# سهك (س-ه-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ه - ك
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والكاف والسين معهما
س ه ك مستعمل فقط
سهك:
السَّهَكُ: ريحٌ كريهةٌ تَجْدُها من الإنسانِ إذا عَرَقَ. تقول: إنّه لَسَهِكُ الرّيح. قال:
سَهِكينَ من صَدَإ الحديدِ كأنَّهُمْ		تحت السَّنَوَّرِ جِنّةُ البـقّـارِ
وسَهَكَتِ الرّيحُ، وسَهَكَتِ سُهوكاً، وهو جَرْيٌ خفيفٌ في لِينٍ.
وفرسٌ مِسْهَكٌ: سريع، ويقال: سهوكُها: آسِتنانُها يميناً وشمالاً. قال ذو الرمة:
نَضا البُرْدَ عنه وهو ذو من جُنونِهِ		أجاريَّ تَسْهاكٍ وصوتٍ صُلاصِلِ
والسّاهِكَةُ من الرّياح: الّتي تَسْهَكُ التُّرابَ عن وجه الأرض. قال:
بساهكاتٍ دُقَقٍ وجَلْجالْ
وتقول: سَهِكْتُ العِطْرَ ثمّ سَحَقْتُهُ، فالسَّهْكُ: كَسْرُك إياه بالفِهْرِ.
ويُقال: بعينك ساهِكٌ مثل العائر، وهما من الرَّمَد.

##### Türkçe

**هاء** ve **كاف** ve **سين** babı, onlarla birlikte

س ه ك yalnızca müstamel

**سهك**:

**السَّهَكُ**: kötü bir koku; insan terlediği zaman ondan bulursun. Dersin ki: Şüphesiz o, koku bakımından **لَسَهِكُ الرّيح**’tir. Dedi ki:

**سَهِكينَ من صَدَإ الحديدِ كأنَّهُمْ		تحت السَّنَوَّرِ جِنّةُ البـقّـارِ**

Ve **سَهَكَتِ الرّيحُ**, ve **سَهَكَتِ** **سُهوكاً**; o, bir yumuşaklık içinde hafif bir koşudur.

Ve **مِسْهَكٌ** bir at: hızlı. Ve denilir ki: onun **سهوكُها**’sı: sağa ve sola dişlerini gıcırdatmasıdır. Zû’r-Rumme dedi ki:

**نَضا البُرْدَ عنه وهو ذو من جُنونِهِ		أجاريَّ تَسْهاكٍ وصوتٍ صُلاصِلِ**

Ve rüzgârlardan **السّاهِكَةُ**: yerin yüzünden toprağı **تَسْهَكُ** eden (rüzgâr)dır. Dedi ki:

**بساهكاتٍ دُقَقٍ وجَلْجالْ**

Ve dersin ki: **سَهِكْتُ العِطْرَ** sonra onu **سَحَقْتُهُ**; öyleyse **السَّهْكُ**: onu **الفِهْرِ** ile kırmandır.

Ve denilir ki: gözünde **ساهِكٌ** vardır, **العائر** gibi; ve ikisi de **الرَّمَد**dendir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَيْهَكُ والسَيْهوكُ: الريحُ الشديدةُ، مثل السَيْهَجِ والسَيْهوجِ. قال النَمر بن تَولب:
وبَوارِحُ الأَرْواحِ كُلَّ عَشِيَّةٍهَيْفٌ تَروحُ وسَيْهَكٌ تَجْري
وسَهَكَتِ الريحُ، أي مرّتْ مَرَّاً شديداً. يقال: سَهَكَتِ الريح الأرضَ، إذا أطارت ترابَها: وذلك التراب سَيْهَكٌ. قال الكميت:
رَماداً أَطارَتْهُ السَواهِكُ رِمْدِداً
والمَسْهَكُ: ممرُّ الريح. قال أبو كَبيرٍ الهذليّ:
بمَعابِلٍ صُلْعِ الظُباتِ كأنّـهـا		جَمْرٌ بمَسْهَكَةٍ يُشَبُّ لِمُصْطَلي
وسَهَكَتِ الدابةُ، أي جرت جَرياً خفيفاً. وفرسٌ مِسْهَكٌ، أي سريع الجري. والسَهَكُ بالتحريك: ريحُ السَمكِ وصدأِ الحديد. يقال: يدي من السمك ومن صدأ الحديد سَهِكَةٌ. وتقول: بعينه سَاهكٌ، أي رَمَدٌ وحِكَّةٌ. وسَهْوَكْتُهُ فتَسَهْوَكَ، أي أدبر وهلك. وسَهَكَهُ يَسْهَكُهُ سَهْكاً: لغة في سحقه.

##### Türkçe

**السَيْهَكُ** ve **السَيْهوكُ**: şiddetli rüzgâr; **السَيْهَجِ** ve **السَيْهوجِ** gibi. en-Nemir b. Tevleb dedi ki:
وبَوارِحُ الأَرْواحِ كُلَّ عَشِيَّةٍهَيْفٌ تَروحُ وسَيْهَكٌ تَجْري

Ve rüzgâr **سَهَكَتِ**; yani şiddetli bir geçişle geçti. Denir: rüzgâr yeri **سَهَكَتِ**; toprağını uçurduğu zaman: ve o toprak **سَيْهَكٌ**dur. el-Kumeyt dedi ki:
رَماداً أَطارَتْهُ السَواهِكُ رِمْدِداً

Ve **المَسْهَكُ**: rüzgârın geçidi. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:
بمَعابِلٍ صُلْعِ الظُباتِ كأنّـهـا		جَمْرٌ بمَسْهَكَةٍ يُشَبُّ لِمُصْطَلي

Ve binek hayvanı **سَهَكَتِ**; yani hafif bir koşuşla koştu. Ve **مِسْهَكٌ** bir at: yani koşuşu hızlı. Ve harekeli olarak **السَهَكُ**: balık kokusu ve demirin pası rüzgârı. Denir: elim balıktan ve demirin pasından **سَهِكَةٌ**dur. Ve dersin: gözünde **سَاهكٌ** vardır; yani çapak ve kaşıntı. Ve onu **سَهْوَكْتُهُ** de, böylece **تَسَهْوَكَ**; yani arkasını döndü ve helâk oldu. Ve onu **سَهَكَهُ** **يَسْهَكُهُ** **سَهْكاً**: onu ezmesi hakkında bir lehçedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ك س
سهك
استعمل من وجوهه : سَهَكَ .
سهك : قال الليث السَّهَكُ ريحٌ كريهةٌ تجدُها من الإنسان إذا عَرقَ ، تقول إنه لسَهِكُ الريحِ ، قال النابغة :
سَهِكِينَ من صَدَإ الحديد كأنهم
تحت السَّنَوَّر جِنّةُ البَقَّار
قلت : جعلَ الليثُ السَّهك ريحَ الإنسان والسَّهَكُ عند العرب رائحةُ صدإ الحديدِ ، ومنه قول النابغة هذا : ( سَهِكِينَ من صدإ ) ولولا لُبسهم الدروعَ الصَّدِئةَ ما وصفهم بالسهك . وقال الليث : سَهَكَت الريحُ وسهكت الدَّوابُّ سُهُوكاً وهو جَرْيٌ خفيفٌ في لِينٍ ، وفَرَسٌ مِسْهَكٌ سريعٌ ، ويقالُ : سُهوكُها : استنانُها يميناً وشمالاً ، قال : والسَّاهكةُ أيضاً : الرياحُ التي تَسْهك الترابَ عن وجه الأرض ، وأنشد :
بساهكاتِ دُقَقٍ وَجَلْجال
قال : وتقول سَهِكْتُ العِطْرَ ثم سَحَقتُه فالسهْك كسركَ إيّاه بالفِهْر ثم تَسْحَقُه .
أبو عبيد عن الأصمعي : ريح سَهُوك وسهوجٌ وسَيْهُوكٌ وسيهوجٌ كلُّه : الشديدُ الهبوبِ ، وقال الأعشى :
وَحَثَثنَ الْجِمَالَ يَسْهَكْنَ بالبا
عِزِ والأُرجُوَانِ خَملَ القَطيف
أراد أنهنَّ يَطَأْنَ خَمْلَ القطائفِ حتى يتحاتَّ الخمل .
أبو عبيد عن اليزيدي : بعينِهِ ساهِكٌ مثل العائر ، وهما من الرمد ، وفي ( النوادر ) : ويقال : سُهَاكَةٌ من خَبرَ ولُهَاوَةٌ ، أي تَعلَّةٌ من الخبر كالكذب .

##### Türkçe

ه ك س
**سهك**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **سَهَكَ**.

**سهك**: Leys dedi: **السَّهَكُ** kötü bir kokudur; onu insandan, terlediği zaman bulursun; “Şüphesiz o, kokusu **سَهِكُ**tur” dersin. Nâbiga dedi ki:
**سَهِكِينَ** demirin pasından sanki onlar
**تحت السَّنَوَّر** sığırların cinleri

Dedim ki: Leys, **السَّهك**i insanın kokusu kıldı; **السَّهَكُ** ise Araplar katında demirin pasının kokusudur. Ondan Nâbiga’nın şu sözü: (**سَهِكِينَ من صدإ**)dir. Eğer paslı zırhları giymeleri olmasaydı onları **السهك** ile vasfetmezdi. Leys dedi: Rüzgâr **سَهَكَت** ve binek hayvanları **سهكت** **سُهُوكاً**; o, yumuşaklık içinde hafif bir koşudur. Ve **فَرَسٌ مِسْهَكٌ** hızlıdır. Ve denilir: **سُهوكُها**: sağa ve sola **استنانُها**dır. Dedi: **السَّاهكةُ** da: yeryüzünün yüzünden toprağı **تَسْهك** eden rüzgârlardır. Ve şu beyit okunmuştur:
**بساهكاتِ دُقَقٍ وَجَلْجال**

Dedi: “**سَهِكْتُ العِطْرَ** sonra onu **سَحَقتُه**” dersin; böylece **السهْك** onu **بالفِهْر** ile kırmandır, sonra onu **تَسْحَقُه**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **ريح سَهُوك** ve **سهوجٌ** ve **سَيْهُوكٌ** ve **سيهوجٌ**; hepsi: şiddetli esiştir. A‘şâ dedi ki:
Ve develeri dürttük; **يَسْهَكْنَ** yükle
**عِزِ** ve **الأُرجُوَانِ** (ile) kadifenin tüyünü

Onların, kadifelerin tüyünü çiğnediklerini; nihayet tüyün dökülüp parçalanmasını istedi.

Ebû Ubeyd, Yezîdî’den: Onun gözünde **ساهِكٌ** vardır; **العائر** gibidir; ikisi de göz iltihabındandır. Ve (**النوادر**)de: Denilir: **سُهَاكَةٌ** haberden ve **لُهَاوَةٌ**; yani haberden bir **تَعلَّةٌ**; yalan gibi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس الباب: قولهم حملت المرأةُ ولدَها سَهْواً، أي على حَيْضٍ. فأمًَّا السُّهَا فمحتمل أن يكون من الباب الأول: لأنَّه خفيٌّ جدّاً فيُسهَى عن رؤيته.
(سهب) السين والهاء والباء أصلٌ يدلُّ على الاتّساع في الشيء. والأصل السَّهْب، وهي الفَلاة الواسعة، ثم يسمَّى الفرس الواسعُ الجري سَهْباً.
ويقال بئر سَهْبَةٌ، أي بعيدة القعر. ويقال حفر القوم فأسهبوا، أي بلغوا الرَّمْل. وإذا كان كذا كان أكثر للماء وأوسَعَ لـه. ويقال للرّجُل الكثير الكلام مُسْهَب، بفتح الهاء. كذا جاء عن العرب أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وهو نادر([2]).
(سهج) السين والهاء والجيم أصلٌ يدلُّ على دوامٍ في شيء. يقال سَهَجَ القوم لَيْلَتَهم، أي ساروا سيراً دائماً. ثمَّ يقال سَهَجَت الرِّيحُ، إذا دامت وهي سَيْهَجٌ، وسَيْهُوجٌ. ومَسْهَجُها: مَمرُّها.
(سهد) السين والهاء والدال كلمتانِ متباينتان تدلُّ إحداهما على خلاف النّوم، والأخرى على السكون.
فالأولى السُّهاد، وهو قِلَّة النوم. ورجل سُهُدٌ، إذا كان قليلَ النّوم. قال:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])وسَهَّدْتُ فلاناً، إذا أطرتَ نومَه.
والكلمة الأخرى  قولُهم شيءٌ سَهْدٌ مَهْد، أي ساكن([4]) لا يُعَنِّي. ويقال ما رأيت من فلان سَهْدَةً، أي أمراً أعتمد عليه من خبر أو كلام، أو أسكُن إليه.
(سهر) السين والهاء والراء معظم بابه الأرَق، وهو ذَهاب النوم. يقال سَهَرَ يَسْهَرُ سَهَراً. ويقال للأرض: السّاهرة، سمِّيت بذلك لأن عملها في النَّبت دائماً ليلاً ونهاراً. ولذلك يقال:"خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ". وقال أميّة بن أبي الصلت:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])وقال آخر، وذكر حَميرَ وحْش:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])ثم صارت السّاهرةُ اسماً لكلِّ أرض. قال الله جلَّ جلالُهُ: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14] والأسهران: عِرقان في الأنف من باطن، إذا اغتلم الحِمارُ سالا ماءً. قال الشَّمّاخ:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])وكأنَّما سمِّيتا بذلك لأنّهما يسيلان ليلاً كما يسيلان نهاراً. ويروى "أسهرته". ويقال رجلٌ سُهَرَةٌ: قليل النّوم. وأمّا السَّاهور فقال قوم: هو غلاف القمر؛ ويقال هو القمر. وأيَّ ذلك كان فهو من الباب؛ لأنَّه يسبح في الفَلَك دائباً، ليلاً ونهاراً.
(سهف) السين والهاء والفاء تقلّ فروعه. ويقولون إنَّ السَّهَف([8]): تشحُّط القتيلِ في دمِهِ واضطرابُهُ. ويقال إن السُّهَاف: العطش.
(سهق) السين والهاء والقاف أصلٌ يدلُّ على طول وامتداد. وهو صحيح. فالسَّهْوَق: الرَّجُلُ الطويل. والسَّهْوق الكذَّابُ، وسُمِّيَ بذلك لأنَّه يغلو في الأمر ويزيدُ في الحديث. والسَّهْوقُ من الرياح: التي تَنْسِج العَجَاج. *والسَّهْوق: الرَّيَّان من سُوق الشَّجر؛ لأنّه إذا رَوِيَ طال.
(سهك) السين والهاء والكاف أصلان: أحدهما يدلُّ على قَشْر ودقٍّ، والآخر على الرَّائحة الكريهة.
فالأوّل قولُهم: سَهَكَت الرِّيحُ التّرابَ، وذلك إذا قَشَرتْه عن الأرض. والمَسْهَكَة: الذي يشتدّ مرُّ الرّيح عليه. ويقال سَهَكْتُ الشّيءَ، إذا قشرتَه، وهو دونَ السَّحْق. وسَهَكَت الدَّوابُّ، إذا جرت جرياً خفيفاً. وفَرَسٌ مِسْهَكٌ، أي سريع. وإنما قيلَ لأنَّه يسهَك الأرضَ بقوائمه.
والأصل الثاني السَّهَك، قال قوم: هو رائحة السمك من اليَد. ويقال بل السَّهَك: ريحٌ كريهة يجدُها الإنسان إذا عَرِقَ. ومن هذا الباب السَّهَك: صدأ الحديد. ومنه أيضاً قولهم: بِعينِه ساهكٌ، أي عائرٌ من الرَّمَد. قال الشاعر في السَّهَك:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])(سهل) السين والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وخلاف حُزونة. والسَّهْل: خلاف الحَزْن. ويقال النّسبةُ إلى الأرض السَّهلة سُهْليٌّ. ويقال أسْهَلَ القومُ، إذا ركبوا السَّهل. ونهرٌ سَهِلٌ: فيه سِهْلَةٌ، وهو رملٌ ليس بالدُّقَاق. وسُهَيْلٌ: نجم.
(سهم) السين والهاء والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على تغيُّرٍ في لون، والآخرُ على حظٍّ ونصيبٍ وشيءٍ من أشياء.
فالسُّهْمَة: النَّصيب. ويقال أسَهم الرَّجُلانِ، إذا اقْترعا، وذلك من السُّهْمَة والنّصيبِ، أن يفُوز([10]) كلُّ واحد منهما بما يصيبه. قال الله تعالى: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. ثمّ حمل على ذلك فسُمِّي السَّهمُ الواحد من السِّهَام، كأنّه نصيبٌ من أنصباء وحظٌّ من حظوظ. والسُّهْمَة: القرابة؛ وهو من ذاك؛ لأنّها حَظٌّ من اتّصال الرحم. وقولهم بُرْدٌ مسهَّم، أي مخطّط، وإنّما سمِّي بذلك لأنّ كلَّ خَطٍّ منه يشبّه بسهم.
وأمّا الأصلُ الآخَر فقولهم: سَهَُمَ وجْهُ الرّجلِ([11])، إذا تغيَّرَ  يَسْهَُم، وذلك مشتقٌّ  من السَُّهَام، وهو ما يصيب الإنسانَ من وَهَج الصّيف حتى يتغيَّرَ لونُه. يقال سهمَ الرَّجُل، إذا أصابَه السَُّهَام. والسَُّهَام أيضاً: داء يصيب الإبل، كالعُطَاش. ويقال إِبلٌ سَواهِمُ، إذا غيَّرها السّفَر([12]). والله أعلم.

---------------------ــ
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) يقال أيضاً:"مسهب" بكسر الهاء. وقيل بفتحها للإكثار من الخطأ، وبكسرها للإكثار من الصواب.
([3]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهد)، وسيعيده في (هجل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين  61.
([4]) في الأصل: "ساكت"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "أي حسن".
([5]) البيت في اللسان (سهر) بدون نسبة.
([6]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهر)، وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 66.
([7]) ديوان الشماخ 93، وقد سبق في (2: 348).
([8]) ضبط في الأصل والمجمل بفتح الهاء، وفي اللسان والقاموس بسكونها.
([9]) البيت للنابغة في ديوانه 35 واللسان (سهك)، وسبق تخريجه في مادة (بقر).
([10]) في الأصل: "يقول".
([11]) يقال سَهم من بابي فتح وظرف، وسهم بهيئة المبني للمفعول.
([12]) في الأصل: "غمرها"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**سهو**) **السين** ve**الهاء** ve**الواو** babın çoğu, gaflet ve sükûnet üzerine [delâlet eder]. Şu hâlde **السَّهْو**: gaflet; “namazda gaflet ettim” denir: “**سَهَوْتُ** في الصلاة **أسهو** **سَهْواً**.” Babdan **المساهاة**: güzel muâmele (hüsn-i muḫâlaka); sanki insan, başkasından olursa bir sürçmeden gaflet eder. Ve **السَّهْو**: sükûnet. “**سَهْواً رَهْواً** geldi” denir.
Ve bu babdan şâz olanlardan: [**السَّهْوَة**]([1]); o, evin önünde bulunan bir sofa gibi olan şeydir.
Ve bundan ve babın kıyasından uzak olanlardan: onların “kadın çocuğunu **سَهْواً** taşıdı” sözüdür; yani hayız üzere. Amma **السُّهَا** ise, birinci babdan olması muhtemeldir: çünkü o pek gizlidir; böylece görülmesinden gaflet edilir.

(**سهب**) **السين** ve**الهاء** ve**الباء** bir asıldır; şeyde genişliğe delâlet eder. Asıl **السَّهْب**’dir; o, geniş çöldür; sonra koşusu geniş olan ata **سَهْباً** denir.
Ve “**بئر سَهْبَةٌ**” denir; yani dibi uzak (derin). Ve “kavim kazdı da **فأسهبوا**” denir; yani kuma ulaştılar. Ve böyle olunca su için daha çok ve ona daha geniş olur. Ve çok konuşan adama **مُسْهَب** denir; **الهاء**’nın fethiyle. Araplardan böyle gelmiştir: “**أَسْهَبَ**” da o **مُسْهَبٌ**’dir; ve o nâdirdir([2]).

(**سهج**) **السين** ve**الهاء** ve**الجيم** bir asıldır; bir şeyde devamlılığa delâlet eder. “Kavim gecelerini **سَهَجَ**” denir; yani devamlı bir yürüyüşle yürüdüler. Sonra “rüzgâr **سَهَجَت**” denir; devam ettiği zaman; ve o **سَيْهَجٌ** ve **سَيْهُوجٌ**’dur. Ve onun **مَسْهَجُها**’sı: onun geçididir.

(**سهد**) **السين** ve**الهاء** ve**الدال** iki kelimedir; birbirinden ayrı; birisi uykunun zıddına, diğeri sükûnete delâlet eder.
Birincisi **السُّهاد**’dır; o, uykunun azlığıdır. Ve **رجل سُهُدٌ**; uykusu az olduğu zaman. Dedi ki:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** **سُهُداً** إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])
Ve “falancayı **سَهَّدْتُ**” (uykusuz bıraktım); uykusunu kaçırdığın zaman.
Diğer kelime onların “şey **سَهْدٌ مَهْد**” sözüdür; yani sâkin([4]), beni yormaz. Ve “falancadan **سَهْدَةً** görmedim” denir; yani haberden veya sözden, üzerine dayanacağım bir iş, yahut ona sükûn bulacağım bir şey.

(**سهر**) **السين** ve**الهاء** ve**الراء** babının çoğu **الأرَق**’tır; o, uykunun gitmesidir. “**سَهَرَ يَسْهَرُ سَهَراً**” denir. Ve yere **السّاهرة** denir; bununla adlandırıldı; çünkü onun bitkideki işi gece ve gündüz daima sürer. Bundan dolayı şöyle denir: “خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، **تَسْهَرُ** إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ”. Ve Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
وفيها لَحْمُ **ساهرةٍ** وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])
Ve bir başkası dedi; ve vahşî Himyer’i zikretti:
يرتَدْنَ **ساهرةً** كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])
Sonra **السّاهرة** her yer için bir isim oldu. Allah, celâl ve celâluhu, dedi: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14]. Ve **الأسهران**: burnun iç tarafından iki damardır; eşek azgınlaştığı zaman ikisi su akıtır. Şemmâh dedi:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ **أسهريهِ** بالذَّنِينِ([7])
Sanki ikisi bununla adlandırıldı; çünkü gece de, gündüz aktıkları gibi akarlar. Ve “**أسهرته**” diye rivayet edilir. Ve **رجلٌ سُهَرَةٌ** denir: uykusu az. Amma **السَّاهور** hakkında bir kavim dedi: o, ayın kılıfıdır; ve “o, aydır” denir. Hangisi olursa olsun, o babdandır; çünkü o, felekte gece ve gündüz çalışkan olarak yüzer.

(**سهف**) **السين** ve**الهاء** ve**الفاء**; dalları azdır. Ve derler ki **السَّهَف**([8]): öldürülmüşün kanında sürüklenmesi ve çırpınmasıdır. Ve denir ki **السُّهَاف**: susuzluktur.

(**سهق**) **السين** ve**الهاء** ve**القاف** bir asıldır; uzunluk ve uzamaya delâlet eder. Ve o sahihtir. Şu hâlde **السَّهْوَق**: uzun adamdır. Ve **السَّهْوق** yalancıdır; bununla adlandırıldı; çünkü işte aşırı gider ve hadiste artırır. Ve rüzgârlardan **السَّهْوق**: tozu dokuyan (örüp yükselten) olandır. Ve **السَّهْوق**: ağacın sürgününden sulanmış olan (taze); çünkü sulandığı zaman uzar.

(**سهك**) **السين** ve**الهاء** ve**الكاف** iki asıldır: birisi soyma ve inceltmeye, diğeri kötü kokuya delâlet eder.
Birincisi onların “rüzgâr toprağı **سَهَكَت**” sözüdür; bu, onu yerden soyduğu zamandır. Ve **المَسْهَكَة**: rüzgârın acısının üzerine şiddetlendiği şeydir. Ve “şeyi **سَهَكْتُ**” denir; onu soyduğun zaman; ve o, **السَّحْق**’tan aşağıdır. Ve “binitler **سَهَكَت**” denir; hafif bir koşuyla koştukları zaman. Ve **فَرَسٌ مِسْهَكٌ**: yani hızlı. Ancak şöyle denildi; çünkü o, ayaklarıyla yeri **يسهَك** eder (soyar).
İkinci asıl **السَّهَك**’tir. Bir kavim dedi: o, elden balık kokusudur. Ve denir ki bilakis **السَّهَك**: insan terlediği zaman bulduğu kötü kokudur. Bu babdandır **السَّهَك**: demirin pasıdır. Ondandır da onların “gözünde **ساهكٌ** var” sözleri; yani çapaklı, göz ağrısından. Şair **السَّهَك** hakkında dedi:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])

(**سهل**) **السين** ve**الهاء** ve**اللام** bir tek asıldır; yumuşaklığa ve sertliğin zıddına delâlet eder. Ve **السَّهْل**: **الحَزْن**’ın zıddıdır. Ve düz araziye nisbet “**سُهْليٌّ**”dur. Ve “kavim **أسْهَلَ**” denir; düzlüğe bindikleri zaman. Ve **نهرٌ سَهِلٌ**: onda **سِهْلَةٌ** vardır; o, ince olmayan kumdur. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

(**سهم**) **السين** ve**الهاء** ve**الميم** iki asıldır: birisi renkte değişmeye delâlet eder; diğeri paya ve nasibe ve şeylerden bir şeye.
Şu hâlde **السُّهْمَة**: nasiptir. Ve “iki adam **أسَهم**” denir; kura çektikleri zaman; bu, **السُّهْمَة** ve nasibdendir; her birinin kendisine isabet edenle kazanması([10]) içindir. Allah تعالى dedi: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. Sonra bunun üzerine hamledildi; böylece **السَّهم** (ok), **السِّهَام**’dan bir tekine isim oldu; sanki o, paylardan bir pay ve nasiplerden bir nasiptir. Ve **السُّهْمَة**: akrabalıktır; o da ondandır; çünkü o, rahim bağının birleşmesinden bir nasiptir. Ve onların “**بُرْدٌ مسهَّم**” sözleri; yani çizgili; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun her bir çizgisi bir oka benzetilir.
Amma diğer asıl ise onların “adamın yüzü **سَهَُمَ**” sözüdür([11]); değiştiği zaman; **يَسْهَُم**; bu, **السَُّهَام**’dan türemiştir; o, insanın yaz sıcağının hararetinden isabet alan şeydir; ta ki rengi değişsin. “Adam **سهمَ**” denir; **السَُّهَام** ona isabet ettiği zaman. Ve **السَُّهَام** ayrıca: develere isabet eden bir hastalıktır; susuzluk gibi. Ve “**إِبلٌ سَواهِمُ**” denir; sefer onları değiştirdiği zaman([12]). Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ــ
([1]) Tekmile, **المجمل**’dendir.
([2]) Ayrıca “**مسهب**” **الهاء**’nın kesriyle de denir. Ve denildi ki: hatayı çoğaltmak için fethiyle, isabeti çoğaltmak için kesriyledir.
([3]) Beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهد**) böyledir; ve onu (**هجل**)’de iade edecektir. Kasidesi, Şınkîtî nüshasında **الهذليين** 61’dedir.
([4]) Asılda: “ساكت”, tahriftir. **المجمل** ve **اللسان**’da: “أي حسن”.
([5]) Beyit **اللسان**’da (**سهر**) nisbet olmaksızın.
([6]) Beyit **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهر**) böyledir; kasidesi Şınkîtî nüshasında **الهذليين** 66’dır.
([7]) **ديوان الشماخ** 93; ve daha önce (2: 348)’de geçti.
([8]) Asıl ve **المجمل**’de **الهاء**’nın fethiyle ضبط edildi; **اللسان** ve **القاموس**’ta sükûnuyla.
([9]) Beyit **النابغة**’nindir; divanında 35 ve **اللسان**’da (**سهك**); ve tahrici (**بقر**) maddesinde geçti.
([10]) Asılda: “يقول”.
([11]) **سَهم** iki babdan: فتح ve ظرف; ve **سهم** mef‘ûl sigası heyetiyle de.
([12]) Asılda: “غمرها”; doğrusu **المجمل**’dendir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ه ك
إنه لسهك الريح وفيه سهك وهو ريـح العـرق والصـدإ ورأيتهـم سهكيـن مـن صـدإ السلـاح‏.‏
والريـاح تسهـك التـراب عـن وجـه الأرض‏:‏ تسحقه وريح سيهوك‏.‏
وسهك العطر‏:‏ سحقه‏.‏
وبعينه ساهك : عائر.

##### Türkçe

س ه ك
Şüphesiz o, rüzgârın **سهك**’idir; onda **سهك** vardır; o, terin ve pasın kokusudur. Onları, silahın pasından dolayı **سهكين** olarak gördüm.‏
Ve rüzgârlar, toprağı yerin yüzünden **تسهك** eder: onu ezer. Ve **سيهوك** rüzgârı.‏
Ve **سهك** koku: onu ezdi.‏
Ve gözünde **ساهك**: ayıplı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّهَكُ: ريح كريهة تجدها من الإنسان إذا عَرِقَ، تقول: إنه لَسَهِكُ الريح، وقد سَهِكَ سَهَكاً، وهو سَهِكٌ؛ قال النابغة: سهَكِينَ من صَدَإِ الحديد كأنهم،
تَحْتَ السَّنَوَّرِ، جِنَّةُ البَقَّارِ
(* قوله «جنة البقار» تقدم انشاده في س ن ر: جبة البقاربالباء بدل النون وبضم الجيم بدل كسرها، وهو تحريف والصواب ما هنا جمع جنِّي. والبقار: اسم موضع كما في الديوان. وفي ياقوت: وقنة البقار، بضم القاف: جبيل لبني أسد، وينشد تحت السنور قنة البقار. ورواية البيت هنا تتفق وروايته في ديوان النابغة).
ولولا لبسهم الدروع التي صَدِئَتْ ما وصفهم بالسَّهَكِ. والسَّهْكُ والسَّهَكَةُ: قبحُ رائحة اللحم إذا خَنِزَ. وسَهكَتِ الريحُ، وسَهَكَتِ الدابةُ سُهُوكاً: جَوَتْ جَرْياً خفيفاً، وقيل سمعوكُها استِنانِها يميناً وشمالاً، وأساهيكها ضُروب جريها واستِنانُها يميناً وشمالاً، وأساهيكها ضُروب جديها واستِنانِها، أَنشد ثعلب:
أَذْرَى أَساهِيكَ عَتِيقٍ أَلَّ
أَراد ذي أَلٍّ وهو السرعة، وإن شئت قلت إنه وصفه بالمصدر. والمَسْهكُ: مَمَرُّ الريح. وفرس مَسْهَكٌ أي سريع الجري. الجوهري: والسَّهَكُ، بالتحريك، ريح السمك وصَدَأ الحديد. يقال: يدي من السمك وصَدَإ الحديد سَهِكة، كما يقال يدي من اللبن والزُّبْد وَضِرةٌ، ومن اللحم غَمِرة. وسَهْوَكْتُه فَتَسَهْوَك أَي أَدبر وهلك.
وسَهَكه يَسْهَكه: لغة في سَحقَه. وسَهَك الشيء يَسْهَكه سَهْكاً: سَحقه، وقيل: السَّهْك الكَسْر والسَّحْق بعد السَّهْك. وسَهَكَتِ الريحُ الترابَ عن وجه الأَرض تَسْهَكه سَهْكاً: كسحقته، وذلك التراب سَيْهَكٌ. ويقال: سَهَكَتِ الريحُ إذا أَطارتْ ترابَها؛ قال الكُمَيْت: رَماداً أَطارَتْهُ السَّواهِكُ رِمْدَدا
وريح ساهِكة وسَهُوك وسَيْهَكٌ وسَيْهُوكٌ وسَهُوج وسَيْهجٌ وسَيْهُوجٌ ومَسْهَكة: عاصف قاشرة شديدة المرور؛ وأَنشد:
بساهكاتِ دُقَقٍ وجَلْجال
وقال النَّمِر بن تَوْلَبٍ:
وبَوارحُ الأَرْواحِ كلَّ عَشِيَّةٍ،
هَيْفٌ تَرُوحُ وسَيْهَكٌ تَجْرِي
وسَهَكَتِ الريح أَي مَرَّتْ مَرّاً شديداً، والمَسْهكةُ: مَمَرُّها؛ قال أَبو كَبير الهُذَليّ:
ومَعابِلاً صُلْعَ الظُّباتِ، كأَنها
جَمْرٌ بمَسْهَكَةٍ تُشَبُّ لمُصْطَلي
وفي الصحاح: بمعابل صلع الظباتِ. وبعَيْنِه ساهكٌ مثلُ العائر أَي رَمَد وحكة، ولا فعل له إنما هو من باب الكاهل والغارب. وخَطيب سَهَّاك: بليغ؛ عن كراع. والسَّهُوكُ: العُقابُ. والسَّهْوَكَة: الصَّرْعُ، وقد تَسَهْوَكَ. وفي النوادر: يقال سُهاكَةٌ من خَبَرٍ وَلُهاوَة أَي تَعِلَّة كالكَذِب. وتقول: سَهَكْتُ العِطْرَ ثم سَحَقْتُه، فالسَّهْكُ كسرك إياه بالفِهْر ثم تَسْحَقه؛ وقول الأَعشى:
وحَثَثْنَ الجِمالَ، يَسْهَكن بالبا
غِزِ والأُرْجُوانِ خَمْلَ القَطيفِ
أَراد أَنهن يطأن خَمْلَ القطائف حتى يَتَحات الخَمْلُ.

##### Türkçe

**السَّهَكُ**: İnsandan terlediği zaman bulduğun kötü koku; dersin ki: “O, elbette **سَهِكُ** kokuludur”; ve “**سَهِكَ** **سَهَكاً**” (kötü koktu), ve o **سَهِكٌ**’tir; Nâbiga dedi ki:

سهَكِينَ من صَدَإِ الحديد كأنهم،
تَحْتَ السَّنَوَّرِ، جِنَّةُ البَقَّارِ

(* Onun “**جنة البقار**” sözü: bunun inşadı **س ن ر**’de “**جبة البقار**” diye, **الباء** ile **النون** yerine ve **الجيم**’in kesresi yerine zammıyla geçmişti; bu bir tahriftir, doğru olan buradaki gibidir, **جنِّي**’nin cem‘i. Ve **البقار**: divanda olduğu üzere bir yer adıdır. Ve Yâkūt’ta: “**وقنة البقار**”, **القاف**’ın zammıyla: Benî Esed’e ait bir tepecik; “**تحت السنور قنة البقار**” diye inşad edilir. Beytin buradaki rivayeti, Nâbiga divanındaki rivayetiyle uyuşur).

Eğer paslanmış zırhları giymeleri olmasaydı, onları **السَّهَكِ** ile vasfetmezdi. Ve **السَّهْكُ** ve **السَّهَكَةُ**: et kokuştuğu zaman kokusunun çirkinliği. Ve “**سَهكَتِ الريحُ**”, ve “**سَهَكَتِ الدابةُ سُهُوكاً**”: hafif bir koşuşla koştu; ve denildi ki: onun **سَمْعوكُها**’sı, sağa ve sola **استِنانِها**’dır; ve onun **أساهيكها**’sı, koşuşunun türleri ve sağa ve sola **استِنانُها**’dır; ve onun **أساهيكها**’sı, koşuşunun türleri ve **استِنانُها**’dır; Sa‘leb inşad etti:

أَذْرَى أَساهِيكَ عَتِيقٍ أَلَّ

**أَلّ** sahibini, yani sürati kastetti; ve istersen, onu masdar ile vasfetti dersin. Ve **المَسْهكُ**: rüzgârın geçidi. Ve **فرس مَسْهَكٌ**: yani koşuşu hızlı. Cevherî: ve **السَّهَكُ**, harekeli olarak, balık kokusu ve demir pasıdır. Denir ki: “Elim balıktan ve demir pasından **سَهِكة**’dir”; nitekim denir ki: “Elim sütten ve **الزُّبْد**’den **وَضِرةٌ**’dir”, ve etten **غَمِرة**’dir.

Ve “**سَهْوَكْتُه فَتَسَهْوَك**”: yani arkasını döndü ve helâk oldu.

Ve “**سَهَكه يَسْهَكه**”: “**سَحقَه**”da bir lehçedir. Ve “**سَهَك الشيء يَسْهَكه سَهْكاً**”: onu **سَحقه** etti; ve denildi ki: **السَّهْك** kırma, ve **السَّحْق** ise **السَّهْك**’ten sonradır. Ve “**سَهَكَتِ الريحُ الترابَ عن وجه الأَرض تَسْهَكه سَهْكاً**”: onu ezip ufalttı gibi; ve o toprak **سَيْهَكٌ**’tir. Ve denir ki: “**سَهَكَتِ الريحُ**” rüzgâr onun toprağını uçurduğu zaman; Kümeyt dedi ki:

رَماداً أَطارَتْهُ السَّواهِكُ رِمْدَدا

Ve **ريح ساهِكة** ve **سَهُوك** ve **سَيْهَكٌ** ve **سَيْهُوكٌ** ve **سَهُوج** ve **سَيْهجٌ** ve **سَيْهُوجٌ** ve **مَسْهَكة**: sert, soyup kazıyan, geçişi şiddetli bir (rüzgâr); ve inşad etti:

بساهكاتِ دُقَقٍ وجَلْجال

Ve Nümeyr b. Tevleb dedi ki:

وبَوارحُ الأَرْواحِ كلَّ عَشِيَّةٍ،
هَيْفٌ تَرُوحُ وسَيْهَكٌ تَجْرِي

Ve “**سَهَكَتِ الريح**”: yani şiddetli bir geçişle geçti; ve **المَسْهكةُ**: onun geçidi; Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi ki:

ومَعابِلاً صُلْعَ الظُّباتِ، كأَنها
جَمْرٌ بمَسْهَكَةٍ تُشَبُّ لمُصْطَلي

Ve **الصحاح**’ta: “**بمعابل صلع الظباتِ**”. Ve gözünde **ساهكٌ** vardır, **العائر** gibi; yani çapak ve kaşıntı; onun fiili yoktur, ancak **الكاهل** ve **الغارب** babındandır. Ve **خَطيب سَهَّاك**: beliğ; Kurâ‘dan. Ve **السَّهُوكُ**: kartal. Ve **السَّهْوَكَة**: sara; ve “**تَسَهْوَكَ**” (saraya tutuldu). Ve **النوادر**’de: denir ki: “**سُهاكَةٌ** من **خَبَرٍ** ve **وَلُهاوَة**”: yani yalan gibi bir oyalama. Ve dersin ki: “**سَهَكْتُ العِطْرَ** sonra onu **سَحَقْتُه**”; öyleyse **السَّهْكُ**, onu **الفِهْر** ile kırmandır, sonra onu **تَسْحَقه** edersin; ve A‘şâ’nın sözü:

وحَثَثْنَ الجِمالَ، يَسْهَكن بالبا
غِزِ والأُرْجُوانِ خَمْلَ القَطيفِ

Onların, kadifelerin tüyünü çiğnediklerini, ta ki tüy dökülünceye kadar, kastetti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السهك، محركة: ريح كريهة يجدها الإنسان ممن عرق تقول: إنه لسهك الريح، كما في اللسان والمحيط.
 سهك، كفرح، فهو سهك. والسهك أيضا: قبح رائحة اللحم الخنز. وأيضا: ريح السمك. وصدأ الحديد قال النابغة:
  سهكين من صدإ الحديد كأنهم                      تحت السنور جنة البـقـار كالسهكة، بالفتح، وكهمزة في الكل نقله الفراء، يقال: يدي من السمك، ومن صدإ الحديد سهكة، كما يقال من اللبن والزبد وضرة، ومن اللحم غمرة. وسهكت الريح التراب عن وجه الأرض تسهكه سهكا: أطارته وذلك إذا مرت مرا شديدا، قال الكميت:
  رمادا أطارته السواهك رمددا وقال ابن دريد: سهك الشيء سهكا: لغة في سحقه إلا أن السهك دون السحق، لأن السهك أجرش من السحق.
 قال: وسهك العطار الطيب على الصلاءة إذا رضه ولما يسحقه، فكأن السهك قبل السحق. وسهكت الدابة سهوكا: جرت جريا خفيفا. وقيل: سهوكها: استنانها يمينا وشمالا. وأساهيكها: ضروب جريها واستنانها يمينا وشمالا، وأنشد ثعلب:
  أذرى أساهيك عتيق أل أراد ذي أل، وهو السرعة. وريح ساهكة وسهوك كصبور وسيهك كصيقل وسيهوك كحيزوم ومسهكة بالفتح، وكذلك سهوج وسيهج وسيهوج: عاصفة قاشرة شديدة المرور، قال النمر بن تولب:
  وبوارح الأرواح كل عشية                      هيف تروح وسيهك تجري

  والجمع السواهك، وقد مر شاهده من قول الكميت.
 والمسهكة والمسهك: ممرها قال أبو كبير الهذلي:
  ومعابلا صلع الظبات كأنهـا                      جمر بمسهكة تشب لمصطلي وبعينه ساهك كصاحب وهو الرمد مثل العائر. وهو حكة العين ولا فعل له، إنما هو من باب الكاهل والغارب.
 والسهاك، والمسهك كشداد ومنبر: البليغ يمر في الكلام مر الريح، الأولى عن كراع. والسهوك كصبور: العقاب.
 وقال ابن عباد: تسهوك في مشيته: مشى رويدا قال: وهي مشية قبيحة. قال والسهيكة كسفينة: طعام. والمسهك كمنبر: الفرس الجراء يمر مر الريح.
 ومما يستدرك عليه: سهوكته فتسهوك، أي: أدبر وهلك. والسهوكة: الصرع، وقد تسهوك. وفي النوادر: يقال: سهاكة من خبر، ولهاوة، بالضم فيهما، أي: تعلة كالكذب.

##### Türkçe

**السهك**، harekeli: insanın terleyen kimseden bulduğu kötü koku; “Rüzgârı **لسهك**tir” denir; **اللسان** ve **المحيط**’ta olduğu gibi.

**سهك**، **كفرح** gibi; o da **سهك**tir. **السهك** ayrıca: domuz etinin kokusunun çirkinliği. Ayrıca: balık kokusu. Ve demirin pası. **النابغة** dedi ki:
  İkisi demirin pasından **سهكين**; sanki onlar                      **السنور** altında sığırların cenneti

**السهكة** (fetha ile) ve hepsinde **كهمزة**; bunu **الفراء** nakletti. Denir: elim balıktan ve demirin pasından **سهكة**dir; tıpkı sütten ve tereyağından **وضرة** denildiği gibi, ve etten **غمرة**.

**سهكت** rüzgâr toprağı yerin yüzünden **تسهكه** **سهكا**: onu uçurdu; bu, şiddetli bir geçişle geçtiği zaman olur. **الكميت** dedi ki:
  Küller; **السواهك** onu parça parça uçurdu

**ابن دريد** dedi: **سهك** şey’i **سهكا**: **سحقه**’de bir dildir; ancak **السهك** **السحق**’tan aşağıdır; çünkü **السهك** **السحق**’tan daha pürüzlüdür.

Dedi: ve **سهك** attar, onu ezdiğinde ve henüz onu **يسحقه** etmediğinde, güzel kokuyu **الصلاءة** üzerine **الطيب**i; sanki **السهك** **السحق**tan öncedir.

Ve **سهكت** binek hayvanı **سهوكا**: hafif bir koşuşla koştu. Ve denildi: onun **سهوكها**’sı: sağa ve sola **استنان** etmesidir. Ve onun **أساهيكها**’sı: koşuşunun ve sağa ve sola **استنان**ının türleridir. **ثعلب** şu beyti okudu:
  Eski birinin **أساهيك**ini savurdu; **أل**’li

**أراد**: **ذي أل**; o da sürattir.

Ve **ريح ساهكة** ve **سهوك** (**كصبور**) ve **سيهك** (**كصيقل**) ve **سيهوك** (**كحيزوم**) ve **مسهكة** (fetha ile); yine **سهوج** ve **سيهج** ve **سيهوج**: geçişi şiddetli, kazıyıcı, sert bir fırtına. **النمر بن تولب** dedi ki:
  Ruhların **بوارح**ı her akşam                      **هيف**; döner ve **سيهك** koşar

Çoğulu **السواهك**tir; **الكميت**’in sözünden onun şahidi geçti.

**المسهكة** ve **المسهك**: onun geçidi. **أبو كبير الهذلي** dedi ki:
  Ve keskin ağızlı, çıplak uçlu şeyler; sanki onlar                      **بمسهكة**’de kor; ısınana alevlenir

Ve gözünde **ساهك** (**كصاحب**) vardır; o, **الرمد**dir; **العائر** gibi. O, göz kaşıntısıdır; onun fiili yoktur; ancak **الكاهل** ve **الغارب** babındandır.

**السهاك** ve **المسهك** (**كشداد** ve **منبر**): sözde rüzgârın geçişi gibi geçen beliğ; birincisi **كراع**’dan.

**السهوك** (**كصبور**): kartal.

**ابن عباد** dedi: yürüyüşünde **تسهوك**: yavaşça yürüdü. Dedi: o, çirkin bir yürüyüştür. Dedi: **السهيكة** (**كسفينة**): yiyecek. **المسهك** (**كمنبر**): koşucu at; rüzgârın geçişi gibi geçer.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **سهوكته** de **فتسهوك**; yani: arkasını döndü ve helâk oldu. **السهوكة**: sara; ve **تسهوك** etmiştir.

**النوادر**’de: denir: bir haberden **سهاكة** ve **لهاوة**; ikisinde de damme ile; yani: yalana benzer bir oyalama.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَهِكَ
1 سَهِكَ ذ , aor. سَهَكَ , (Msb, K,) inf. n. سَهَكٌ, (Msb,) He (a man, Msb) had a disagreeable smell proceeding from sweat. (Msb, K.) [And app. It (a thing) had a foul smell from fish, and from the rust of iron, &c.: see سَهَكٌ below.] -A2- سَهَكَتِ الرِّيحُ The wind blew vehemently. (S, O. [And so سَهَجَت.]) ― -b2- And سَهَكَتِ الدَّابَّةٌ, (S, O, K,) inf. n. سُهُوكٌ, (O, K,) The beast ran lightly, or with agility: (S, O, K:) or frisked away to the right and left. (O.) -A3- سَهَكَهُ, (S, O, K,) aor. سَهَكَ , inf. n. سَهْكٌ, (S, O,) i. q. سَحَقَهُ [He bruised, brayed, or pounded, it; &c.]; (K;) a dial. var. of the latter: (S, O:) or it is like the latter, except that سَهْكٌ appears to be coarser than سَحْقٌ; for you say of the perfumer, سَهَكَ العَطَّارُ الطِّيبَ عَلَى الصَّلَآءَةِ وَلَمَّا يَسْحَقْهُ [The perfumer bruised, brayed, pounded, or crushed, coarsely, the perfume, upon the stone used for that purpose, and did not as yet powder it, or pulverize it]. (IDrd, O.) ― -b2- And سَهَكَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ, (O,) or التُّرَابَ عَنِ الأَرْضِ, (K,) or التراب عَنْ وَجْهِ الأَرْضِ, (TA,) The wind made the dust to fly [from the ground, or from the surface of the earth]. (O, K, TA.) [And سَهَجَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ, q. v., has a similar meaning.]

سَهَكٌ
سَهَكٌ ذ (S, O, Msb, K) and ↓ سَهْكَةٌ (Fr, O, K) and ↓ سُهَكَةٌ (O, K) A disagreeable smell which one perceives from a human being when he sweats; (Msb, * K;) and the smell of fish; (S, O, K;) and of the rust of iron; (S, Msb;) or they signify also the rust of iron; (O, K;) and the foulness of the smell of stinking flesh-meat: (K:) and Har uses ↓ سُهُوكَةٌ in the first of these senses for the purpose of assimilation to سُهُومَةٌ, agreeably with a practice often observed. (Har p. 449.) ― -b2- The first is also inf. n. of سَهِكَ [q. v.]. (Msb.)

سَهِكٌ
سَهِكٌ ذ Having a disagreeable smell proceeding from sweat. (K.) You say, اـِنَّهُ لَسَهِكُ الرِّيحِ Verily he is one who has a disagreeable smell, &c. (Moheet, L.) And يَدِى مِنَ السَّمَكِ وَمِنْ صَدَأِ الحَدِيدِ سَهِكَةٌ [My hand is disagreeable in smell from fish and from the rust of iron]; like as you say وَضِرَةٌ when it is from milk and butter, and غَمِرَةٌ when it is from flesh-meat. (S.)

سَهْكَةٌ
سَهْكَةٌ ذ and سُهَكَةٌ: see سَهَكٌ.

رِيحٌ سَهُوكٌ
رِيحٌ سَهُوكٌ ذ and ↓ سَاهِكَةٌ (K) and ↓ سَيْهَكٌ and ↓ سَيْهُوكٌ (S, K) [like سَهُوجٌ and سَاهِجَةٌ &c.] A vehement, or violent, wind, (S, K, TA,) paring [the ground]; (TA;) as also ↓ مَسْهَكَةٌ: (O, K:) [pl. of ↓ the second سَوَاهِكُ:] El-Kumeyt says,
رَمَادًا أَطَارَتْهُ السَّوَاهِكُ رِمْدِدَا
[Ashes which the violent winds made to fly away reduced to the most minute particles]. (S.) ― -b2- السَّهُوكُ The eagle. (K.)

سُهُوكَةٌ
سُهُوكَةٌ ذ : see سَهَكٌ.

سَهَّاكٌ
سَهَّاكٌ ذ : see مِسْهَكٌ.

سَاهِكٌ
سَاهِكٌ ذ Ophthalmia; syn. رَمَدٌ. (K.) So in the phrase, بِعَيْنِهِ سَاهِكٌ [In his eye is ophthalmia]. (TA.) ― -b2- رِيحٌ سَاهِكَةٌ: see سَهُوكٌ, in two places.

سَيْهَكٌ
سَيْهَكٌ ذ : see سَهُوكٌ.

سَيْهُوكٌ
سَيْهُوكٌ ذ : see سَهُوكٌ.

أَسَاهِيكُ
أَسَاهِيكُ ذ [like أَسْاهِيجُ] Various sorts of running (Ibn-'Abbلd, O, K) of beasts; and their frisking away (K, TA) to the right and left. (TA.)

مَسْهَكٌ
مَسْهَكٌ ذ [like مَسْهَجٌ] A place where the wind passes along [or blows violently]; as also ↓ مَسْهَكَةٌ. (S, K.)

مِسْهَكٌ
مِسْهَكٌ ذ A horse swift in running; (S;) that runs much; (K;) that runs like the wind. (TA.) ― -b2- And [like مِسْهَجٌ, q. v.,] Eloquent, or fluent, in speech; running therein like the wind; (O, K;) as also ↓ سَهَّاكٌ. (Kr, K.)

مَسْهَكَةٌ
مَسْهَكَةٌ ذ : see سَهُوكٌ: ― -b2- and see also مَسْهَكٌ.

##### Türkçe

**سَهِكَ**
1 **سَهِكَ** ذ , aor. **سَهَكَ** , (Msb, K,) inf. n. **سَهَكٌ**, (Msb,) O (bir adam, Msb) terden kaynaklanan hoş olmayan bir kokuya sahip oldu. (Msb, K.) [Ve görünüşe göre O (bir şey) balıktan, ve demirin pasından, vb. kaynaklanan kötü bir kokuya sahip oldu: aşağıda **سَهَكٌ**’e bak.] -A2- **سَهَكَتِ الرِّيحُ** Rüzgâr şiddetle esti. (S, O. [Ve böylece **سَهَجَت**.]) ― -b2- Ve **سَهَكَتِ الدَّابَّةٌ**, (S, O, K,) inf. n. **سُهُوكٌ**, (O, K,) Binek hayvanı hafifçe, yahut çeviklikle koştu: (S, O, K:) veya sağa ve sola sıçrayarak uzaklaştı. (O.) -A3- **سَهَكَهُ**, (S, O, K,) aor. **سَهَكَ** , inf. n. **سَهْكٌ**, (S, O,) **سَحَقَهُ**’nin aynısı [onu ezdi, dövdü, yahut havanda dövdü; vb.]; (K;) bunun lehçesel bir varyantı: (S, O:) yahut o, bunun gibidir; ancak **سَهْكٌ**’ün **سَحْقٌ**’dan daha kaba göründüğü müstesna; zira attar hakkında şöyle dersin: **سَهَكَ العَطَّارُ الطِّيبَ عَلَى الصَّلَآءَةِ وَلَمَّا يَسْحَقْهُ** [Attar, kokuyu, bunun için kullanılan taş üzerinde, kaba bir şekilde ezdi, dövdü, havanda dövdü yahut kırdı; ve henüz onu toz hâline getirmedi, yahut un ufak etmedi]. (IDrd, O.) ― -b2- Ve **سَهَكَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ**, (O,) veya **التُّرَابَ عَنِ الأَرْضِ**, (K,) veya **التراب عَنْ وَجْهِ الأَرْضِ**, (TA,) Rüzgâr, tozu [yerden, yahut yeryüzünün yüzeyinden] uçurdu. (O, K, TA.) [Ve **سَهَجَتِ الرِّيحُ الأَرْضَ**, bkz., benzer bir anlama sahiptir.]

**سَهَكٌ**
**سَهَكٌ** ذ (S, O, Msb, K) ve ↓ **سَهْكَةٌ** (Fr, O, K) ve ↓ **سُهَكَةٌ** (O, K) Bir insan terlediğinde ondan algılanan hoş olmayan bir koku; (Msb, * K;) ve balık kokusu; (S, O, K;) ve demirin pasının (kokusu); (S, Msb;) yahut onlar ayrıca demirin pasını da ifade eder; (O, K;) ve kokmuş etin kokusunun kötülüğü: (K:) ve Har, bu anlamların birincisinde, **سُهُومَةٌ**’ye benzetme (asimilasyon) maksadıyla, sıkça gözlenen bir uygulamaya uygun olarak ↓ **سُهُوكَةٌ**’yı kullanır. (Har p. 449.) ― -b2- Birincisi ayrıca **سَهِكَ**’nin inf. n.’idir [bkz.]. (Msb.)

**سَهِكٌ**
**سَهِكٌ** ذ Terden kaynaklanan hoş olmayan bir kokuya sahip. (K.) Şöyle dersin: **اـِنَّهُ لَسَهِكُ الرِّيحِ** Gerçekten o, hoş olmayan kokusu olan biridir, vb. (Moheet, L.) Ve **يَدِى مِنَ السَّمَكِ وَمِنْ صَدَأِ الحَدِيدِ سَهِكَةٌ** [Elim, balıktan ve demirin pasından dolayı hoş olmayan kokuludur]; tıpkı bunun sütten ve tereyağından olduğunda **وَضِرَةٌ**, ve etten olduğunda **غَمِرَةٌ** demen gibi. (S.)

**سَهْكَةٌ**
**سَهْكَةٌ** ذ ve **سُهَكَةٌ**: **سَهَكٌ**’e bak.

**رِيحٌ سَهُوكٌ**
**رِيحٌ سَهُوكٌ** ذ ve ↓ **سَاهِكَةٌ** (K) ve ↓ **سَيْهَكٌ** ve ↓ **سَيْهُوكٌ** (S, K) [**سَهُوجٌ** ve **سَاهِجَةٌ** vb. gibi] Şiddetli, yahut sert, bir rüzgâr, (S, K, TA,) [yeri] sıyıran; (TA;) ve ayrıca ↓ **مَسْهَكَةٌ**: (O, K:) [↓ ikincinin çoğulu **سَوَاهِكُ**:] El-Kumeyt der ki,
رَمَادًا أَطَارَتْهُ السَّوَاهِكُ رِمْدِدَا
[Şiddetli rüzgârların uçurduğu, en ince zerrelere indirgenmiş kül]. (S.) ― -b2- **السَّهُوكُ** Kartal. (K.)

**سُهُوكَةٌ**
**سُهُوكَةٌ** ذ : **سَهَكٌ**’e bak.

**سَهَّاكٌ**
**سَهَّاكٌ** ذ : **مِسْهَكٌ**’e bak.

**سَاهِكٌ**
**سَاهِكٌ** ذ Göz iltihabı; eşanlamlısı **رَمَدٌ**. (K.) Şu ibarede böyledir: **بِعَيْنِهِ سَاهِكٌ** [Onun gözünde göz iltihabı vardır]. (TA.) ― -b2- **رِيحٌ سَاهِكَةٌ**: iki yerde **سَهُوكٌ**’e bak.

**سَيْهَكٌ**
**سَيْهَكٌ** ذ : **سَهُوكٌ**’e bak.

**سَيْهُوكٌ**
**سَيْهُوكٌ** ذ : **سَهُوكٌ**’e bak.

**أَسَاهِيكُ**
**أَسَاهِيكُ** ذ [**أَسْاهِيجُ** gibi] Binek hayvanlarının çeşitli koşma türleri (Ibn-'Abbلd, O, K); ve onların sağa ve sola sıçrayarak uzaklaşmaları. (K, TA) (TA.)

**مَسْهَكٌ**
**مَسْهَكٌ** ذ [**مَسْهَجٌ** gibi] Rüzgârın geçtiği [yahut şiddetle estiği] bir yer; ve ayrıca ↓ **مَسْهَكَةٌ**. (S, K.)

**مِسْهَكٌ**
**مِسْهَكٌ** ذ Koşmada hızlı bir at; (S;) çok koşan; (K;) rüzgâr gibi koşan. (TA.) ― -b2- Ve [**مِسْهَجٌ**, bkz., gibi] sözde fasih, yahut akıcı; onda rüzgâr gibi koşan; (O, K;) ve ayrıca ↓ **سَهَّاكٌ**. (Kr, K.)

**مَسْهَكَةٌ**
**مَسْهَكَةٌ** ذ : **سَهُوكٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **مَسْهَكٌ**’e de bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَهَكَ
سَهَكَ A ( n. ac. سَهْك 1 ),
a.  Blew violently; raised the dust ( wind ).

سَهِكَ
سَهِكَ A ( n. ac. سَهَك 4 ),
a.  Smelt, stank ( sweat ).

سَاْهِك
سَاْهِك 21 ,
a.  Ophthalmia.

##### Türkçe

سَهَكَ
**سَهَكَ** A (n. ac. **سَهْك** 1),
a. Şiddetle esti; tozu kaldırdı (rüzgâr).

سَهِكَ
**سَهِكَ** A (n. ac. **سَهَك** 4),
a. Koktu, pis koktu (ter).

سَاْهِك
**سَاْهِك** 21,
a. Göz iltihabı.
