# سهد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: سهد

ه س د
سهد ، دهس : مستعملان .
سهد : قال الليث : السَّهَدُ ، السُّهَاد : نقيض الرُّقاد ، وقال الأعشى :
أَرِقْتُ وما هذا السُّهاد المؤرِّقُ
ويقال : ما رأيت من فلان سَهْدةً : أي أمراً أعْتَمِدُ عليه من بركة أو خيْرٍ ، أو كلامٍ مُطْمِع . وسَهْدَدُ : اسم جبل ، لا ينصرف .
وقال غيره : فلانٌ ذو سَهْدةٍ : أي ذو يَقَظَةٍ ، وهو أَسْهَدُ رأياً منك ، وفلان يُسَهَّدُ : أي لا يُتْرَكُ أن ينام ، ومنه قول النَّابغة :
يُسَهَّدُ من نَوْم العِشاءِ سليمها
لِحَلْي النِّساء في يَدَيْهِ قَعَاقِعُ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يقال : للمرأة إذا وَلَدَتْ وَلَدَهَا بزَحْرةٍ واحدةٍ : قد أَمْصَعَتْ بهِ ، وأُحْفِدتْ به ، وأَسْهَدَتْ به وأَمْهَدَتْ بهِ ، وحَطَأَتْ بهِ .
شمر : يقال : غُلامٌ سَهْوَدٌ : إذا كان غَضَّا حَدَثاً ، وأنشد :
وَلَيْتَهُ كانَ غُلاماً سَهْوَدَا
إذا عَسَتْ أغْصَانُهُ تجدَّدَا
أبو عبيد في باب الإتْباع : هو سَهْدٌ مَهْدٌ أي حَسَن .
دهس : قال الليث : الدُّهْسَةُ : لَوْن كلَوْنِ الرِّمال وألوانِ المعزى . قال العجاج :
مُوَاصلاً قَفَّاً بِلَوْنٍ أدْهَسَا
أبو زيد : من المِعْزَى الصَّدْآء ، وهي السَّوْدَاءُ المُشْرَبةُ حُمْرةً ، والدَّهْسَاءُ أَقَلُّ منها حُمْرةً .
وقال الليث : الدَّهاسُ : ما كان من الرّمْل وكذلك لا يُنْبِتُ شجراً ، وتَغِيبُ فيه القوائم ، وأنشد :
وفي الدَّهَاسِ مِضْبَرٌ مُوائِمُ
غيره : رجُلٌ دَهَاسُ الخُلُق : أي سَهْلُ الخُلُق دَمِثُه ، وما في خلقه دهاسة .
الأصمعيّ : الدَّهاسُ كل لَيِّنِ لا يَبْلُغُ أن يكون رَمْلاً ، وليس بتراب ، ولا طين ، والوعْثُ : كلُّ ليِّن سَهْلٍ ، وليس بكثير الرَّمْل جدّاً .
ورُوِي عن المؤرِّج أنه قال : يقال للأسد : هَسَد ، وأنشد :
فَلاَ تعْيَا مُعاوِيَ عَنْ جوابي
وَدَعْ عنك التعزّز للهِسَاد
أي لا تتعزَّر لِلأُسْدِ فإنَّها لا تذلّ لك . ويقال للشجاع : هَسَدٌ مِنْ هذا . قلت : ولم أسْمَع هذا لِغَيْرهِ .

### Türkçe

ه س د
**سهد** ، **دهس** : kullanımdadırlar.

**سهد** : **الليث** dedi: **السَّهَدُ** , **السُّهَاد** : **الرُّقاد**’ın zıddıdır; ve **الأعشى** dedi:
أَرِقْتُ وما هذا السُّهاد المؤرِّقُ

Ve denilir: “Falândan bir **سَهْدةً** görmedim”: yani bereketten veya hayırdan, yahut ümit verici bir sözden, üzerine dayanacağım bir iş. Ve **سَهْدَدُ**: bir dağın adıdır; munsarif olmaz.

Ve başkası dedi: “Falân **سَهْدةٍ** sahibidir”: yani uyanıklık sahibidir; ve o, senden daha **أَسْهَدُ** görüşlüdür; ve “Falân **يُسَهَّدُ**”: yani uyumasına bırakılmaz; ve ondan **النَّابغة**’nin sözü:
يُسَهَّدُ من نَوْم العِشاءِ سليمها
لِحَلْي النِّساء في يَدَيْهِ قَعَاقِعُ

**ثعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: denilir: kadın, çocuğunu tek bir itişle doğurduğu zaman: “Onunla **أَمْصَعَتْ**; onunla **أُحْفِدتْ**; onunla **أَسْهَدَتْ** ve onunla **أَمْهَدَتْ**; ve onunla **حَطَأَتْ**.”

**شمر** : denilir: “**غُلامٌ سَهْوَدٌ**”: eğer taze, yeni yetme ise; ve okudu:
وَلَيْتَهُ كانَ غُلاماً سَهْوَدَا
إذا عَسَتْ أغْصَانُهُ تجدَّدَا

**أبو عبيد** , **الإتْباع** babında: o, **سَهْدٌ مَهْدٌ**’dür; yani güzel.

**دهس** : **الليث** dedi: **الدُّهْسَةُ**: kumların rengi gibi ve keçilerin renkleri gibi bir renktir. **العجاج** dedi:
مُوَاصلاً قَفَّاً بِلَوْنٍ أدْهَسَا

**أبو زيد** : keçiden **الصَّدْآء** (vardır); o, kızıllıkla karışık siyah olandır; ve **الدَّهْسَاءُ** ondan daha az kızıllıktadır.

Ve **الليث** dedi: **الدَّهاسُ**: kumdan olan şeydir; ve aynı şekilde ağaç bitirmez; ve ayaklar onun içinde kaybolur; ve okudu:
وفي الدَّهَاسِ مِضْبَرٌ مُوائِمُ

Başkası: “Adam **دَهَاسُ الخُلُق**”: yani huyu kolay, yumuşaktır; ve onun huyunda **دهاسة** yoktur.

**الأصمعيّ** : **الدَّهاسُ** her yumuşak olandır; kum olacak dereceye varmaz; ve toprak değildir, çamur da değildir. Ve **الوعْثُ**: her yumuşak, kolay olandır; ve pek çok kumlu değildir.

Ve **المؤرِّج**’den rivayet olundu ki dedi: aslana **هَسَد** denilir; ve okudu:
فَلاَ تعْيَا مُعاوِيَ عَنْ جوابي
وَدَعْ عنك التعزّز للهِسَاد

Yani: aslanlara karşı izzetlenme; çünkü onlar sana boyun eğmez. Ve yiğide: “Bundan bir **هَسَدٌ**” denilir. Dedim: bunu başkasından işitmedim.
