# سهب (س-ه-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ه - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والسين والباء معهما
س ه ب، ب ه س، س ب ه مستعملات سهب: فَرَسُ سَهْبُ: شديد الجَرْي، بطيء العَرَق، قال:
وقد أغدو بِطِرْفٍ هي		كَلٍ ذي مَيْعَةٍ سَهْبِ
وبئر سَهْبةٌ: بعيدةُ القَعْرِ يَخْرُج منها الرّيح. وإذا حفر القوم فهجموا على الرّيحِ، وأخلفهم الماء قيل: أَسْهَبوا، ويقال: بل حفروا فأسهبوا معناه: حتّى بلغوا رملاً. وقال في بئر كثيرة الماء:
حَوْضٌ طويٌّ نِيَل من إسهابها
يَعْتَلِجُ الآذيُّ من حَبابِها
وهي المُسْهَبةُ، حُفِرتْ حتى بُلِغَ بها عَيْلم الماء، ألا ترى أنّه قيل: نِيل من أعُمقِ قَعْرِها.
والسَّهباء: بئرٌ لبني سعد، وروضةٌ بالصَّمَّان.
وسُهوبُ الفَلاة: نواحيها التي لا مسلك فيها قال:
سُهوبُ مَهامهٍ ولها سُهوبُ
والمُسْهَبُ: الكثيرُ الكلامِ، قال الجعديّ:
غير عييٍّ ولا مُسْهِبِ
والمُسْهَبُ: المتغِّير الوجه والمُسْهِبُ: الغالب المكثر في عطائه .
بهس: بَيْهَسُ: من اسماء الأسد، وأخذ فلان يَتَبْيَهُس، وتَبَيْهَسُ في مَشْيه، إذا تبختر، فهو يَتَبَيْهَسُ تَبَيْهُساً.
سبه: السَّبَهُ: ذَهابُ العَقْل من هَرَمٍ. قال رؤبة:
قالت أُبَيْلَى لي ولم أُسَبَّهِ:
ما السَّنُ إلاّ غَفْلةُ المُدَلَّهِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**السين** و**الباء** معهما
**س ه ب**، **ب ه س**، **س ب ه** kullanımdadır. **سهب**: **فَرَسُ سَهْبُ**: koşusu şiddetli, terlemesi yavaş. Dedi ki:
وقد أغدو بِطِرْفٍ هي		كَلٍ ذي مَيْعَةٍ **سَهْبِ**

Ve **بئر سَهْبةٌ**: dibi uzak (derin) olan; ondan rüzgâr çıkar. Kavim kazıp da rüzgâra ansızın rastlar ve su onları geride bırakırsa (yani su çıkmazsa) **أَسْهَبوا** denir. Ve denilir ki: bilakis kazdılar da **فأسهبوا**; mânâsı: kum’a varıncaya kadar. Çok sulu bir kuyu hakkında dedi ki:
حَوْضٌ طويٌّ نِيَل من إسهابها
يَعْتَلِجُ الآذيُّ من حَبابِها

Ve o, **المُسْهَبةُ**’dir; suyun **عَيْلم**’ine varılıncaya kadar kazılmıştır. Görmüyor musun ki: “dibinin en derininden elde edildi” denilmiştir.

Ve **السَّهباء**: Benî Sa‘d’a ait bir kuyu; ve **الصَّمَّان**’da bir çayırlık.

Ve **سُهوبُ الفَلاة**: onda geçit olmayan tarafları. Dedi ki:
سُهوبُ مَهامهٍ ولها سُهوبُ

Ve **المُسْهَبُ**: sözü çok olan. el-Ca‘dî dedi ki:
غير عييٍّ ولا **مُسْهِبِ**

Ve **المُسْهَبُ**: yüzü değişmiş olan; ve **المُسْهِبُ**: bağışında galip gelen, çok veren.

**بهس**: **بَيْهَسُ**: aslanın adlarındandır. Falan kimse **يَتَبْيَهُس** etmeye başladı; ve yürüyüşünde **تَبَيْهَسُ** etti; kibirlendiği zaman. O hâlde o, **يَتَبَيْهَسُ**; **تَبَيْهُساً**.

**سبه**: **السَّبَهُ**: ihtiyarlıktan aklın gitmesi. Ru’be dedi ki:
قالت أُبَيْلَى لي ولم أُسَبَّهِ:
ما السَّنُ إلاّ غَفْلةُ المُدَلَّهِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَهْبُ الفلاةُ، والفرسُ الواسعُ الجَرْي. وبئرٌ سَهْبَةٌ: بعيدةُ القَعْرِ، ومُسْهَبَةٌ أيضاً بفتح الهاء. وحفروا فأسهبوا: بلغوا الرملَ ولم يَخرج الماء. وأسهَبَ الفرسُ: اتّسع في الجري وسَبَقَ. وأَسْهَبَ الرجلُ، إذا أكثر من الكلام فهو مُسْهَبٌ بفتح الهاء، ولا يقال بكسرها، وهو نادر. وأُسْهِبَ الرَجُلُ على ما لم يُسَمَّ فاعِلُهُ، إذا ذهب عَقلُه من لَدْغِ الحيةِ.

##### Türkçe

**السَهْبُ**: çöl düzlük; ve geniş koşuşlu at.

**وبئرٌ سَهْبَةٌ**: derinliği uzak (dip kısmı uzak) olan; ve **مُسْهَبَةٌ** da (هاء’nın fethasıyla) böyledir.

**وحفروا فأسهبوا**: kum’a ulaştılar ve su çıkmadı.

**وأسهَبَ الفرسُ**: koşuşta genişledi ve geçti.

**وأَسْهَبَ الرجلُ**: sözden çokça söylediği zaman; o hâlde o **مُسْهَبٌ**dür (هاء’nın fethasıyla); kesresiyle söylenmez; ve o nadirdir.

**وأُسْهِبَ الرَجُلُ** (faili adlandırılmayan üzere): yılanın sokmasından aklı gittiği zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ه ب
سهب ، سبه ، بهس
استعمل من وجوهه : سهب ، سبه ، بهس .
سهب : قال الليث : فرسٌ سَهْبٌ . شديد الجرْي بطيء العَرَق ، وقال أبو دُوَاد :
وقد أَغْدو بِطِرْفٍ هَيْ
كَلٍ ذِي مَيْعَةٍ سَهْبِ
قال : وبئرٌ سَهْبةٌ : بعيدة القَعْر يخرج منها الرِّيح ، وإذا حَفَر القوم فهجموا على الرِّيح وأخلفهم الماء ، قيل : أسْهَبُوا ، وأنشد في وصف بئر كثيرة الماء :
حَوْضٌ طَوِيٌّ نِيل مِنْ إسْهَابِها
يَعْتِلجُ الآذِيُّ مِن حَبَابِها
قال : وهي المُسْهَبة ، حُفِرتْ حتى بلغَتْ عَيْلَمَ الماء ، ألاَ ترى أنه قيلَ : نِيلَ مِنْ أَعْمَق قعْرها .
قال : والسَّهْباءُ : بئرٌ لبني سَعْد ، ورَوْضة أيضاً بالصَّمَّان تُسَمَّى السَّهْباء .
قال : والسَّهْبَى : مَفَازَةٌ .
قال جرير .
سارُوا إليْكَ من السَّهْبَى ودُونَهُمُ
فَيْحَانُ فالحَزْنُ فالصَّمَّانُ فالوَكَفُ
والوَكفُ : لبني يربوع .
قال أبو عبيد : قال أبو عمرو : إذا بلغ حافرُ البئر إلى الرَّمْل قال : أسْهَبَ ، وأَسْهَبَتْ .
قال : وقال الفراء : إذا خرجت الرّيحُ من البئر ولم يخرُج ماءٌ قال : أسْهَبَتْ
وقال شَمِر : المُسَهَبةُ من الرَّكايا : التي يَحفرونها حتى يبلغوا تراباً مائقاً فَيَغْلِبُهُمْ تهيُّلاً ، فيَدَعُونَها .
أبو عُبَيد عن الكسائي قال : بئر مُسْهَبة : التي لا يُدْرَك قَعْرُها وماؤها .
قال : وقال الأصمعيّ : المُسْهَب بفتح الهاء : الكثير الكلام .
شمر ، عن ابن الأعرابي : كلام العرب كلُّه على أَفْعَل فهو مُفْعِل إلا ثلاثة أحرف : أَسْهَبَ فهو مُسْهَب ، وأَحْصَن الرجلُ فهو مُحْصَن ، وأَلفَجَ فهو مُلْفَجٌ : إذ أَعْدَم .
شمر : قال ابن شميل : السَّهْبُ : ما بَعُدَ من الأرض ، واستوى في طمأنينة ، وهي أَجْوافُ الأرض ، طمأنينتها : الشيء القليل يقود الليلة واليومَ ونحوَ ذلك ، وهي بطونُ الأرض تكون في الصَّحارَى والمُتُون ، وربما تَسِيل وربّما لا تَسِيل ، لأن فيها غِلَظاً وسُهولاً تنبتُ نباتاً كثيراً ، وفيها خَطَراتٌ من شجر : أي فيها أماكنُ فيها شجرٌ ، وأماكنُ لاشجر فيها .
وقال أَبو عُبيد : السُّهوبُ واحدها سَهْب ، وهي المُستويةُ البعيدة .
وقال أبو عمرو : السُّهوبُ : الواسِعةُ من الأرض ، وقال الكميت :
أبارقُ ، إنْ يَضْغَمْكُمُ الليثُ ضَغْمَةً
يَدَعْ بارِقاً مِثلَ اليَبَابِ مِن السَّهْبِ
وقال الليث : سُهوبُ الفلاةِ : نواحيها التي لا مَسْلكَ فيها .
وقال اللِّحيانيّ : رجَلٌ مُسْهَبُ العقْل ، ومُسْهَمٌ ، وكذلك الجسمُ في الحُبِّ : أي ذاهبٌ .
وقال أبو حاتم : أُسْهِبَ السَّليمُ إسهاباً فهو مُسْهِبٌ : إذا ذَهب عقلُه وعاش ، وأنشد :
فبات شَبْعَانَ وباتَ مُسْهَبا
وقال غيره : أَسْهَبْتُ الدابةَ إسهاباً : إذا أهملْتَها تَرْعَى فهي مُسْهَبة ، وقال طُفَيْلٌ الغَنَوِيّ :
نَزَائِعَ مَقْذُوفاً على سَرَواتِها
بما لَمْ تَحَالَسْهَا الغُزاة وتُسْهَبُ
أي قد أُعْفِيَت حتى حَمَلَت الشحمَ على سَرَوَاتِها .
وقال بعضهم : ومِنْ هذا قيل للمِكْثار : مُسْهَب ، كأنه تُرِكَ والكلامَ يتكلّم بما شاء ، كأنّه وُسِّع عليه أن يقول ما شاء .
وقال الليث : إذا أَعْطَى الرجلُ فأَكثر . قيل : قد أَسْهَبَ ، ومكانٌ مُسْهِب : لا يمنع الماء ، ولايمسكه .
سبه : قال الليث : السَّبَهُ : ذَهابُ العَقْل من الهَرَم .
وقال اللحيانيّ : رجلٌ مُسَبَّه العقل ، ومُسَمَّهُ العقل : أي ذاهبُ العقل .
أبو عبيد ، عن الأمويّ : رجلٌ مَسْبُوهُ الفؤاد ، مثلُ مُدَلَّه العقل ، وهو المُسَبَّهُ أيضاً ، وقال رؤبة :
قالت أُبَيْلَى لي ولم أسَبَّهِ
ما السِّنُّ إلاّ غَفْلَةُ المُدَلَّهِ
وقال غيره : رجل سَبَاهِيُّ العقل : إذا كان ضَعيفَ العقل .
أبو عبيد ، عن الكسائيّ : المُسَبَّه : الذاهب العقل .
وقال المفضل : السُّباهُ : سَكْتَةٌ تأخذ الإنسانَ يذْهب منها عَقْلَه ، وهو مَسْبُوهٌ .
بهس : قال الليث : يَبْهَسُ من أسماءِ الأسد .
قلت : ويَبْهَسُ من أسماء العرب . ومنه الذي كان يُلَقَّب بنعامة ، اسمه بَيْهَسٌ .
وقال : فلان يَتَبَيْهَسُ في مِشيته ويَتَبَهْنَسُ : إذا كان يَتَبَخْتَر ، ومثلُه يَتَبَرْنَسُ ، ويَتَفَيْجَسُ ، ويتفيْسَجُ .

##### Türkçe

س ه ب
**سهب** , **سبه** , **بهس**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **سهب** , **سبه** , **بهس** .

**سهب** : Leys dedi: **فرسٌ سَهْبٌ**: koşusu şiddetli, teri yavaş (akan). Ebû Duvâd dedi:
وقد أَغْدو بِطِرْفٍ هَيْ
كَلٍ ذِي مَيْعَةٍ سَهْبِ

Dedi: **وبئرٌ سَهْبةٌ**: dibi uzak (derin) olan; ondan rüzgâr çıkar. Kavim kazdığı zaman rüzgâra rastlayıp da su onları geri bırakırsa (su çıkmazsa) **أسْهَبُوا** denir. Çok sulu bir kuyunun vasfında şu beyit okunmuştur:
حَوْضٌ طَوِيٌّ نِيل مِنْ إسْهَابِها
يَعْتِلجُ الآذِيُّ مِن حَبَابِها

Dedi: O, **المُسْهَبة**’dir; suyun **عَيْلَمَ**’ına varıncaya kadar kazılmıştır. Görmüyor musun ki “dibinin en derininden elde edildi” denilmiştir.

Dedi: **السَّهْباءُ**: Benî Sa‘d’a ait bir kuyu; ayrıca **الصَّمَّان**’da **السَّهْباءُ** diye adlandırılan bir **رَوْضة** (çayırlık) da vardır.

Dedi: **السَّهْبَى**: bir **مَفَازَةٌ** (çöl, ıssız saha).

Cerîr dedi:
سارُوا إليْكَ من السَّهْبَى ودُونَهُمُ
فَيْحَانُ فالحَزْنُ فالصَّمَّانُ فالوَكَفُ

**والوَكفُ**: Benî Yerbû‘’a aittir.

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: Kuyu kazan, kuma ulaştığında “**أسْهَبَ**” der; “**أَسْهَبَتْ**” de denir.

Dedi: Ferrâ dedi: Kuyudan rüzgâr çıkıp su çıkmazsa “**أسْهَبَتْ**” der.

Şemmir dedi: **المُسَهَبةُ** (kuyulardan): onları kazıp akıcı bir toprağa ulaşıncaya kadar (kazarlar da) çöküp dağılma onlara galip gelir; böylece onu bırakırlar.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **بئر مُسْهَبة**: dibi ve suyu idrak edilemeyen (ulaşılamayan) kuyu.

Dedi: Asma‘î dedi: **المُسْهَب** (هاء’nın fethiyle): sözü çok olan.

Şemmir, İbnü’l-A‘râbî’den: Arapların sözünün hepsi **أَفْعَل** üzere olunca o **مُفْعِل**’dir; üç harf (kelime) müstesna: **أَسْهَبَ**; o halde o **مُسْهَب**’dir. **أَحْصَن الرجلُ**; o halde o **مُحْصَن**’dır. **أَلفَجَ**; o halde o **مُلْفَجٌ**’dir: yani yoksullaştı.

Şemmir: İbn Şümeyl dedi: **السَّهْبُ**: yerden uzak olan ve bir alçaklıkta dümdüz olan şeydir; o, yerin iç boşluklarıdır. Onun alçaklığı: gecenin ve gündüzün (yol) götürdüğü az şey ve bunun benzeridir. O, yerin karınlarıdır; çöllerde ve yükseltilerde olur. Bazen akar, bazen akmaz; çünkü onda kalınlıklar ve düzlükler vardır; çok bitki bitirir. Ve onda ağaçtan **خَطَراتٌ** vardır: yani onda içinde ağaç bulunan yerler ve içinde ağaç bulunmayan yerler vardır.

Ebû Ubeyd dedi: **السُّهوبُ**; onun teki **سَهْب**’dir; o, düz ve uzak (yerler)dir.

Ebû Amr dedi: **السُّهوبُ**: yerin geniş olanlarıdır. Kumeyt dedi:
أبارقُ ، إنْ يَضْغَمْكُمُ الليثُ ضَغْمَةً
يَدَعْ بارِقاً مِثلَ اليَبَابِ مِن السَّهْبِ

Leys dedi: **سُهوبُ الفلاةِ**: onda yol olmayan taraflarıdır.

Lihyânî dedi: **رجَلٌ مُسْهَبُ العقْل** ve **مُسْهَمٌ**; beden de aşkta böyledir: yani gitmiş (yok olmuş).

Ebû Hâtim dedi: **أُسْهِبَ السَّليمُ إسهاباً فهو مُسْهِبٌ**: aklı gidip de yaşarsa. Şu beyit okunmuştur:
فبات شَبْعَانَ وباتَ مُسْهَبا

Başkası dedi: **أَسْهَبْتُ الدابةَ إسهاباً**: onu otlasın diye ihmal ettiğim zaman; o halde o **مُسْهَبة**’dir. Tufeyl el-Ganevî dedi:
نَزَائِعَ مَقْذُوفاً على سَرَواتِها
بما لَمْ تَحَالَسْهَا الغُزاة وتُسْهَبُ

Yani: serâvâtı üzerine yağı taşıyıncaya kadar salıverilmiştir; (çünkü) gaziler onu eyerleyip (üzerinde) kalmamış ve o **تُسْهَبُ** (salıverilir).

Bazıları dedi: Bundan dolayı çok söyleyene **مُسْهَب** denilmiştir; sanki o bırakılmış da dilediğiyle konuşur; sanki ona dilediğini söylemesi genişletilmiştir.

Leys dedi: Adam verdi de çoğalttığı zaman “**قد أَسْهَبَ**” denir. Ve **مكانٌ مُسْهِب**: suyu engellemez ve onu tutmaz.

**سبه** : Leys dedi: **السَّبَهُ**: ihtiyarlıktan aklın gitmesidir.

Lihyânî dedi: **رجلٌ مُسَبَّه العقل** ve **مُسَمَّهُ العقل**: yani aklı gitmiş.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: **رجلٌ مَسْبُوهُ الفؤاد**; **مُدَلَّه العقل** gibidir; o, **المُسَبَّهُ** de olur. Rü’be dedi:
قالت أُبَيْلَى لي ولم أسَبَّهِ
ما السِّنُّ إلاّ غَفْلَةُ المُدَلَّهِ

Başkası dedi: **رجل سَبَاهِيُّ العقل**: aklı zayıf olduğu zaman.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **المُسَبَّه**: aklı gitmiş olan.

Mufaddal dedi: **السُّباهُ**: insana gelen bir baygınlıktır; ondan aklı gider; o ise **مَسْبُوهٌ**’dur.

**بهس** : Leys dedi: **يَبْهَسُ** aslanın adlarındandır.

Dedim: **يَبْهَسُ** Arapların adlarındandır. Ondan, **نعامة** lakabıyla anılan kimse; onun adı **بَيْهَسٌ**’tur.

Dedi: Falan, yürüyüşünde **يَتَبَيْهَسُ** eder ve **يَتَبَهْنَسُ** eder: salına salına yürüdüğü zaman. Benzeri: **يَتَبَرْنَسُ** ve **يَتَفَيْجَسُ** ve **ويتفيْسَجُ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس الباب: قولهم حملت المرأةُ ولدَها سَهْواً، أي على حَيْضٍ. فأمًَّا السُّهَا فمحتمل أن يكون من الباب الأول: لأنَّه خفيٌّ جدّاً فيُسهَى عن رؤيته.
(سهب) السين والهاء والباء أصلٌ يدلُّ على الاتّساع في الشيء. والأصل السَّهْب، وهي الفَلاة الواسعة، ثم يسمَّى الفرس الواسعُ الجري سَهْباً.
ويقال بئر سَهْبَةٌ، أي بعيدة القعر. ويقال حفر القوم فأسهبوا، أي بلغوا الرَّمْل. وإذا كان كذا كان أكثر للماء وأوسَعَ لـه. ويقال للرّجُل الكثير الكلام مُسْهَب، بفتح الهاء. كذا جاء عن العرب أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وهو نادر([2]).
(سهج) السين والهاء والجيم أصلٌ يدلُّ على دوامٍ في شيء. يقال سَهَجَ القوم لَيْلَتَهم، أي ساروا سيراً دائماً. ثمَّ يقال سَهَجَت الرِّيحُ، إذا دامت وهي سَيْهَجٌ، وسَيْهُوجٌ. ومَسْهَجُها: مَمرُّها.
(سهد) السين والهاء والدال كلمتانِ متباينتان تدلُّ إحداهما على خلاف النّوم، والأخرى على السكون.
فالأولى السُّهاد، وهو قِلَّة النوم. ورجل سُهُدٌ، إذا كان قليلَ النّوم. قال:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])وسَهَّدْتُ فلاناً، إذا أطرتَ نومَه.
والكلمة الأخرى  قولُهم شيءٌ سَهْدٌ مَهْد، أي ساكن([4]) لا يُعَنِّي. ويقال ما رأيت من فلان سَهْدَةً، أي أمراً أعتمد عليه من خبر أو كلام، أو أسكُن إليه.
(سهر) السين والهاء والراء معظم بابه الأرَق، وهو ذَهاب النوم. يقال سَهَرَ يَسْهَرُ سَهَراً. ويقال للأرض: السّاهرة، سمِّيت بذلك لأن عملها في النَّبت دائماً ليلاً ونهاراً. ولذلك يقال:"خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ". وقال أميّة بن أبي الصلت:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])وقال آخر، وذكر حَميرَ وحْش:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])ثم صارت السّاهرةُ اسماً لكلِّ أرض. قال الله جلَّ جلالُهُ: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14] والأسهران: عِرقان في الأنف من باطن، إذا اغتلم الحِمارُ سالا ماءً. قال الشَّمّاخ:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])وكأنَّما سمِّيتا بذلك لأنّهما يسيلان ليلاً كما يسيلان نهاراً. ويروى "أسهرته". ويقال رجلٌ سُهَرَةٌ: قليل النّوم. وأمّا السَّاهور فقال قوم: هو غلاف القمر؛ ويقال هو القمر. وأيَّ ذلك كان فهو من الباب؛ لأنَّه يسبح في الفَلَك دائباً، ليلاً ونهاراً.
(سهف) السين والهاء والفاء تقلّ فروعه. ويقولون إنَّ السَّهَف([8]): تشحُّط القتيلِ في دمِهِ واضطرابُهُ. ويقال إن السُّهَاف: العطش.
(سهق) السين والهاء والقاف أصلٌ يدلُّ على طول وامتداد. وهو صحيح. فالسَّهْوَق: الرَّجُلُ الطويل. والسَّهْوق الكذَّابُ، وسُمِّيَ بذلك لأنَّه يغلو في الأمر ويزيدُ في الحديث. والسَّهْوقُ من الرياح: التي تَنْسِج العَجَاج. *والسَّهْوق: الرَّيَّان من سُوق الشَّجر؛ لأنّه إذا رَوِيَ طال.
(سهك) السين والهاء والكاف أصلان: أحدهما يدلُّ على قَشْر ودقٍّ، والآخر على الرَّائحة الكريهة.
فالأوّل قولُهم: سَهَكَت الرِّيحُ التّرابَ، وذلك إذا قَشَرتْه عن الأرض. والمَسْهَكَة: الذي يشتدّ مرُّ الرّيح عليه. ويقال سَهَكْتُ الشّيءَ، إذا قشرتَه، وهو دونَ السَّحْق. وسَهَكَت الدَّوابُّ، إذا جرت جرياً خفيفاً. وفَرَسٌ مِسْهَكٌ، أي سريع. وإنما قيلَ لأنَّه يسهَك الأرضَ بقوائمه.
والأصل الثاني السَّهَك، قال قوم: هو رائحة السمك من اليَد. ويقال بل السَّهَك: ريحٌ كريهة يجدُها الإنسان إذا عَرِقَ. ومن هذا الباب السَّهَك: صدأ الحديد. ومنه أيضاً قولهم: بِعينِه ساهكٌ، أي عائرٌ من الرَّمَد. قال الشاعر في السَّهَك:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])(سهل) السين والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وخلاف حُزونة. والسَّهْل: خلاف الحَزْن. ويقال النّسبةُ إلى الأرض السَّهلة سُهْليٌّ. ويقال أسْهَلَ القومُ، إذا ركبوا السَّهل. ونهرٌ سَهِلٌ: فيه سِهْلَةٌ، وهو رملٌ ليس بالدُّقَاق. وسُهَيْلٌ: نجم.
(سهم) السين والهاء والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على تغيُّرٍ في لون، والآخرُ على حظٍّ ونصيبٍ وشيءٍ من أشياء.
فالسُّهْمَة: النَّصيب. ويقال أسَهم الرَّجُلانِ، إذا اقْترعا، وذلك من السُّهْمَة والنّصيبِ، أن يفُوز([10]) كلُّ واحد منهما بما يصيبه. قال الله تعالى: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. ثمّ حمل على ذلك فسُمِّي السَّهمُ الواحد من السِّهَام، كأنّه نصيبٌ من أنصباء وحظٌّ من حظوظ. والسُّهْمَة: القرابة؛ وهو من ذاك؛ لأنّها حَظٌّ من اتّصال الرحم. وقولهم بُرْدٌ مسهَّم، أي مخطّط، وإنّما سمِّي بذلك لأنّ كلَّ خَطٍّ منه يشبّه بسهم.
وأمّا الأصلُ الآخَر فقولهم: سَهَُمَ وجْهُ الرّجلِ([11])، إذا تغيَّرَ  يَسْهَُم، وذلك مشتقٌّ  من السَُّهَام، وهو ما يصيب الإنسانَ من وَهَج الصّيف حتى يتغيَّرَ لونُه. يقال سهمَ الرَّجُل، إذا أصابَه السَُّهَام. والسَُّهَام أيضاً: داء يصيب الإبل، كالعُطَاش. ويقال إِبلٌ سَواهِمُ، إذا غيَّرها السّفَر([12]). والله أعلم.

---------------------ــ
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) يقال أيضاً:"مسهب" بكسر الهاء. وقيل بفتحها للإكثار من الخطأ، وبكسرها للإكثار من الصواب.
([3]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهد)، وسيعيده في (هجل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين  61.
([4]) في الأصل: "ساكت"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "أي حسن".
([5]) البيت في اللسان (سهر) بدون نسبة.
([6]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهر)، وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 66.
([7]) ديوان الشماخ 93، وقد سبق في (2: 348).
([8]) ضبط في الأصل والمجمل بفتح الهاء، وفي اللسان والقاموس بسكونها.
([9]) البيت للنابغة في ديوانه 35 واللسان (سهك)، وسبق تخريجه في مادة (بقر).
([10]) في الأصل: "يقول".
([11]) يقال سَهم من بابي فتح وظرف، وسهم بهيئة المبني للمفعول.
([12]) في الأصل: "غمرها"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**سهو**) **السين** ve**الهاء** ve**الواو** babın çoğu, gaflet ve sükûn üzerine [delâlet eder]. Şu hâlde **السَّهْو**: gaflet; denir: namazda **سَهَوْتُ**; **أسهو** **سَهْواً**. Ve babdan **المساهاة**: güzel geçim (iyi muâşeret); sanki insan, başkasından olmuş ise bir sürçmeden gaflet eder. Ve **السَّهْو**: sükûn. Denir: **جاء سَهْواً رَهْواً**.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: **السَّهْوَة**([1]); o, evin önünde bulunan bir sofa gibi olan şeydir.
Ve bundan ve babın kıyasından uzak olan şeylerden: onların “kadın, çocuğunu **سَهْواً** حملت” sözüdür; yani hayız üzere. Amma **السُّهَا** ise, birinci babdan olması muhtemeldir: çünkü o pek gizlidir de görülmesinden gaflet edilir.

(**سهب**) **السين** ve**الهاء** ve**الباء** bir asıldır; şeyde genişliğe delâlet eder. Asıl **السَّهْب**’dir; o, geniş çöldür; sonra koşuşu geniş olan ata **سَهْباً** denir.
Ve denir: **بئر سَهْبَةٌ**; yani dibi uzak. Ve denir: kavim kazdı da **فأسهبوا**; yani kuma ulaştılar. Ve böyle olunca su için daha çok ve ona daha geniş olur. Ve çok konuşan adama **مُسْهَب** denir; **الهاء**’nın fethiyle. Araplardan böyle gelmiştir: **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**’dir; ve o nâdirdir([2]).

(**سهج**) **السين** ve**الهاء** ve**الجيم** bir asıldır; bir şeyde devamlılığa delâlet eder. Denir: kavim gecelerini **سَهَجَ**; yani devamlı bir yürüyüşle yürüdüler. Sonra denir: rüzgâr **سَهَجَت**; devam ettiği zaman; ve o **سَيْهَجٌ** ve **سَيْهُوجٌ**’dur. Ve onun **مَسْهَجُها**’sı: onun geçididir.

(**سهد**) **السين** ve**الهاء** ve**الدال** iki kelimedir; birbirinden ayrı; bunlardan biri uykunun zıddına, diğeri sükûna delâlet eder.
Birincisi **السُّهاد**’dır; o, uykunun azlığıdır. Ve adam **سُهُدٌ**; uykusu az olduğu zaman. Dedi ki:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])
Ve **سَهَّدْتُ** falanı; uykusunu kaçırdığın zaman.
Diğer kelime: onların “şey **سَهْدٌ مَهْد**” sözüdür; yani sâkin([4]), beni yormaz. Ve denir: falandan **سَهْدَةً** görmedim; yani haberden yahut sözden, üzerine dayanacağım bir iş; yahut ona sükûn bulacağım.

(**سهر**) **السين** ve**الهاء** ve**الراء** babının çoğu **الأرَق**’tır; o, uykunun gitmesidir. Denir: **سَهَرَ** **يَسْهَرُ** **سَهَراً**. Ve yere **السّاهرة** denir; bununla adlandırıldı; çünkü onun bitkideki işi gece ve gündüz daima(î)dir. Ve bunun için denir: “**خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ**”. Ve Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])
Ve bir başkası dedi; ve **حَميرَ وحْش**’ı zikretti:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])
Sonra **السّاهرة** her yer için bir isim oldu. Allah, celâl ve celâluhu, dedi: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14]. Ve **الأسهران**: burunda iç taraftan iki damardır; eşek azgınlaştığı zaman ikisi su akıtır. Eş-Şemmâh dedi:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])
Sanki ikisi bununla adlandırıldı; çünkü ikisi gece de, gündüz aktıkları gibi akarlar. Ve “**أسهرته**” diye rivayet olunur. Ve denir: adam **سُهَرَةٌ**; uykusu az. Amma **السَّاهور** hakkında bir kavim dedi: o, ayın kılıfıdır; ve denir: o, aydır. Hangisi olursa olsun, o babdandır; çünkü o, felekte gece ve gündüz çalışkan olarak yüzer.

(**سهف**) **السين** ve**الهاء** ve**الفاء**’ın dalları azdır. Ve derler ki **السَّهَف**([8]): öldürülmüşün kanında sürüklenmesi ve çırpınmasıdır. Ve denir ki **السُّهَاف**: susuzluktur.

(**سهق**) **السين** ve**الهاء** ve**القاف** bir asıldır; uzunluk ve uzamaya delâlet eder. Ve o sahihtir. Şu hâlde **السَّهْوَق**: uzun adamdır. Ve **السَّهْوق** yalancıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü işte aşırı gider ve hadiste artırır. Ve rüzgârlardan **السَّهْوق**: tozu dokuyan (toz bulutu ören) olandır. *Ve **السَّهْوق**: ağaç gövdesinin sulanmış olanıdır; çünkü sulandığı zaman uzar.

(**سهك**) **السين** ve**الهاء** ve**الكاف** iki asıldır: birisi kabuk soyma ve inceliğe delâlet eder; diğeri kötü kokuya.
Birincisi onların “rüzgâr toprağı **سَهَكَت**” sözüdür; bu, onu yerden soyduğu zamandır. Ve **المَسْهَكَة**: rüzgârın acılığı kendisine şiddetli olan yerdir. Ve denir: şeyi **سَهَكْتُ**; onu soyduğun zaman; ve o, **السَّحْق**’ın altındadır. Ve binekler **سَهَكَت**; hafif bir koşuşla koştukları zaman. Ve at **مِسْهَكٌ**; yani hızlı. Ancak denildi; çünkü o, ayaklarıyla yeri soyup kazır.
İkinci asıl **السَّهَك**’tir. Bir kavim dedi: o, elden balık kokusudur. Ve denir: bilakis **السَّهَك**: insan terlediği zaman bulduğu kötü kokudur. Ve bu babdandır **السَّهَك**: demirin pası. Ve ondan da onların “gözünde **ساهكٌ** vardır” sözüdür; yani çapaklıdır, göz ağrısından. Şair **السَّهَك** hakkında dedi:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])

(**سهل**) **السين** ve**الهاء** ve**اللام** bir asıldır; yumuşaklığa ve sertliğin zıddına delâlet eder. Ve **السَّهْل**: **الحَزْن**’ın zıddıdır. Ve düz araziye nisbet **سُهْليٌّ**’dur. Ve denir: kavim **أسْهَلَ**; düzlüğe bindikleri zaman. Ve nehir **سَهِلٌ**: onda **سِهْلَةٌ** vardır; ve o, ince olmayan kumdur. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

(**سهم**) **السين** ve**الهاء** ve**الميم** iki asıldır: birisi renkte değişmeye delâlet eder; diğeri pay ve nasibe ve şeylerden bir şeye.
Şu hâlde **السُّهْمَة**: nasiptir. Ve denir: iki adam **أسَهم**; kura çektikleri zaman; bu, **السُّهْمَة** ve nasibdendir; her birinin kendisine isabet edenle kazanması([10]) için. Allah تعالى dedi: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. Sonra bunun üzerine taşındı da **السَّهم** okların bir tanesine ad oldu; sanki o, paylardan bir pay ve nasiplerden bir nasiptir. Ve **السُّهْمَة**: akrabalıktır; ve o, ondandır; çünkü o, rahim bağının birleşmesinden bir nasiptir. Ve onların “**بُرْدٌ مسهَّم**” sözleri; yani çizgili; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun her bir çizgisi oka benzetilir.
Amma diğer asıl: onların “adamın yüzü **سَهَُمَ**” sözüdür([11]); değiştiği zaman; **يَسْهَُم**; ve bu, **السَُّهَام**’dan türetilmiştir; o, insanın yaz sıcağının hararetinden isabet alan şeydir; ta ki rengi değişsin. Denir: adam **سهمَ**; **السَُّهَام** ona isabet ettiği zaman. Ve **السَُّهَام** ayrıca: develere isabet eden bir hastalıktır; susuzluk gibi. Ve denir: develer **سَواهِمُ**; sefer onları değiştirdiği zaman([12]). Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ــ
([1]) Tekmile, **المجمل**’dendir.
([2]) Ayrıca “**مسهب**” **الهاء**’nın kesriyle de denir. Ve denildi: fethi, hatayı çoğaltmak içindir; kesri, doğruyu çoğaltmak içindir.
([3]) Beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهد**) böyledir; ve onu (**هجل**)’de iade edecektir. Kasidesi, **الشنقيطي** nüshasında **الهذليين**’den 61’dir.
([4]) Asılda: “**ساكت**”; tahriftir. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “yani güzel”.
([5]) Beyit, **اللسان**’da (**سهر**) nisbet olmaksızın.
([6]) Beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهر**) böyledir; kasidesi, **الشنقيطي** nüshasında **الهذليين**’den 66’dır.
([7]) **ديوان الشماخ** 93; ve daha önce (2: 348)’de geçti.
([8]) Asıl ve **المجمل**’de **الهاء**’nın fethiyle ضبط edildi; **اللسان** ve **القاموس**’ta sükûnuyla.
([9]) Beyit, **النابغة**’nindir; divanında 35 ve **اللسان**’da (**سهك**); ve **(بقر)** maddesinde tahrici geçti.
([10]) Asılda: “**يقول**”.
([11]) **سَهم** “**فتح**” ve “**ظرف**” bablarından denir; ve **سهم** mef‘ûl bina’sı heyetiyle.
([12]) Asılda: “**غمرها**”; doğrusu **المجمل**’dendir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ه ب
أسهب في الكلام‏:‏ أطال وفي كلامه إسهاب وإطناب‏.‏
وأسهب في العطاءز ورجل مسهب بالفتـح‏.‏
وطويـل مسهـب‏:‏ مفرط الطول‏.‏
وقطعوا سهباً من الأرض وسهوباً‏:‏ مستوية بعيدة‏.‏
وبئر سهبة‏:‏ بعيدة القعر‏.

##### Türkçe

س ه ب
**أسهب في الكلام**: uzattı; ve onun sözünde **إسهاب** ve **إطناب** vardır.
Ve **أسهب في العطاءز**; ve fetha ile **مسهب** (olan) bir adam.
Ve **طويـل مسهـب**: aşırı uzun.
Ve yerden **سهباً** ve **سهوباً** kestiler: düz, uzak.
Ve **بئر سهبة**: dibi uzak (olan).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّهْبُ، والـمُسْهَبُ، والـمُسْهِبُ: الشديدُ الجَرْيِ، البَطِـيءُ العَرَقِ من الخَيْل؛ قال أَبو داود:
وقد أَغْدُو بِطِرْفٍ هَيْــ *  ــكَلٍ، ذِي مَيْعَةٍ، سَهْبِ والسَّهْبُ: الفرسُ الواسعُ الجَرْيِ. وأَسْهَبَ الفرسُ: اتَّسَعَ في الجَرْي وسَبَقَ. والـمُسْهِبُ والـمُسْهَبُ: الكثيرُ الكلامِ؛ قال الجعْدِيُّ: غَيْرُ عَيِـيٍّ، ولا مُسْهِب
ويروى مُسْهَب. قال: وقد اختُلف في هذه الكلمة، فقال أَبو زيد: الـمُسْهِبُ الكثير الكلام؛ وقال ابن الأَعرابي: أَسْهَب الرجلُ أَكثرَ الكلام، فهو مُسْهَب، بفتح الهاءِ، ولا يقال بكسرها، وهو نادر. قال ابن بري: قال أَبو علي البغدادي: رجل مُسْهَبٌ، بالفتح، إِذا أَكثر الكلام في الخطإِ، فإِن كان ذلك في صواب، فهو مُسْهِبٌ، بالكسر لا غير؛ ومما جاءَ فيه أَفْعَلَ فهو مُفْعَلٌ: أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وأَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ إِذا أَفْلَس، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَنٌ؛ وفي حديث الرُّؤْيا: أَكَلُوا وشَرِبُوا وأَسْهَبُوا أَي أَكثَروا وأَمْعَنُوا. أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، بفتح الهاءِ، إِذا أَمْعَنَ في الشيءِ وأَطال، وهو من ذلك. وفي حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: قيل له: ادْعُ اللّهَ لنا، فقال: أَكْرَه أَن أَكونَ من الـمُسْهَبِـين، بفتح الهاءِ، أَي الكَثِـيري الكلام؛ وأَصله من السَّهْب، \<ص:476>
 وهو الأَرضُ الواسِعةُ، ويُجمع على سُهُبٍ. وفي حديث علي، رضي اللّه عنه: وفرَّقَها بسُهُبِ بِـيدِها. وفي الحديث: أَنه بعث خيلاً، فأَسْهَبَتْ شَهْراً؛ أَي أَمْعَنَتْ في سَيْرِها. والـمُسْهِبُ والـمُسْهَبُ: الذي لا تَنْتَهِـي نَفْسُه عن شيءٍ، طَمَعاً وشَرَهاً. ورَجل مُسْهَبٌ: ذاهِبُ العَقْلِ من لَدْغِ حَيَّةٍ أَو عَقْرَبٍ؛ تقول منه أُسْهِبَ، على ما لم يُسمَّ فاعله؛ وقيل هو الذي يَهْذي من خَرَفٍ. والتَّسْهِـيبُ: ذَهابُ العقل، والفعلُ منه مُماتٌ؛ قال ابن هَرْمةَ: أَمْ لا تَذَكَّرُ سَلْمَى، وهْيَ نازِحةٌ، *  إِلاَّ اعْتَراكَ جَوَى سُقْمٍ وتَسْهِـيبِ وفي حديث علي، رضي اللّه عنه: وضُرِبَ على قَلْبِه بالإِسْهابِ؛ قيل: هو ذَهابُ العقل. ورجُل مُسْهَبُ الجسْمِ إِذا ذَهَبَ جِسْمُهُ مِن حُبٍّ، عن يعقوب. وحكى اللحياني: رجل مُسْهَبُ العقل، بالفتح، ومُسْهَمٌ على البدل؛ قال: وكذلك الجسْم إِذا ذَهَبَ مِن شِدّةِ الـحُبِّ. وقال أَبو حاتم: أُسْهِبَ السَّلِـيمُ إِسْهاباً، فهو مُسْهَبٌ إِذا ذهب عَقْلُه وعاشَ؛ وأَنشد: فباتَ شَبْعانَ، وبات مُسْهَبَا
وأَسْهَبْتُ الدَّابَّةَ إِسْهاباً إِذا أَهْمَلْتَها تَرْعَى، فهي مُسْهَبةٌ؛ قال طفيل الغنوي: نَزائِـعَ مَقْذُوفاً على سَرَواتِها، *  بِما لَمْ تُخالِسْها الغُزاةُ، وتُسْهَبُ أَي قد أُعْفِـيَتْ، حتى حَمَلَتِ الشَّحْمَ على سَرَواتِها. قال بعضهم: ومن هذا قيل للمِكْثارِ: مُسْهَبٌ، كأَنه تُرِكَ والكلام، يتكلم بما شاءَ كأَنه وُسِّعَ عليه أَن يقول ما شاءَ.
وقال الليث: إِذا أَعْطَى الرجلُ فأَكثرَ، قيل: قد أَسْهَبَ. ومَكانٌ مُسْهِبٌ: لا يَمْنَع الماءَ ولا يُمْسِكُه. والـمُسْهَبُ: الـمُتَغَيِّرُ اللَّوْنِ مِن حُبٍّ، أَو فَزَعٍ، أَو مَرَضٍ. والسُّهْبُ مِن الأَرضِ: الـمُسْتَوي في سُهُولَةٍ، والجمع سُهُوبٌ. والسَّهْبُ: الفَلاةُ؛ وقيل: سُهُوبُ الفَلاةِ نَواحِـيها التي لا مَسْلَكَ فيها. والسَّهْبُ: ما بَعُدَ من الأَرضِ، واسْتَوَى في طُمَـأْنِـينَةٍ، وهي أَجْوافُ الأَرضِ، وطُمَـأْنِـينَتُها الشيءَ القَلِـيلَ تَقُودُ الليلةَ واليومَ، ونحو ذلك، وهو بُطُونُ الأَرضِ، تكون في الصَّحارِي والـمُتُونِ، وربما تَسِـيلُ، وربما لا تَسِـيلُ، لأَنَّ فيها غِلَظاً وسُهُولاً، تُنْبِتُ نَباتاً كثيراً، وفيها خَطَراتٌ مِنْ شَجَرٍ أَي أَماكِنُ فيها شَجَرٌ، وأَماكِنُ لا شجر فيها. وقيل: السُّهُوبُ الـمُسْتَوِيَةُ البَعِـيدَةُ. وقال أَبو عمرو: السُّهُوبُ الواسِعةُ من الأَرضِ؛ قال الكميت: أَبارِقُ، إِن يَضْغَمْكُمُ اللَّيْثُ ضَغْمةً، *  يَدَعْ بارِقاً، مِثْلَ اليَبابِ مِنَ السَّهْبِ وبِئْرٌ سَهْبةٌ: بَعِـيدَةُ القَعْر، يخرج منها الريحُ، ومُسْهَبةٌ أَيضاً، بفتح الهاءِ. والـمُسْهَبةُ من الآبارِ: التي يَغْلِبُكَ سِهْبَتُها، حتى لا تَقْدِرَ على الماءِ وتُسْهِلَ. وقال شمر: الـمُسْهَبةُ من الرَّكايا: التي يَحْفِرُونَها، حتى يَبْلُغوا تُراباً مائقاً، فيَغْلِـبُهم \<ص:477>
تَهَيُّلاً، فيَدَعُونَها. الكسائي: بئر مُسْهَبةٌ التي لا يُدْرَكُ قَعْرُها وماؤُها. وأَسْهَبَ القومُ: حَفَروا فهَجَمُوا على الرَّمْلِ أَو الرِّيحِ؛ قال الأَزهري: وإِذا حَفَر القومُ، فَهَجَمُوا على الرِّيحِ، وأَخْلَفَهُم الماءُ، قيل: أَسْهَبُوا؛ وأَنشد في وصْفِ بِئر كثيرة الماءِ: حَوْضٌ طَوِيٌّ، نِـيلَ من إِسْهابِها، *  يَعْتَلِجُ الآذِيُّ مِنْ حَبابِها قال: وهي الـمُسْهَبةُ، حُفِرت حتى بَلَغَتْ عَيْلَم الماءِ. أَلا ترى أَنه قال: نِـيلَ مِن أَعْمَقِ قَعْرِها. وإِذا بَلغَ حافِرُ البئرِ إِلى الرَّمْل، قيل: أَسْهَبَ. وحَفَر القومُ حتى أَسْهَبُوا أَي بَلَغُوا الرَّمْل ولم يَخْرُجِ الماءُ، ولم يُصِـيبوا خيراً، هذه عن اللحياني. والـمُسْهِبُ: الغالب الـمُكْثِرُ في عَطائِه.
ومَضى سَهْبٌ من الليل أَي وَقْتٌ.
والسَّهْباءُ: بِئر لبني سعد، وهي أَيضاً رَوْضةٌ مَعْرُوفة  مَخْصوصة بهذا الاسم. قال الأَزهري: ورَوْضةٌ بالصَّمَّان تسمى السَّهْباءَ. والسَّهْبـى: مفازةٌ؛ قال جرير: سارُوا إِليكَ مِنَ السَّهْبـى، ودُونَهُمُ *  فَيْجانُ، فالـحَزْنُ، فالصَّمَّانُ، فالوَكَفُ والوَكَفُ: لبني يَرْبُوعٍ.

##### Türkçe

**السَّهْبُ** ve **الـمُسْهَبُ** ve **الـمُسْهِبُ**: koşuşu şiddetli olan, atlardan teri yavaş (çıkan); Ebû Dâvûd dedi ki:
Ve gerçekten ben sabahlarım, bir **طِرْفٍ** ile — hey… — iri yapılı, canlılık sahibi, **سَهْبِ**.

Ve **السَّهْبُ**: koşuşu geniş olan at. Ve **أَسْهَبَ** at: koşuşta genişledi ve geçti. Ve **الـمُسْهِبُ** ve **الـمُسْهَبُ**: sözü çok olan; el-Ca‘dî dedi ki:
Ne peltek, ne de **مُسْهِب**.

Ve **مُسْهَب** diye rivayet olunur. Dedi ki: Bu kelimede ihtilaf edilmiştir; Ebû Zeyd dedi ki: **الـمُسْهِبُ** sözü çok olandır; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Adam **أَسْهَبَ**: sözü çoğalttı; o hâlde o **مُسْهَب**’dir, **الهاءِ**’nin fethiyle; onun kesriyle denilmez; ve o nadirdir. İbn Berrî dedi ki: Ebû Ali el-Bağdâdî dedi: Adam **مُسْهَبٌ**, fetihle, eğer hatada sözü çoğaltırsa; şayet bu doğru(da) olursa, o **مُسْهِبٌ**’dir, kesirle, başka değil; ve içinde **أَفْعَلَ** gelip o da **مُفْعَلٌ** olan şeylerdendir: **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**; ve **أَلْفَجَ**; o hâlde o **مُلْفَجٌ** (iflas ettiğinde); ve **أَحْصَنَ**; o hâlde o **مُحْصَنٌ**. Ve rüya hadîsinde: “Yediler, içtiler ve **أَسْهَبُوا**” yani çoğalttılar ve derinleştirdiler. **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**, **الهاءِ**’nin fethiyle, eğer bir şeyde derinleşti ve uzattıysa; ve o bundandır. Ve İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: Ona denildi: “Bizim için Allah’a dua et.” O dedi: “**الـمُسْهَبِـين**’den olmaktan kerih görürüm”, **الهاءِ**’nin fethiyle; yani sözü çok olanlar. Ve aslı **السَّهْب**’dendir,

\<ص:476>
ve o geniş arazidir; ve **سُهُبٍ** üzere cem‘ olunur. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ve onu, çölünün **سُهُبِ**’leriyle ayırdı.” Ve hadîste: “O, atlar gönderdi; sonra bir ay **أَسْهَبَتْ**”; yani yürüyüşünde derinleşti. Ve **الـمُسْهِبُ** ve **الـمُسْهَبُ**: nefsi, tamah ve oburlukla, bir şeyden sona ermeyen kimse. Ve adam **مُسْهَبٌ**: yılan yahut akrep sokmasından aklı gitmiş; ondan “**أُسْهِبَ**” dersin, faili adlandırılmayan üzere; ve denildi ki: o, bunamadan sayıklayan kimsedir.

Ve **التَّسْهِـيبُ**: aklın gitmesi; ve fiili ondan ölüdür (kullanımdan düşmüştür); İbn Herme dedi ki:
Yoksa Selmâ’yı hatırlamaz mısın, o uzaklaşmışken, * ancak sana hastalık kederi ve **تَسْهِـيبِ** arız olur.

Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ve kalbinin üzerine **الإِسْهابِ** ile vuruldu”; denildi ki: o, aklın gitmesidir.

Ve adam **مُسْهَبُ الجسْمِ**: bedeni aşktan gittiğinde; Ya‘kûb’dan. Lihyânî nakletti: adam **مُسْهَبُ العقل** fetihle; ve bedel olarak **مُسْهَمٌ**. Dedi ki: Beden de böyledir, şiddetli aşktan gittiğinde. Ebû Hâtim dedi: Sokulmuş kimse **أُسْهِبَ** **إِسْهاباً**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**’dir, aklı gidip yaşadığında; ve inşad etti:
Geceyi tok geçirdi, ve geceyi **مُسْهَبَا** geçirdi.

Ve ben biniti **أَسْهَبْتُ** **إِسْهاباً**: onu otlasın diye salıverdiğinde; o hâlde o **مُسْهَبةٌ**’dir. Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
Çekip alanlar; sırtlarının yükseklerine atılmış, * akıncıların ondan kapıp götürmediği şeyle; ve **تُسْهَبُ**.

Yani affedilmiş (salıverilmiş) oldu; nihayet sırtlarının yükseklerine yağ taşıdı.

Bazıları dedi ki: Bundan dolayı çok söyleyene **مُسْهَبٌ** denildi; sanki o ve söz bırakılmıştır; dilediğiyle konuşur; sanki ona, dilediğini söylemesi genişletilmiştir.

Leys dedi: Adam verdiğinde ve çoğalttığında: “Gerçekten **أَسْهَبَ**” denilir. Ve mekân **مُسْهِبٌ**: suyu engellemez ve onu tutmaz.

Ve **الـمُسْهَبُ**: aşktan yahut korkudan yahut hastalıktan rengi değişmiş olan.

Ve yerden **السُّهْبُ**: kolaylıkta düz olan; cem‘i **سُهُوبٌ**.

Ve **السَّهْبُ**: çöl; ve denildi ki: çölün **سُهُوبُ**’u, içinde yol olmayan taraflarıdır. Ve **السَّهْبُ**: yerden uzak olan ve sükûnet içinde düzleşen şeydir; ve o yerin iç boşluklarıdır; ve onun sükûneti, az şeyi, geceyi ve günü sürer, ve bunun benzeri; ve o yerin karınlarıdır; sahralarda ve sırtlarda olur; ve bazen akar, bazen akmaz; çünkü onda kalınlık ve kolaylık vardır; çok bitki bitirir; ve onda ağaçtan **خَطَراتٌ** vardır, yani içinde ağaç olan yerler ve içinde ağaç olmayan yerler. Ve denildi ki: **السُّهُوبُ** uzak düz olanlardır. Ebû Amr dedi: **السُّهُوبُ** yerden geniş olanlardır; el-Kumeyt dedi ki:
Ey Bârik, eğer aslan sizi bir ısırışla ısırırsa, * Bârik’i, **السَّهْبِ**’den kuraklık gibi bırakır.

Ve kuyu **سَهْبةٌ**: dibi uzak olan; ondan rüzgâr çıkar; ve **مُسْهَبةٌ** de (denir), **الهاءِ**’nin fethiyle. Ve kuyulardan **الـمُسْهَبةُ**: onun **سِهْبَتُها**’sı sana galip gelen, nihayet suya güç yetiremediğin ve kolaylaştıramadığın (kuyu). Şemmer dedi: Kuyulardan **الـمُسْهَبةُ**: onu kazarlar, nihayet akıcı toprağa ulaşırlar; sonra onlara çöküş galip gelir, böylece onu bırakırlar. Kisâî: kuyu **مُسْهَبةٌ**: dibi ve suyu idrak edilmeyen. Ve kavim **أَسْهَبَ**: kazdılar da kuma yahut rüzgâra ansızın rastladılar. Ezherî dedi: Kavim kazdığında, rüzgâra ansızın rastladılar ve su onları yüzüstü bıraktıysa, “**أَسْهَبُوا**” denilir. Ve suyu çok bir kuyunun vasfında inşad etti:
Sağlam örülmüş bir havuz; onun **إِسْهابِها**’sından erişildi, * onun kabarcıklarından zarar verici (şey) çalkalanır.

Dedi ki: Ve o **الـمُسْهَبةُ**’dir; suyun en derinine ulaşıncaya dek kazıldı. Görmez misin ki o dedi: “Onun en derin dibinden erişildi.” Ve kuyu kazan, kuma ulaştığında: “**أَسْهَبَ**” denilir. Ve kavim kazdı, nihayet **أَسْهَبُوا**; yani kuma ulaştılar ve su çıkmadı; ve bir hayır isabet etmedi; bu, Lihyânî’dendir.

Ve **الـمُسْهِبُ**: bağışında galip gelen, çokça veren.

Ve geceden **سَهْبٌ** geçti; yani bir vakit.

Ve **السَّهْباءُ**: Benî Sa‘d için bir kuyu; ve o ayrıca bu adla bilinen, tahsis edilmiş bir çayırlıktır. Ezherî dedi: Ve es-Sammân’da **السَّهْباءَ** diye adlandırılan bir çayırlık vardır. Ve **السَّهْبـى**: bir çöl; Cerîr dedi ki:
Sana **السَّهْبـى**’dan yürüdüler; ve onların önünde * **فَيْجانُ**, sonra **الـحَزْنُ**, sonra **الصَّمَّانُ**, sonra **الوَكَفُ**.

Ve **الوَكَفُ**: Benî Yerbû‘ içindir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ه ب * * أسْهَبَ * أكثر الكلام فهو * مُسْهَبٌ * بفتح الهاء ولا يقال بكسر الهاء وهو نادر

##### Türkçe

* س ه ب * * **أسْهَبَ** * sözü çoğalttı; o hâlde o, **مُسْهَبٌ**’dur; **الهاء**’nın fethasıyla; **الهاء**’nın kesrası ile denilmez; ve o nadirdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السهب: الفلاة جمعه سهب وقال الفضل بن العباس اللهبي:
  ونحلل من تهامة كل سهب                      نقي الترب أودية رحابـا
  أباطح من أباهر غير قطع                      وشائظ لم يفارقن الذبابـا السهب: الفرس الواسع الجري. وأسهب الفرس: اتسع في الجري وسبق. السهب: الشديد الجري البطيء العرق من الخيل. قال أبو دواد:
  وقد أغدو بطرف هي                      كل ذي ميعة سهب كالمسهب بالفتح وتكسر هاؤه يقال: الفصيح في الجواد الكسر خاصة، كما اعتمد عليه أبو الحجاج الشنتمري المعروف بالأعلم. والسهب: ما بعد من الأرض واستوى في طمأنينة، وهي أجواف الأرض وطمأنينتها الشيء القليل تقود اليوم والليلة ونحو ذلك، وهو بطون الأرض تكون في الصحاري والمتون وربما تسيل وربما لا تسيل لأن فيه غلظا وسهولا تنبت نباتا كثيرا، وفيها خطرات من شجر أي أماكن فيها شجر وأماكن لا شجر فيها كذا في لسان العرب. السهب: الأخذ. ومضى سهب من الليل، أي وقت. السهب: سبخة، م وهي بين الحمتين فالمضباعة. السهب بالضم: المستوي من الأرض في سهولة ج سهوب. وقيل: السهوب: المستوية البعيدة. وقال أبو عمرو: السهوب: الواسعة من الأرض. قال الكميت:
  أبارق إن يضغمكم الليث ضغمةيدع بارقا مثل اليباب من السهب أو سهوب الفلاة: نواحيها التي لا مسلك فيها. وأسهب الرجل: أكثر من الكلام فهو مسهب بالكسر ومسهب بالفتح. قال الجعدي:
  غير عيي ولا مسهب

  ويروى مسهب. وقد اختلف في هذه الكلمة فقال أبو زيد: المسهب: الكثير الكلام أي بالفتح خاصة، ومثله في أدب الكاتب لابن قتيبة ومختصر العين للزبيدي. وقال ابن الأعرابي: أسهب الرجل: أكثر من الكلام فهو مسهب بفتح الهاء ولا يقال بكسرها، وهو نادر. وقال ابن بري: قال أبو علي البغدادي: رجل مسهب بالفتح إذا أكثر الكلام في الخطإ، فإن كان ذلك في صواب فهو مسهب بالكسر لا غير. أي البليغ المكثر من الصواب بالكسر، وبه أجاب أبو الحجاج الأعلم في كتاب ابن عباد ملك الأندلس ونسبه إلى البارع لأبي علي، ثم نقل عن أبي عبيدة: أسهب فهو مسهب بالفتح إذا أكثر في خرف وتلف ذهن. وعن الأصمعي: أسهب فهو مسهب، إذا خرف وأهتر، فإن أكثر من الخطإ قيل: أفند، فهو مفند. ثم قال في آخر الجواب: فرأي مملوكك -أيدك الله- واعتقاده أن المسهب بالفتح لا يوصف به البليغ المحسن، ولا المكثر المصيب، ألا ترى إلى قول مكي بن سوادة:
  حص مسهب جريء جـبـان                      خير عي الرجال عي السكوت أنه قرن فيه المسهب بالحصر وردفه بالصفتين، وجعل المسهب أحق بالعي من الساكت والحصر فقال:
  خير عي الرجال عي السكوت

  والدليل على أن المسهب بالكسر يقال للبليغ المكثر من الصواب أنهم يقولون للجواد من الخيل: مسهب بالكسر خاصة؛ لأنهما بمعنى الإجادة والإحسان. وليس قول ابن قتيبة والزبيدي في المسهب بالفتح هو المكثر هو البليغ المصيب؛ لأن الإكثار من الكلام داخل في معنى الذم. انتهى كلام الأعلم حسبما نقله شيخنا. وفي لسان العرب: ومما جاء فيه أفعل فهو مفعل أسهب فهو مسهب، وألفج فهو ملفج، وأحصن فهو محصن، فهذه الثلاثة جاءت بالفتح. حكاه القاضي أبو بكر بن العربي في ترتيب الرحلة، وابن دريد في الجمهرة، وابن الأعرابي في النوادر ومثله في كتاب ليس لابن خالويه، إلا أنه قال: وأسهب فهو مسهب: بالغ. هذا قول ابن دريد. وقال ثعلب: أسهب فهو مسهب في الكلام. قال: ووجدت بعد سبعين سنة حرفا رابعا وهو: أجرشت الإبل: سمنت فهي مجرشة. قلت: واستدركوا أيضا: أهتر فهو مهتر، ونقله عبد الباسط البلقيني، ويأتي للمصنف. ورأيت في نفح الطيب للشهاب المقري ما نصه: رأيت في بعض الحواشي الأندلسية -أي كتاب التوسعة كما حققه شيخنا- أن ابن السكيت ذكر في بعض كتبه فيما جعله بعض العرب فاعلا وبعضهم مفعولا: رجل مسهب ومسهب للكثير الكلام، وهذا يدل على أنهما، واحد. انتهى وهو رأي المصنف أي عدم التفرقة. وفي حديث ابن عمر، قيل له: ادع الله لنا، فقال: أكره أن أكون من المسهبين بفتح الهاء أي الكثيري الكلام، وأصله من السهب؛ وهو الأرض الواسعة. قلت: وسيأتي للمصنف في جذع: أجذع فهو مجذع لما لا أصل له ولا ثبات، نقله الصاغاني عن ابن عباد، ولم أر أحدا ألحقه بنظائره فتأمل ذلك. أسهب : شره وطمع، وفي نسخة أو طمع حتى لا تنتهي نفسه عن شيء فهو مسهب ومسهب، بفتح الهاء إذا أمعن في الشيء وأطال، ومنه حديث الرؤيا: كلوا واشربوا وأسهبوا وأمعنوا. وفي آخر أنه بعث خيلا فأسهبت شهرا أي أمعنت في سيرها. وأسهب بالضم على ما لم يسم فاعله، فهو مسهب بالفتح: ذهب عقله. وقيل: المسهب: الذاهب العقل من لدغ الحية أو العقرب، وقيل: هو الذي يهذي من خرف. والتسهيب: ذهاب العقل، والفعل منه ممات. قال ابن هرمة:
  أم لا تذكر سلمى وهي نازحة                      إلا اعتراك جوى سقم وتسهيب وفي حديث علي رضي الله عنه: وضرب على قلبه بالإسهاب وقيل: هو ذهاب العقل. أسهب الرجل فهو مسهب، إذا تغير لونه من حب أو فزع أو مرض ورجل مسهب الجسم، إذا ذهب جسمه من حب، عن يعقوب. وحكى اللحياني: رجل مسهب العقل بالكسر ومسهم، على البدل، قال: وكذلك الجسم إذا ذهب من شدة الحب. قال أبو حاتم: أسهب السليم إسهابا فهو مسهب، إذا ذهب عقله وطاش، وأنشد:
  فبات شبعان وبات مسهبا

  وبئر سهبة: بعيدة القعر يخرج منها الريح ومسهبة أيضا بفتح الهاء إذا غلبتك سهبتها بالكسر حتى لا تقدر على الماء. قال شمر: المسهبة من الركايا: التي يحفرونها حتى يبلغوا ترابا مائقا فيغلبهم تهيلا فيدعونها. وعن الكسائي: بئر مسهبة: التي لا يدرك قعرها وماؤها. وأسهبوا: حفروا فهجموا على الرمل أو الريح. قال الأزهري: وإذا حفر القوم فهجموا على الريح وأخلفهم الماء يقال: أسهبوا. وأنشد في وصف بئر كثيرة الماء:
  حوض طوي نيل من إسهابها
  يعتلج الآذي من حبابها قال: هي المسهبة حفرت حتى بلغت غيلم الماء، ألا ترى أنه قال: نيل من أعمق قعرها، وإذا بلغ حافر البئر إلى الرمل قيل: أسهب. أو أسهبوا، إذا حفروا حتى بلغوا الرمل ولم يخرج الماء فلم يصيبوا خيرا، وهذه عن اللحياني وعن ثعلب: أسهب فهو مسهب، إذا حفر بئرا فبلغ الماء. أسهبوا الدابة إسهابا، إذا أهملوها ترعى فهي مسهبة. قال طفيل الغنوي:
  نزائع مقذوفا على سرواتهـا                      بما لم تخالسها الغزاة وتسهب أي قد أعفيت حتى حملت الشحم على سرواتها، كذا في التكملة. قال بعضهم: ومن هذا قيل للمكثار مسهب كأنه ترك والكلام يتكلم بما شاء، كأنه وسع عليه أن يقول ما شاء. أسهب الشاة منصوب ولدها مرفوع، إذا رغثها: لحسها: أسهب الرجل كلامه: أطاله. وفي كلامه إسهاب وإطناب وأسهب إذا أكثر من العطاء كاستهب والمستهب: الجواد، قاله الليث. ومكان مسهب بالفتح: لا يمنع الماء ولا يمسكه. والمسهب بالكسر: الغالب المكثر في عطائه. والسهبى: مفازة قال جرير:
  ساروا إليك من السهبى ودونهمفيحان فالحزن فالصمان فالوكف الوكف لبني يربوع. والمسهب: فرس جبير بن مريض، وكان صاحب الخيل، وفيه يقول:
  لئن لم يكن فيكن ما أتـقـي بـه                      غداة الرهان مسهب ابن مريض
  لينقضين حد الربـيع وبـينـنـا                      من البحر لج لا يخاض عريض كذا في كتاب البلاذري. السهباء بالمد: بئر لبني سعد. هي أيضا روضة معروفة مخصوصة بهذا الاسم. قال الأزهري: وروضة بالصمان تسمى السهباء. وراشد بن سهاب بن عبدة كذا في التكملة، والصواب أنه ابن جهبل ابن عبدة بن عصر ككتاب: شاعر هكذا ضبطه المفجع البصري وقال: من قاله بالمعجمة فقد أخطأ. وليس لهم سهاب المهملة غيره وهو أخو أوس بن سهاب. والسهب: موضع باليمن. منه أبو حذافة إسماعيل بن أحمد بن سنبه.

##### Türkçe

**السهب**: çöl düzlük; çoğulu **سهب**. el-Faḍl b. el-ʿAbbâs el-Lehebî dedi ki:
  “Ve Tihâme’den her **سهب**’de konaklarız                      toprağı temiz, vadileri geniş(çe)
  Ebâhir’den olan, kesik olmayan düzlükler                      ve **شائظ**; onlardan sinekler ayrılmadı”

**السهب**: koşusu geniş olan at. **أسهب** at: koşuda genişledi ve geçti. **السهب**: atlardan, koşusu şiddetli, teri yavaş olan. Ebû Duvâd dedi ki:
  “Ve sabahlarım bir bakışla ki o                      her çevik olanın, **سهب**’dir; **المسهب** gibi”

**المسهب** (fetha ile) ve **ه**’sı kesrelenir; denir ki: fasih olan, iyi atta özellikle kesredir; Ebû’l-Ḥaccâc eş-Şentemerî, **الأعلم** diye bilinen, ona dayanmıştır. Ve **السهب**: yerden uzak olan ve bir alçaklıkta düzleşen şeydir; o, yerin oyukları ve alçaklıklarıdır; az bir şeydir; bugün ve geceyi ve bunun benzerini sevk eder; o, yerin karınlarıdır; çöllerde ve sırtlarda olur; bazen akar, bazen akmaz; çünkü onda kalınlık ve kolaylıklar vardır; çok bitki bitirir; ve onda ağaçtan **خطرات** vardır; yani içinde ağaç olan yerler ve içinde ağaç olmayan yerler; Lisânü’l-ʿArab’da böyle. **السهب**: alma. Ve geceden **سهب** geçti; yani vakit. **السهب**: tuzla; m; ve o, iki **حمة** arasında, sonra **المضباعة**’dır. **السهب** (ḍamma ile): yerden, kolaylık içinde düz olan; çoğulu **سهوب**. Ve denildi: **السهوب**: düz, uzak olanlar. Ebû ʿAmr dedi: **السهوب**: yerden geniş olanlar. el-Kumeyt dedi ki:
  “Ey Ebâriq, eğer aslan sizi bir ısırışla ısırırsa                      Ebâriq’i, **السهب**’den kuraklık gibi bırakır”

Veya **سهوب الفلاة**: onun, içinde yol olmayan tarafları. Ve **أسهب** adam: sözden çoğalttı; o hâlde o, **مسهب** (kesre ile) ve **مسهب** (fetha ile). el-Caʿdî dedi ki:
  “Ne dilsiz, ne de **مسهب**”

Ve **مسهب** diye rivayet edilir. Bu kelimede ihtilaf edildi. Ebû Zeyd dedi: **المسهب**: çok konuşan; yani özellikle fetha ile; bunun benzeri İbn Kuteybe’nin **أدب الكاتب**’ında ve ez-Zebîdî’nin **مختصر العين**’ında. İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **أسهب** adam: sözden çoğalttı; o hâlde o, **مسهب** ( **الهاء**’nın fethasıyla) ve onun kesresiyle denmez; ve o nadirdir. İbn Berrî dedi: Ebû ʿAlî el-Bağdâdî dedi: adam **مسهب** (fetha ile), eğer hatada sözü çoğaltırsa; eğer bu doğru(da) ise o, **مسهب** (kesre ile)dir, başka değil. Yani fasih, doğrudan çoğaltan, kesre ile; ve bununla Ebû’l-Ḥaccâc **الأعلم**, Endülüs meliki İbn ʿAbbâd’ın kitabında cevap verdi ve onu Ebû ʿAlî’nin **البارع**’ına nisbet etti; sonra Ebû ʿUbeyde’den nakletti: **أسهب**; o hâlde o, **مسهب** (fetha ile), eğer saçmalıkta ve zihnin telefinde çoğaltırsa. Ve el-Aṣmaʿî’den: **أسهب**; o hâlde o, **مسهب**; eğer bunadı ve hezeyan ettiyse; eğer hatayı çoğaltırsa denir: **أفند**; o hâlde o, **مفند**. Sonra cevabın sonunda dedi ki: “Öyleyse memlûkunun görüşü -Allah seni teyit etsin- ve inancı: **المسهب** (fetha ile) fasih, güzel yapan için; ne de çoğaltan, isabet eden için vasfedilmez. Mekki b. Sevâde’nin sözüne bakmaz mısın:
  **حص** **مسهب** cesur, korkak                      erkeklerin en hayırlı **عي**’si, susmanın **عي**’sidir”

Çünkü onda **المسهب**’i **الحصر** ile birleştirdi ve onu iki sıfatla peş peşe getirdi; ve **المسهب**’i, susandan ve **الحصر**’dan daha layık olarak **العي**’ye kıldı; şöyle dedi:
  “erkeklerin en hayırlı **عي**’si, susmanın **عي**’sidir”

Ve delil: **المسهب** (kesre ile) fasih, doğrudan çoğaltan için söylenir; çünkü onlar atlardan cömert olana: özellikle kesre ile **مسهب** derler; çünkü ikisi, iyi yapma ve ihsan manasındadır. Ve İbn Kuteybe ile ez-Zebîdî’nin **المسهب** (fetha ile) hakkında “o, çoğaltandır” sözü, “o, fasih isabet edendir” değildir; çünkü sözden çoğaltma, zem manasının içine girer. **الأعلم**’in sözü, şeyhimizin naklettiği üzere, bitti. Lisânü’l-ʿArab’da: ve onda **أفعل** geldi, o hâlde **مفعل**: **أسهب**; o hâlde **مسهب**; ve **ألفج**; o hâlde **ملفج**; ve **أحصن**; o hâlde **محصن**; şu üçü fetha ile geldi. Bunu, kâdî Ebû Bekr b. el-ʿArabî **ترتيب الرحلة**’de; İbn Düreyd **الجمهرة**’de; İbnü’l-Aʿrâbî **النوادر**’de hikâye etti; ve bunun benzeri, İbn Hâlaveyh’e ait olmayan bir kitapta; ancak o dedi ki: ve **أسهب**; o hâlde **مسهب**: ulaştı/abarttı. Bu, İbn Düreyd’in sözüdür. Saʿleb dedi: **أسهب**; o hâlde **مسهب** sözde. Dedi: ve yetmiş yıldan sonra dördüncü bir harf buldum; o: **أجرشت الإبل**: semirdi; o hâlde o, **مجرشة**. Dedim: ve ayrıca istidrâk ettiler: **أهتر**; o hâlde **مهتر**; ve onu ʿAbdülbâsiṭ el-Bulkīnî nakletti; ve musannif için gelecektir. Ve **نفح الطيب**’de, eş-Şihâb el-Maḳḳarî’nin, nassı şudur: Endülüsî bazı hâşiyelerde -yani şeyhimizin tahkik ettiği üzere **كتاب التوسعة**- gördüm ki İbnü’s-Sikkît, bazı kitaplarında, bazı Arapların fâʿil, bazılarının mefʿûl yaptığı şeyler içinde zikretti: çok konuşan için adam **مسهب** ve **مسهب**. Bu, ikisinin bir olduğuna delâlet eder. Bitti. Ve bu, musannifin görüşüdür; yani ayırım yapmama. İbn ʿUmar hadîsinde: ona denildi: bize Allah’a dua et; dedi: **المسهبين**’den ( **الهاء**’nın fethasıyla) olmaktan hoşlanmam; yani çok konuşanlardan. Aslı **السهب**’dendir; ve o, geniş yerdir. Dedim: ve musannif için **جذع**’da gelecektir: **أجذع**; o hâlde **مجذع**; aslı ve sebatı olmayan için; onu eṣ-Ṣâġânî, İbn ʿAbbâd’dan nakletti; ve ben onu benzerlerine ilhak eden kimse görmedim; öyleyse bunu düşün. **أسهب**: oburluk ve tamah; ve bir nüshada: veya tamah; ta ki nefsi bir şeyden sona ermesin; o hâlde o, **مسهب** ve **مسهب**; **الهاء**’nın fethasıyla; eğer bir şeyde derinleşir ve uzatırsa. Ondan, rüya hadîsi: “Yiyin ve için ve **أسهبوا** ve derinleşin.” Ve bir diğerinde: atlar gönderdi; onlar bir ay **أسهبت**; yani yürüyüşlerinde derinleşti. Ve **أسهب** (ḍamma ile), faili zikredilmeyene göre; o hâlde o, **مسهب** (fetha ile): aklı gitti. Ve denildi: **المسهب**: yılanın veya akrebin sokmasından aklı giden; ve denildi: o, bunamadan hezeyan eden kimsedir. Ve **التسهيب**: aklın gitmesi; ve fiil ondan **ممات**’tır. İbn Hirma dedi ki:
  “Yoksa Selmâ’yı hatırlamaz mısın, o uzak iken                      ancak sana bir keder, hastalık ve **تسهيب** arız olur”

Ve ʿAlî رضى الله عنه hadîsinde: “ve kalbine **الإسهاب** ile vuruldu”; ve denildi: o, aklın gitmesidir. **أسهب** adam; o hâlde o, **مسهب**: eğer rengi, sevgi veya korku veya hastalıktan değişirse. Ve adam **مسهب الجسم**: eğer bedeni sevgiden giderse; Yaʿkūb’dan. el-Liḥyânî hikâye etti: adam **مسهب العقل** (kesre ile) ve **مسهم**; بدل olarak. Dedi: ve aynı şekilde beden, şiddetli sevgiden giderse. Ebû Ḥâtim dedi: **أسهب السليم** **إسهابا**; o hâlde o, **مسهب**: eğer aklı gider ve şaşarsa. Ve inşâd etti:
  “Geceledi tok, ve geceledi **مسهبا**”

Ve **بئر سهبة**: dibi uzak olan; ondan rüzgâr çıkar. Ve **مسهبة** de, **الهاء**’nın fethiyle; eğer onun **سهبتها**’sı (kesre ile) sana galip gelirse, ta ki suya güç yetiremez oluncaya kadar. Şemmer dedi: **المسهبة** (kuyulardan) **الركايا**’dan: onu, akıcı bir toprağa varıncaya kadar kazarlar da, bir çökme onlara galip gelir; böylece onu bırakırlar. Ve Kisâî’den: **بئر مسهبة**: dibi ve suyu idrak olunmayan (kuyu). Ve **أسهبوا**: kazdılar da kuma veya rüzgâra ansızın rastladılar. Ezherî dedi: Kavim kazıp da rüzgâra ansızın rastlar ve su onları yüzüstü bırakırsa, denir ki: **أسهبوا**. Ve çok sulu bir kuyunun vasfında şu beyit okundu:
  **حوض طوي نيل من إسهابها**
  **يعتلج الآذي من حبابها**
Dedi: O, **المسهبة**’dir; suyun **غيلم**’ine varıncaya kadar kazıldı. Görmüyor musun ki o, “en derin dibinden bir erişim” dedi. Ve kuyu kazan, kuma varınca denir ki: **أسهب**. Yahut **أسهبوا**; eğer kazıp kuma varırlar da su çıkmazsa, hayır elde etmemiş olurlar. Bu, Lihyânî’dendir. Ve Sa‘leb’den: **أسهب**; o hâlde o **مسهب**’dir; eğer bir kuyu kazıp suya varırsa. **أسهبوا الدابة إسهابا**: eğer onu ihmal edip otlasın diye bıraktılarsa; o hâlde o **مسهبة**’dir. Tufeyl el-Ganevî dedi:
  **نزائع مقذوفا على سرواتهـا                      بما لم تخالسها الغزاة وتسهب**
Yani: (o) affedilmişti; ta ki sırtlarının üstüne yağ taşıdı; tekmilde böyledir. Bazıları dedi: Bundan dolayı çok konuşana **مسهب** denildi; sanki bırakılmıştır ve söz, dilediğiyle konuşur; sanki ona, dilediğini söylemesi genişletilmiştir. **أسهب الشاة**: yavrusu mansub, **ولدها** merfu‘; eğer onun **رغثها**’sını (yani: onu) yaladıysa. **أسهب الرجل كلامه**: onu uzattı. Ve onun sözünde **إسهاب** ve **إطناب** vardır. Ve **أسهب**: bağışta çoğalttı; **كاستهب** gibi. Ve **المستهب**: cömerttir; Leys söyledi. Ve **مكان مسهب** (fetha ile): suyu engellemeyen ve onu tutmayan (yer). Ve **المسهب** (kesre ile): bağışında galip gelen, çokça veren. Ve **السهبى**: bir çöl; Cerîr dedi:
  **ساروا إليك من السهبى ودونهمفيحان فالحزن فالصمان فالوكف الوكف لبني يربوع.**
Ve **المسهب**: Cübeyr b. Murayḍ’ın atıdır; o, atların sahibiydi; onun hakkında şöyle der:
  **لئن لم يكن فيكن ما أتـقـي بـه                      غداة الرهان مسهب ابن مريض**
  **لينقضين حد الربـيع وبـينـنـا                      من البحر لج لا يخاض عريض**
Belâzurî’nin kitabında böyledir. **السهباء** (med ile): Benî Sa‘d’a ait bir kuyudur. O, bu adla tahsis edilmiş, bilinen bir çayırdır da. Ezherî dedi: Ve **الصمان**’da **السهباء** diye adlandırılan bir çayır. Ve Râşid b. **سهاب** b. ‘Abde; tekmilde böyledir. Doğrusu ise: o, Cehbel b. ‘Abde b. ‘Aṣr’ın oğludur; Kitâb’daki gibi: bir şair; Mufacci‘ el-Basrî onu böyle ضبط etti ve dedi: Onu **المعجمة** ile söyleyen hata etmiştir. Ve onların **سهاب** (mühmele)si ondan başkası değildir; o, Evs b. **سهاب**’ın kardeşidir. Ve **السهب**: Yemen’de bir yerdir. Ondan: Ebû Huzâfe İsmâ‘îl b. Ahmed b. Sunbe.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَهْبٌ
1 سَهْبٌ ذ The act of taking. (JK, K.) You say, سَهَبَ الشَّىْءَ, aor. سَهَبَ , inf. n. سَهْبٌ, He took the thing. (TK.)

تَسْهِيبٌ
2 تَسْهِيبٌ ذ The departure of reason, or intellect: its verb [which was probably سُهِّبَ, like أُسْهِبَ, q. v.,] is obsolete. (TA.)

اسهب
4 اسهب ذ He went far, or to a great or an extraordinary length, in a thing; for instance, in journeying; as in a trad., in which it is said of horses, or horsemen, أَسْبَهَتْ شَهْرًا They went far for a month; and in eating and drinking; as in another trad.: (TA:) it is from سُهْبٌ, signifying “ a plain and far-extending land; ” as though meaning He traversed a plain and far-extending tract of land; like as one says أَسْهَلَ and أَحْزَنَ. (Har p. 572.) He (a horse) ran with wide steps, and preceded, or outstripped. (S, TA. [See also سَهْبٌ, below.]) And [hence,] He was, or became, loquacious, or profuse of speech; (IAar, S, K;) like اسهم; (K * and TA in art. سهم;) [and] so اسهب فِى المَنْطِقِ : (JK:) or he doted; or was disordered in his intellect; but when a man makes many mistakes in his speech, you say of him أَفْنَدَ: (As, TA:) or he doted much, or often; or was much, or often, disordered in his intellect: (AO, TA:) [and it seems from an explanation of the part. n. مُسْهِبٌ that it probably signifies also he was eloquent, or profuse of correct speech:] or he was very greedy, and (in some copies of the K “ or ”) covetous, so as to refrain from nothing: (K, TA:) and you say also اسهب كَلَامَهُ He prolonged, or was prolix in, his speech: and فى كَلَامِهِ اـِسْهَابٌ In his speech is prolixity. (A, TA.) Also He (a man) gave much, or largely; and so ↓ استهب: (Lth, K:) [or, in this sense,] you say, اسهب فِى العَطَآء. (A.) ― -b2- اسهبوا They reached sand, in digging [a well], and water came not forth: (S:) or they dug, and came upon sand or a current of air: (K:) or they dug, and came upon a current of air, and the water disappointed them of its coming: (Az, TA:) or they dug without attaining any good: (K:) or اسهب signifies he dug until he reached sand: and, accord. to Th, he dug a well and reached water. (TA.) ― -b3- اسهبوا الدَّابَّةَ They left the beast alone, or by itself, (K, TA,) to pasture [where it would]. (TA.) -A2- اسهب الشَّاةَ وَلَدُهَا Her young one sucked, (K,) or licked, (TA,) the ewe, or she-goat. (K.) -A3- أُسْهِبَ He (a man, S) lost his reason, (S, K, TA,) as some say, (TA,) from the bite of a serpent, (S, K, TA,) or the sting of a scorpion: (TA:) or his colour became altered in consequence of love or fright or disease: (K:) or, accord. to AHلt, اسهب, [so in the TA, in which it seems to be implied that أَسْهَبَ, not أُسْهِبَ, is meant,] inf. n. اـِسْهَابٌ, signifies he (a man bitten by a serpent, or stung by a scorpion,) lost his reason and lived. (TA. [See also the part. n., مُسْهَبٌ, below.]) اـِسْهَابُ اللُّبِّ [in which the former word is probably the inf. n. of أُسْهِبَ, not of أَسْهَبَ,] means The mind's being confounded, or perplexed, by [love of] a woman. (JK.)

8 اـِسْتَهَبَ see 4, in the middle of the paragraph.

سَهْبٌ
سَهْبٌ ذ A desert, or waterless desert; syn. فَلَاةٌ: (S, K:) pl. سُهُبٌ. (TA.) [See also سُهْبٌ.] -A2- A horse wide of step in running, (S, K, TA,) and (TA) vehement therein, (JK, K, * TA,) slow to sweat; (JK, TA;) and ↓ مُسْهَبٌ and ↓ مُسْهِبٌ, (K,) but the latter of these is said to be peculiarly the chaste form in this sense, (TA,) signify the same. (K.) ― -b2- بِئْرٌ سَهْبَةٌ A deep well; (S, A, O, K;) as also ↓ بِئْرٌ مُسْهَبَةٌ: (S * O:) or the former, a deep well (JK, TA) from which sand comes forth (JK) or from which wind, or a current of air, comes forth: (TA:) and ↓ the latter, a well of which the coarse sand baffles one so that he cannot reach the water [in digging it]; (K;) or a well that people dig until they reach pouring earth, which baffles them by its pouring down, so that they leave it; (Sh, TA;) or a well of which the bottom and the water are not reached; (Ks, TA;) or a well that is dug until one reaches the water upon which is the earth. (Az, TA. [See 4.]) -A3- A portion of time; as in the saying, مَضَى سَهْبٌ مِنَ اللَّيْلِ [A portion of the night passed]. (TA.)

سُهْبٌ
سُهْبٌ ذ A plain and smooth, or plain and smooth and soft, tract of land: pl. سُهُوبٌ: (K:) or the pl. signifies plain and far-extending tracts of land: (JK, A, TA:) or wide land [or lands (for the sing. is expl. in the TA in one place as signifying a wide land)]: (AA, TA:) or سُهُوبُ الفَلَاةِ signifies, (K,) or signifies also, (JK,) tracts, or regions, of the فلاة [i. e. desert, or waterless desert,] in which there is no way. (JK, K.) [See an ex. in a verse cited in art. رقل, conj. 4: and see also سَهْبٌ, above, first sentence.]

مُسْهَبٌ
مُسْهَبٌ ذ , with fet-h to the ه, [contr. to rule, being of the measure مُفْعَلٌ in the sense of the measure مُفْعِلٌ,] Going far, or to a great or an extraordinary length, in a thing: and prolonging. (TA.) ― -b2- See also سَهْبٌ: and its fem., with ة, see in two places in the same paragraph. ― -b3- Also Long, or tall: (JK:) applied [in the latter sense] as an epithet to a man: and طَوِيلٌ مُسْهَبٌ excessively tall. (A.) ― -b4- Also, and ↓ مُسْهِبٌ, (K,) both said to have been mentioned by ISk, (TA,) or the former, but not ↓ the latter, (AZ, IAar, IKt, Zbd, S, TA,) though the former is extr. [with respect to rule], (S, TA,) Loquacious, or profuse of speech: (AZ, IAar, ISk, IKt, Zbd, S, K, TA:) or, accord. to Aboo-'Alee El-Baghdلdee, as is stated by IB, the former signifies profuse and erroneous in speech: and the ↓ latter, eloquent, or profuse and correct in speech: and in like manner says El-Aalam, adding that ↓ the latter is shown to have this meaning by its being applied to a horse that is fleet, or swift, and excellent: (TA:) or the former signifies doting; or disordered in his intellect: (As, TA:) or doting much, or often; or much, or often, disordered in his intellect: (AO, TA:) [and similar explanations of it will be found below:] other instances of verbs of the measure أَفْعَلَ having مُفْعَلٌ as the measure of the part. n. used in the sense of the measure مُفْعِلٌ are أَلْفَجَ and أَحْصَنَ and أَجْرَشَتِ الاـِبِلُ and أَهْتَرَ: as used in the first of the senses expl. in this sentence, مُسْهَبٌ is from سُهْبٌ signifying “ a wide land: ” or, as some say, it is from أَسْهَبُوا الدَّابَّةَ, expl. above; as though the person to whom it is applied were left to speak what he would, or made to have ample scope to say what he would. (TA.) ― -b5- Both مُسْهَبٌ and ↓ مُسْهِبٌ signify also Very greedy, and covetous, so as to refrain from nothing. (TA.) ― -b6- And the former, One who has lost his reason; as some say, from the bite of a serpent, or the sting of a scorpion: or one who talks irrationally, or foolishly, or deliriously, in consequence of doting, or disorder of his intellect: or whose colour has become altered in consequence of love or fright or disease. (TA.) And مُسْهَبُ الجِسْمِ A man whose body is wasting away in consequence of love: so says Yaakoob: and Lh mentions the phrases العَقْلِ ↓ مُسْهِبُ, with kesr, and الجِسْمِ, and مُسْهِم, which is formed by substitution [of م for ب], as meaning a man whose reason is departing, and whose body is wasting away, in consequence of love: and accord, to AHلt, مسهب, [app. ↓ مُسْهِبٌ, as the context seems to imply,] applied to one bitten by a serpent or stung by a scorpion, signifies who has lost his reason, and lives. (TA.) ― -b7- Also Land farextending, and plain, with depression, consisting of low tracts, the depression whereof is little, extending for the space of a day and a night [of journeying], and thereabout: the بُطُون [or low tracts] of land of which it consists are in [deserts such as are termed] صَحَارَى, and in elevated and plain, or hard and elevated, tracts of ground, and sometimes they flow [with torrents], and sometimes they do not flow, for they comprise parts that are rugged, and parts that are plain, or soft, producing much herbage, and in them are places wherein are trees [or shrubs], and places wherein are none. (L, TA.) ― -b8- Also A place that does not obstruct nor retain water. (TA.)

مُسْهِبٌ
مُسْهِبٌ ذ : see سَهْبٌ, second signification: ― -b2- and see مُسْهَبٌ, in seven places. ― -b3- Also A man who overcomes, or surpasses, and is bountiful, in his gifts. (TA.)

##### Türkçe

**سَهْبٌ**
1 **سَهْبٌ** ذ Alma fiili. (JK, K.) Şöyle dersin: **سَهَبَ الشَّىْءَ**, muzârîsi **سَهَبَ**, mastarı **سَهْبٌ**, “Şeyi aldı.” (TK.)

**تَسْهِيبٌ**
2 **تَسْهِيبٌ** ذ Aklın yahut idrakin gitmesi: fiili [muhtemelen **سُهِّبَ**, **أُسْهِبَ** gibi, bkz.,] terk edilmiştir. (TA.)

**اسهب**
4 **اسهب** ذ Bir şeyde uzağa gitti, yahut büyük veya olağanüstü bir dereceye vardı; meselâ yolculukta; bir rivayette olduğu gibi, onda atlar yahut süvariler hakkında şöyle denir: **أَسْبَهَتْ شَهْرًا** “Bir ay boyunca uzağa gittiler;” ve yeme içmede; başka bir rivayette olduğu gibi: (TA:) bu, “düz ve uzağa uzanan bir arazi” mânasına gelen **سُهْبٌ**’dendir; sanki “düz ve uzağa uzanan bir arazi parçasını katetti” demek gibidir; tıpkı kişinin **أَسْهَلَ** ve **أَحْزَنَ** demesi gibi. (Har p. 572.) O (at) geniş adımlarla koştu ve öne geçti, yahut geride bıraktı. (S, TA. [Aşağıda **سَهْبٌ**’e de bak.]) Ve [bundan dolayı,] geveze oldu, yahut sözü bol oldu; (IAar, S, K;) **اسهم** gibi; (K * ve TA, **سهم** maddesinde;) [ve] böylece **اسهب فِى المَنْطِقِ**: (JK:) yahut bunadı; yahut aklı karıştı; fakat bir adam konuşmasında çok hata yaparsa ona **أَفْنَدَ** dersin: (As, TA:) yahut çokça, yahut sıkça bunadı; yahut aklı çokça, yahut sıkça karıştı: (AO, TA:) [ve **مُسْهِبٌ** ism-i fâilinin bir açıklamasından, muhtemelen ayrıca “fasih oldu, yahut doğru sözde bol oldu” mânasına da geldiği anlaşılır:] yahut çok obur oldu ve (K’nın bazı nüshalarında “yahut”) hiçbir şeyden geri durmayacak derecede tamahkâr oldu: (K, TA:) ve ayrıca şöyle dersin: **اسهب كَلَامَهُ** “Sözünü uzattı, yahut sözünde uzattı:” ve **فى كَلَامِهِ اـِسْهَابٌ** “Onun sözünde uzatma vardır.” (A, TA.) Yine: O (adam) çok verdi, yahut bol verdi; ve böylesi ↓ **استهب**: (Lth, K:) [yahut bu mânada] şöyle dersin: **اسهب فِى العَطَآء**. (A.) ― -b2- **اسهبوا** [Kuyu] kazmada kuma ulaştılar ve su çıkmadı: (S:) yahut kazdılar ve kuma yahut bir hava akımına rastladılar: (K:) yahut kazdılar ve bir hava akımına rastladılar da su, gelmesiyle onları hayal kırıklığına uğrattı: (Az, TA:) yahut hiçbir hayra erişmeden kazdılar: (K:) yahut **اسهب** “kuma ulaşıncaya dek kazdı” demektir: ve Sa‘leb’e göre, bir kuyu kazdı ve suya ulaştı. (TA.) ― -b3- **اسهبوا الدَّابَّةَ** Hayvanı tek başına bıraktılar, (K, TA,) otlasın diye [istediği yerde]. (TA.) -A2- **اسهب الشَّاةَ وَلَدُهَا** Onun yavrusu koyunu yahut keçiyi emdi, (K,) yahut yaladı. (TA.) (K.) -A3- **أُسْهِبَ** O (adam, S) aklını yitirdi, (S, K, TA,) bazılarına göre, (TA,) bir yılan ısırığından, (S, K, TA,) yahut bir akrep sokmasından: (TA:) yahut rengi, aşk yahut korku yahut hastalık sebebiyle değişti: (K:) yahut AHlṭ’ye göre, **اسهب**, [TA’da böyle; ve orada, **أَسْهَبَ**’in, **أُسْهِبَ** değil, kastedildiği ima ediliyor gibi,] mastarı **اـِسْهَابٌ**, (yılan tarafından ısırılan yahut akrep tarafından sokulan bir adam) aklını yitirdi ve yaşadı demektir. (TA. [Aşağıda **مُسْهَبٌ**’e de bak.]) **اـِسْهَابُ اللُّبِّ** [burada ilk kelime muhtemelen **أُسْهِبَ**’in mastarıdır, **أَسْهَبَ**’in değil,] “Bir kadın sebebiyle aklın şaşırması yahut bocalaması” demektir. (JK.)

8 **اـِسْتَهَبَ** 4’e bak, paragrafın ortasında.

**سَهْبٌ**
**سَهْبٌ** ذ Bir çöl, yahut susuz çöl; eş anlamlısı **فَلَاةٌ**: (S, K:) çoğulu **سُهُبٌ**. (TA.) [**سُهْبٌ**’e de bak.] -A2- Koşarken adımı geniş olan bir at, (S, K, TA,) ve (TA) bunda şiddetli olan, (JK, K, * TA,) terlemeye geç kalan; (JK, TA;) ve ↓ **مُسْهَبٌ** ve ↓ **مُسْهِبٌ**, (K,) fakat bunlardan ikincisinin bu mânada özellikle fasih şekil olduğu söylenir, (TA,) aynı mânaya gelir. (K.) ― -b2- **بِئْرٌ سَهْبَةٌ** Derin kuyu; (S, A, O, K;) bunun gibi ↓ **بِئْرٌ مُسْهَبَةٌ**: (S * O:) yahut birincisi, derin kuyu (JK, TA) ki ondan kum çıkar (JK) yahut ondan rüzgâr, yahut bir hava akımı, çıkar: (TA:) ve ↓ ikincisi, kaba kumunun kişiyi aciz bıraktığı, böylece [kazarken] suya ulaşamadığı kuyu; (K;) yahut insanların kazıp dökülen toprağa ulaştıkları, onun da dökülmesiyle onları aciz bırakıp bıraktıkları kuyu; (Sh, TA;) yahut dibi ve suyu ulaşılamayan kuyu; (Ks, TA;) yahut suya ulaşılan, üzerinde toprak bulunan kuyu. (Az, TA. [4’e bak.]) -A3- Zamanın bir parçası; şu sözde olduğu gibi: **مَضَى سَهْبٌ مِنَ اللَّيْلِ** “[Gecenin] bir parçası geçti.” (TA.)

**سُهْبٌ**
**سُهْبٌ** ذ Düz ve pürüzsüz, yahut düz ve pürüzsüz ve yumuşak bir arazi parçası: çoğulu **سُهُوبٌ**: (K:) yahut çoğul, düz ve uzağa uzanan arazi parçaları mânasına gelir: (JK, A, TA:) yahut geniş arazi [yahut araziler (çünkü tekil, TA’da bir yerde “geniş arazi” mânasında açıklanmıştır)]: (AA, TA:) yahut **سُهُوبُ الفَلَاةِ** (K,) yahut ayrıca (JK,) içinde yol bulunmayan **فلاة**’nin [yani çölün yahut susuz çölün] arazi parçaları yahut bölgeleri demektir. (JK, K.) [**رقل** maddesinde, 4. bâbda zikredilen bir beyitte bir örneğe bak: ve ayrıca yukarıda **سَهْبٌ**’e, ilk cümleye bak.]

**مُسْهَبٌ**
**مُسْهَبٌ** ذ , **ه** üzerinde fetha ile, [kaideye aykırı olarak, مُفْعَلٌ vezninde olup مُفْعِلٌ vezninin mânasında,] bir şeyde uzağa giden, yahut büyük veya olağanüstü bir dereceye varan: ve uzatan. (TA.) ― -b2- **سَهْبٌ**’e de bak: ve onun müennesi, ة ile, aynı paragrafta iki yerde bak. ― -b3- Yine: Uzun, yahut boylu: (JK:) [ikinci mânada] bir adama sıfat olarak kullanılır: ve **طَوِيلٌ مُسْهَبٌ** “aşırı derecede uzun boylu.” (A.) ― -b4- Yine, ve ↓ **مُسْهِبٌ**, (K,) her ikisinin de ISk tarafından zikredildiği söylenir, (TA,) yahut birincisi, fakat ↓ ikincisi değil, (AZ, IAar, IKt, Zbd, S, TA,) gerçi birincisi kaide bakımından şâzdır, (S, TA,) geveze, yahut sözü bol: (AZ, IAar, ISk, IKt, Zbd, S, K, TA:) yahut Aboo-‘Alee El-Baghdâdee’ye göre, IB’nin naklettiği üzere, birincisi “sözde bol ve hatalı” demektir: ve ↓ ikincisi “fasih, yahut sözde bol ve doğru” demektir: ve El-Aalam da aynı şekilde söyler, ayrıca ↓ ikincisinin bu mânaya geldiğinin, onun hızlı yahut çevik ve mükemmel bir ata uygulanmasıyla gösterildiğini ekler: (TA:) yahut birincisi bunayan; yahut aklı karışan demektir: (As, TA:) yahut çokça, yahut sıkça bunayan; yahut aklı çokça, yahut sıkça karışan: (AO, TA:) [ve bunun benzeri açıklamalar aşağıda bulunacaktır:] أَفْعَلَ veznindeki fiillerden, ism-i fâili مُفْعَلٌ vezninde olup مُفْعِلٌ vezninin mânasında kullanılan diğer örnekler **أَلْفَجَ** ve **أَحْصَنَ** ve **أَجْرَشَتِ الاـِبِلُ** ve **أَهْتَرَ**’dır: bu cümlede açıklanan mânaların birincisinde kullanıldığı üzere, **مُسْهَبٌ**, “geniş arazi” mânasına gelen **سُهْبٌ**’dendir: yahut bazılarına göre, yukarıda açıklanan **أَسْهَبُوا الدَّابَّةَ**’dendir; sanki kendisine uygulanan kişi, dilediğini söylemesi için serbest bırakılmış, yahut dilediğini söylemesi için geniş imkân verilmiş gibidir. (TA.) ― -b5- Hem **مُسْهَبٌ** hem de ↓ **مُسْهِبٌ** ayrıca “çok obur ve tamahkâr, hiçbir şeyden geri durmayacak derecede” mânasına gelir. (TA.) ― -b6- Ve birincisi: Aklını yitirmiş kimse; bazılarına göre, yılan ısırığından yahut akrep sokmasından: yahut bunama yahut aklının karışması sebebiyle akıldışı, yahut ahmakça, yahut sayıklayarak konuşan kimse: yahut rengi aşk yahut korku yahut hastalık sebebiyle değişmiş kimse. (TA.) Ve **مُسْهَبُ الجِسْمِ** Aşk sebebiyle bedeni eriyip giden adam: Ya‘kūb böyle der: ve Lh, kesra ile **مُسْهِبُ** **العَقْلِ** ve **الجِسْمِ** ibarelerini ve **مُسْهِم**’i (ب yerine م ikamesiyle yapılmıştır) “aşk sebebiyle aklı giden ve bedeni eriyip giden adam” mânasında zikreder: ve AHlṭ’ye göre, **مسهب**, [bağlamın ima ettiği üzere muhtemelen ↓ **مُسْهِبٌ**,] yılan tarafından ısırılan yahut akrep tarafından sokulan kimseye uygulandığında “aklını yitirmiş ve yaşayan” demektir. (TA.) ― -b7- Yine: Uzağa uzanan ve düz, çöküntülü, alçak parçacıklardan oluşan arazi; çöküntüsü az olan; bir gün ve bir gece [yolculuğu] mesafesi kadar ve onun civarında uzanan: onun **بُطُون**’ları [yahut alçak parçaları] **صَحَارَى** denilen [çöller] içinde ve yüksek ve düz, yahut sert ve yüksek, yer parçaları içindedir; ve bazen akarlar [sellerle], bazen akmazlar; çünkü onlar, engebeli parçaları ve düz yahut yumuşak, çok ot bitiren parçaları kapsar; ve onlarda ağaçların [yahut çalıların] bulunduğu yerler ve bulunmadığı yerler vardır. (L, TA.) ― -b8- Yine: Suyu ne engelleyen ne de tutan yer. (TA.)

**مُسْهِبٌ**
**مُسْهِبٌ** ذ : **سَهْبٌ**’e bak, ikinci mânaya: ― -b2- ve **مُسْهَبٌ**’e bak, yedi yerde. ― -b3- Yine: Bağışlarında üstün gelen, yahut geçen, ve cömert olan adam. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَهَبَ
سَهَبَ U ( n. ac. سَهْب 1 ),
a.  Took.

أَسْهَبَ
أَسْهَبَ IV ,
a.  Started off ( horse ).

b.  Was greedy,   insatiable.

c.  Gave largely.

d.  [ Fī ], Was prolix in ( his speech ).

سَهْب
سَهْب 1 ,
a.  Desert.

سُهْب
سُهْب 3 , ( pl. سُهُوْب 27 ),
a.  Vast plain; steppe.

أَسْهَبَ
N. Ag. أَسْهَبَ IV ,
a.  Prolix, loquacious, verbose.

أَسْهَبَ
N. Ac. أَسْهَبَ IV ,
a.  Amplification, prolixity, verbosity.

##### Türkçe

سَهَبَ
**سَهَبَ** U ( n. ac. **سَهْب** 1 ),
a. Aldı.

أَسْهَبَ
**أَسْهَبَ** IV ,
a. (At) yola koyuldu.

b. Açgözlü oldu, doymaz oldu.

c. Bolca verdi.

d. [ **فِي** ], (konuşmasında) -de/-da geveze oldu.

سَهْب
**سَهْب** 1 ,
a. Çöl.

سُهْب
**سُهْب** 3 , ( pl. **سُهُوْب** 27 ),
a. Geniş ova; bozkır.

أَسْهَبَ
N. Ag. **أَسْهَبَ** IV ,
a. Geveze, çok konuşan, lafı uzatan.

أَسْهَبَ
N. Ac. **أَسْهَبَ** IV ,
a. Uzatma, gevezelik, lafı uzatma.
