# سهب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سهب

السَّهْبُ، والـمُسْهَبُ، والـمُسْهِبُ: الشديدُ الجَرْيِ، البَطِـيءُ العَرَقِ من الخَيْل؛ قال أَبو داود:
وقد أَغْدُو بِطِرْفٍ هَيْــ *  ــكَلٍ، ذِي مَيْعَةٍ، سَهْبِ والسَّهْبُ: الفرسُ الواسعُ الجَرْيِ. وأَسْهَبَ الفرسُ: اتَّسَعَ في الجَرْي وسَبَقَ. والـمُسْهِبُ والـمُسْهَبُ: الكثيرُ الكلامِ؛ قال الجعْدِيُّ: غَيْرُ عَيِـيٍّ، ولا مُسْهِب
ويروى مُسْهَب. قال: وقد اختُلف في هذه الكلمة، فقال أَبو زيد: الـمُسْهِبُ الكثير الكلام؛ وقال ابن الأَعرابي: أَسْهَب الرجلُ أَكثرَ الكلام، فهو مُسْهَب، بفتح الهاءِ، ولا يقال بكسرها، وهو نادر. قال ابن بري: قال أَبو علي البغدادي: رجل مُسْهَبٌ، بالفتح، إِذا أَكثر الكلام في الخطإِ، فإِن كان ذلك في صواب، فهو مُسْهِبٌ، بالكسر لا غير؛ ومما جاءَ فيه أَفْعَلَ فهو مُفْعَلٌ: أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وأَلْفَجَ فهو مُلْفَجٌ إِذا أَفْلَس، وأَحْصَنَ فهو مُحْصَنٌ؛ وفي حديث الرُّؤْيا: أَكَلُوا وشَرِبُوا وأَسْهَبُوا أَي أَكثَروا وأَمْعَنُوا. أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، بفتح الهاءِ، إِذا أَمْعَنَ في الشيءِ وأَطال، وهو من ذلك. وفي حديث ابن عمر، رضي اللّه عنهما: قيل له: ادْعُ اللّهَ لنا، فقال: أَكْرَه أَن أَكونَ من الـمُسْهَبِـين، بفتح الهاءِ، أَي الكَثِـيري الكلام؛ وأَصله من السَّهْب، \<ص:476>
 وهو الأَرضُ الواسِعةُ، ويُجمع على سُهُبٍ. وفي حديث علي، رضي اللّه عنه: وفرَّقَها بسُهُبِ بِـيدِها. وفي الحديث: أَنه بعث خيلاً، فأَسْهَبَتْ شَهْراً؛ أَي أَمْعَنَتْ في سَيْرِها. والـمُسْهِبُ والـمُسْهَبُ: الذي لا تَنْتَهِـي نَفْسُه عن شيءٍ، طَمَعاً وشَرَهاً. ورَجل مُسْهَبٌ: ذاهِبُ العَقْلِ من لَدْغِ حَيَّةٍ أَو عَقْرَبٍ؛ تقول منه أُسْهِبَ، على ما لم يُسمَّ فاعله؛ وقيل هو الذي يَهْذي من خَرَفٍ. والتَّسْهِـيبُ: ذَهابُ العقل، والفعلُ منه مُماتٌ؛ قال ابن هَرْمةَ: أَمْ لا تَذَكَّرُ سَلْمَى، وهْيَ نازِحةٌ، *  إِلاَّ اعْتَراكَ جَوَى سُقْمٍ وتَسْهِـيبِ وفي حديث علي، رضي اللّه عنه: وضُرِبَ على قَلْبِه بالإِسْهابِ؛ قيل: هو ذَهابُ العقل. ورجُل مُسْهَبُ الجسْمِ إِذا ذَهَبَ جِسْمُهُ مِن حُبٍّ، عن يعقوب. وحكى اللحياني: رجل مُسْهَبُ العقل، بالفتح، ومُسْهَمٌ على البدل؛ قال: وكذلك الجسْم إِذا ذَهَبَ مِن شِدّةِ الـحُبِّ. وقال أَبو حاتم: أُسْهِبَ السَّلِـيمُ إِسْهاباً، فهو مُسْهَبٌ إِذا ذهب عَقْلُه وعاشَ؛ وأَنشد: فباتَ شَبْعانَ، وبات مُسْهَبَا
وأَسْهَبْتُ الدَّابَّةَ إِسْهاباً إِذا أَهْمَلْتَها تَرْعَى، فهي مُسْهَبةٌ؛ قال طفيل الغنوي: نَزائِـعَ مَقْذُوفاً على سَرَواتِها، *  بِما لَمْ تُخالِسْها الغُزاةُ، وتُسْهَبُ أَي قد أُعْفِـيَتْ، حتى حَمَلَتِ الشَّحْمَ على سَرَواتِها. قال بعضهم: ومن هذا قيل للمِكْثارِ: مُسْهَبٌ، كأَنه تُرِكَ والكلام، يتكلم بما شاءَ كأَنه وُسِّعَ عليه أَن يقول ما شاءَ.
وقال الليث: إِذا أَعْطَى الرجلُ فأَكثرَ، قيل: قد أَسْهَبَ. ومَكانٌ مُسْهِبٌ: لا يَمْنَع الماءَ ولا يُمْسِكُه. والـمُسْهَبُ: الـمُتَغَيِّرُ اللَّوْنِ مِن حُبٍّ، أَو فَزَعٍ، أَو مَرَضٍ. والسُّهْبُ مِن الأَرضِ: الـمُسْتَوي في سُهُولَةٍ، والجمع سُهُوبٌ. والسَّهْبُ: الفَلاةُ؛ وقيل: سُهُوبُ الفَلاةِ نَواحِـيها التي لا مَسْلَكَ فيها. والسَّهْبُ: ما بَعُدَ من الأَرضِ، واسْتَوَى في طُمَـأْنِـينَةٍ، وهي أَجْوافُ الأَرضِ، وطُمَـأْنِـينَتُها الشيءَ القَلِـيلَ تَقُودُ الليلةَ واليومَ، ونحو ذلك، وهو بُطُونُ الأَرضِ، تكون في الصَّحارِي والـمُتُونِ، وربما تَسِـيلُ، وربما لا تَسِـيلُ، لأَنَّ فيها غِلَظاً وسُهُولاً، تُنْبِتُ نَباتاً كثيراً، وفيها خَطَراتٌ مِنْ شَجَرٍ أَي أَماكِنُ فيها شَجَرٌ، وأَماكِنُ لا شجر فيها. وقيل: السُّهُوبُ الـمُسْتَوِيَةُ البَعِـيدَةُ. وقال أَبو عمرو: السُّهُوبُ الواسِعةُ من الأَرضِ؛ قال الكميت: أَبارِقُ، إِن يَضْغَمْكُمُ اللَّيْثُ ضَغْمةً، *  يَدَعْ بارِقاً، مِثْلَ اليَبابِ مِنَ السَّهْبِ وبِئْرٌ سَهْبةٌ: بَعِـيدَةُ القَعْر، يخرج منها الريحُ، ومُسْهَبةٌ أَيضاً، بفتح الهاءِ. والـمُسْهَبةُ من الآبارِ: التي يَغْلِبُكَ سِهْبَتُها، حتى لا تَقْدِرَ على الماءِ وتُسْهِلَ. وقال شمر: الـمُسْهَبةُ من الرَّكايا: التي يَحْفِرُونَها، حتى يَبْلُغوا تُراباً مائقاً، فيَغْلِـبُهم \<ص:477>
تَهَيُّلاً، فيَدَعُونَها. الكسائي: بئر مُسْهَبةٌ التي لا يُدْرَكُ قَعْرُها وماؤُها. وأَسْهَبَ القومُ: حَفَروا فهَجَمُوا على الرَّمْلِ أَو الرِّيحِ؛ قال الأَزهري: وإِذا حَفَر القومُ، فَهَجَمُوا على الرِّيحِ، وأَخْلَفَهُم الماءُ، قيل: أَسْهَبُوا؛ وأَنشد في وصْفِ بِئر كثيرة الماءِ: حَوْضٌ طَوِيٌّ، نِـيلَ من إِسْهابِها، *  يَعْتَلِجُ الآذِيُّ مِنْ حَبابِها قال: وهي الـمُسْهَبةُ، حُفِرت حتى بَلَغَتْ عَيْلَم الماءِ. أَلا ترى أَنه قال: نِـيلَ مِن أَعْمَقِ قَعْرِها. وإِذا بَلغَ حافِرُ البئرِ إِلى الرَّمْل، قيل: أَسْهَبَ. وحَفَر القومُ حتى أَسْهَبُوا أَي بَلَغُوا الرَّمْل ولم يَخْرُجِ الماءُ، ولم يُصِـيبوا خيراً، هذه عن اللحياني. والـمُسْهِبُ: الغالب الـمُكْثِرُ في عَطائِه.
ومَضى سَهْبٌ من الليل أَي وَقْتٌ.
والسَّهْباءُ: بِئر لبني سعد، وهي أَيضاً رَوْضةٌ مَعْرُوفة  مَخْصوصة بهذا الاسم. قال الأَزهري: ورَوْضةٌ بالصَّمَّان تسمى السَّهْباءَ. والسَّهْبـى: مفازةٌ؛ قال جرير: سارُوا إِليكَ مِنَ السَّهْبـى، ودُونَهُمُ *  فَيْجانُ، فالـحَزْنُ، فالصَّمَّانُ، فالوَكَفُ والوَكَفُ: لبني يَرْبُوعٍ.

### Türkçe

**السَّهْبُ** ve **الـمُسْهَبُ** ve **الـمُسْهِبُ**: koşuşu şiddetli olan, atlardan teri yavaş (çıkan); Ebû Dâvûd dedi ki:
Ve gerçekten ben sabahlarım, bir **طِرْفٍ** ile — hey… — iri yapılı, canlılık sahibi, **سَهْبِ**.

Ve **السَّهْبُ**: koşuşu geniş olan at. Ve **أَسْهَبَ** at: koşuşta genişledi ve geçti. Ve **الـمُسْهِبُ** ve **الـمُسْهَبُ**: sözü çok olan; el-Ca‘dî dedi ki:
Ne peltek, ne de **مُسْهِب**.

Ve **مُسْهَب** diye rivayet olunur. Dedi ki: Bu kelimede ihtilaf edilmiştir; Ebû Zeyd dedi ki: **الـمُسْهِبُ** sözü çok olandır; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Adam **أَسْهَبَ**: sözü çoğalttı; o hâlde o **مُسْهَب**’dir, **الهاءِ**’nin fethiyle; onun kesriyle denilmez; ve o nadirdir. İbn Berrî dedi ki: Ebû Ali el-Bağdâdî dedi: Adam **مُسْهَبٌ**, fetihle, eğer hatada sözü çoğaltırsa; şayet bu doğru(da) olursa, o **مُسْهِبٌ**’dir, kesirle, başka değil; ve içinde **أَفْعَلَ** gelip o da **مُفْعَلٌ** olan şeylerdendir: **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**; ve **أَلْفَجَ**; o hâlde o **مُلْفَجٌ** (iflas ettiğinde); ve **أَحْصَنَ**; o hâlde o **مُحْصَنٌ**. Ve rüya hadîsinde: “Yediler, içtiler ve **أَسْهَبُوا**” yani çoğalttılar ve derinleştirdiler. **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**, **الهاءِ**’nin fethiyle, eğer bir şeyde derinleşti ve uzattıysa; ve o bundandır. Ve İbn Ömer hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: Ona denildi: “Bizim için Allah’a dua et.” O dedi: “**الـمُسْهَبِـين**’den olmaktan kerih görürüm”, **الهاءِ**’nin fethiyle; yani sözü çok olanlar. Ve aslı **السَّهْب**’dendir,

\<ص:476>
ve o geniş arazidir; ve **سُهُبٍ** üzere cem‘ olunur. Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ve onu, çölünün **سُهُبِ**’leriyle ayırdı.” Ve hadîste: “O, atlar gönderdi; sonra bir ay **أَسْهَبَتْ**”; yani yürüyüşünde derinleşti. Ve **الـمُسْهِبُ** ve **الـمُسْهَبُ**: nefsi, tamah ve oburlukla, bir şeyden sona ermeyen kimse. Ve adam **مُسْهَبٌ**: yılan yahut akrep sokmasından aklı gitmiş; ondan “**أُسْهِبَ**” dersin, faili adlandırılmayan üzere; ve denildi ki: o, bunamadan sayıklayan kimsedir.

Ve **التَّسْهِـيبُ**: aklın gitmesi; ve fiili ondan ölüdür (kullanımdan düşmüştür); İbn Herme dedi ki:
Yoksa Selmâ’yı hatırlamaz mısın, o uzaklaşmışken, * ancak sana hastalık kederi ve **تَسْهِـيبِ** arız olur.

Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Ve kalbinin üzerine **الإِسْهابِ** ile vuruldu”; denildi ki: o, aklın gitmesidir.

Ve adam **مُسْهَبُ الجسْمِ**: bedeni aşktan gittiğinde; Ya‘kûb’dan. Lihyânî nakletti: adam **مُسْهَبُ العقل** fetihle; ve bedel olarak **مُسْهَمٌ**. Dedi ki: Beden de böyledir, şiddetli aşktan gittiğinde. Ebû Hâtim dedi: Sokulmuş kimse **أُسْهِبَ** **إِسْهاباً**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**’dir, aklı gidip yaşadığında; ve inşad etti:
Geceyi tok geçirdi, ve geceyi **مُسْهَبَا** geçirdi.

Ve ben biniti **أَسْهَبْتُ** **إِسْهاباً**: onu otlasın diye salıverdiğinde; o hâlde o **مُسْهَبةٌ**’dir. Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
Çekip alanlar; sırtlarının yükseklerine atılmış, * akıncıların ondan kapıp götürmediği şeyle; ve **تُسْهَبُ**.

Yani affedilmiş (salıverilmiş) oldu; nihayet sırtlarının yükseklerine yağ taşıdı.

Bazıları dedi ki: Bundan dolayı çok söyleyene **مُسْهَبٌ** denildi; sanki o ve söz bırakılmıştır; dilediğiyle konuşur; sanki ona, dilediğini söylemesi genişletilmiştir.

Leys dedi: Adam verdiğinde ve çoğalttığında: “Gerçekten **أَسْهَبَ**” denilir. Ve mekân **مُسْهِبٌ**: suyu engellemez ve onu tutmaz.

Ve **الـمُسْهَبُ**: aşktan yahut korkudan yahut hastalıktan rengi değişmiş olan.

Ve yerden **السُّهْبُ**: kolaylıkta düz olan; cem‘i **سُهُوبٌ**.

Ve **السَّهْبُ**: çöl; ve denildi ki: çölün **سُهُوبُ**’u, içinde yol olmayan taraflarıdır. Ve **السَّهْبُ**: yerden uzak olan ve sükûnet içinde düzleşen şeydir; ve o yerin iç boşluklarıdır; ve onun sükûneti, az şeyi, geceyi ve günü sürer, ve bunun benzeri; ve o yerin karınlarıdır; sahralarda ve sırtlarda olur; ve bazen akar, bazen akmaz; çünkü onda kalınlık ve kolaylık vardır; çok bitki bitirir; ve onda ağaçtan **خَطَراتٌ** vardır, yani içinde ağaç olan yerler ve içinde ağaç olmayan yerler. Ve denildi ki: **السُّهُوبُ** uzak düz olanlardır. Ebû Amr dedi: **السُّهُوبُ** yerden geniş olanlardır; el-Kumeyt dedi ki:
Ey Bârik, eğer aslan sizi bir ısırışla ısırırsa, * Bârik’i, **السَّهْبِ**’den kuraklık gibi bırakır.

Ve kuyu **سَهْبةٌ**: dibi uzak olan; ondan rüzgâr çıkar; ve **مُسْهَبةٌ** de (denir), **الهاءِ**’nin fethiyle. Ve kuyulardan **الـمُسْهَبةُ**: onun **سِهْبَتُها**’sı sana galip gelen, nihayet suya güç yetiremediğin ve kolaylaştıramadığın (kuyu). Şemmer dedi: Kuyulardan **الـمُسْهَبةُ**: onu kazarlar, nihayet akıcı toprağa ulaşırlar; sonra onlara çöküş galip gelir, böylece onu bırakırlar. Kisâî: kuyu **مُسْهَبةٌ**: dibi ve suyu idrak edilmeyen. Ve kavim **أَسْهَبَ**: kazdılar da kuma yahut rüzgâra ansızın rastladılar. Ezherî dedi: Kavim kazdığında, rüzgâra ansızın rastladılar ve su onları yüzüstü bıraktıysa, “**أَسْهَبُوا**” denilir. Ve suyu çok bir kuyunun vasfında inşad etti:
Sağlam örülmüş bir havuz; onun **إِسْهابِها**’sından erişildi, * onun kabarcıklarından zarar verici (şey) çalkalanır.

Dedi ki: Ve o **الـمُسْهَبةُ**’dir; suyun en derinine ulaşıncaya dek kazıldı. Görmez misin ki o dedi: “Onun en derin dibinden erişildi.” Ve kuyu kazan, kuma ulaştığında: “**أَسْهَبَ**” denilir. Ve kavim kazdı, nihayet **أَسْهَبُوا**; yani kuma ulaştılar ve su çıkmadı; ve bir hayır isabet etmedi; bu, Lihyânî’dendir.

Ve **الـمُسْهِبُ**: bağışında galip gelen, çokça veren.

Ve geceden **سَهْبٌ** geçti; yani bir vakit.

Ve **السَّهْباءُ**: Benî Sa‘d için bir kuyu; ve o ayrıca bu adla bilinen, tahsis edilmiş bir çayırlıktır. Ezherî dedi: Ve es-Sammân’da **السَّهْباءَ** diye adlandırılan bir çayırlık vardır. Ve **السَّهْبـى**: bir çöl; Cerîr dedi ki:
Sana **السَّهْبـى**’dan yürüdüler; ve onların önünde * **فَيْجانُ**, sonra **الـحَزْنُ**, sonra **الصَّمَّانُ**, sonra **الوَكَفُ**.

Ve **الوَكَفُ**: Benî Yerbû‘ içindir.
