُ The lightning sent its light into the house, or tent, or chamber: or fell upon the ground: or flew along in the clouds; (K, TA;) or, sometimes, elsewhere, not in the clouds: but it is only in the night. (TA.) See also another explanation near the end of the first paragraph. -A3- اسنى القَوْمُ, (S, M, K,) inf. n. اـِسْنَآءٌ, (S) The people, or party, tarried a year (S, K) in a place: (S:) or it signifies أَتَى عَلَيْهِمُ العَامُ [the year passed over them; meaning they remained to the end of the year]. (M.) But أَسْنَتُوا signifies They were afflicted with drought, or barrenness: (S, M, * K: [Freytag has erroneously assigned this signification to اِسْتَنَوْا:]) the و, (S,) or the ى, which is originally و, (M,) being changed into ت, (S, M,) to distinguish between this verb and اسنى in the sense expl. above. (S. [See art. سنت.])

تسنّى
5 تسنّى ذ : see 2, in two places. ― -b2- Also i. q. رقى رقية [in the CK رَقٰى رُقْيَةً, and in my MS. copy of the K رَقَا رُقْيَةً, but correctly رَقِىَ, meaning He ascended: agreeably with this rendering, the inf. n. is expl. in the TK as meaning يوكسكه چقمق:] said of a man. (K, * TA.) -A2- Also It opened, or became opened or open: said of a lock [&c.]. (TA.) ― -b2- It was, or became, facilitated, or easy; and ready, or prepared. (Har pp. 159 and 508.) ― -b3- And i. q. تَسَهَّلَ فِى أُمُورِهِ, said of a man, (K,) i. e. He found, or experienced, ease, or facility, in his affairs. (TK.) -A3- Also i. q. تَرَضَّى: so in the phrase تسنّى فُلَانًا [He sought to please, content, or satisfy, such a one; or he pleased, contented, or satisfied, such a one, after striving, labouring, or toiling]: (K:) but it is said in the M, [app. a mistake, perhaps for the T, for in the M I do not find it,] that سنيت فلانا [by which may be meant either ↓ سَنَيْتُ or ↓ سَنَّيْتُ] means ترضّيته. (TA.) -A4- تَسَنَّيْتُ عِنْدَهُ I remained, stayed, dwelt, or abode, with him, or at his abode, a year; like تَسَنَّهْتُ عِنْدَهُ: (Msb in art. سنه:) or it means ↓ أَقَمْتُ عِنْدَهُ سُنَيَّاتِ [I remained &c., with him, or at his abode, some years; three or more, to ten, years]. (TA.) ― -b2- Hence, (TA,) تسنّى signifies also It became altered [for the worse], (S, K, TA,) accord. to Er-Rلghib, so that it lost its freshness, by the lapse of years: (TA: [see also تَسَنَّهَ:]) but accord. to AA, it is from the phrase in the Kur [xv. 26 and 28 and 33] مِنْ حَمَأٍ مَسْنُونٍ; one of the نs being changed into ى; and is similar to تَقَضَّى for تَقَضَّضَ. (S, TA.)

اِسْتَنَوْا لِأَنْفُسِهِمْ
8 اِسْتَنَوْا لِأَنْفُسِهِمْ ذ : see 1. -A2- استنى النَّارَ He looked at the light of the fire. (IAar, M.)

سَنًا
سَنًا ذ Light: (Msb, MF:) or the light of lightning, (S, M, K,) and of fire: (M:) or the point, or extremity, of the light of lightning: (T, TA:) or light shining or gleaming, or diffusing itself and rising: (Er-Rلghib, TA:) or a high light: and applied also to the shining, or gleaming, of weapons: (Ham p. 271:) MF says that the apparent particularization in the K [&c.] seems to have been taken from the verse of the Kur [xxiv. 43], and that the word is correctly a general term, meaning as expl. in the Msb: (TA:) [it is originally سَنَوٌ, though mentioned in the K as belonging to art. سنى; for] the dual is سَنَوَانِ: As knew not a verb belonging to it. (TA.) -A2- Also [The cassia senna of Linn.; the common senna of medicine; so called in the present day; and also called سَنَامَكَّة, and سَنَا حِجَازِىّ;] a certain plant, (S, M, Msb, K,) used as a medicine; (S, TA;) and recommended in a trad.; (TA;) an attenuant of the yellow bile and the black bile and the phlegm, (K, TA,) howsoever used; (TA;) [and] used as a collyrium; (M;) AHn describes it as a shrub, or small tree, of the [class called] أَغْلَاث [pl. of غَلَثٌ], which is mixed with حِنَّآء, and improves and strengthens its colour, and blackens it; and which has a fruit of such kind that, when it dries up, and is put in motion by the wind, it causes to be heard a sound such as is termed زَجَل [q. v.]: (M in arts. سنو and سنى, and TA:) its name is as above and ↓ سَنَآءٌ: (M, K:) and the n. un. is سَنَاةٌ and سَنَآءَةٌ: (M in arts. سنو and سنى:) the dual of سَنًا is سَنَيَانِ, and some say سَنَوَانِ. (M in art. سنى.) [Accord. to a gloss. in a copy of the S, as stated by Golius, the dual سَنَوَانِ is applied to The leaves of cyprus (or حِنَّآء) and senna mixed together, with which the hair is dyed black.] In the phrase سَنَا المِسْكِ, in a verse of El-Jaadee, the plant [above mentioned] may be meant, as though it were mixed with musk: or it may be from سَنًا signifying “ light; ” because the diffusion of odour is like that of light. (M.) -A3- سَنَا, (JM,) or سَنَا سَنَا, (TA,) without teshdeed, and also with tesh-deed, to the ن, is an Abyssinian expression, meaning حَسُنَ [q. v.], (JM, TA,) occurring in a trad. of Umm-Khلlid; but it is differently related; some saying سَنَهْ سَنَهْ; and some, سَنَان; and pronouncing each with, as well as without, teshdeed: so in the Nh. (TA.)

طَعَامٌ سَنٍ
طَعَامٌ سَنٍ ذ [Food, or wheat,] that has undergone the lapse of years; as also سَنِهٌ. (AZ, TA in art. سنه.)

سَنَةٌ
سَنَةٌ ذ , applied to a portion of time, (M,) signifying A year, syn. حَوْلٌ, (Mgh,) or عَامٌ, (K,) but a distinction is made between عَامٌ and سَنَةٌ, [as has been stated in art. سنه,] (TA,) belongs to arts. سنو and سنه [in both of which it is mentioned in many of the lexicons: see what has been said respecting it in art. سنه in the present work]: (M:) accord. to Suh, in the R, it is from سَنَا, aor. يَسْنُو, said of a beast [turning a water-wheel], meaning “ he turned round about the well; ” so that it signifies a single revolution of the sun; and it is sometimes termed دَارٌ: he says also that it is longer than the عَام, which is applied to the [twelve] Arabian months [collectively]: but سَنَةٌ is also applied to twelve revolutions of the moon: the سَنَة شَمْسِيَّة [or solar year] is three hundred and sixty-five days and a quarter of a day: and the سَنَة قَمَرِيَّة [or lunar year] is three hundred and fifty-four days and a third of a day: it is also said, on the authority of Er-Rلghib, that سَنَةٌ is used as denoting a year in which is difficulty, and drought, or barrenness, or dearth; and عَامٌ, as denoting that in which is ampleness of the means, or circumstances, of life, and abundance of herbage or the like; and by this is explained the nice point in the words of the Kur [xxix. 13], أَلْفَ سَنَةٍ اـِلَّا خَمْسِينَ عَامًا [a thousand years save fifty years]; because the fifty years passed before the mission of the prophet [Noah], before which no harm happened to him from his people; but after his mission, the years were difficult to him. (TA.) [Respecting the dims., (which are سُنّيَّةٌ and سُنَيْهَةٌ, the former accord. to those who make the original of سَنَةٌ to be سَنْوَةٌ, and the latter accord. to those who make it to be سَنْهَةٌ,) and the pls., (which are سَنَوَاتٌ and سَنَهَاتٌ and سِنُونَ and سُنُونَ and سِنِينٌ and سِنِينَ, the last whereof is originally سِنِينٌ, and سُنِىٌّ also,) see سَنَةٌ in art. سنه ― -b2- Also respecting سَنَةٌ used alone as signifying (tropical:) Drought, or barrenness, or vehement or intense drought, see that word in art. سنه. -A2- Also respecting the same word used as an epithet, applied to land (أَرْضٌ), as meaning (tropical:) Affected with drought or barrenness, like سَنْوَآءُ and سَنْهَآءُ, see that same word in art. سنه.]

سَنَةٌ سَنْوَآءُ
سَنَةٌ سَنْوَآءُ ذ (assumed tropical:) A hard, rigorous, or distressing, year. (M, K.) And أَرْضٌ سَنْوَآءٌ (assumed tropical:) A land affected with drought or barrenness [like أَرْضٌ سَنَةٌ]. (TA.) [See also سَنْهَآءُ, in art. سنه.]

سَنَآءٌ
سَنَآءٌ ذ inf. n. of سَنَت said of fire, (M,) and of سَنَا said of lightning, (TA,) and of سَنُوَ. (M.) ― -b2- [Used as a simple subst.,] High, or exalted, rank or condition. (S, * Msb, K, TA.) -A2- See also سَنًا.

سَنِىٌّ
سَنِىٌّ ذ High, or exalted, in rank or condition: (S, M:) as also ↓ سَنَايَا, applied to a man. (K, * TA.)

سُنَيَّةٌ
سُنَيَّةٌ ذ dim. of سَنَةٌ, (S and Msb in art. سنه,) accord. to those who make the latter word to be originally سَنْوَةٌ: (Msb in that art.:) pl. سُنَيَّاتٌ. (K and TA in that art., and TA in the present art.) See 5, last sentence but one; and see also سَنَةٌ, in art. سنه, in four places.

أَخَذَهُ بِسِنَايَتِهِ
أَخَذَهُ بِسِنَايَتِهِ ذ (S, K) and بِصِنَايَتِهِ (S) He took it wholly. (S, K.)

سَنَايَا
سَنَايَا ذ : see سَنِىٌّ.

سَانٍ
سَانٍ ذ Watering: [and drawing water:] applied [as an epithet] to a man and to a camel: pl. سُنَاةٌ; which is applied by Lebeed to men [as meaning] drawing water by means of سَوَانٍ [pl. of سَانِيَةٌ, q. v.]. (TA.)

سَانِيَةٌ
سَانِيَةٌ ذ [a subst. from سَانٍ, made so by the affix ة,] A she-camel, (S, * M, K,) or a camel, (Mgh, Msb,) a he-camel as well as a she-camel, (TA,) upon which water is drawn (S, * M, Mgh, Msb, K, TA) from a [deep] well (Mgh, Msb) [by a man riding or leading it away from the well, it having the two extremities of a long rope tied to the saddle, and the upper end of the wellrope being tied to the middle of the former rope, as expl. voce ثِنَايَةٌ]; i. q. نَاضِحَةٌ: (S, TA:) [it seems also to signify, sometimes, a camel that carries water for irrigating seed-produce; a meaning likewise assigned to نَاضِحَةٌ and نَاضِحٌ:] and a beast (دابّة) that turns round about a well [raising water from it by means of the machine called دُولَاب]: (R, TA:) pl. سَوَانٍ. (S, Mgh, TA.) Hence the prov.,
سَيْرُ السَّوَانِى سَفَرٌ لَا يَنْقَطِعْ
[The course of the beasts that draw water in either of the ways described above is a journey that does not end]. (S, Mgh, TA.) ― -b2- Also the غَرْب [or large bucket with which water is drawn] together with its gear, or apparatus. (M, Mgh, K.) ― -b3- And (assumed tropical:) A cloud watering the earth. (Msb.)

أَرْضٌ مَسْنُوَّةٌ
أَرْضٌ مَسْنُوَّةٌ ذ and مَسْنِيَّةٌ: see 1, second sentence.

مُسَنَّاةٌ
مُسَنَّاةٌ ذ i. q. عَرِمٌ [q. v.]: (S, K:) [or rather] A dam; i. e. a thing constructed [or raised] to keep back the water of a torrent; (Mgh;) a [kind of] wall built in the face of water: (Msb in art. سن:) so called because there are in it sluices, or openings for the water, according to what may be required; from سَنَّيْتُ الشَّىْءَ, and الأَمْرَ, expl. above: so in the T: (TA:) pl. مُسَنَّيَاتٌ. (MA.)

مَسْنَوِيَّةٌ
مَسْنَوِيَّةٌ ذ , (M, TA,) or بِئْرٌ مَسْنَوِيَّةٌ, (Az, TA,) A well (Az, M, TA) of which the rope is long, (Az, TA,) from which one draws water only by means of the camel called سَانِيَة. (Az, M, * TA.)

##### Türkçe

سنو ve سنى

**سَنَا**
1 **سَنَا** ذ , [muzârîsi **يَسْنُو**,] mastarı **سُنُوٌّ** ve **سِنَايَةٌ** ve **سِنَاوَةٌ**, **سَقَى** ile aynı (yani: O, araziyi suladı, yahut sulama yaptı). (M.) [Bundan dolayı,] **أَرْضٌ** ↓ **مَسْنُوَّةٌ** ve ↓ **مَسْنِيَّةٌ**, (S, M, K,) denir; mânâsı: Sulanmış, yahut sulama yapılmış arazi: (M:) **مَسْنِيَّةٌ**’deki **و**’nun **ى**’ya çevrilmiş olması, (S, M,) Sb’nin görüşüne göre, (M,) **قِنْيَةٌ**’de olduğu gibidir; (S;) zira o, **سَنَيْتُهَا**’yı [“onu suladım” mânâsında] bilmezdi; **مَسْنِيَّةٌ**’yi, [muzârîsi] **يَسْنُوهَا** olan **سَنَاهَا**’dan sayarak. (M.) [Yine] denir: **سَنَتِ النَّاقَةُ**, muzârîsi **تَسْنُو**, (S, K,) mastarı [yukarıdaki gibi, yahut] **سِنَاوَةٌ** ve **سِنَايَةٌ**, (TA,) Dişi deve araziyi suladı, yahut sulama yaptı. (S, K, TA.) Ve **السَّحَابَةُ تَسْنُو الأَرْضَ** (S, Msb) Bulut araziyi sular. (Msb.) Ve **سَنَاكَ الغَيْثُ** (mecaz kabul edilerek:) [Yağmur sana arazin için su verdi; yahut yağmur sana su versin], mastarı **سنو** ve **سنى** [görünüşe göre **سُنُوٌّ** ve **سُنِىٌّ**]. (TA.) Ve **السَّحَابُ يَسْنُو المَطَرَ** (mecaz kabul edilerek:) [Bulutlar yağmur indirir]. (TA.) Ve **سَنَتِ السَّحَابَةُ بِالمَطَرِ** (mecaz kabul edilerek:) [Bulut yağmur ile suladı, yahut sulama yaptı], muzârîsi **تَسْنُو** ve **تَسْنِى**. (M, TA.) Ve **سَنَتِ السَّمَآءُ**, muzârîsi **تَسْنُو**, mastarı **سُنُوٌّ**, (mecaz:) Gök yağmur yağdırdı. (TA.) ― -b2- **سَنَتِ الدَّابَّةُ**, muzârîsi **تَسْنِى**; (M, “سنى” maddesinde;) yahut **سَنِيَت**, (K, * TA,) muzârîsi **تَسْنَى**, **تَرْضَى** gibi; (K, TA;) Hayvan (ki bununla M’de görünüşe göre at kastedilmiştir; çünkü orada **وَغَيْرُهَا** ilâve edilmiştir; mânâsı: fiil diğer hayvanlar hakkında da aynı şekilde söylenir; durum böyledir; zira genellikle deve hakkında söylenir) onun üzerinde su çekmek için kullanıldı [araziyi sulamak için: aşağıda **سَانِيَةٌ**’ye bak]. (M, K.) Ve **سَنَا**, muzârîsi **يَسْنُو**, bir hayvan hakkında [su dolabını çeviren], O, kuyu etrafında döndü. (R, TA.) Ve **القَوْمُ يَسْنُونَ لِأَنْفُسِهِمْ**, (S, K,) mastarı **سِنَايَةٌ**, ve bazen **سانِيَةٌ**, (TA,) Kavim, yahut topluluk, kendileri için su çeker; (S, K; [birincisinin bazı nüshalarında, her iki nüshamda da okunuş olan **اـِذَا اسْتَقَوْا** yerine yanlışlıkla **اـِذَا أَسْقَوْا** konmuştur;]) ve bunun gibi ↓ **اِسْتَنَوْأَ** **لانفسهم**. (M, * TA.) Ve **سَنَا عَلَى البَعِيرِ**, mastarı **سَنَايَةٌ** [görünüşe göre **سِنَايَةٌ** yerine yanlış yazımdır], O, deve üzerinde su çekti; bu deveye **سَانِيَةٌ** denir. (MA.) Ve **بَعِيرٌ يُسْنَى عَلَيْهِ** Üzerinde su çekilen deve. (Mgh ve Msb, **سَانِيَةٌ**’nin açıklamasında.) Ve **بِئْرٌ يُسْنَى مِنْهَا** [Ondan su çekilen kuyu; görünüşe göre **سَانِيَةٌ** denilen deve vasıtasıyla]. (M.) Ve **سَنَوْتُ الدَّلْوَ**, mastarı **سِنَايَةٌ**, Ben kovayı kuyudan çektim. (TA.) -A2- **سَنَتِ النَّارُ**, (M, K,) muzârîsi **تَسْنُو**, mastarı **سَنَآءٌ**, (M,) Ateş ışığında yükseldi. (M, K.) Ve **سَنَا البَرْقُ**, (M, K,) muzârîsi **يَسْنُو**, mastarı **سَنَآءٌ**, (TA,) Şimşek parladı, parlak parladı, yahut ışıldadı: (M, K, TA:) [yahut yukarı doğru ışıldadı, yahut yükseldi: çünkü Kur’ân xxiv. 43’te] bazıları **يَكَادُ سَنَآءُ بَرْقِهِ يَدْهَبُ بِالْأَبْصَارِ** okur; mânâsı: Onun şimşeğinin yükselmesi ve yukarı doğru ışıldaması [neredeyse görmeyi giderir, lafzen: görmeleri]; başkaları **سَنَا** okur; bunun **سَنَآء**’u lehçe varyantı değildir. (M.) Ve ↓ **اسنى البَرْقُ** [aynı şekilde] şu mânâya gelir: Şimşek parladı, yahut ışıldadı; yahut yayıldı ve yükseldi. (M.) Ve **سَنَا اـِلَى مَعَالِى الأُمُورِ** (mecaz kabul edilerek:) O, yüceliğe erişmenin vasıtalarına yükseldi [yahut yöneldi]. (M.) Ve **سَنُوَ فِى حَسَبِهِ**, mastarı **سَنَآءٌ**, (mecaz kabul edilerek:) O, saygı yahut şeref iddiasının dayanaklarında yüksek oldu, yahut yüceldi. (M.) Ve **سَنِىَ**, **رَضِىَ** gibi, O (bir adam, TA) mertebede yüksek oldu, yahut yüceldi. (K, * TA.) -A3- Ayrıca 2’ye, iki yerde, bak. -A4- Ve 5’e bak.

**سنّاهُ**
2 **سنّاهُ** ذ , (M, TA,) mastarı **تَسْنِيَةٌ**, (TA,) O, onun üzerine çıktı, yükseldi, bindi, ulaştı, onun üzerinde oldu, yahut onun üzerinde oldu hâle geldi; yani bir şeyin üzerine; (M, TA;) bunun gibi ↓ **تسنّاهُ**. (M.) Ve **البَعِيرُ** **النَّاقَةَ** ↓ **تسنّى** Erkek deve, dişi deveye onu sıkıştırmak için bindi. (K.) -A2- Ve **سنّاهُ**, (S, K,) mastarı yukarıdaki gibi, (K,) O, onu açtı; (S, K, TA;) yani bir düğümü ve bir kilidi: (TA:) ve onu kolay kıldı. (S, K, TA. [Bunların sonuncusunda, mecaz olduğu söylenmiştir.]) Bir şair der ki,

وَأَعْلَمُ عِلْمًا لَيْسَ بِالظَّنِّ أَنَّهُ
اـِذَا اللّٰهُ سَنَّى عَقْدَ شَىْءٍ تَيَسَّرَا

[Ve ben, sırf zan olmayan bir bilgi ile bilirim ki, Allah açtığı ve bir şeyin bağlanmasını yahut düğümlenmesini kolaylaştırdığı zaman, o kolay olur]. (S.) Ve denir: **سَنَّيْتُ الشَّىْءَ** ve **الأَمْرَ**, (mecaz kabul edilerek:) şeyi ve işi yapmanın yolunu açtım. (TA.) Ve **البَابَ** ↓ **سَنَيْتُ**, (K,) mastar **سنى** [görünüşe göre **سَنْىٌ**], (TA,) kapıyı açtım; ↓ **سَنَوْتُهُ** da böyledir; (K, TA;) bu mânâda fiilin son kök harfi olarak **ى** ve **و** vardır. (TA.) -A3- 5’e de bak.

**سَانَيْتُ الرَّجُلَ**
3 **سَانَيْتُ الرَّجُلَ** ذ , (S, M, * K, *) mastar **مُسَانَاةٌ** (TA) [ve **سِنَآءٌ** (bk. **سِنٌّ** maddesinde zikrettiğim bir beyit hakkında söylediklerim)], (mecaz:) adamla hoşnut olmakta, pek hoşnut olmakta yahut razı olmakta yarıştım; yahut onunla uyuştum, razı oldum, mutabık kaldım, yahut onunla aynı görüşte yahut kanaatte oldum: (S, M, * K: *) ve ona yumuşaklıkla yahut tatlılıkla muamele ettim; onu yatıştırdım yahut kandırdım: ve onunla sosyal münasebetimde ona iyi davrandım: (S, K:) yahut **مُسَانَاةٌ**, bir şeyi istemede birine yumuşaklıkla yahut tatlılıkla muamele etmektir: (Az, TA:) yahut birini gönlünü almaya çalışmaktır. (TA.) -A2- Ve **ساناهُ**, mastar **مُسَانَاْةٌ** ve **سِنَآءٌ**, onu yıl üzere kiraladı; (M, K;) yahut onunla iş yahut benzeri için yıl üzere bir anlaşma yahut akit yaptı; **سَانَهَهُ** gibidir: (K, **سنه** maddesinde:) ve **عَامَلَهُ مُسَانَاةً** ve **اِسْتَأْجَرَهُ مَسَانَاةً**, **مُسَانَهَةً** ile aynı mânâyı ifade eder [bk.]. (M, TA.)

**اسناهُ**
4 **اسناهُ** ذ Onu yahut onu (şeyi) yükseltti, yüceltti yahut yukarı kaldırdı. (S, Msb, K.) ― -b2- **اسنى النَّارَ** Ateşin ışığını yükseltti. (M.) ― -b3- **اسنى لَهُ الجَائِزَةَ** Ona **الجائزة**’yi [yani hediye yahut armağanı] (değerce) yükseltti. (TA.) Ve **أَسْنَيْنَا لَهُ الجَعَالَةَ** Ona ücreti çok ve yüksek (miktarda) yaptık. (Har s. 134.) ― -b4- Ve **اسنى جِوَارَهُ** **أَحْسَنَهُ** ile aynı mânâdadır [görünüşe göre: himaye ahdini iyi yaptı]. (TA.) -A2- **اسنى البَرْقُ** Şimşek ışığını eve yahut çadıra yahut odaya gönderdi: yahut yere düştü: yahut bulutlarda uçtu; (K, TA;) yahut bazen, başka yerde, bulutlarda değil: fakat bu ancak gecededir. (TA.) Birinci paragrafın sonuna yakın başka bir açıklamaya da bak. -A3- **اسنى القَوْمُ**, (S, M, K,) mastar **اـِسْنَآءٌ**, (S) kavim yahut topluluk bir yerde bir yıl kaldı (S, K): (S:) yahut **أَتَى عَلَيْهِمُ العَامُ** mânâsınadır [yıl üzerlerinden geçti; yani yılın sonuna kadar kaldılar]. (M.) Fakat **أَسْنَتُوا**: kuraklıkla yahut kısırlıkla musibetlendiler demektir: (S, M, * K: [Freytag bu mânâyı yanlışlıkla **اِسْتَنَوْا**’ya vermiştir:]) **و**, (S,) yahut aslı **و** olan **ى**, (M,) bu fiil ile yukarıda açıklanan mânâdaki **اسنى** arasında ayırt etmek için **ت**’ye çevrilmiştir. (S. [**سنت** maddesine bak.])

**تسنّى**
5 **تسنّى** ذ : iki yerde 2’ye bak. ― -b2- Ayrıca **رقى رقية** ile aynı mânâdadır [CK’de **رَقٰى رُقْيَةً**, ve K’nın bende bulunan yazma nüshasında **رَقَا رُقْيَةً**, fakat doğru olan **رَقِىَ**, mânâsı: yükseldi: bu tercümeye uygun olarak mastar TK’da **يوكسكه چقمق** mânâsında açıklanmıştır:] bir adam hakkında söylenir. (K, * TA.) -A2- Ayrıca açıldı, yahut açılmış yahut açık oldu: kilit vb. hakkında söylenir. (TA.) ― -b2- Kolaylaştırıldı yahut kolay oldu; ve hazır yahut hazırlanmış oldu. (Har s. 159 ve 508.) ― -b3- Ve **تَسَهَّلَ فِى أُمُورِهِ** ile aynı mânâdadır, bir adam hakkında söylenir, (K,) yani işlerinde kolaylık yahut kolaylaştırma buldu yahut tecrübe etti. (TK.) -A3- Ayrıca **تَرَضَّى** ile aynı mânâdadır: **تسنّى فُلَانًا** ibaresinde böyledir [falancayı hoşnut etmeye, razı etmeye yahut tatmin etmeye çalıştı; yahut çabaladıktan, emek verdikten yahut yorulduktan sonra onu hoşnut etti, razı etti yahut tatmin etti]: (K:) fakat M’de, [görünüşe göre T yerine bir hata; zira M’de onu bulmuyorum,] **سنيت فلانا** [bununla ya ↓ **سَنَيْتُ** yahut ↓ **سَنَّيْتُ** kastedilmiş olabilir] **ترضّيته** mânâsındadır denilmiştir. (TA.) -A4- **تَسَنَّيْتُ عِنْدَهُ** Onun yanında yahut ikametgâhında bir yıl kaldım, durdum, ikamet ettim yahut barındım; **تَسَنَّهْتُ عِنْدَهُ** gibidir: (Msb, **سنه** maddesinde:) yahut mânâsı ↓ **أَقَمْتُ عِنْدَهُ سُنَيَّاتِ**’tir [onun yanında yahut ikametgâhında birkaç yıl; üç yahut daha fazla, ona kadar, yıl kaldım]. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı, (TA,) **تسنّى** ayrıca: yılların geçmesiyle tazeliğini kaybedecek şekilde değişti [kötüye doğru] mânâsına da gelir, (S, K, TA,) Er-Râghib’e göre: (TA: [**تَسَنَّهَ**’ye de bak:]) fakat AA’ya göre, Kur’ân’daki [xv. 26 ve 28 ve 33] **مِنْ حَمَأٍ مَسْنُونٍ** ibaresindendir; **ن**’lerden biri **ى**’ye çevrilmiştir; ve **تَقَضَّى**’nın **تَقَضَّضَ** yerine olması gibidir. (S, TA.)

**اِسْتَنَوْا لِأَنْفُسِهِمْ**
8 **اِسْتَنَوْا لِأَنْفُسِهِمْ** ذ : 1’e bak. -A2- **استنى النَّارَ** Ateşin ışığına baktı. (IAar, M.)

**سَنًا**
**سَنًا** ذ Işık: (Msb, MF:) yahut şimşeğin ışığı, (S, M, K,) ve ateşin (ışığı): (M:) yahut şimşeğin ışığının ucu yahut nihayeti: (T, TA:) yahut parlayan yahut ışıldayan, yahut yayılıp yükselen ışık: (Er-Râghib, TA:) yahut yüksek bir ışık: ve silahların parlamasına yahut ışıldamasına da uygulanır: (Ham s. 271:) MF der ki K’daki vb. görünür tahsis, Kur’ân’daki [xxiv. 43] ayetten alınmış gibidir; ve kelime doğru olarak Msb’de açıklandığı üzere genel bir terimdir: (TA:) [aslı **سَنَوٌ**’dur, her ne kadar K’da **سنى** maddesine ait olarak zikredilmişse de; zira] tesniyesi **سَنَوَانِ**’dir: As, ona ait bir fiil bilmedi. (TA.) -A2- Ayrıca [Linn.’in cassia senna’sı; tıbbın yaygın senna’sı; günümüzde böyle adlandırılır; ve ayrıca **سَنَامَكَّة** ve **سَنَا حِجَازِىّ** diye de adlandırılır;] belirli bir bitki, (S, M, Msb, K,) ilaç olarak kullanılan; (S, TA;) ve bir rivayette tavsiye edilen; (TA;) nasıl kullanılırsa kullanılsın sarı safrayı ve kara safrayı ve balgamı incelten, (K, TA;) (TA;) [ve] sürme olarak kullanılan; (M;) AHn onu, **أَغْلَاث** [**غَلَثٌ**’un çoğulu] sınıfından bir çalı yahut küçük ağaç olarak niteler; bu, **حِنَّآء** ile karıştırılır, onun rengini iyileştirir ve güçlendirir, ve onu siyahlaştırır; ve bunun öyle bir türden meyvesi vardır ki, kuruduğunda ve rüzgâr onu hareket ettirdiğinde, **زَجَل** diye adlandırılan bir ses işitilmesine sebep olur [bk.]: (M, **سنو** ve **سنى** maddelerinde, ve TA:) adı yukarıdaki gibidir ve ↓ **سَنَآءٌ**’dur: (M, K:) tekili **سَنَاةٌ** ve **سَنَآءَةٌ**’dir: (M, **سنو** ve **سنى** maddelerinde:) **سَنًا**’nın tesniyesi **سَنَيَانِ**’dir; bazıları **سَنَوَانِ** der. (M, **سنى** maddesinde.) [Golius’un, S’nin bir nüshasındaki bir haşiyeye dayanarak aktardığına göre, tesniye **سَنَوَانِ**, saçın siyaha boyandığı, servi (yahut **حِنَّآء**) yaprakları ile senna’nın karıştırılmış hâline uygulanır.] El-Jaadee’nin bir beytindeki **سَنَا المِسْكِ** ibaresinde, yukarıda zikredilen bitki kastedilmiş olabilir; sanki misk ile karıştırılmış gibi: yahut **سَنًا** “ışık” mânâsından olabilir; çünkü kokunun yayılması ışığın yayılması gibidir. (M.) -A3- **سَنَا**, (JM,) yahut **سَنَا سَنَا**, (TA,) şedde olmaksızın, ve ayrıca **ن** üzerine şedde ile, Habeşçe bir ifadedir; **حَسُنَ** mânâsındadır [bk.], (JM, TA,) Ümm-Hâlid’in bir rivayetinde vârid olmuştur; fakat farklı rivayet edilmiştir; bazıları **سَنَهْ سَنَهْ** demiş; bazıları, **سَنَان**; ve her birini şedde ile de şeddesiz de telaffuz etmiştir: Nh’de böyledir. (TA.)

**طَعَامٌ سَنٍ**
**طَعَامٌ سَنٍ** ذ [Yiyecek yahut buğday,] yılların geçmesine uğramış olan; **سَنِهٌ** de böyledir. (AZ, TA, **سنه** maddesinde.)

**سَنَةٌ**
**سَنَةٌ** ذ , bir zaman parçasına uygulanır, (M,) Bir yıl mânâsındadır, eş anlamlısı **حَوْلٌ**, (Mgh,) yahut **عَامٌ**, (K,) fakat **عَامٌ** ile **سَنَةٌ** arasında bir ayrım yapılır, [**سنه** maddesinde beyan edildiği üzere,] (TA,) **سنو** ve **سنه** maddelerine aittir [ikisinde de birçok sözlükte zikredilmiştir: bu eser içinde **سنه** maddesinde onun hakkında söylenenlere bak]: (M:) Suh’a göre, R’de, bu **سَنَا**’dandır; muzârisi **يَسْنُو**, su dolabı çeviren bir hayvan hakkında söylenir; mânâsı “kuyunun etrafında döndü”; böylece güneşin tek bir devri mânâsına gelir; ve bazen **دَارٌ** diye adlandırılır: o ayrıca der ki, bu, [topluca] Arap aylarına uygulanan **عَام**’dan daha uzundur: fakat **سَنَةٌ**, ayın on iki devrine de uygulanır: **سَنَة شَمْسِيَّة** [yahut güneş yılı] üç yüz altmış beş gün ve günün dörtte biridir: ve **سَنَة قَمَرِيَّة** [yahut ay yılı] üç yüz elli dört gün ve günün üçte biridir: ayrıca Er-Râghib’in otoritesine göre, **سَنَةٌ**, içinde zorluk ve kuraklık yahut kısırlık yahut kıtlık bulunan yılı ifade ederek kullanılır; ve **عَامٌ**, içinde geçim vasıtalarının yahut hayat şartlarının genişliği ve otun vb. bolluğu bulunan yılı ifade ederek: ve bununla Kur’ân’daki [xxix. 13] **أَلْفَ سَنَةٍ اـِلَّا خَمْسِينَ عَامًا** sözündeki ince nokta açıklanır [bin yıl, elli yıl hariç]; çünkü elli yıl, peygamber [Nûh]’un risaletinden önce geçti; ondan önce kavminden ona bir zarar olmadı; fakat risaletinden sonra yıllar ona zor oldu. (TA.) [Tasğirleri hakkında, (ki bunlar **سُنّيَّةٌ** ve **سُنَيْهَةٌ**’dir; birincisi **سَنَةٌ**’nin aslını **سَنْوَةٌ** yapanlara göre, ikincisi aslını **سَنْهَةٌ** yapanlara göre,) ve çoğulları hakkında, (ki bunlar **سَنَوَاتٌ** ve **سَنَهَاتٌ** ve **سِنُونَ** ve **سُنُونَ** ve **سِنِينٌ** ve **سِنِينَ**’dir; sonuncusu aslında **سِنِينٌ**’dir; ve **سُنِىٌّ** de,) **سنه** maddesinde **سَنَةٌ**’ye bak ― -b2- Ayrıca **سَنَةٌ**’nin tek başına (mecaz:) Kuraklık yahut kısırlık yahut şiddetli kuraklık mânâsında kullanılması hakkında, **سنه** maddesinde o kelimeye bak. -A2- Ayrıca aynı kelimenin, araziye (**أَرْضٌ**) sıfat olarak kullanılıp (mecaz:) **سَنْوَآءُ** ve **سَنْهَآءُ** gibi kuraklık yahut kısırlıkla etkilenmiş mânâsına gelmesi hakkında, **سنه** maddesinde yine o kelimeye bak.]

**سَنَةٌ سَنْوَآءُ**
**سَنَةٌ سَنْوَآءُ** ذ (mecaz kabul edilerek:) sert, çetin yahut sıkıntılı bir yıl. (M, K.) Ve **أَرْضٌ سَنْوَآءٌ** (mecaz kabul edilerek:) kuraklık yahut kısırlıkla etkilenmiş bir arazi [**أَرْضٌ سَنَةٌ** gibi]. (TA.) [**سنه** maddesinde **سَنْهَآءُ**’a da bak.]

**سَنَآءٌ**
**سَنَآءٌ** ذ ateş hakkında söylenen **سَنَت**’in mastarıdır, (M,) ve şimşek hakkında söylenen **سَنَا**’nın, (TA,) ve **سَنُوَ**’nun. (M.) ― -b2- [Basit isim olarak kullanılarak,] yüksek yahut yüce mertebe yahut hâl. (S, * Msb, K, TA.) -A2- **سَنًا**’ya da bak.

**سَنِىٌّ**
**سَنِىٌّ** ذ mertebe yahut hâlce yüksek yahut yüce: (S, M:) ve ↓ **سَنَايَا** da böyledir, bir adama uygulanır. (K, * TA.)

**سُنَيَّةٌ**
**سُنَيَّةٌ** ذ **سَنَةٌ**’nin tasğiridir, (S ve Msb, **سنه** maddesinde,) son kelimenin aslını **سَنْوَةٌ** yapanlara göre: (Msb, o maddede:) çoğulu **سُنَيَّاتٌ**. (K ve TA, o maddede, ve TA, bu maddede.) 5’e, sondan bir önceki cümleye bak; ve ayrıca **سنه** maddesinde **سَنَةٌ**’ye, dört yerde, bak.

**أَخَذَهُ بِسِنَايَتِهِ**
**أَخَذَهُ بِسِنَايَتِهِ** ذ (S, K) ve **بِصِنَايَتِهِ** (S) Onu bütünüyle aldı. (S, K.)

**سَنَايَا**
**سَنَايَا** ذ : **سَنِىٌّ**’ye bak.

**سَانٍ**
**سَانٍ** ذ sulayan: [ve su çeken:] bir adama ve bir deveye sıfat olarak uygulanır: çoğulu **سُنَاةٌ**; Lebeed bunu, **سَوَانٍ** [**سَانِيَةٌ**’nin çoğulu, bk.] vasıtasıyla su çekenler mânâsında, adamlara uygular. (TA.)

**سَانِيَةٌ**
**سَانِيَةٌ** ذ [**سَانٍ**’den bir isimdir; **ة** ilavesiyle böyle yapılmıştır,] dişi deve, (S, * M, K,) yahut deve, (Mgh, Msb,) erkek deve de dişi deve de, (TA,) onun üzerinde su çekilen, (S, * M, Mgh, Msb, K, TA) derin bir kuyudan (Mgh, Msb) [bir adamın ona binerek yahut onu kuyudan uzaklaştırarak; uzun bir ipin iki ucunun semere bağlanmış olması ve kuyu ipinin üst ucunun da önceki ipin ortasına bağlanmış olmasıyla; **ثِنَايَةٌ** maddesinde açıklandığı üzere]; **نَاضِحَةٌ** ile aynı mânâdadır: (S, TA:) [bazen, ekin mahsulünü sulamak için su taşıyan deve mânâsına da geldiği görülür; bu mânâ **نَاضِحَةٌ** ve **نَاضِحٌ**’a da verilmiştir:] ve kuyu etrafında dönüp [**دُولَاب** denilen makine vasıtasıyla] ondan su yükselten bir hayvan (**دابّة**): (R, TA:) çoğulu **سَوَانٍ**. (S, Mgh, TA.) Bundan dolayı darbımesel:
**سَيْرُ السَّوَانِى سَفَرٌ لَا يَنْقَطِعْ**
[Su çeken hayvanların, yukarıda açıklanan iki yoldan herhangi biriyle, gidişi, bitmeyen bir yolculuktur]. (S, Mgh, TA.) ― -b2- Ayrıca **غَرْب** [yahut su çekilen büyük kova] teçhizatı yahut aletiyle birlikte. (M, Mgh, K.) ― -b3- Ve (mecaz kabul edilerek:) yeri sulayan bir bulut. (Msb.)

**أَرْضٌ مَسْنُوَّةٌ**
**أَرْضٌ مَسْنُوَّةٌ** ذ ve **مَسْنِيَّةٌ**: 1’e, ikinci cümleye bak.

**مُسَنَّاةٌ**
**مُسَنَّاةٌ** ذ **عَرِمٌ** ile aynı mânâdadır [bk.]: (S, K:) [yahut daha doğrusu] bir bent; yani sel suyunu geri tutmak için yapılmış [yahut yükseltilmiş] bir şey; (Mgh;) suyun karşısına yapılmış bir [tür] duvar: (Msb, **سن** maddesinde:) buna, ihtiyaç olana göre su için savaklar yahut açıklıklar bulunduğundan dolayı bu ad verilmiştir; yukarıda açıklanan **سَنَّيْتُ الشَّىْءَ** ve **الأَمْرَ**’den: T’de böyledir: (TA:) çoğulu **مُسَنَّيَاتٌ**. (MA.)

**مَسْنَوِيَّةٌ**
**مَسْنَوِيَّةٌ** ذ , (M, TA,) yahut **بِئْرٌ مَسْنَوِيَّةٌ**, (Az, TA,) bir kuyu, (Az, M, TA) ipi uzun olan, (Az, TA,) ondan ancak **سَانِيَةٌ** denilen deve vasıtasıyla su çekilen. (Az, M, * TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: سنو

سَنَا
سَنَا U ( n. ac. سَنْو 1 ,  سِنَاوَة [ 23t ] .

سِنَايَة
سِنَايَة [ 28tI ] ,  سُنُوّ [ 27 ] ),
a.  Watered, irrigated.

b.  [ La ], Drew water for.

c.  Shone, gleamed; flared, flamed, blazed.

##### Türkçe

سَنَا
**سَنَا** U (isim mastar: **سَنْو** 1, **سِنَاوَة** [23t]).

سِنَايَة
**سِنَايَة** [28tI], **سُنُوّ** [27]),
a. Sulanmış, sulanmış (irrigated).

b. [La], için su çekti.

c. Parladı, ışıldadı; alevlendi, alev aldı, tutuştu.

#### Madde başı: سني

سَنِيَ
سَنِيَ A ( n. ac. سَنَآء [ 22A ] ),
a.  Was, became high, elevated, exalted; was eminent, illustrious, distinguished.

سَنَّيَ
سَنَّيَ II ,
a.  Made easy, facilitated.

b.  Opened.

سَاْنَيَ
سَاْنَيَ III ,
a.  Made a contract with for a twelvemonth, engaged by the year.

b.  Was gentle with.

أَسْنَيَ
أَسْنَيَ IV ,
a.  Raised, exalted.

b.  Stayed, tarried, remained for a year.

c.  Shone, gleamed.

تَسَنَّيَ
تَسَنَّيَ V ,
a.  Was easy; was made easy, facilitated; was ready, prepared.

b.  Was at ease, comfortable.

c.  Was changed, altered, deteriorated; was old, worn.

d.  Contented, satisfied.

سَنًا
سَنًا [ 4A ],
a.  Light; brightness; shining, gleaming.

b.  Senna.

c.  A kind of silk.

سَنَوِيّ
سَنَوِيّ [ 4yi ],
a.  Yearly, annual.

سَانِيَة
سَانِيَة [ 21t ] , ( pl. سَوَانٍ [ 41 ] ),
a.  Water-wheel.

سَنَآء
سَنَآء [ 22A ],
a.  High, exalted rank; grandeur.

سَنِيّ
سَنِيّ [ 25I ],
a.  High, lofty, exalted.

b.  Brilliant, splendid, magnificent.

سَنْوَآ
سَنْوَآ [ 42 ],
a.  Barren, sterile year.

سَنَة
سَنَة (
a.  for سَنَوَة ), ( pl. سِنُوْن ,  سَنَوَات ), Year; twelvemonth.

b.  Barren ( year ).

c.  Barrenness, dearth.

سُنُوْنُو
سُنُوْنُو
a.  [ coll. ], Swallow ( bird ).

##### Türkçe

**سَنِيَ**
**سَنِيَ** A ( n. ac. **سَنَآء** [ 22A ] ),
a. Yüksek oldu, yüceldi, ululandı; seçkin oldu, şanlı oldu, temayüz etmiş oldu.

**سَنَّيَ**
**سَنَّيَ** II ,
a. Kolaylaştırdı, kolay kıldı.

b. Açtı.

**سَاْنَيَ**
**سَاْنَيَ** III ,
a. Bir yıllığına sözleşme yaptı; yıllık olarak tuttu.

b. Yumuşak davrandı.

**أَسْنَيَ**
**أَسْنَيَ** IV ,
a. Yükseltti, yüceltti.

b. Bir yıl kaldı, oyalandı, durdu.

c. Parladı, ışıldadı.

**تَسَنَّيَ**
**تَسَنَّيَ** V ,
a. Kolay oldu; kolay kılındı, kolaylaştırıldı; hazır oldu, hazırlanmış oldu.

b. Rahat oldu, konforlu oldu.

c. Değişti, bozuldu, kötüleşti; eskidi, yıprandı.

d. Kanaat etti, razı oldu.

**سَنًا**
**سَنًا** [ 4A ],
a. Işık; parlaklık; parıldama, ışıldama.

b. Sinameki.

c. Bir tür ipek.

**سَنَوِيّ**
**سَنَوِيّ** [ 4yi ],
a. Yıllık, senelik.

**سَانِيَة**
**سَانِيَة** [ 21t ] , ( pl. **سَوَانٍ** [ 41 ] ),
a. Su çarkı.

**سَنَآء**
**سَنَآء** [ 22A ],
a. Yüksek, yüce rütbe; azamet.

**سَنِيّ**
**سَنِيّ** [ 25I ],
a. Yüksek, yüce, ulvî.

b. Parlak, görkemli, muhteşem.

**سَنْوَآ**
**سَنْوَآ** [ 42 ],
a. Kısır, verimsiz yıl.

**سَنَة**
**سَنَة** (
a. **سَنَوَة** için ), ( pl. **سِنُوْن** , **سَنَوَات** ), Yıl; bir yıllık süre.

b. Kısır (yıl).

c. Kısırlık, kıtlık.

**سُنُوْنُو**
**سُنُوْنُو**
a. [ topl. ], Kırlangıç (kuş).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

#### Madde başı: سنو

سنو
سَنَا - يَسْنُو - سَنَا

سَنَا - يَسْنُوْ + الكائن (الضوء أو النار): يسطع ضياؤه بقوة وشدة
سِيْناء: على وزن " فـِعلاء": اسم آلة من " سنا - يَسْنُوْ ": وهو كذلك اسم شبه جزيرة صحراوية بين فلسطين ومصر: ويبدو والله أعلم أنها سميت بذلك لشدة ضيائها
سِيْنِيْن: على وزن " فـِعلين": اسم فعل بمعنى مفعول من " سَنَا - يَسْنُوْ ": الذي توهج وأضاء بشدة: وهو كذلك اسم آخر لشبه جزيرة صحراوية بين فلسطين ومصر: ويبدو، والله أعلم، أنها سميت بذلك لشدة ضيائها
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " إصدار الأجسام للضياء من ذاتها بدرجاته "، وهي:
ثَقَبَ - يَثْقُبُ، وَهَجَ - يَهِجُ، بَرَقَ - يَبْرُقُ، سَنَا - يَسْنُو، ضَاءَ - يَضُوْءُ، نَارَ - يَنُوْرُ
سنا
 	﴿أَلَمْ تَرَى أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنْ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ(43)﴾ النور
سينين
 	﴿وطور سينين (2)﴾ التين
سيناء
 ﴿وشجرة تخرج من طور سيناء تنبت بالدهن وصبغ للآكلين(20)﴾ المؤمنون
مختار الصحاح
● [سنا] س ن ا: السَّنَا مقصور ضوء البرق والسنا أيضا نبت يتداوى به و السَّنَاءُ من الرفعة ممدود و السَّنِيُّ الرفيع و أسْنَاهُ رفعه و سَنَّاهُ تَسْنِيَةً فتحه وسهله الفراء تَسَنَّى تغير وقال أبو عمرو لم يتسن أي لم يتغير من قوله تعالى ﴿من حمإ مسنون﴾ أي متغير فأبدل من إحدى النونات ياء مثل تقضَّى من تقضَّضَ و المُسَنَّاةُ العرم و السَّانِيةُ الناضحة وهي الناقة التي يسقى عليها وفي المثل سير السَّوَاني سفر لا ينقطع و السَّنَةُ إذا قلته بالهاء وجعلت نقصانه الواو فهو من هذا الباب تقول أسْنَى القوم إذا لبثوا في موضع سنة
الراغب
سنا
- السنا: الضوء الساطع، والسناء: الرفعة، والسانية: التي يسقى بها سميت لرفعتها، قال: }يكاد سنا برقه{ [النور/43]، وسنت الناقة تسنو، أي: سقت الأرض، وهي السانية.
ملخص اللسان
1.     سَنَت النارُ تَسْنُو سَناءً: عَلا ضَوْءُها.
2.     والسَّنا، مقصورٌ:  ضوءُ النارِ والبرْقِ، وفي التهذيب: السَّنا، مقصورٌ، حَدُّ مُنْتَهى ضوْءِ  البرْقِ
3.     السَّناءُ من المجد والشرف،
4.     وسَنا البرْقُ: سطَع.
5.     وسنا إلى مَعالي  الأُمُورِ سَناءً: ارتفع.
6.     وسَنُوَ في حَسَبه سَناءً، فهو سَنِيٌّ: ارتفع.  ويقال: إنّ فلاناً لسَنِيُّ الحَسَب، وقد سَنُوَ يَسْنُو سَناءً،
7.     وسَنَّاه أَي فتَحه وسَهَّله؛
8.     وتَسَنَّى البعيرُ الناقةَ إذا تسَدَّاها وقاعَ عليها ليضربها.
9.     يقال تَسَنَّى أَي تغَيَّر.
10.                        والمُسَنَّاةُ: العَرِمُ.
11.                        وسَنا سُنُوّاً وسِنايةً وسِناوةً: سَقى.
12.                        وسَنتِ الناقةُ تسْنُو إذا سقت الأَرض، والسحابة تسْنُو الأَرضَ، والقومُ  يَسْنُون لأَنفسهم إذا اسْتَقوْا،
13.                        سَنَتِ السماءُ تسْنُو سُنُوّاً إذا مطَرَت.
14.                        وسَنَوْتُ الدَّلْوَ سِناوَةً  إذا جَرَرْتَها من البئر.
15.                        وسنَتِ السحابةُ بالمطر تسْنُو وتَسْني. وأَرضٌ  مسْنُوَّةٌ ومَسْنِيَّةٌ: مَسْقِيَّة،
16.                        وساناه: راضاه. سانَيْتُ الرجلَ راضيْتُه وداريته وأَحسنت معاشرته؛
17.                        والمُساناةُ: المُصانَعَة، وهي المُداراة، وكذلك المُصاداة والمُداجاةُ.
18.                        والسُّنَةُ من الزَّمَن من الواو ومن الهاء، وتصريفها مذكور في حرف الهاء،  والجمع سَنَواتٌ وسِنُونَ وسَنَهاتٌ، وسِنُونَ مذكور في الهاء، وتعليلُ  جمعِها بالواو والنونِ هناك.
19.                        وأَصابتهم السَّنَةُ: يَعْنُونَ به السَّنَة المُجْدِبة،
20.                        السَّنا شُجَيْرَةٌ من الأَغْلاث تُخْلَط بالحِنَّاء فتكونُ شِباباً له وتُقَوِّي لَوْنَه وتُسَوِّدُه، وله حمل أَبيضُ إذا يَبِس فحركَتْه الريحُ سَمِعْتَ له  زَجَلاً؛
21.                        وسَنَيْتُ البابَ وسَنَوْته إذا فتحته.
لسان العرب
● - سنا: سَنَت النارُ تَسْنُو سَناءً: عَلا ضَوْءُها. والسَّنا، مقصورٌ:  ضوءُ النارِ والبرْقِ، وفي التهذيب: السَّنا، مقصورٌ، حَدُّ مُنْتَهى ضوْءِ  البرْقِ. وقد أَسْنَى البرْقُ إذا دَخلَ سَناهُ عليكَ بيتَك أَو وقَع  على الأَرض أَو طار في السَّحابِ. قال أَبو زيد: سَنا البرْق ضَوْءُه من  غير أَن ترَى البرْقَ أَو ترى مَخرَجَه في موْضِعه، فإنما يكون السَّنا  بالليل دون النهار وربما كان في غير سَحابٍ. ابن السكيت: السَّناءُ من المجد  والشرف، ممدود. والسَّنا: سَنا البرقِ، وهو ضوْءُه، يكتب بالأَلف ويثنى  سَنَوَان ولم يَعرفِ الأَصمعي له فِعْلاً. والسَّنا، بالقصر: الضَّوْءُ.  وفي التنزيل العزيز: يكادُ سَنا بَرْقِه يَذْهَبُ بالأَبْصار؛ وأَنشد  سيبويه:  أَلم ترَ أَنِّي وابنَ أَسْوَدَ، ليلةً،  لَنَسْري إلى نارَينِ يَعْلُو سَناهُما  وسنَا البرْقُ: أَضاءَ؛ قال تميمُ بنُ مُقبل:  لِجَوْنِ شَآمِ كلما قلت قد وَنَى  سنا، والقَواري الخُضْرُ في الدَّجْنِ جُنَّحُ  وأَسْنى النارَ: رَفَعَ سَناها. واسْتَناها: نَظَر إلى سَناها؛ عن ابن  الأَعرابي؛ وأَنشد:  ومُسْتَنْبَحٍ، يَعْوي الصَّدى لِعُوائِه،  تنَوَّرَ ناري فاسْتَناها وأَوْمَضا  أَوْمَضَ: نظَرَ إلى وَمِيضِها. وسَنا البرْقُ: سطَع. وسنا إلى مَعالي  الأُمُورِ سَناءً: ارتفع. وسَنُوَ في حَسَبه سَناءً، فهو سَنِيٌّ: ارتفع.  ويقال: إنّ فلاناً لسَنِيُّ الحَسَب، وقد سَنُوَ يَسْنُو سَناءً، ممدود.  والسَّناءُ من الرِّفْعة، ممدود. والسَّنِيُّ: الرَّفيعُ. وأَسْناهُ أَي  رَفَعه؛ وأَنشد ابن بري:  وهُمْ قومٌ كِرامُ الحَيِّ طرّاً،  لهم حَوْلٌ إذا ذُكِرَ السَّناءُ  وفي الحديث: بَشِّرْ أُمَّتي بالسَّناء أَي بارتفاع المنزلة والقدر عند  الله. وقد سَنِيَ يَسْنَى سَناءً أَي ارتفَع، وأَما قراءة من قرأَ: يكادُ  سَناءُ بَرْقِه، ممدود، فليس السَّناءُ ممدوداً لغة في السَّنا المقصور،  ولكن إنما عنى به ارتفاعَ البرق ولُمُوعَه صُعُداً كما قالوا بَرْق  رافِع. وسَنَّاه أَي فتَحه وسَهَّله؛ وقال:  وأَعْلَم عِلْماً، ليس بالظن، أَنه  إذا اللهُ سَنَّى عَقْدَ شيءٍ تيَسَّرا  قال ابن بري: هذا البيت أَنشده أَبو القاسم الزجاجي في أَماليه:  فلا تَيْأَسا واسْتَغْوِرَا الله، إنه  إذا اللهُ سَنَّى عَقْدَ شيءٍ تيَسَّرا  معنى قوله: استَغْوِرَا اللهَ اطلبا منه الغِيرةَ، وهي المِيرةُ؛ وفي  حديث معاوية أَنه أَنشد:  إذا اللهُ سَنَّى عَقْدَ شيءٍ تيَسَّرا  يقال: سَنَّيْتُ الشيءَ إذا فتحته وسهَّلْته. وتسَنََّى لي كذا أَي  تيَسَّر وتأَتَّى. وتسَنَّى الشيءَ: علاه؛ قال ابن أَحمر:  تربى لها وهْوَ مَسْرُورٌ لغَفْلَتِِها  طَوراً، وطوراً تسَنَّاه فتَعْتَكِر  (* قوله «تربى إلخ» هو هكذا في الأصل بدون نقط ولا شكل).  وتَسَنَّى البعيرُ الناقةَ إذا تسَدَّاها وقاعَ عليها ليضربها. الفراء:  يقال تَسَنَّى أَي تغَيَّر. قال أَبو عمرو: لم يتَسَنَّ لم يتغير من قوله  تعالى: من حَمإ مَسْنُون؛ أَي متغير، فأَبدل من إحدى النونات ياء مثل  تقَضَّى من تقَضَّضَ. والمُسَنَّاةُ: العَرِمُ. وسَنا سُنُوّاً وسِنايةً  وسِناوةً: سَقى.  والسانِيَةُ: الغرْبُ وأَداته. والسانية: الناضحة، وهي الناقة التي  يُسْتَقى عليها. وفي المثل: سَيْرُ السَّواني سَفَرٌ لا ينقطِع. الليث:  السانية، وجمعها السَّواني، ما يُسقى عليه الزرع والحيوان من بعير وغيره. وقد  سَنَتِ السانيةُ تسْنُو سُنُوّاً إذا اسْتَقت وسِنايةً وسِناوةً. وسَنتِ  الناقةُ تسْنُو إذا سقت الأَرض، والسحابة تسْنُو الأَرضَ، والقومُ  يَسْنُون لأَنفسهم إذا اسْتَقوْا، ويَسْتَنُون إذا سَنَوْا لأَنفسهم؛ قال  رؤبة:بأَيِّ غَرْبٍ إذْ غَرفْنا نسْتَني  وسَنِيَتِ الدابةُ وغيرُها تسْنَى إذا سُقِي عليها الماء. أَبو زيد:  سَنَتِ السماءُ تسْنُو سُنُوّاً إذا مطَرَت. وسَنَوْتُ الدَّلْوَ سِناوَةً  إذا جَرَرْتَها من البئر. أَبو عبيد: الساني المُسْتَقي، وقد سنا يَسْنُو،  وجمْعُ الساني سُناةٌ؛ قال لبيد:  كأَنَّ دُمُوعَه غَرْبا سُناةٍ،  يُحِيلونَ السِّجالَ على السِّجال  جعلَ السُّناةَ الرجالَ الذين يَسْقُون بالسَّواني ويُقْبِلون بالغروب  فيُحِيلونها أَي يَدْفُقُون ماءها. ويقال: هذه رَكِيَّة مَسْنَوِيَّة إذا  كانت بعيدة الرِّشاء لا يُسْتَقى منها إلا بالسانية من الإبل، والسانية  تقع على الجَمل والناقة بالهاء، والساني، بغير هاءٍ، يقع على الجَمل  والبقر والرَّجُلِ، وربما جعلوا السانية مصدراً على فاعلة بمعنى الاسْتِقاء؛  وأَنشد الفراء:  يا مَرْحباهُ بحِمارٍ ناهِيَهْ،  إذا دَنا قَرَّبْتُه للسانِيَهْ  الفراء: يقال سناها الغيثُ يَسْنُوها فهي مَسْنُوَّةٌ  ومَسْنِيَّةٌ، يعني سقاها، قلبوا الواوَ ياءً كما قلبوها في قِنْية. وفي  حديث الزكاة: ما سُقِيَ بالسَّواني ففيه نصف العُشْر؛ السَّواني: جمع  سانِيةٍ وهي الناقة التي يُسْتقى عليها؛ ومنه حديث البعيرِ الذي شكا إليه  فقال أَهلُه: إنّا كنا نَسْنُو عليه أَي نستَقي؛ ومنه حديث فاطمة، رضي  الله عنها: لقد سنَوْتُ حتى اشتكَيْتُ صدري. وفي حديث العزل: إنَّ لي جاريةً  هي خادِمُنا وسانِيَتُنا في النخل، كأَنها كانت تسقي لهم نخْلَهُم  عِوَضَ البعير.  والمَسْنَوِيَّةُ: البئرُ التي يُسْنى منها، واسْتَنى لنفسِه، والسحاب  يَسْنُو المطر، وسنَتِ السحابةُ بالمطر تسْنُو وتَسْني. وأَرضٌ  مسْنُوَّةٌ ومَسْنِيَّةٌ: مَسْقِيَّة، ولم يعرف سيبويه سَنيْتُها، وأَما  مَسْنِيَّةٌ  عنده فعلى يَسْنوها، وإنما قلبوا الواوَ ياء لخِفَّتِها وقُرْبِها من  الطَّرَف، وشُبِّهَت بمَسْنِيٍّ كما جعلوا عَظاءةً بمنزلة عَظاءٍ.  وساناه: راضاه. أَبو عمرو: سانَيْتُ الرجلَ راضيْتُه وداريته وأَحسنت  معاشرته؛ ومنه قول لبيد:  وسانيْتُ مِنْ ذي بَهْجةٍ ورَقَيْتُه،  عليه السُّموطُ عائصٍ، مُتَعصِّب  وأَنشد الجوهري هذا البيت عابسٍ مُتعصِّب. قال ابن بري: قال ابن القطاع  مُتعصب بالتاج، وقيل: يُعَصَّب برأْسِه أَمرُ الرَّعِيَّةِ، قال: والذي  رواه ابن السكيت في الأَلفاظ في بابالمُساهَلة مُتَفضِّب، قال: وكذلك  أَنشده أَبو عبيد في باب المُداراةِ. والمُساناةُ: الملاينةُ في المُطالَبة.  والمُساناةُ: المُصانَعَة، وهي المُداراة، وكذلك المُصاداة والمُداجاةُ.  الفراء: يقال: أَخذتُه بسِنايَته وصِنايَتِه أَي أَخذه كلَّه. والسُّنَةُ  إذا قُلْته بالهاء وجعَلْت نقصانَه الواو، فهو من هذا الباب، تقول:  أَسْنَى القومُ يُسْنُونَ إسْناءً إذا لَبِثوا في موضعٍ سنَةً، وأَسْنَتُوا  إذا أَصابتهم الجُدوبةُ، تُقلب الواوُ تاءً للفرق بينهما؛ وقال المازني:  هذا شاذٌّ لا يقاس عليه، وقيل: التاءُ في أَسْنَتُوا بدلٌ  من الياء التي كانت في الأَصل واواً ليكونَ الفِعْلُ رُباعِيّاً،  والسُّنَةُ من الزَّمَن من الواو ومن الهاء، وتصريفها مذكور في حرف الهاء،  والجمع سَنَواتٌ وسِنُونَ وسَنَهاتٌ، وسِنُونَ مذكور في الهاء، وتعليلُ  جمعِها بالواو والنونِ هناك. وأَصابتهم السَّنَةُ: يَعْنُونَ به السَّنَة  المُجْدِبة، وعلى هذا قالوا أَسْنَتُوا فأَبدَلوا التاءَ من الياءِ التي  أَصلُها الواوُ، ولا يُستعمل ذلك إلا في الجَدْبِ وضِدِّ الخِصْب.  وأَرضٌسَنَةٌ: مُجْدِبةٌ، على التشبيه بالسَّنَةِ من الزمان، وجمعُها سِنُونَ.  وحكى اللحياني: أَرضٌ  سِنُونَ، كأَنهم جعلوا كلّ جزءٍ منها أَرضاً سَنَةً ثم جمعُوه على هذا.  وأَسْنَى القومُ: أَتَى عليهم العامُ. وساناهُ مُساناةً وسِناءً:  استأْجَرَه السَّنَة، وعامَلَه مُساناةً، واستأْجره مُساناةً كقوله مُسانَهَةً.  التهذيب: المُساناةُ المُسانَهةُ، وهو الأَجَلُ إلى سَنَةٍ. وأَصابتهم  السَّنَة السَّنْواءُ: الشدىدةُ. وأَرضٌ سَنْهاءُ وسَنواءُ إذا أَصابتها  السَّنَةُ. والسَّنا: نبتٌ يُتَداوي به؛ قال ابن سيده: والسَّنا والسَّناءُ  نبتٌ يُكتَحَلُ به، يمدُّ ويقصر، واحدته سَناةٌ  وسَناءَةٌ؛ الأَخيرة قِياسٌ لا سَماع؛ وقول النابغة الجعدي:  كأَنَّ تَبَسُّمَها مَوْهِناً  سَنا المِسْكِ، حينَ تُحِسُّ النُّعامى  قال: يجوز أَن يكون السَّنا ههنا هذا النَّباتَ كأَنه خالط المسك، ويجوز  أَن يكون من السَّنا الذي هو الضَّوْءُ لأَنَّ الفَوْحَ انْتِشارٌ  أَيضاً، وهذا كما قالوا سَطَعَت رائِحتُه أَي فاحَت، ويروى كأَنَّ  تَنَسُّمَها، وهو الصحيح. وقالت أَبو حنيفة: السَّنا شُجَيْرَةٌ  من الأَغْلاث تُخْلَط بالحِنَّاء فتكونُ شِباباً له وتُقَوِّي لَوْنَه  وتُسَوِّدُه، وله حمل أَبيضُ إذا يَبِس فحركَتْه الريحُ سَمِعْتَ له  زَجَلاً؛ قال حميد بن ثور:  صَوْتُ السَّنا هَبَّتْ به عُلْوِيَّةٌ،  هَزَّتْ أَعالِيَهُ بِسَهْبٍ مُقْفِرِ  وتَثْنِيَتُه سَنَيانِ، ويقال سَنَوانِ. وفي الحديث: عليكم بالسَّنا  والسَّنُّوتِ، وهو مقصور، هو هذا النَّبْتُ، وبعضهم يرويه بالمد. وقال ابن  الأَعرابي: السَّنُّوتُ العَسل، والسَّنُّوت الكمُّون، والسَّنُّوتُ  الشِّبِثُّ؛ قال أَبو منصور: وهو السَّنُّوت، بفتح السين. وفي الحديث عن أُمِّ  خالدٍ بنتِ خالد: أَنَّ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، أُتِيَ بثياب  فيها خَمِيصة سَوْداء فقال: ائْتُوني بأُمِّ خالدٍ، قالت: فأُتِيَ بي رسولُ  الله، صلى الله عليه وسلم، محمولةً وأَنا صغيرَةٌ  فأَخَذَ الخَمِيصَةَ بِيَدِهِ ثم أَلْبَسَنِيها، ثم قال أَبْلي  وأَخْلِقِي، ثم نَظَر إلى عَلمٍ فيها أَصْفَرَ وأَخْضَرَ فجعل يقول يا أمَّ خالدٍ  سَنا سَنا؛ قيل: سَنا بالحَبَشِيَّةِ حَسَنٌ، وهي لغةٌ، وتُخَفَّفُ  نونُها وتشددُ، وفي رواية: سَنَهْ سَنَهْ، وفي رواية أُخرى: سَناهْ سَناهْ،  مخفَّفاً ومشدَّداً فيهما؛ وقول العجاج يصف شبابه بعدما كَبِرَ وأَصْباهُ  النِّساءُ:  وقَدْ يُسامِي جِنَّهُنَّ جِنِّي  في غَيْطَلاتٍ من دُجى الدُّجُنِّ  بمَنطقٍ لوْ أَنَّني أُسَنِّي  حَيَّاتِ هَضْبٍ جِئْن، أَوْ لوَ انِّي  أَرْقِي به الأَرْوِي دَنَوْنَ منِّي،  مُلاوَةٌ مُلِّيتُها، كأَنِّي  ضارِبُ صَنْجَيْ نَشْوَةٍ، مُغَنِّي  شَرْبٍ بِبَيْسانَ من الأُرْدُنِّ،  بَيْنَ خَوابي قَرْقَفٍ ودَنِّ  قوله: لو أَنَّني أُسَنِّي أَي أَستَخْرج الحيَّات فأَرْقِيها وأَرفُقُ  بها حتى تخرج إليَّ؛ يقال: سَنَّيْتُ وسانيْتُ. وسَنَيْتُ البابَ  وسَنَوْته إذا فتحته.  والمُسَنَّاة: ضَفيرةٌ  تُبْنى للسيل لترُدَّ الماء، سُمّيت مُسَنَّاةً لأَن فيها مفاتحَ للماء  بقدر ما تحتاج إليه مما لا يَغْلِب، مأْخوذٌ من قولك سَنَّيْت الشيءَ  والأَمر إذا فَتَحْت وجهه. ابن الأَعرابي: تَسَنَّى الرجلُ إذا تسَهَّل في  أُموره؛ قال الشاعر:  وقد تَسَنَّيْتُ له كلجَ التسَنِّي  وكذلك تَسَنَّيْتُ فلاناً إذا تَرَضَّيْته.
مقاييس اللغة:
(سني) السين والنون والحرف المعتل أصلٌ واحدٌ يدلُّ على سقْي، وفيه ما يدل على العلوّ والارتفاع. يقال سَنَتِ النَّاقَةُ، إذا سقت الأرض، تسنُو وهي السَّانِيَة. والسَّحابةُ تسنُو الأرضَ، والقوم يَسْتَنُون([3]) لأنفسهم إذا اسْتَقَوا.
ومن الباب سانيت الرَّجُلَ، إذا راضَيتَه، أُسانيه؛ كأنَّ الوُدَّ قد كان ذَوِي ويَبِس، كما جاء في الحديث: "بُلُّوا أرحامَكم ولو بالسَّلام".
وأمّا الذي يدلُّ على الرِّفعة فالسَّناء ممدود، وكذلك إذا قصرته دلَّ على الرفعة، إلاّ أنَّه لشيءٍ مخصوص، *وهو الضَّوْء. قال الله جلَّ ثناؤُه: ﴿يَكَادُ سَنا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بالأَبْصَارِ﴾  [النور 43].
القاموس المحيط:
ي السَّنَى ضَوْءُ البَرْقِ، ونَبْتٌ مُسْهِلٌ للصَّفْراءِ والسَّوْداءِ والبَلْغَمِ، ويُمَدُّ، وضَرْبٌ من الحَريرِ، ووادٍ بِنَجدٍ، وبِنتُ أسْمَاءَ بنِ الصَّلْتِ، ماتَتْ قَبْلَ أنْ يَدْخُلَ بها النبيُّ، صلى الله عليه وسلم، وبالمَدِّ الرِفْعَةُ. وأيْدَمُرُ السَّنائِيُّ شاعِرٌ مُحْسِنٌ مُتَأَخِّرٌ، غيرُ السَّنائِيِّ العَجَمِيِّ. وأحمدُ بنُ بَكْرٍ السَّنَوِيُّ، مُحرَّكةً مُحَدِّثٌ. وأسْناهُ رَفَعَهُ. وسَنَّاهُ تَسْنِيَةً سَهَّلَهُ، وفَتَحَهُ. وساناهُ رَاضاهُ، ودَاناهُ، وأحْسَنَ مُعاشَرَتَهُ. وتَسَنَّى تَغَيَّرَ، و زَيْدٌ تَسَهَّلَ في أُمورِهِ، ورَقَى رُقْيَةً، و فُلاناً تَرَضَّاهُ،
و البَعيرُ الناقَةَ: تَسَدَّاها لِيَضْرِبَها. وسَنِيَ، كَرَضِيَ: صارَ ذَا سَناءٍ. والمُسَنَّاةُ: العَرِمُ.
والسانِيَةُ: الغَرْبُ وأدَاتُهُ، والناقَةُ يُسْقَى عليها. وسَنَتْ تَسْنُو: سَقَتِ الأرضَ، و النارُ: علا ضَوْءُها، و البَرْقُ: أضاءَ، و الدابَّةُ تَسْنَى، كَتَرْضَى: اسْتُقِيَ عليها. والقَوْمُ يَسْنونَ لأنْفُسِهِم: إذا اسْتَقَوْا. والأرضُ مَسْنُوَّةٌ ومَسْنِيَّةٌ. وأخَذَهُ بِسِنايَتِهِ: كُلَّهُ. والسَّنَةُ: العامُ. وأسْنَى البَرْقُ: دَخَلَ سَناهُ البَيْتَ، أو وقَعَ على الأرضِ، أو طارَ في السَّحابِ، و القَوْمُ: لَبِثُوا سَنَةً. وأسْنَتُوا: أصابَتْهُمُ الجُدوبَةُ. وسَنَيْتُ البابَ: فَتَحْتُهُ، كسَنَوْتُهُ. ورَجُلٌ سَنايا: شَريفٌ. وإسْنَى: في النونِ.
و السَّنَةُ العامُ ج سِنُونَ وسَنَوَاتٌ وسَنَهَاتٌ، والجَدْبُ، والقَحْطُ، وأسْنَتوا، والأرضُ المُجْدِبَةُ
ج: سِنونَ. وساناهُ مُسَاناةً وسِناءً: اسْتَأجَرَهُ لِسَنَةٍ. وسَنَةٌ سَنْواءُ: شَديدَةٌ. والسَّنا: تَقَدَّمَ.
تاج العروس:
ى ( السنى ) مقصورا ( ضوء البرق ) والنار كذا في المحكم وفى التهذيب السنى حد منتهى ضوء البرق قال شيخنا ظاهر المصنف اختصاص السنى بضوء البرق وكانه أخذه من الاية والصواب انه عام وفي المصباح السنى الضوء ولو كان مختصا لكانت الاضافة في الاية مستدركة والله أعلم انتهى * قلت وهو صنيع الجوهرى أيضا وكأن المصنف تبعه وقال الراغب السنى الضوء الساطع وأنشد سيبويه في سنى النار ألم تراني وابن اسود ليلة * لنسرى الى نارين يعلو سناهما ( و ) السنى ( نبت ) يتداوى به قد جاء ذكره في الحديث عليكم بالسنى والسنوت واحدته سناة وهو ( مسهل للصفراء والسوداء والبلغم ) كيف استعمل وقال أبو حنيفة السنى شجيرة من الاغلاث تخلط بالحناء فيشبه ويقوى لونه ويسوده وله حمل إذا يبس فحركته الريح سمعت له زجلا وأنشد لجميل صوت السنى هبت به علوية * هزت أعاليه بسهم مقفر ( ويمد ) قاله ابن سيده وهكذا رواه بعضهم في الحديث قاله ابن الاثير ( و ) السنى ( ضرب من الحريرو ) سنى ( واد بنجد ) قاله نصر
( و ) سنى ( بنت أسماء بن الصلت ) السلمية ( ماتت قبل أن يدخل بها النبي صلى الله عليه وسلم ) قاله أبو عبيدة وفى أزواجه صلى الله عليه وسلم أيضا سنى بنت سفيان الكلابية ولكن في اسمها أقوال نقلها ابن سعد ( و ) السناء ( بالمد الرفعة ) ومنه الحديث بشر أمتى بالسناء أي بارتفاع المنزلة والقدر عند الله وبه قراءة من قرأ يكاد سناء برقه بالمد قال ابن سيده وليس هو ممدودا لغة في المقصور انما عنى به ارتفاع البرق ولموعه صعدا كما قالوا برق رافع ( وأيد مر السنائى شاعر محسن متأخر ) بعد السبعمائة ذكره الذهبي وهو ( غير السنائى العجمي ) الملقب بالحكيم الشاعر المعروف في بلاد فارس وله ديوان شعر حافل باللغة الفارسية قد اطلعت عليه ( وأحمد بن أبى بكر ) بن أحمد ( السنوي محركة محدث ) روى عن محمد بن أحمد بن سيويه وأخوه أبو الرجاء محمد بن أبى بكر حدث أيضا * وفاته عثمان بن محمد بن عثمان السنوي سمع رزق الله التميمي ( وأسناه رفعه ) كما في الصحاح وفى المحكم أسنى النار رفع سناها ( وسناه تسنية سهله وفتحه ) وهو مجاز وأنشد الجوهرى وأعلم علما ليس بالظن انه * إذا الله سنى عقد شئ تيسرا وفى المحكم سنيت الشئ والامر إذا فتحت وجهه وأنشد البيت المذكور ( وساناه ) ماناة إذا ( راضاه وداناه وأحسن معاشرته ) وهو مجازو أنشد الجوهرى للبيد وسانيت من ذى بهجة ورقيته * عليه السموط عابس متغضب ومثله في المحكم وقال الازهرى المساناة الملاينة في المطالبة وقيل هو المصانعة وهى المداراة والمداجاة ( وتسنى ) الشئ ( تغير ) نقله الجوهرى عن الفراء وقال أبو عمرو لم يتسن أي لم يتغير من قوله تعالى من حما مسنون أي متغير فأبدل من احدى النونات ياء مثل تقضى من تقضض وقال الراغب قوله تعالى لم يتسنه أصله سنه أي لم يتغير بمر السنين عليه ولم تذهب طراءته وقد تقدم في الهاء ( و ) تسنى ( زيد تسهل في أموره ) عن ابن سيده ( و ) تسنى زيد ( رقى رقية و ) تسنى ( فلانا ترضاه ) وفى المحكم سنيت فلانا ترضيته فانظره ( و ) تسنى ( البعير الناقة ) إذا ( تسداها ) وقاع عليها ( ليضربها ) نقله ابن سيده ( وسنى ) الرجل ( كرضى صار ذاسناء ) أي رفعة قدر ( والمسناة ) بالتشديد ( العرم ) كما في الصحاح وهو ضفين يبنى للسيل ليرد الماء سميت لان منها مفاتح للماء بقدر الحاجة إليه مما لا يغلب مأخوذ من سنيت الشئ والامر إذا فتحت وجهه كما في التهذيب ( والسانية الغرب وأداته ) يقال أعرني سانيتك ( و ) أيضا ( الناقة ) التى ( يستقى عليها ) وهى الناضحة أيضا والجمع السوانى ومنه المثل أذل من السانية وسير السوانى سفر لا ينقطع ( وسنت ) الناقة ( تسنو ) سناوة وسناية إذا ( سقت الارض ) نقله الجوهرى ( و ) سنت ( النار ) تسنوسنا ( علا ضوءهاو ) سنا ( البرق ) يسنوسنا ( أضاء ) ولمع ( و ) سنيت ( الدابة ) كرضى ( تسنى كترضى ) أي ( استقى عليها والقوم يسنون لا نفسهم إذا استقوا ) ونص الجوهرى إذا أسقوا ( والارض مسنوة ومسنية ) قلبوا الواو ياء كما قلبوا في قنية كذا في الصحاح وفى المحكم أرض مسنوة ومسنية مسقية ولم يعرف سيبويه سنيتها وأما مسنية عنده فعلى يسنوها وانما قلبوا الواو ياء لخفتها وقربها من الطرف وشبهت بمسنى كما جعلوا غطاءة بمنزلة غطاء ( و ) قال الفراء يقال ( أخذه بسنايته ) وصنايته أي أخذه ( كله ) كما في الصحاح ( والسنة العام ) وتقدم له في الميم تفسير العام بالسنة فهذا يدل على انهما واحد وقد غلطه ابن الجو اليقى على ما تقدم هناك قال الجوهرى السنة إذا قلته بالهاء وجعلت نقصانه الواو فهو من هذا الباب انتهى أي من سنا يسنو قال السهيلي في الروض أي دار حول البئر والدابة هي السانية فكذلك السنة دورة من دورات الشمس وقد تسمى السنة دارا بهذا الاعتبار هذا أصل هذا الاسم ثم قال والسنة أطول من العام والعام يطلق على الشهور العربية بخلاف السنة انتهى وقال المناوى السنة تمام دورة الشمس وتمام ثنتى عشرة دورة للقمر والسنة الشمسية ثلثمائه يوم وخمسة وستون يوما وثلثا يوم والسنة القمرية أربعة وخمسون يوما وثلثمائة يوم وثلث عشر يوم فتكون
السنة الشمسية زائدة على القمرية باحد عشر يوما وجزء من احد وعشرين جزأ من يوم انتهى ونقل الشهاب السنباطى في شرح النقاية في بحث المترادف عن الراغب أن استعمال السنة في الحول الذى فيه الشدة والجدب والعام الذى فيه الرخاء والخصب قال وبهذا تظهر النكتة في قوله تعالى ألف سنة الا خمسين عاما حيث عبر عن المستثنى بالعام وعن المستثنى منه بالسنة لان الخمسين سنة مضت قبل بعثته وقبلها لم يحصل له أذى من قومه وأما من بعثته فهى شدة عليه وغلبت السنة على عام القحط فإذا أطلقت
تبادر منها ذلك وابتداء السنة من الشتاء وأهل النجوم يعتبرونها من الربيع انتهى * قلت فإذا كانت السنة من سنا يسنو فالهاء للوقف نحو كتابيه وحسابيه وأما إذا كان أصلها سنهة لقولهم سانهت فلانا إذا عاملته سنة فسنة وقولهم سنيهة فتكون الهاء أصلية قيل ومنه قوله تعالى لم يتسنه ذكره الراغب ( وأسنى البرق ) إذا ( دخل ) عليك ( سناه البيت أو وقع على الارض أو طار في السحاب ) وانما يكون السنى بالليل دون النهار وربما كان في غير سحاب نقله الازهرى ( و ) أسنى ( القوم لبثوا سنة ) في موضع كما في الصحاح وفى المحكم أتى عليهم العام ( وأسنتوا اصابتهم الجدوبة ) تقلب الواو تاء للفرق بينهما قال المازنى هذا شاذ لا يقاس عليه كما في الصحاح قال السهيلي في الروض وعلى هذا وزنه افعتوا لا افعلوا وجعل سيبويه التاء بدلا من الواو فهى عنده افعلوا ( وسنيت الباب ) سنيا ( فتحته كسنوته ) يائية واوية ( ورجل سنايا ) أي ( شريف ) القدر رفيعه ( واسنى ) بالكسر بلد بالصعيد الاعلى وقد ذكر ( في النون ) * ومما يستدرك عليه استنى النار نظر الى سناها قال الشاعر ومستنبح يعوى الصدى لعوائه * تنورنارى واستناها وأومضا وسنا الى معالى الامور سناء ارتفع وسنو في حسبه ككرم سناء فهو سنى ارتفع وسنى الشئ تسنية علاه وركبه والسنو كعلو والسناية والسناوة بكسرهما السقى وهو سان والجمع سناة قال لبيد كأن دموعه غر باسناة * يحيلون السجال على السجال جعل السناة الرجال الذين يسقون بالسوانى ويقبلون بالغروب فيحيلونها أي يدفقون ماءها والسانى يقع على الرجل والجمل والبقر كما ان السانية على الجمل والناقة والمسنوية البئر التى يسنى منها واستنى لنفسه كما في المحكم وقال الازهرى يقال ركية مسنوية إذا كانت بعيدة الرشاء لا يستقى منعا الا بالسانية من الابل وسنت السحابة بالمطر تسنو وتسنى وسناك الغيث سنوا وسنيا والسحاب يسنو المطر وسنت السماء تسنوا سنوا أي مطرت وهو مجازو استنوا لا نفسهم إذا استقوا قال رؤبة * بأى غرب إذ غرفنا نستني * وقول الجعدى كأن تبسمها موهنا * سنا المسك حين تحس النعاما يجوز كونه النبات كأنه خالط المسك ويجوز كونه من الضوء لان الفوح انتشار أيضا وهذا كما قالوا اسطعت رائحته أي فاحت ويروى كأن تنسمها وهو الصحيح والسناء بالمد موضع في شعر وبالقصر وادبنجد وتثنية السنا للنبات سنوان وسنيان لانه واوى يائى وسنوت الدلو سناية إذا جررتها من البئر وربما جعلوا السانية مصدرا على فاعلة بمعنى الاستقاء قال الشاعر يا مر حباه بحمار ناهيه * إذا دنا قربته للسانيه أراد قربته للسانية وتثنية السنا بمعنى الضوء سنوان ولم يعرف له الاصمعي فعلا وسنيت العقدة والقفل فتحتهما وتسنى القفل انفتح واسنى له الجائزة رفعها واسنى جواره أحسنه وتسنيت عنده أقمت سنين وأقمت عنده سنيات ووقعوا في السنيات البيض وهى سنوات اشتددن على أهل المدينة وابن سنى الملك شاعر مصرى مشهور واسمه هبة الله بن جعفر و ( السنة العام ) وقد تقدم ما فيه قريبا وانما أعاده ثانيا لكونه واويا يائيا ولو جعل في الاول اشارة الواو والياء وذكر ما في هذه الترجمة في التى قبلها لكان أحسن ( ج سنون ) بالكسر وضبطه ابن أم قاسم بالضم أيضا وفى المصباح وتجمع السنة كجمع المذكر السالم فيقال سنون وسنين وتحذف النون للاضافة وفى لغة تثبت الياء في الاحوال كلها وتجعل النون حرف اعراب تنون في التنكير ولا تحذف مع الاضافة كأنها من أصول الكلمة وعلى هذه اللغة الحديث اللهم اجعلها عليهم سنين كسنين يوسف ( وسنوات ) محركة وهما مما يدلان على ان أصل السنة الواو يقال أقمت عنده سنين وسنوات ( و ) قالوا ( سنهات ) بالهاء عند من يقول ان أصلها هاء وقد تقدم في موضعه ومنه تصغيرها سنيهة ( و ) من المجاز أخذهم الله بالسنة والسنين أي ( الجدب والقحط ) ويقال شدة القحط يقولون أكلتهم السنة وهذا أكثرا استعمال لفظ السنة بخلاف العام كما تقدم ( و ) منه ( اسنتوا ) إذا أجدبوا أبدلو التاء من الياء التى أصلها الواو ووزنه افعتوا أو افعلوا كما تقدم قال الشاعر * لها درج من حولها غير مسنت * ( و ) من المجاز السنة ( الارض المجدبة ) على التشبيه بالسنة من الزمان يقال أرض سنة ( ج سنون ) بالكسر وحكى اللحيانى أرض سنون كأنهم جعلوا كل جزء منها أرضا سنة ثم جمعوه على هذا ومن السنين جمع السنة بمعنى الجدب قوله تعالى ولقد أخذنا آل فرعون بالسنين أي بالجدوب والقحوط ( وساناه مساناة وسناء ) ككتاب ( استأجره لسنة ) وعامله مساناة واستأجره مساناة كذلك كقولك مسانهة ( و ) اصابتهم ( سنة سنواء ) أي ( شديدة والسنا ) نبت ( تقدم ) واوى يائى فلذا أعاده * ومما يستدرك عليه تجمع السنة أيضا على سنى كعتى ومنه قول الشاعر * ما كان أزمان الهزال والسنى * قال الراغب ليس بمرخم وانما جمع فعلا على فعول كمائة ومئون وأرض سنواء أصابتها
السنة وسنا سنا كلمة حبشية جاء ذكرها في حديث أم خالد ومعناها حسن تخفف نونها وتشدد ويروى سنه سنه وفى أخرى سناه سناه بالتشديد والتخفيف فيهما كذا في النهاية

_Türkçe çeviri henüz yok_
