# سهج (س-ه-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ه - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ريحٌ سَيْهَجٌ سَيْهوجٌ، أي شديدة. وقد سَهَجَتِ الريح. وسَهَجَ القومُ ليلتَهم، أي ساروا. وسَهَجْتُ الطيبَ: سَحَقْته. وسَهَجَتِ الريحُ الأرضَ: قشَرتها. قال منظورٌ الأسديّ:
هل تعرف الدارَ لأُمِّ الحَشْرَجِ
غيَّرَها سافي الرِياحِ السُهَّجِ
قال أبو عمرو: المَسهَج: ممرُّ الريح. وأنشد:
إذا هبَطْنَ مُسْتَحاراً مَسْهَجا

##### Türkçe

**ريحٌ سَيْهَجٌ سَيْهوجٌ**: yani şiddetli. Ve rüzgâr **سَهَجَتِ**. Ve kavim gecelerini **سَهَجَ**; yani yürüdüler. Ve ben **سَهَجْتُ الطيبَ**: onu ezdim. Ve rüzgâr yeri **سَهَجَتِ**: onu soydu. Manzûr el-Esedî dedi:
هل تعرف الدارَ لأُمِّ الحَشْرَجِ
غيَّرَها سافي الرِياحِ السُهَّجِ
Ebû Amr dedi: **المَسهَج**: rüzgârın geçidi. Ve inşâd etti:
إذا هبَطْنَ مُسْتَحاراً مَسْهَجا

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ج س
هجس ، سهج
استعمل من وجوهه : هجس ، سهج .
هجس : قال الليث : الهَجْسُ : ما وَقَع في خَلدِك . يقال : هَجَس في قلبي هَمٌّ وأَمرٌ ، وأنشد :
فطأطأَتِ النّعامةُ مِنْ بَعيدٍ
وقد وقَّرْتُ هاجِسَها وهَجْسى
النعامة : فرسُه .
وقال أبو عُبَيدة : الهِجِّيسي : ابن زادِ الرَّكب ، وهو اسمُ فرسٍ معروف .
وقال أبو زيد في ( نوادره ) : الهَجِيسة : الغَرِيض من اللّبن في السِّقاء .
قال : والخامط والسَّامط مثله ، وهو أول تغيُّره .
قلت : والذي أَعرِفه في الألبان بهذا المعنى الهَجِيعة ، ولا أدرِي الهَجِيسة لغة بمعناها أو صَحَّفه الكاتب .
وفي ( النوادر ) : هَجَسني عن كذا فانْهَجَسْتُ : أي ردّني فارتددْت .
وروى حماد بنُ سَلمة عن عطاء عن السائب ابن الأقرع قال : حضرتُ طعامَ عمرَ فدعا بلَحْم غليظ وخُبز مُتَهجِّس ، قالوا : المتهجس من الخُبز : الغليظ الذي لم يختمِر عَجينُه .
ورُوي لأبي زيد : الهجيسة : الغَريض من اللَّبن .
سهج : أهمله الليث ، وهو من كلام العرب معروف .
روى أبو عُبَيد عن الأصمعي : رِيحٌ سَهُوج وسَيْهُوج ، وهي الشديدة .
وأنشد ابن السكيت :
يا دَارَ سَلْمى بين دَاراتِ العُوجْ
جَرتْ عليها كلُّ رِيحٍ سَيْهُوجْ
وقال أبو سعيد : خطيب مسهج ومِسْهك ، ورِيحٌ سَيْهُوج وسَيْهوك . قال : والسَّهَك والسّهَج : مَرُّ الرِّيح .
وقال أبو عمرو : المِسْهج : الذي يَنطق في كل حق وباطل .
أبو عبيد : الأساهِيُّ والأساهِيجُ : ضُرُوبٌ مختلفةٌ من السَّير .

##### Türkçe

ه ج س
**هجس** , **سهج**
Yüzlerinden kullanılmıştır: **هجس** , **سهج**.

**هجس**: Leys dedi: **الهَجْسُ**: senin hatırına düşen şeydir. Denir ki: “Kalbimde bir keder ve bir iş **هَجَس** etti.” Ve şu beyit okunmuştur:
فطأطأَتِ النّعامةُ مِنْ بَعيدٍ
وقد وقَّرْتُ هاجِسَها وهَجْسى

**النعامة**: onun atıdır.

Ebû Ubeyde dedi: **الهِجِّيسي**: kervanın azığının oğlu; ve o, bilinen bir atın adıdır.

Ebû Zeyd (Nevâdir’inde) dedi: **الهَجِيسة**: kırbada sütün tazesi.
Dedi: ve **الخَامِط** ve **السَّامِط** onun gibidir; ve o, onun değişmesinin başlangıcıdır.
Ben dedim: sütlerde bu mânâ ile bildiğim **الهَجِيعة**’dır; **الهَجِيسة** onun mânâsıyla bir dil midir, yoksa kâtip onu tashîf mi etti, bilmiyorum.

(Nevâdir)’de: “Beni şundan **هَجَسني** etti de ben **انْهَجَسْتُ** oldum”: yani beni geri çevirdi de ben geri döndüm.

Hammâd b. Seleme, Atâ’dan, es-Sâib b. el-Akra‘dan rivayet etti; dedi: Ömer’in yemeğinde hazır bulundum; kalın et ve **مُتَهجِّس** ekmek çağırdı. Dediler ki: ekmekten **المتهجس**: hamuru mayalanmamış olan kalın olandır.

Ebû Zeyd’den rivayet olundu: **الهجيسة**: sütün tazesi.

**سهج**: Leys onu ihmal etti; hâlbuki o, Arapların sözünden bilinen bir şeydir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den rivayet etti: **رِيحٌ سَهُوج** ve **سَيْهُوج**: o, şiddetli olandır.

İbnü’s-Sikkît şu beyiti okudu:
يا دَارَ سَلْمى بين دَاراتِ العُوجْ
جَرتْ عليها كلُّ رِيحٍ سَيْهُوجْ

Ebû Saîd dedi: **خطيب مسهج** ve **مِسْهك**; ve **رِيحٌ سَيْهُوج** ve **سَيْهوك**. Dedi: ve **السَّهَك** ve **السّهَج**: rüzgârın acısıdır.

Ebû Amr dedi: **المِسْهج**: her hak ve bâtılda konuşan kimsedir.

Ebû Ubeyd: **الأساهِيُّ** ve **الأساهِيجُ**: yürüyüşün çeşitli türleridir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس الباب: قولهم حملت المرأةُ ولدَها سَهْواً، أي على حَيْضٍ. فأمًَّا السُّهَا فمحتمل أن يكون من الباب الأول: لأنَّه خفيٌّ جدّاً فيُسهَى عن رؤيته.
(سهب) السين والهاء والباء أصلٌ يدلُّ على الاتّساع في الشيء. والأصل السَّهْب، وهي الفَلاة الواسعة، ثم يسمَّى الفرس الواسعُ الجري سَهْباً.
ويقال بئر سَهْبَةٌ، أي بعيدة القعر. ويقال حفر القوم فأسهبوا، أي بلغوا الرَّمْل. وإذا كان كذا كان أكثر للماء وأوسَعَ لـه. ويقال للرّجُل الكثير الكلام مُسْهَب، بفتح الهاء. كذا جاء عن العرب أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وهو نادر([2]).
(سهج) السين والهاء والجيم أصلٌ يدلُّ على دوامٍ في شيء. يقال سَهَجَ القوم لَيْلَتَهم، أي ساروا سيراً دائماً. ثمَّ يقال سَهَجَت الرِّيحُ، إذا دامت وهي سَيْهَجٌ، وسَيْهُوجٌ. ومَسْهَجُها: مَمرُّها.
(سهد) السين والهاء والدال كلمتانِ متباينتان تدلُّ إحداهما على خلاف النّوم، والأخرى على السكون.
فالأولى السُّهاد، وهو قِلَّة النوم. ورجل سُهُدٌ، إذا كان قليلَ النّوم. قال:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])وسَهَّدْتُ فلاناً، إذا أطرتَ نومَه.
والكلمة الأخرى  قولُهم شيءٌ سَهْدٌ مَهْد، أي ساكن([4]) لا يُعَنِّي. ويقال ما رأيت من فلان سَهْدَةً، أي أمراً أعتمد عليه من خبر أو كلام، أو أسكُن إليه.
(سهر) السين والهاء والراء معظم بابه الأرَق، وهو ذَهاب النوم. يقال سَهَرَ يَسْهَرُ سَهَراً. ويقال للأرض: السّاهرة، سمِّيت بذلك لأن عملها في النَّبت دائماً ليلاً ونهاراً. ولذلك يقال:"خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ". وقال أميّة بن أبي الصلت:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])وقال آخر، وذكر حَميرَ وحْش:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])ثم صارت السّاهرةُ اسماً لكلِّ أرض. قال الله جلَّ جلالُهُ: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14] والأسهران: عِرقان في الأنف من باطن، إذا اغتلم الحِمارُ سالا ماءً. قال الشَّمّاخ:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])وكأنَّما سمِّيتا بذلك لأنّهما يسيلان ليلاً كما يسيلان نهاراً. ويروى "أسهرته". ويقال رجلٌ سُهَرَةٌ: قليل النّوم. وأمّا السَّاهور فقال قوم: هو غلاف القمر؛ ويقال هو القمر. وأيَّ ذلك كان فهو من الباب؛ لأنَّه يسبح في الفَلَك دائباً، ليلاً ونهاراً.
(سهف) السين والهاء والفاء تقلّ فروعه. ويقولون إنَّ السَّهَف([8]): تشحُّط القتيلِ في دمِهِ واضطرابُهُ. ويقال إن السُّهَاف: العطش.
(سهق) السين والهاء والقاف أصلٌ يدلُّ على طول وامتداد. وهو صحيح. فالسَّهْوَق: الرَّجُلُ الطويل. والسَّهْوق الكذَّابُ، وسُمِّيَ بذلك لأنَّه يغلو في الأمر ويزيدُ في الحديث. والسَّهْوقُ من الرياح: التي تَنْسِج العَجَاج. *والسَّهْوق: الرَّيَّان من سُوق الشَّجر؛ لأنّه إذا رَوِيَ طال.
(سهك) السين والهاء والكاف أصلان: أحدهما يدلُّ على قَشْر ودقٍّ، والآخر على الرَّائحة الكريهة.
فالأوّل قولُهم: سَهَكَت الرِّيحُ التّرابَ، وذلك إذا قَشَرتْه عن الأرض. والمَسْهَكَة: الذي يشتدّ مرُّ الرّيح عليه. ويقال سَهَكْتُ الشّيءَ، إذا قشرتَه، وهو دونَ السَّحْق. وسَهَكَت الدَّوابُّ، إذا جرت جرياً خفيفاً. وفَرَسٌ مِسْهَكٌ، أي سريع. وإنما قيلَ لأنَّه يسهَك الأرضَ بقوائمه.
والأصل الثاني السَّهَك، قال قوم: هو رائحة السمك من اليَد. ويقال بل السَّهَك: ريحٌ كريهة يجدُها الإنسان إذا عَرِقَ. ومن هذا الباب السَّهَك: صدأ الحديد. ومنه أيضاً قولهم: بِعينِه ساهكٌ، أي عائرٌ من الرَّمَد. قال الشاعر في السَّهَك:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])(سهل) السين والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وخلاف حُزونة. والسَّهْل: خلاف الحَزْن. ويقال النّسبةُ إلى الأرض السَّهلة سُهْليٌّ. ويقال أسْهَلَ القومُ، إذا ركبوا السَّهل. ونهرٌ سَهِلٌ: فيه سِهْلَةٌ، وهو رملٌ ليس بالدُّقَاق. وسُهَيْلٌ: نجم.
(سهم) السين والهاء والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على تغيُّرٍ في لون، والآخرُ على حظٍّ ونصيبٍ وشيءٍ من أشياء.
فالسُّهْمَة: النَّصيب. ويقال أسَهم الرَّجُلانِ، إذا اقْترعا، وذلك من السُّهْمَة والنّصيبِ، أن يفُوز([10]) كلُّ واحد منهما بما يصيبه. قال الله تعالى: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. ثمّ حمل على ذلك فسُمِّي السَّهمُ الواحد من السِّهَام، كأنّه نصيبٌ من أنصباء وحظٌّ من حظوظ. والسُّهْمَة: القرابة؛ وهو من ذاك؛ لأنّها حَظٌّ من اتّصال الرحم. وقولهم بُرْدٌ مسهَّم، أي مخطّط، وإنّما سمِّي بذلك لأنّ كلَّ خَطٍّ منه يشبّه بسهم.
وأمّا الأصلُ الآخَر فقولهم: سَهَُمَ وجْهُ الرّجلِ([11])، إذا تغيَّرَ  يَسْهَُم، وذلك مشتقٌّ  من السَُّهَام، وهو ما يصيب الإنسانَ من وَهَج الصّيف حتى يتغيَّرَ لونُه. يقال سهمَ الرَّجُل، إذا أصابَه السَُّهَام. والسَُّهَام أيضاً: داء يصيب الإبل، كالعُطَاش. ويقال إِبلٌ سَواهِمُ، إذا غيَّرها السّفَر([12]). والله أعلم.

---------------------ــ
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) يقال أيضاً:"مسهب" بكسر الهاء. وقيل بفتحها للإكثار من الخطأ، وبكسرها للإكثار من الصواب.
([3]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهد)، وسيعيده في (هجل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين  61.
([4]) في الأصل: "ساكت"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "أي حسن".
([5]) البيت في اللسان (سهر) بدون نسبة.
([6]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهر)، وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 66.
([7]) ديوان الشماخ 93، وقد سبق في (2: 348).
([8]) ضبط في الأصل والمجمل بفتح الهاء، وفي اللسان والقاموس بسكونها.
([9]) البيت للنابغة في ديوانه 35 واللسان (سهك)، وسبق تخريجه في مادة (بقر).
([10]) في الأصل: "يقول".
([11]) يقال سَهم من بابي فتح وظرف، وسهم بهيئة المبني للمفعول.
([12]) في الأصل: "غمرها"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**سهو**) **السين** ve**الهاء** ve**الواو** babın çoğu, gaflete ve sükûna delâlet eder. Artık **السَّهْو**: gaflettir; denir: namazda **سَهَوْتُ**; **أسهو** **سَهْواً**. Ve babdan **المساهاة**: güzel muâmeledir; sanki insan, başkasından olursa bir sürçmeden gaflet eder. Ve **السَّهْو**: sükûndur. Denir: **جاء سَهْواً رَهْواً**.
Ve bu babdan şâz olanlardan: **السَّهْوَة**([1]); o, evin önünde bulunan, **الصُّفَّة** gibi bir şeydir.
Ve bundan ve babın kıyasından uzak olanlardan: onların “kadın çocuğunu **سَهْواً** حملت” sözüdür; yani hayız üzere. Artık **السُّهَا** ise, birinci babdan olması muhtemeldir: çünkü o pek gizlidir; böylece görülmesinden gaflet edilir.

(**سهب**) **السين** ve**الهاء** ve**الباء** bir asıldır; şeyde genişliğe delâlet eder. Asıl **السَّهْب**’dir; o, geniş çöldür; sonra, koşuşu geniş olan ata **سَهْباً** denir.
Ve denir: **بئر سَهْبَةٌ**; yani dibi uzak. Ve denir: kavim kazdı da **فأسهبوا**; yani kuma ulaştılar. Ve böyle olunca su için daha çok ve ona daha geniş olur. Ve çok konuşan adama **مُسْهَب** denir; **الهاء**’nın fethiyle. Araplardan böyle gelmiştir: **أَسْهَبَ**; artık o **مُسْهَبٌ**’dir; ve o nâdirdir([2]).

(**سهج**) **السين** ve**الهاء** ve**الجيم** bir asıldır; bir şeyde devamlılığa delâlet eder. Denir: kavim gecelerini **سَهَجَ**; yani devamlı bir yürüyüşle yürüdüler. Sonra denir: rüzgâr **سَهَجَت**; devam ettiği zaman; ve o **سَيْهَجٌ** ve **سَيْهُوجٌ**’dur. Ve onun **مَسْهَجُها**’sı: onun geçididir.

(**سهد**) **السين** ve**الهاء** ve**الدال** iki kelimedir; birbirinden ayrıdır; ikisinden biri uykunun zıddına, diğeri sükûna delâlet eder.
Birincisi **السُّهاد**’dır; o, uykunun azlığıdır. Ve **رجل سُهُدٌ**; uykusu az olduğu zaman. Dedi:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])
Ve **سَهَّدْتُ** falanı; uykusunu kaçırttığın zaman.
Diğer kelime: onların “şey **سَهْدٌ مَهْد**” sözüdür; yani sâkin([4]), beni yormaz. Ve denir: falandan **سَهْدَةً** görmedim; yani haberden veya sözden, üzerine dayanacağım bir iş; yahut ona sükûn bulacağım.

(**سهر**) **السين** ve**الهاء** ve**الراء** babının çoğu **الأرَق**’tır; o, uykunun gitmesidir. Denir: **سَهَرَ** **يَسْهَرُ** **سَهَراً**. Ve yere **السّاهرة** denir; bununla adlandırıldı; çünkü onun bitkideki işi gece ve gündüz daima sürer. Ve bunun için denir: “**خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ**”. Ve Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])
Ve bir başkası dedi; ve **حَميرَ وحْش**’ı zikretti:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])
Sonra **السّاهرة** her yer için bir isim oldu. Allah, celâl ve celâluhu, dedi: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14]. Ve **الأسهران**: burnun iç tarafından iki damardır; eşek azgınlaştığında ikisi su akıtır. Eş-Şemmâh dedi:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])
Sanki ikisi bununla adlandırıldı; çünkü ikisi gece de, gündüz aktıkları gibi akarlar. Ve “**أسهرته**” diye rivayet edilir. Ve **رجلٌ سُهَرَةٌ** denir: uykusu az. Ama **السَّاهور** hakkında bir kavim dedi: o, ayın kılıfıdır; ve denir: o, aydır. Hangisi olursa olsun, o babdandır; çünkü o, felekte gece ve gündüz çalışkan olarak yüzer.

(**سهف**) **السين** ve**الهاء** ve**الفاء**’nın dalları azdır. Ve derler ki **السَّهَف**([8]): öldürülmüşün kanında çırpınması ve debelenmesidir. Ve denir ki **السُّهَاف**: susuzluktur.

(**سهق**) **السين** ve**الهاء** ve**القاف** bir asıldır; uzunluğa ve uzamaya delâlet eder. Ve o sahihtir. Artık **السَّهْوَق**: uzun adamdır. Ve **السَّهْوق** yalancıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü işte aşırı gider ve hadiste artırır. Ve rüzgârlardan **السَّهْوق**: tozu dokuyan rüzgârdır. Ve **السَّهْوق**: ağacın sürgününden sulanmış olan; çünkü sulandığı zaman uzar.

(**سهك**) **السين** ve**الهاء** ve**الكاف** iki asıldır: ikisinden biri soyma ve inceliğe delâlet eder; diğeri kötü kokuya.
Birincisi onların “rüzgâr toprağı **سَهَكَت**” sözüdür; bu, onu yerden soyduğu zamandır. Ve **المَسْهَكَة**: rüzgârın geçişinin ona şiddetlendiği yerdir. Ve “şeyi **سَهَكْتُ**” denir; onu soyduğun zaman; ve o, **السَّحْق**’tan aşağıdır. Ve binekler **سَهَكَت**; hafif bir koşuşla koştukları zaman. Ve **فَرَسٌ مِسْهَكٌ**: yani hızlı. Ancak denildi; çünkü o, ayaklarıyla yeri **يسهَك** eder.
İkinci asıl **السَّهَك**’tir. Bir kavim dedi: o, elden balık kokusudur. Ve denir: bilakis **السَّهَك**: insan terlediğinde bulduğu kötü bir kokudur. Ve bu babdandır **السَّهَك**: demirin pasıdır. Ve ondan da onların “gözünde **ساهكٌ** vardır” sözüdür; yani çapaklıdır, göz ağrısından. Şair **السَّهَك** hakkında dedi:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])

(**سهل**) **السين** ve**الهاء** ve**اللام** bir tek asıldır; yumuşaklığa ve sertliğin zıddına delâlet eder. Ve **السَّهْل**: **الحَزْن**’ın zıddıdır. Ve düz araziye nisbet **سُهْليٌّ**’dür. Ve “kavim **أسْهَلَ**” denir; düzlüğe bindikleri zaman. Ve **نهرٌ سَهِلٌ**: onda **سِهْلَةٌ** vardır; ve o, ince olmayan kumdur. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

(**سهم**) **السين** ve**الهاء** ve**الميم** iki asıldır: ikisinden biri renkte değişmeye delâlet eder; diğeri paya ve nasibe ve şeylerden bir şeye.
Artık **السُّهْمَة**: nasiptir. Ve “iki adam **أسَهم**” denir; kura çektikleri zaman; bu, **السُّهْمَة** ve nasibdendir; her birinin kendisine isabet edenle kazanması([10]) için. Allah تعالى dedi: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. Sonra bunun üzerine taşındı; böylece **السَّهم** okların bir tanesine isim oldu; sanki o, paylardan bir pay ve nasiplerden bir nasiptir. Ve **السُّهْمَة**: akrabalıktır; ve o, ondandır; çünkü o, rahim bağının birleşmesinden bir nasiptir. Ve onların “**بُرْدٌ مسهَّم**” sözü: yani çizgili; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun her bir çizgisi oka benzetilir.
Ama diğer asıl: onların “adamın yüzü **سَهَُمَ**” sözüdür([11]); değiştiği zaman; **يَسْهَُم**; ve bu, **السَُّهَام**’dan türetilmiştir; o, insanın yaz sıcağının hararetinden isabet aldığı şeydir; ta ki rengi değişsin. Denir: adam **سهمَ**; **السَُّهَام** ona isabet ettiği zaman. Ve **السَُّهَام** ayrıca: develere isabet eden bir hastalıktır; susuzluk gibi. Ve “**إِبلٌ سَواهِمُ**” denir; sefer onları değiştirdiği zaman([12]). Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ــ
([1]) Tekmile, **المجمل**’dendir.
([2]) Ayrıca “**مسهب**” **الهاء**’nın kesriyle de denir. Ve denildi: fethi, hatayı çoğaltmak içindir; kesri, isabeti çoğaltmak içindir.
([3]) Beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهد**) böyledir; ve onu (**هجل**)’de iade edecektir. Kasidesi, Şınkîtî nüshasında **الهذليين** 61’dedir.
([4]) Asılda: “**ساكت**”, tahriftir. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “yani güzel”.
([5]) Beyit, **اللسان**’da (**سهر**) nisbet olmaksızın.
([6]) Beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهر**) böyledir; kasidesi, Şınkîtî nüshasında **الهذليين** 66’dır.
([7]) **ديوان الشماخ** 93; ve daha önce (2: 348)’de geçti.
([8]) Asılda ve **المجمل**’de **الهاء**’nın fethiyle ضبط edildi; **اللسان** ve **القاموس**’ta sükûnuyla.
([9]) Beyit, **النابغة**’nindir; divanında 35 ve **اللسان** (**سهك**); ve daha önce (**بقر**) maddesinde tahrici geçti.
([10]) Asılda: “der”.
([11]) **سَهم** “**فتح**” ve “**ظرف**” bablarından denir; ve **سهم** mef‘ûl sigası heyetiyle.
([12]) Asılda: “**غمرها**”; doğrusu **المجمل**’dendir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ه ج
ريح سيهوج‏:‏ عاصف‏.‏
قال‏:‏ جرت عليها كـل ريـح سيهـوج هوجاء جاءت من هجبال يأجوج وسمـع بعـض العـرب‏:‏ أخـذ بـي اليـوم أساهيـج ليس فيها نصف أي أفانين من الباطل ليس لي فيها نصفة‏.‏

##### Türkçe

س ه ج
**ريح سيهوج**: fırtınalı.

Dedi ki: “Üzerine her **ريح سيهوج** hırçın olarak esti; **هجبال يأجوج**’dan geldi.” Ve bazı Araplardan işitildi: “Bugün beni **أساهيـج** aldı; onda yarım yoktur”; yani: bâtıldan çeşitler yoktur; onda benim için bir yarım yoktur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سَهَجَ القومُ ليلتهم سَهْجاً: ساروا سيراً دائماً؛ قال الراجز: كيفَ تَرَاها تَغْتَلي يا شَرْجُ،
وقد سَهَجْناها، فطالَ السَّهْجُ؟
والسَّهُوجُ: العُقابُ لدُؤُوبها في طيرانها.
وسَهَجَتِ المرأَةُ طيبَها تَسْهَجُه سَهْجاً: سحقته؛ وقيل: كلُّ دَقٍّ سَهْجٌ. وسَهَجَتِ الريحُ الأَرضَ: قشرت وجهها؛ قال منظور الأَسدي: هل تَعْرِفُ الدَّارَ لأُمِّ الحَشْرَجِ،
غيَّرَها سافي الرِّياحِ السُّهَّجِ؟
وسَهَجَتِ الريحُ سَهْجاً: هَبَّتْ هُبُوباَ دائماً واشتدت، وقيل: مرت مروراً شديداً. وريحٌ سَيْهَجٌ وسَيْهَجَةٌ وسَهُوجٌ وسَيْهُوجٌ: شديدة؛ أَنشد يعقوب لبعض بني سَعْدَةَ:
يا دارَ سَلْمى بين داراتِ العُوجْ،
جَرَّتْ عليها كلُّ ريحٍ سَيْهُوجْ
الجوهري: سَهَجْتُ الطيب سحقته.
والمَسْهَجُ: ممرُّ الريح؛ قال الشاعر:
إِذا هَبَطْنَ مُسْتَحاراً مَسْهَجا
أَبو عمرو: المِسْهَجُ الذي ينطلق في كل حق وباطل. أَبو عبيد: الأَسَاهِيُّ والأَساهِيجُ ضروب مختلفة من السير،وفي نسخة: سير الإِبل. الأَزهري: خَطيب مِسْهَجٌ ومِسْهَكٌ، وريح سَيْهُوكٌ وسَيْهُوجٌ، وسَيْهَكٌ وسَيْهَجٌ، قال: والسَّهْكُ والسَّهْجُ: مَرُّ الريح؛ وزعم يعقوب أَن جيم سَيْهَج وسَيْهُوج بدل من كاف سيهك وسيهوك.

##### Türkçe

**سَهَجَ** kavim gecelerini **سَهْجاً** (olarak): sürekli bir yürüyüşle yürüdüler; râciz dedi ki:
كيفَ تَرَاها تَغْتَلي يا شَرْجُ،
وقد سَهَجْناها، فطالَ السَّهْجُ؟
Ve **السَّهُوجُ**: uçuşunda sebatkârlığı sebebiyle kartaldır.
Ve kadın, kokusunu **سَهَجَتِ**; onu **تَسْهَجُه** **سَهْجاً**: onu ezdi; ve denildi ki: her dövme **سَهْجٌ**dür.
Ve rüzgâr yeri **سَهَجَتِ**: onun yüzünü soydu; Manzûr el-Esedî dedi ki:
هل تَعْرِفُ الدَّارَ لأُمِّ الحَشْرَجِ،
غيَّرَها سافي الرِّياحِ السُّهَّجِ؟
Ve rüzgâr **سَهَجَتِ** **سَهْجاً**: sürekli bir esişle esti ve şiddetlendi; ve denildi ki: şiddetli bir geçişle geçti.
Ve **ريحٌ سَيْهَجٌ** ve **سَيْهَجَةٌ** ve **سَهُوجٌ** ve **سَيْهُوجٌ**: şiddetli (rüzgâr); Ya‘kūb, Sa‘de oğullarından birine ait olarak inşâd etti:
يا دارَ سَلْمى بين داراتِ العُوجْ،
جَرَّتْ عليها كلُّ ريحٍ سَيْهُوجْ
Cevherî: “Kokuyu **سَهَجْتُ**: onu ezdim.”
Ve **المَسْهَجُ**: rüzgârın geçidi; şair dedi ki:
إِذا هَبَطْنَ مُسْتَحاراً مَسْهَجا
Ebû ‘Amr: **المِسْهَجُ** her hak ve bâtılda atılıp giden kimsedir.
Ebû ‘Ubeyd: **الأَسَاهِيُّ** ve **الأَساهِيجُ** yürüyüşün çeşitli türleridir; ve bir nüshada: develerin yürüyüşü.
Ezherî: **خَطيب مِسْهَجٌ** ve **مِسْهَكٌ**; ve **ريح سَيْهُوكٌ** ve **سَيْهُوجٌ**; ve **سَيْهَكٌ** ve **سَيْهَجٌ**; dedi ki: ve **السَّهْكُ** ve **السَّهْجُ**: rüzgârın geçişi; ve Ya‘kūb, **سَيْهَج** ve **سَيْهُوج**’un **جيم**’inin, **سيهك** ve **سيهوك**’un **كاف**’ından bedel olduğunu iddia etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سهج الطيب، كمنع  يسهجه سهجا:  سحقه  ، وقيل: كل دق: سهج  و  سهجت  الريح  سهجا: هبت هبوبا دائما و  اشتدت  ، وقيل: مرت مرورا شديدا  فهي سيهج  كصيقل، وسيهجة  وسيهوج  كطيفور  وسهوج  كصبور  وسهوج  كجهور، أي شديدة. أنشد يعقوب لبعض بني سعد:
  يا دار سلمى بين دارات االعوج
  جرت عليها كل ريح سيهوج وقال الأزهري: ريح سيهوج وسيهوج وسيهك وسيهج. قال: والسهك والسهج: مر الريح. وزعم يعقوب أن جيم سيهج وسيهوج بدل من كاف سيهك وسيهوك  و  سهجت الريح  الأرض: قشرتها  وقيل: قشرت وجهها. قال منظور الأسدي:
  هل تعرف الدار لأم الحشرج
  غيرها سافي الرياح السهج وسهج  القوم ليلتهم: ساروها  سيرا دائما، قال الراجز:
  كيف تراها تغتلي يا شرج
  وقد سهجناها فطال السهج وعن أبي عمرو:  المسهج: ممر الريح  ، قال الشاعر:
  إذا هبطن مستحارا مسهجا وعنه أيضا المسهج  كمنبر: الذي ينطلق في كل حق وباطل. و  المسهج  :المصقع  البليغ. قال الأزهري: خطيب مسهج ومسهك.
 وعن أبي عبيد: الأساهي  والأساهيج ضروب مختلفة من السير  ، وفي نسخة سير الإبل. وفي الأساس: وأخذ بي اليوم أساهيج ليس لي فيها نصف، أي أفانين من الباطل ليس لي فيها نصفة.
 وسوهاج، بالضم: قرية بصعيد مصر.

##### Türkçe

**سهج** **الطيب**، **كمنع** **يسهجه** **سهجا**: onu ezdi; ve denildi: her dövme: **سهج**. Ve **سهجت** **الريح** **سهجا**: sürekli bir esişle esti ve şiddetlendi; ve denildi: şiddetli bir geçişle geçti; artık o **سيهج** **كصيقل**’dir; ve **سيهجة** ve **سيهوج** **كطيفور** ve **سهوج** **كصبور** ve **سهوج** **كجهور**; yani şiddetli.

Ya‘kūb, Benî Sa‘d’dan birine ait olarak inşad etti:
  Ey Selmâ’nın yurdu, **االعوج** yurtları arasında,
  Üzerinden her **سيهوج** rüzgâr geçti.

El-Ezherî dedi: **ريح سيهوج** ve **سيهوج** ve **سيهك** ve **سيهج**. Dedi: **السهك** ve **السهج**: rüzgârın keskin geçişidir. Ya‘kūb, **سيهج** ve **سيهوج**’un **جيم**’inin, **سيهك** ve **سيهوك**’un **كاف**’ından bedel olduğunu iddia etti.

Ve **سهجت** **الريح** **الأرض**: onu kabuğunu soydu; ve denildi: yüzünü soydu. Manzûr el-Esedî dedi:
  Ümmü’l-Haşrac’ın yurdunu tanır mısın?
  Onu, **السهج** rüzgârların savuruşu değiştirdi.

Ve **سهج** **القوم** **ليلتهم**: onu, sürekli bir yürüyüşle yürüdüler. Er-Râciz dedi:
  Ey Şerc, onu kaynarken nasıl görürsün?
  Hâlbuki biz onu yürüdük de **السهج** uzadı.

Ebû ‘Amr’dan: **المسهج**: rüzgârın geçidi. Şair dedi:
  Eğer inerlerse, şaşkın bir halde, **مسهجا**.

Ondan ayrıca: **المسهج** **كمنبر**: her hak ve bâtılda atılıp giden kimse. Ve **المسهج**: gür sesli, beliğ. El-Ezherî dedi: **خطيب مسهج** ve **مسهك**.

Ebû ‘Ubeyd’den: **الأساهي** ve **الأساهيج** yürüyüşün çeşitli türleridir; ve bir nüshada: develerin yürüyüşü. Ve **الأساس**’ta: Bugün beni **أساهيج** ile aldı; benim onda yarım yoktur; yani bâtıldan çeşitler; benim onda bir payım yoktur.

Ve **سوهاج**; zamme ile: Mısır’ın Sa‘îd’inde bir köydür.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَهَجَتِ الرِّيحُ
1 سَهَجَتِ الرِّيحُ ذ , (S, A, K,) aor. سَهَجَ , (JK,) inf. n. سَهْجٌ, (TA,) The wind blew violently: (S, A, K, TA: [like سَهَكَت:]) or continually and violently. (TA.) ― -b2- سَهَجَتِ الاـِبِلُ The camels journeyed, or went, quickly, or hastily. (JK.) ― -b3- سَهَجَ القَوْمُ لَيْلَتَهُمْ, (S, K,) inf. n. as above, (S,) The people, or party, passed their night journeying (S, K) continually. (TA.) -A2- سَهَجَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ [like سَحَجَت] The wind pared the ground: (S, K:) or pared its surface. (TA.) ― -b2- And سَهَجَ الطِّيبَ, (S, K,) aor. and inf. n. as above, (TA,) He bruised, brayed, or pounded, or he pounded small, powdered, or pulverized, the perfume: (S, K:) or سَهْجٌ signifies any bruising, braying, or pounding. (TA.)

رِيحٌ سَهُوجٌ
رِيحٌ سَهُوجٌ ذ and سَهْوَجٌ (O, K) and ↓ سَيْهَجٌ (S, O, K) and ↓ سَيْهُوجٌ, (S, A, O, K,) in the last two of which the ج is asserted by Yaakoob to be a substitute for ك, (Az, TA,) and ↓ سَيْهَجَةٌ, (TA,) A violent wind. (S, A, O, K.) And you say also رِيَاحٌ سُهَّجٌ (JK, S, O) and سَاهِجَاتٌ (JK) [both pls. of ↓ رِيحٌ سَاهِجَةٌ, and signifying, accord. to the context in the JK and O, Violent winds: or, accord. to the context in the S, winds that pare the ground: the sing. like رِيحٌ سَهُوكٌ and سَاهِكَةٌ &c.].

رِيحٌ سَاهِجَةٌ
رِيحٌ سَاهِجَةٌ ذ ; pl. رِيَاحٌ سُهَّجٌ and سَاهِجَاتٌ: see the next preceding paragraph. ― -b2- غُبَارٌ سَاهِجٌ Dust rising high. (JK.)

سَيْهَجٌ
سَيْهَجٌ ذ , and with ة: see سَهُوجٌ.

سَيْهُوجٌ
سَيْهُوجٌ ذ : see سَهُوجٌ.

أَسَاهِيجُ
أَسَاهِيجُ ذ [like أَسَاهِيكُ and أَسَاهِىُّ] Various sorts (JK, O, K) of running, (JK,) or of going, or pace, (O, K,) or, as in one copy of the K, of the going, or pace, of camels. (TA.) ― -b2- And Varieties of false, or vain, things or sayings or deeds. (JK, TA.)

مَسْهَجٌ
مَسْهَجٌ ذ [like مَسْهَكٌ] A place where the wind passes along [or blows violently]. (AA, S, O, K.) AA cites, as an ex., the saying,
اـِذَا هَبَطْنَ مُسْتَحَارً مَسْهَجَا
[When they descend into, or enter, a place of confusion, or perplexity, where one is unable to see his right course, a place where the wind blows, or blows violently]. (S, O.)

مِسْهَجٌ
مِسْهَجٌ ذ One who runs on, in speech, like the wind: (JK:) eloquent; or fluent in speech: (O, K, TA:) applied to an orator; (JK, T, TA;) as also مِسْهَكٌ. (T, TA.) ― -b2- And One who speaks on every true and false subject. (O, K.)

##### Türkçe

**سَهَجَتِ الرِّيحُ**
1 **سَهَجَتِ الرِّيحُ** ذ , (S, A, K,) muzâri‘i **سَهَجَ** , (JK,) mastar ismi **سَهْجٌ**, (TA,) Rüzgâr şiddetle esti: (S, A, K, TA: [**سَهَكَت** gibi:]) yahut sürekli ve şiddetle. (TA.) ― -b2- **سَهَجَتِ الاـِبِلُ** Develer hızlı, yahut aceleyle, yolculuk ettiler, yahut gittiler. (JK.) ― -b3- **سَهَجَ القَوْمُ لَيْلَتَهُمْ**, (S, K,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (S,) Kavim, yahut topluluk, gece yolculuklarını (S, K) sürekli olarak geçirdi. (TA.) -A2- **سَهَجَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ** [**سَحَجَت** gibi] Rüzgâr yeri kazıyıp soydu: (S, K:) yahut onun yüzeyini kazıyıp soydu. (TA.) ― -b2- Ve **سَهَجَ الطِّيبَ**, (S, K,) muzâri‘i ve mastar ismi yukarıdaki gibi, (TA,) O, kokuyu ezdi, dövdü, yahut havanda dövdü; yahut onu küçük küçük dövdü, toz etti, yahut un ufak etti: (S, K:) yahut **سَهْجٌ** her türlü ezmeyi, dövmeyi, yahut havanda dövmeyi ifade eder. (TA.)

**رِيحٌ سَهُوجٌ**
**رِيحٌ سَهُوجٌ** ذ ve **سَهْوَجٌ** (O, K) ve ↓ **سَيْهَجٌ** (S, O, K) ve ↓ **سَيْهُوجٌ**, (S, A, O, K,) son iki kelimede **ج**’nin, Ya‘kūb tarafından **ك**’nin yerine konmuş bir bedel olduğu ileri sürülmüştür, (Az, TA,) ve ↓ **سَيْهَجَةٌ**, (TA,) Şiddetli bir rüzgâr. (S, A, O, K.) Ve ayrıca **رِيَاحٌ سُهَّجٌ** (JK, S, O) ve **سَاهِجَاتٌ** (JK) dersin [ikisi de ↓ **رِيحٌ سَاهِجَةٌ**’nin çoğullarıdır; ve JK ve O’daki bağlama göre Şiddetli rüzgârlar anlamındadır: yahut S’deki bağlama göre yeri kazıyıp soyan rüzgârlar: tekili **رِيحٌ سَهُوكٌ** ve **سَاهِكَةٌ** vb. gibi].

**رِيحٌ سَاهِجَةٌ**
**رِيحٌ سَاهِجَةٌ** ذ ; çoğulu **رِيَاحٌ سُهَّجٌ** ve **سَاهِجَاتٌ**: bir önceki paragrafı gör. ― -b2- **غُبَارٌ سَاهِجٌ** Yükseğe yükselen toz. (JK.)

**سَيْهَجٌ**
**سَيْهَجٌ** ذ , ve **ة** ile: **سَهُوجٌ**’a bak.

**سَيْهُوجٌ**
**سَيْهُوجٌ** ذ : **سَهُوجٌ**’a bak.

**أَسَاهِيجُ**
**أَسَاهِيجُ** ذ [**أَسَاهِيكُ** ve **أَسَاهِىُّ** gibi] Çeşitli türler (JK, O, K) koşmanın, (JK,) yahut gitmenin, yahut yürüyüşün, (O, K,) yahut K’nın bir nüshasında olduğu üzere, develerin gitmesinin, yahut yürüyüşünün. (TA.) ― -b2- Ve batıl, yahut boş, şeylerin yahut sözlerin yahut fiillerin çeşitleri. (JK, TA.)

**مَسْهَجٌ**
**مَسْهَجٌ** ذ [**مَسْهَكٌ** gibi] Rüzgârın geçtiği [yahut şiddetle estiği] bir yer. (AA, S, O, K.) AA, örnek olarak şu sözü nakleder:
اـِذَا هَبَطْنَ مُسْتَحَارً مَسْهَجَا
[Onlar, kişinin doğru yolunu göremediği bir şaşkınlık yahut hayret yerine, rüzgârın estiği yahut şiddetle estiği bir yere indiklerinde, yahut girdiklerinde]. (S, O.)

**مِسْهَجٌ**
**مِسْهَجٌ** ذ Konuşmada rüzgâr gibi sürüp giden kimse: (JK:) beliğ; yahut sözde akıcı: (O, K, TA:) bir hatibe uygulanır; (JK, T, TA;) bunun gibi **مِسْهَكٌ** da. (T, TA.) ― -b2- Ve her doğru ve yanlış konuda konuşan kimse. (O, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَهَج
سَهَج A ( n. ac. سَهْج 1 ),
a.  Blew violently; swept ( the ground: wind ).

b.  Crushed, pounded ( perfumes ).

c.  Spent in journeying ( night ).

سَاْهِج
سَاْهِج 21 ,  سَهِيْج 25 ,  سَهُوْج 26 ,
a.  Violent ( wind ).

##### Türkçe

**سَهَج**
**سَهَج** A (isim mastar: **سَهْج** 1),
a. Şiddetle esti; süpürdü (yer(i): rüzgâr).

b. Ezdi, dövdü (güzel kokuları).

c. Yolculukta geçirdi (geceyi).

**سَاْهِج**
**سَاْهِج** 21, **سَهِيْج** 25, **سَهُوْج** 26,
a. Şiddetli (rüzgâr).
