# سهل (س-ه-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sehl, ova demektir

- Harfler: س - ه - ل
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سُهُولِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%88%D9%84%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولِهَا | Onun ovaları | 1 | 1 | [7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/ayet/7:74.md) |

## Mücavir kökler — 15 mücavir (20 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Yontulmuş taş demektir
2. [عثو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AB%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Sopa, değnek demektir
3. [قصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Kusare, anız demektir
4. [بوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Bve bye’den dönüşmüştür
5. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Âd
6. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Dağ anlamındadır
7. [فسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Fesad “Visad” yıkılmış uzanmış ağaç parçası, yastık…
8. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Beyt ev demektir
9. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Half : Ense demektir
10. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Baid uzak demektir
11. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
12. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
13. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
14. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
15. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سهل |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md), [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md), [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sertlik, pürüz ve tümseği bulunmayan düz, yumuşak, gevşek zemin ve akıcı ince kum |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın üzerine yerleşip bina kurmasını, ziraat yapmasını ve engelsiz hareket etmesini sağlayan elverişli ova |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel zeminin engelsiz oluşundan zihinsel ve ahlaki eylemlerdeki sürtünmesizliğe, müsamahaya ve kolaylığa geçiş |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca zihinsel veya ahlaki bir kolaylık zannedip ayetteki somut coğrafi ve kentsel inşa zeminini (ova/düzlük) gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سه | Bir yöne doğru engelsizce akma, salınma, yoğunlaşmanın dağılması veya gevşeme; bu hareket [سهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%B1.md) kökünde uykunun dağılması ve gözün açık kalmasında, [سهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85.md) kökünde hedefe doğru düz hatla salınan payda, [سهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%88.md) kökünde ise zihnin dikkat yoğunluğunu yitirip kaymasında görülür | ل | Çoban değneği imgesinin getirdiği yönelim, sınır boyu uzanma ve serilme etkisiyle gevşeklik hareketini geniş bir yeryüzü düzlüğüne, sürtünmesiz yumuşak bir zemine ve engelsiz yürüyüşe has kılar |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Zeminin yayılışı boyunca taşıyıcı bir taban oluşturması ve alttan destek vermesi |
| ه | Kollarını kaldırmış insan; dikkat çekme, ortaya çıkma, nefes | Açıklık, ferahlık, engellerin kalkmasıyla nefes alacak geniş bir ufkun belirmesi |
| ل | Çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Bir hat boyunca uzanma, akışkan yöneliş ve yürüyüşün dirençsizce devam etmesi |
| سهل | Desteklenen bir tabanda ferah bir açıklığın belirmesi ve yönelişin sürtünmesizce akması | Yeryüzünün pürüzsüz, sarp kayalıklardan arınmış, ayak basıldığında zorlamayan ve hareketi akıcı kılan düzlük zemin hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Dağlık ve taşlık sarp arazinin ([حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md)) zıddı olarak ayak basması kolay, yumuşak, taşsız, akıcı ince kumlu veya alüvyonlu düz arazi; sel sularının sürükleyip getirdiği ince silt/kum tabakası (السهلة) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde dağdan ovaya inme, pürüzsüz toprakta rahatça yol alma ve düz vadilerde konaklama tasvirlerinde kullanılmıştır; Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî bulut ve yağmur tasvirinde suyun aktığı yumuşak ve düz vadi tabanını şu mısra ile anar: حَتَّى إِذَا هَبَطَ الأَفْلاَحَ وَانْقَطَعَتْ / عَنْهُ الجَنُوبُ، وَحَلَّ الغَائِطَ السَّهِلا |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça سهل kökü, Sami dillerinde özellikle Batı ve Güney Sami kollarında topografik nitelik ve yumuşaklık matrisiyle temsil edilir. Kökün İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan birebir aynı kök harfleriyle ve tam ova anlamıyla kullanımı yaygın olmamakla birlikte, kök içi fonetik kaymalar ve bölgesel morfolojik varyantlar gözlemlenir; Arapçada kök, topoğrafyanın sertliği anlamına gelen ح-ز-ن kökünün eksiksiz zıddı olarak özelleşmiştir. Arap yarımadasının coğrafi yapısında dağlık-sarp bölgeler ([حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md)) ile kervanların ve yerleşimin rahatladığı killi-kumlu vadi tabanları ve ovalar (سهل) arasındaki keskin ayrım, bu kelimenin somuttan ahlaki ve zihinsel alana (karakter yumuşaklığı, müsamaha) genişlemesini sağlamıştır. Güney Arap dillerinde de vadi tabanındaki alüvyonlu düzlükleri ifade eden paralel türevlerin varlığı kökün ilksel çöl ve vadi morfolojisine dayandığını göstermektedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Lane’s Lexicon.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sarp ve taşlık arazinin ([حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md)) zıddı olan düz, yumuşak arazi; sel kumu | Toprağın ayak ve tekerlek altında direnç göstermemesinden yola çıkılarak her türlü sürtünmesiz, engelsiz ve külfetsiz duruma ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ekseninde topografik nitelik | Çöl ve vadi jeomorfolojisinde suyun taşıdığı ince siltli düzlüklerle ilişkili yerel Sami çekirdeği | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda doğrulanmış güvenilir bir eşasıl tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سهل | Anlamlı | Düzlük zemin, yumuşaklık, kolaylık | Taş ve engebesi olmayan ova; zahmetsiz ve dirençsiz süreç | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%87.md) | Anlamlı | Bir şeyi çekip çıkarmak, arındırmak | Kılıcı kınından veya tüyü hamurdan çeker gibi yumuşakça sıyırmak | سل ve [سلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%84.md) kökleriyle anlamdaş; Kur'an'da geçmez |
| هسل | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [هلس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D8%B3.md) | Anlamlı | Zayıflamak, incelmek, tükenmek | Hastalık veya açlıktan bedenin erimesi, zayıf düşmesi | Direncin kırılması yönüyle hedef kökle zayıf semantik bağ; Kur'an'da geçmez |
| لسه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [لهس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%87%D8%B3.md) | Anlamlı | Hırsla üşüşmek, itişmek | Yemeğe veya bir nesneye açgözlülükle üşüşüp sıkıştırmak | Sürtünmesizliğin zıddı olan sıkışma hali; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سهل | Merkez | Düzlük ve sürtünmesizlik | Zemin pürüzsüzlüğünden doğan doğal ve dirençsiz elverişlilik | Taş ve tümsekten arınmış ova; eylemin önünde sürtünme oluşturmayan ortam |
| [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Kolaylık ve imkân bolluğu | Önceden hazırlanmışlık, pay alma ve çabasız sonuca ulaşma kolaylığı | سهل fiziki düzlük ve dirençsizlikken, [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) imkânın hazır ve bereketli olmasıdır |
| [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) | Komşu | Hafiflik ve ağırlıksızlık | Yükün, değerin veya baskının azalarak zahmetsiz hale gelmesi | سهل yolun engebesizliği iken, [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) yükün hafifliği ve yerçekiminin azalmasıdır |
| [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Esneklik ve yumuşaklık | Maddenin bükülebilir, katılktan uzak ve temas anında sert olmaması | سهل geniş topografik akıcılık iken, [لين](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%86.md) dokunun içsel yumuşaklığıdır |
| [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) | Zıt | Sarp, taşlık ve sert arazi | Yürümeyi ve inşaatı zorlaştıran engebeli, çetin ve kırıcı zemin | سهل kökünün dilsel tam karşıtı; hem sarp arazi hem de keder ve zorluk demektir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سهل | Ova, düzlük, yumuşak zemin, kolaylık | Dağ ve sarplığın karşıtı olan topoğrafik ve ahlaki sürtünmesizlik | Kesin |
| Latince | Planities, Facilis | Düzlük ova, kolayca yapılabilen | Planities topografik düzlüğü, facilis ise eylemin zahmetsizliğini karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Plain, Facility | Ova, düzlük, kolaylık, elverişli zemin | Plain coğrafi düzlüğü ve ovayı verirken facility eylemin sürtünmesiz akışını verir | Güçlü |
| Almanca | Ebene, Leichtigkeit | Düzlük alan, hafiflik ve kolaylık | Ebene coğrafi ovayı, Leichtigkeit ise dirençsizliği ve ağırlıksızlığı niteler | Güçlü |
| Fransızca | Plaine, Facilité | Düzlük, ova, kolaylık | Plaine geniş vadi ve ovayı, facilité eylemdeki engebesizliği karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سُهُولِهَا | Şehirleşmeye, saray ve köşk inşasına elverişli geniş, düz ve pürüzsüz vadi ovaları | Semûd kavmine verilen yeryüzü nimetleri; dağları oyup sığınak yaparken ovalarda saraylar yükseltmelerinin anlatıldığı imar bağlamı (A‘râf [7:74](https://lisan.digital/tr/ayet/7:74.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi lütuf ve teklifin mahiyeti | Teklifte zorlama olmaması ve yeryüzünün insanın hilafet ve imar görevine elverişli bir zemin olarak yaratılması | Dünyanın ontolojik olarak iskâna dirençli değil elverişli kılınması |
| Fıkıh | Hac menasiki ve arazi hukuku | İhramlıyken veya cemre atarken düz vadiye inme eylemi (أسهل); düz arazilerin ziraat ve mülkiyet rejimi | Sarp dağ arazisi ile ziraata ve bayındırlığa elverişli ova arazisinin statü farkı |
| Tefsir | A‘râf [7:74](https://lisan.digital/tr/ayet/7:74.md) tefsiri | Dağların korunak ve kale, ovaların ise ziraat, ticaret ve refah sarayları için kullanılmasının medeniyet boyutu | Doğal topoğrafyanın iki zıt unsuru olan dağ (جبال) ve ova (سهول) dengesi |
| Hadis | Ahlak ve muamele hükümleri | İnsanlarla ilişkilerde müsamahalı, sertlikten uzak ve geçimi kolay karakter (رجل سهل) | İletişimde direnç ve pürüz üretmeyen, uzlaşmacı ve esnek mizaç |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Teklif ve kulluk zemini | Elverişlilik | Dini vecibelerin insanın fıtratına uygun bir zeminde icra edilmesi | Dinin zorluk ve tıkanma değil, yürünebilir düz bir hat sunması | Güçlü |
| İlmi | Yöntem ve kavram inşası | Pürüzsüz aksiyom | Düşüncenin önündeki mantıksal engebelerin giderilerek bilginin akıcı kılınması | Teorisiz karmaşanın giderilip açık ve anlaşılır modeller kurulması | Güçlü |
| Siyasi | Şehir planlaması ve imar | İskân sahası | İdarenin halkı barındıracağı, kamu binalarını kuracağı topoğrafik düzlük | Siyasi otoritenin bayındırlık ve denetim kurduğu kentsel vadi | Kesin |
| İktisadi | Ziraat ve ticaret hatları | Lojistik ve üretim alanı | Ulaşım maliyetini düşüren, sürtünmeyi azaltan verimli tarım ve ticaret havzası | Dağlık sarp arazinin aksine taşıma ve ekim maliyetini sıfırlayan ova | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Sürtünmesiz yüzey ve potansiyel gradyan sıfırlığı | Fizikte bir cismin hareketine karşı koyan pürüzlülük katsayısının minimuma inmesi; matematikte düzlem gradyanının türevinin düzgün akışı | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumsal işlem maliyetinin düşüklüğü | Hukuk ve sosyolojide bürokratik engellerin kalkmasıyla toplumsal aktörlerin eylemlerini pürüzsüzce ve düşük maliyetle gerçekleştirebilmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | سهل kökünü yalnızca zihinsel bir çabasızlık, gevşeklik veya yüzeysel bir kolaylık olarak anlamak; kökün topografik ve mekânsal zemin boyutunu terk etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, medeniyet inşasına, saraylar yükseltmeye ve toplumsal refahın mekânı olmaya elverişli geniş yeryüzü düzlüğü anlamında kullanılır; medeniyet inşa zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | A‘râf [7:74](https://lisan.digital/tr/ayet/7:74.md) ayetindeki teknolojik, mimari ve kentsel imkânı kavrayamamak; ayeti soyut bir kolaylık temennisine indirgeyerek coğrafi zemin ve yerleşim sosyolojisini yok saymak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yeryüzü topoğrafyası ile beşeri medeniyet üretimi arasındaki ilişkiyi nasıl kurduğunu gösterir; insan sarayları dağlara değil ovalara kurarak şehirleşir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin medeniyet, mimari ve bayındırlık kudretlerini anlatan kıssa ayetlerinde, özellikle Semûd kıssasının geçtiği yerleşim bağlamlarında belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Medeniyetin dağlara kaçarak değil ovalara yayılarak kurulduğu gerçeğini vurgular; sarp kayalıkların sığınak, ovaların ise üretim ve ikamet alanı olduğu ayrımını netleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ayak basıldığında direnç göstermeyen, pürüzsüz, yumuşak, alüvyonlu geniş vadi düzlüğü ve ova.
- Soyut anlam: Eylemlerin ve süreçlerin önündeki engellerin, sürtünmelerin ve çatışma noktalarının ortadan kalkmasıyla doğan akıcılık ve elverişlilik hali.
- Sistematik karşılık: Mekânsal ve toplumsal altyapının insan eylemine karşı koymayıp onu taşıması, imar ve yerleşime zemin hazırlaması.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\mu \to 0} \left( \frac{F}{\mu} \right) \cdot \nabla \Phi^{-1}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ sürtünmesiz elverişli zemini ve akıcılığı (سهل) temsil eder. $\mu$ yüzey pürüzlülüğü ve direnç katsayısı olup sıfıra yaklaştığında zemin direncini yitirir. $F$ uygulanan beşeri eylemi ve imar gücünü gösterir; direnç sıfırlandıkça eylemin etki alanı genişler. $\nabla \Phi$ topografik veya yapısal eğim ve engebe gradyanını simgeler; bu terimin tersi ($\nabla \Phi^{-1}$) arazinin dağlık ve sarp engebelerden arınmış pürüzsüz düzlük haline işaret eder. Böylece formül, engebe ve sürtünmenin sıfırlandığı yerde imar ve hareket potansiyelinin en üst düzeye çıkmasını sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/ayet/7:74.md) — سُهُولِهَا

وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِنْ بَعْدِ عَادٍ وَبَوَّأَكُمْ فِي الْأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُورًا وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ وَلَا تَعْثَوْا فِي الْأَرْضِ مُفْسِدِينَ

Meal (IK): Düşününüz ki; O, sizi Ad kavminden sonra halifeler yaptı, yeryüzüne sizi yerleştirdi. Ovalarından köşkler yapıyor, dağlarından evler yontuyorsunuz. Artık Allah’ın nimetlerini anın. Yeryüzünde fesadçılar olarak taşkınlık yapmayın.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sehl, ova demektir. Kolayca yürünmesine benzetilerek kolaylık anlamında kullanılmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والسين واللام معهما
ه ل س، سهل، لهس مستعملات هلس: الهُلاسُ: شِبْهُ السُّلالِ من الهُزال. وامرأة مَهْلوسة: مَهزولة.
سهل: السَّهْلُ: كلُّ شيءٍ إلى اللَّين، وذَهابِ الخشونة، وقد سَهُل سُهُولةً.
والسَّهْلة: تُرابٌ كالرّملِ يَجيءُ به الماء.
وأرضٌ سَهِلةٌ، فإذا قلت: سَهْلَة فهي نقيضُ حَزْنة
وأَسْهَلَ القوم: نزلوا عن الجبل إلى السَّهْل.
وإسهالُ البطن: أن يُسْهِلَه دواءٌ وسُهَيل: اسم كوكبٍ يُرىَ بالعراقِ، ولا يُرى بخُراسانَ. ويقال إنّ سُهَيلاً كان عشاراً على طريق اليمن ظلوماً فمسخه الله كوكبا.
لهس: المُلاهَسُ: المُزاحَمُ على الطَعام من الحِرْص.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**السين** و**اللام** معهما
ه ل س، **سهل**، **لهس** kullanımdadır. **هلس**: **الهُلاسُ**: zayıflıktan **السُّلال** benzeri. Ve **امرأة مَهْلوسة**: zayıf.

**سهل**: **السَّهْلُ**: yumuşaklığa (meyletme) ve pürüzlülüğün gitmesine (yakın olan) her şey; ve **سَهُل** **سُهُولةً** (kolaylaştı).
Ve **السَّهْلة**: suyun getirdiği, kum gibi bir toprak.
Ve **أرضٌ سَهِلةٌ**; artık eğer **سَهْلَة** dersen, o **حَزْنة**’nin zıddıdır.
Ve **أَسْهَلَ القوم**: dağdan **السَّهْل**’e indiler.
Ve **إسهالُ البطن**: bir ilacın onu **يُسْهِلَه** (ishal etmesi). Ve **سُهَيل**: Irak’ta görülen, Horasan’da görülmeyen bir yıldızın adıdır. Ve denilir ki **سُهَيلاً** Yemen yolu üzerinde zalim bir **عشاراً** idi; Allah onu bir yıldıza çevirdi.

**لهس**: **المُلاهَسُ**: hırstan dolayı yemek üzerine itişip kakışan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَهْلُ: نقيض الجبَل. وأرضٌ سَهْلَةٌ، والنسبة إليه سُهْلِيُّ بالضم على غير قياس. وأَسْهَلَ القومُ: صاروا إلى السَهْلِ. ورجلٌ سَهْلُ الخُلُقِ. والسِهْلَةُ، بكسر السين: رملٌ ليس بالدُقاق. ونَهْرٌ سَهْلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُهولَةُ: ضدُّ الحزونةِ. وقد سَهُلَ الموضع بالضم. وأَسْهَلَ الدواءُ الطبيعة. والتَسْهيلُ: التيسيرُ. والتَساهُلُ: التسامحُ. واسْتَسْهَلَ الشيءَ: عدّه سَهْلاً. وسُهَيْلٌ: نجمٌ.

##### Türkçe

**السَهْلُ**: **الجبَل**’in zıddı. Ve **أرضٌ سَهْلَةٌ**; ona nisbet ise kıyas dışı olarak zamme ile **سُهْلِيُّ**’dir. Ve **أَسْهَلَ القومُ**: **السَهْلِ**’e yöneldiler. Ve **رجلٌ سَهْلُ الخُلُقِ**. Ve **السِهْلَةُ**, **السين**’in kesresiyle: ince kumdan olmayan bir kumdur. Ve **نَهْرٌ سَهْلٌ**: **سِهْلَةٍ** sahibi olan. Ve **السُهولَةُ**: **الحزونةِ**’nin zıddıdır. Ve yer zamme ile **سَهُلَ** oldu. Ve **أَسْهَلَ الدواءُ الطبيعة**. Ve **التَسْهيلُ**: kolaylaştırmadır. Ve **التَساهُلُ**: müsamahadır. Ve **اسْتَسْهَلَ الشيءَ**: onu **سَهْلاً** saydı. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه س ل
هلس ، لهس ، سهل ، سله : مستعملة .
هلس : قال الليث : الهُلاسُ : شِدّة السُّلاَل من الهزَال ، وامرأةٌ مهْلوسةٌ : ذاتُ رَكَبٍ مهلوس كأنما جُفِل لحمه جَفْلاً .
أبو عبيد : الهَلْسُ : مِثلُ السُّلال ، رجل مَهلوس .
وقال الكُميت :
يعَالِجْنَ أَدْوَاءَ السُّلالِ الهَوَالِسَا
وقال غيره : الهُلاَسُ في البَدَن ( وهو ) السُّلاَل ، و ( أمّا ) : السُّلاسُ في العقل .
أبو عبيد ، عن الأمويِّ : أَهْلَسَ في الضّحِك ، وهو الخفيُّ منه وأنشدنا :
يَضْحَكُ مِنِّي ضَحِكاً إهْلاَسا
وأمَّا قول المرَّار الفَقْعَسِيِّ :
طرَق الخيالُ فهاج لي من مَضجعِي
رَجْعَ التَّحِيَّةِ في الظّلاَم المهلِسِ
أراد بالمُهْلِس : الضعيف من الظلام .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الهُلْسُ : النُّقَّهُ من الرجال . والهُلْسُ : الضَّعْفَى وإن لم يكونوا نُقَّهاً .
سهل : قال الليث : السَّهْلُ : كلُّ شيء إلى اللِّين وذَهابِ الخُشونة ، تقول : سَهُلَ سُهُولةً .
قال : والسَّهْلَةُ : تُرَابٌ كالرَّمْل يجيءُ به الماء وأَرْضٌ سَهِلة ، فإذا قلتَ سَهْلَة : فهي نقيض حَزْنَة .
قلت : لم أسمع سَهِلة بكسر الهاء لغير الليث .
قال : وأسهل القوم : إذا نزلوا السَّهْلَ بعد نزولهم بالحَزْن ، وأَسْهَلوا : إذا استعملوا السُّهولة مع النّاس ، وأحزَنوا : إذا استعمَلوا الحُزونة ، وقال لبيد :
فإنْ يُسْهِلوا فالسَّهْل حَظِّي وطُرْقَتي
وإن يُحْزِنُوا أَرْكَبْ بهم كلَّ مركَبِ
وأسْهلَ الدَّواءُ بطنَه ، وقد شَرِب دواءً مُسْهلا . وسُهَيْلٌ : كوكب ( يُرَى في ناحية اليمن ، ولا يُرَى بخُرَاسان ، ويُرَى بالعراق .
وقال الليث : وبَلغَنا أنَّ سُهَيْلاً كان عَشّاراً على طريق اليمن ظلوماً ، فَمَسَخَهُ الله كوْكَباً .
وقال ابن كُناسَة : سُهَيْلٌ يُرَى بالحجاز ، وفي جميع أرضِ العرب ، ولا يُرَى بأرضِ أَرْمِينيَة .
قال : وبين رؤية أهل الحجاز سُهَيْلاً ورُؤْيةِ أهل العراق إيَّاه عشرون يوماً ؛ وأنشد غيره :
إذا سُهَيلٌ مطْلَعَ الشمسِ طَلَعْ
فابْنُ اللَّبُونِ الحِقُّ والحِقُّ جَذَعْ
وذلك أنّه يَطلعُ عند نِتاج الإبل ، فإذا حالَت السَّنةُ تحوَّلتْ أسنانُ الإبل .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يقال لرمل البحر : السِّهْلَة ، هكذا قاله بكسر السين .
ورَوَى أبو عبيد عن اليزيديّ عن أبي عمرو بن العَلاء قال : يُنْسَبُ إلى الأرض السَّهْلة : سُهْلى بضم السين .
لهس : قال الليث : المُلاَهِسُ : المُزَاحم على الطعام من الحِرْصِ ، وأنشد غيره :
مُلاَهِسُ القومِ على الطعامِ
وجائِزٌ في قَرْقَفِ المُدَامِ
ويقال : فلانٌ يُلاهِس بني فلان : إذا كان يَغْشَى طعامَهم .
سله : قال شمِر : الأسْلَهُ : الذي يقول : أَفْعَلُ في الحَرب ، وأَفْعل ، فإذا قاتَلَ لمْ يُغْنِ شيئاً ، وأنشد :
ومِن كلِّ أَسْلَهَ ذي لُوثَةٍ
إذا تُسْعَرُ الحَرْبُ لا يُقْدِمُ

##### Türkçe

ه س ل
**هلس** , **لهس** , **سهل** , **سله** : kullanımdadır.

**هلس** : Leys dedi: **الهُلاسُ** : zayıflıktan olan **السُّلاَل**’ın şiddetidir; ve **امرأةٌ مهْلوسةٌ** : **رَكَبٍ**’i **مهلوس** olan (kadın); sanki eti bir sıçrayışla ürkütülmüş gibi **جُفِل** (olmuştur).

Ebû Ubeyd: **الهَلْسُ** : **السُّلال** gibidir; **رجل مَهلوس**.

Kümeyt dedi:
يعَالِجْنَ أَدْوَاءَ السُّلالِ الهَوَالِسَا

Başkası dedi: bedende **الهُلاَسُ** (ki o) **السُّلاَل**’dır; (amma) akılda **السُّلاسُ**.

Ebû Ubeyd, Emevî’den: gülmede **أَهْلَسَ**; o, onun gizli olanıdır; ve bize okuttu:
يَضْحَكُ مِنِّي ضَحِكاً إهْلاَسا

Ve amma Merrâr el-Fak‘asî’nin sözü:
طرَق الخيالُ فهاج لي من مَضجعِي
رَجْعَ التَّحِيَّةِ في الظّلاَم المهلِسِ
**المُهْلِس** ile kastetti: karanlığın zayıf olanı.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهُلْسُ** : erkeklerden **النُّقَّهُ** (olanlar)dır. Ve **الهُلْسُ** : **الضَّعْفَى**dır; **نُقَّهاً** olmasalar bile.

**سهل** : Leys dedi: **السَّهْلُ** : yumuşaklığa ve pürüzlülüğün gitmesine doğru olan her şeydir; dersin ki: **سَهُلَ سُهُولةً**.

Dedi: ve **السَّهْلَةُ** : suyun getirdiği, kum gibi bir topraktır; ve **أَرْضٌ سَهِلة**; **سَهْلَة** dediğinde, o **حَزْنَة**’nin zıddıdır.

Dedim: Leys’ten başkası için, **سَهِلة**’yi **الهاء**’yı kesreli olarak işitmedim.

Dedi: ve **أسهل القوم** : **الحَزْن**’de konaklamalarından sonra **السَّهْل**’e indiklerinde; ve **أَسْهَلوا** : insanlarla **السُّهولة**’yi kullandıklarında; ve **أحزَنوا** : **الحُزونة**’yi kullandıklarında; ve Lebîd dedi:
فإنْ يُسْهِلوا فالسَّهْل حَظِّي وطُرْقَتي
وإن يُحْزِنُوا أَرْكَبْ بهم كلَّ مركَبِ

Ve **أسْهلَ الدَّواءُ بطنَه**; ve **دواءً مُسْهلا** içmiştir. Ve **سُهَيْلٌ** : bir yıldızdır (Yemen tarafında görülür, Horasan’da görülmez, Irak’ta görülür).

Leys dedi: ve bize ulaştı ki **سُهَيْلاً** Yemen yolunda zalim bir aşşâr idi; Allah onu bir yıldıza çevirdi.

İbn Kunâse dedi: **سُهَيْلٌ** Hicaz’da ve Arap diyarının tamamında görülür; **أَرْمِينيَة** diyarında görülmez.

Dedi: Hicaz ehlinin **سُهَيْلاً** görmesi ile Irak ehlinin onu görmesi arasında yirmi gün vardır; ve başkası okudu:
إذا سُهَيلٌ مطْلَعَ الشمسِ طَلَعْ
فابْنُ اللَّبُونِ الحِقُّ والحِقُّ جَذَعْ
Bu, onun develerin doğumu sırasında doğması sebebiyledir; yıl dönünce develerin yaşları değişir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: deniz kumuna **السِّهْلَة** denir; **السين**’i kesreli olarak böyle söyledi.

Ebû Ubeyd, Yezîdî’den, Ebû Amr b. el-Alâ’dan rivayet etti; dedi: **الأرض السَّهْلة**’ye nisbet edilir: **سُهْلى**; **السين**’in zammıyla.

**لهس** : Leys dedi: **المُلاَهِسُ** : hırstan dolayı yemeğe üşüşen/itilen (kimsedir); ve başkası okudu:
مُلاَهِسُ القومِ على الطعامِ
وجائِزٌ في قَرْقَفِ المُدَامِ
Ve denir: falan, falan oğullarına **يُلاهِس**: onların yemeğine gidip geldiğinde.

**سله** : Şemir dedi: **الأسْلَهُ** : savaşta “yaparım, yaparım” diyen; sonra savaşınca hiçbir şey gidermeyen (kimsedir); ve okudu:
ومِن كلِّ أَسْلَهَ ذي لُوثَةٍ
إذا تُسْعَرُ الحَرْبُ لا يُقْدِمُ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس الباب: قولهم حملت المرأةُ ولدَها سَهْواً، أي على حَيْضٍ. فأمًَّا السُّهَا فمحتمل أن يكون من الباب الأول: لأنَّه خفيٌّ جدّاً فيُسهَى عن رؤيته.
(سهب) السين والهاء والباء أصلٌ يدلُّ على الاتّساع في الشيء. والأصل السَّهْب، وهي الفَلاة الواسعة، ثم يسمَّى الفرس الواسعُ الجري سَهْباً.
ويقال بئر سَهْبَةٌ، أي بعيدة القعر. ويقال حفر القوم فأسهبوا، أي بلغوا الرَّمْل. وإذا كان كذا كان أكثر للماء وأوسَعَ لـه. ويقال للرّجُل الكثير الكلام مُسْهَب، بفتح الهاء. كذا جاء عن العرب أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وهو نادر([2]).
(سهج) السين والهاء والجيم أصلٌ يدلُّ على دوامٍ في شيء. يقال سَهَجَ القوم لَيْلَتَهم، أي ساروا سيراً دائماً. ثمَّ يقال سَهَجَت الرِّيحُ، إذا دامت وهي سَيْهَجٌ، وسَيْهُوجٌ. ومَسْهَجُها: مَمرُّها.
(سهد) السين والهاء والدال كلمتانِ متباينتان تدلُّ إحداهما على خلاف النّوم، والأخرى على السكون.
فالأولى السُّهاد، وهو قِلَّة النوم. ورجل سُهُدٌ، إذا كان قليلَ النّوم. قال:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])وسَهَّدْتُ فلاناً، إذا أطرتَ نومَه.
والكلمة الأخرى  قولُهم شيءٌ سَهْدٌ مَهْد، أي ساكن([4]) لا يُعَنِّي. ويقال ما رأيت من فلان سَهْدَةً، أي أمراً أعتمد عليه من خبر أو كلام، أو أسكُن إليه.
(سهر) السين والهاء والراء معظم بابه الأرَق، وهو ذَهاب النوم. يقال سَهَرَ يَسْهَرُ سَهَراً. ويقال للأرض: السّاهرة، سمِّيت بذلك لأن عملها في النَّبت دائماً ليلاً ونهاراً. ولذلك يقال:"خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ". وقال أميّة بن أبي الصلت:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])وقال آخر، وذكر حَميرَ وحْش:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])ثم صارت السّاهرةُ اسماً لكلِّ أرض. قال الله جلَّ جلالُهُ: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14] والأسهران: عِرقان في الأنف من باطن، إذا اغتلم الحِمارُ سالا ماءً. قال الشَّمّاخ:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])وكأنَّما سمِّيتا بذلك لأنّهما يسيلان ليلاً كما يسيلان نهاراً. ويروى "أسهرته". ويقال رجلٌ سُهَرَةٌ: قليل النّوم. وأمّا السَّاهور فقال قوم: هو غلاف القمر؛ ويقال هو القمر. وأيَّ ذلك كان فهو من الباب؛ لأنَّه يسبح في الفَلَك دائباً، ليلاً ونهاراً.
(سهف) السين والهاء والفاء تقلّ فروعه. ويقولون إنَّ السَّهَف([8]): تشحُّط القتيلِ في دمِهِ واضطرابُهُ. ويقال إن السُّهَاف: العطش.
(سهق) السين والهاء والقاف أصلٌ يدلُّ على طول وامتداد. وهو صحيح. فالسَّهْوَق: الرَّجُلُ الطويل. والسَّهْوق الكذَّابُ، وسُمِّيَ بذلك لأنَّه يغلو في الأمر ويزيدُ في الحديث. والسَّهْوقُ من الرياح: التي تَنْسِج العَجَاج. *والسَّهْوق: الرَّيَّان من سُوق الشَّجر؛ لأنّه إذا رَوِيَ طال.
(سهك) السين والهاء والكاف أصلان: أحدهما يدلُّ على قَشْر ودقٍّ، والآخر على الرَّائحة الكريهة.
فالأوّل قولُهم: سَهَكَت الرِّيحُ التّرابَ، وذلك إذا قَشَرتْه عن الأرض. والمَسْهَكَة: الذي يشتدّ مرُّ الرّيح عليه. ويقال سَهَكْتُ الشّيءَ، إذا قشرتَه، وهو دونَ السَّحْق. وسَهَكَت الدَّوابُّ، إذا جرت جرياً خفيفاً. وفَرَسٌ مِسْهَكٌ، أي سريع. وإنما قيلَ لأنَّه يسهَك الأرضَ بقوائمه.
والأصل الثاني السَّهَك، قال قوم: هو رائحة السمك من اليَد. ويقال بل السَّهَك: ريحٌ كريهة يجدُها الإنسان إذا عَرِقَ. ومن هذا الباب السَّهَك: صدأ الحديد. ومنه أيضاً قولهم: بِعينِه ساهكٌ، أي عائرٌ من الرَّمَد. قال الشاعر في السَّهَك:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])(سهل) السين والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وخلاف حُزونة. والسَّهْل: خلاف الحَزْن. ويقال النّسبةُ إلى الأرض السَّهلة سُهْليٌّ. ويقال أسْهَلَ القومُ، إذا ركبوا السَّهل. ونهرٌ سَهِلٌ: فيه سِهْلَةٌ، وهو رملٌ ليس بالدُّقَاق. وسُهَيْلٌ: نجم.
(سهم) السين والهاء والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على تغيُّرٍ في لون، والآخرُ على حظٍّ ونصيبٍ وشيءٍ من أشياء.
فالسُّهْمَة: النَّصيب. ويقال أسَهم الرَّجُلانِ، إذا اقْترعا، وذلك من السُّهْمَة والنّصيبِ، أن يفُوز([10]) كلُّ واحد منهما بما يصيبه. قال الله تعالى: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. ثمّ حمل على ذلك فسُمِّي السَّهمُ الواحد من السِّهَام، كأنّه نصيبٌ من أنصباء وحظٌّ من حظوظ. والسُّهْمَة: القرابة؛ وهو من ذاك؛ لأنّها حَظٌّ من اتّصال الرحم. وقولهم بُرْدٌ مسهَّم، أي مخطّط، وإنّما سمِّي بذلك لأنّ كلَّ خَطٍّ منه يشبّه بسهم.
وأمّا الأصلُ الآخَر فقولهم: سَهَُمَ وجْهُ الرّجلِ([11])، إذا تغيَّرَ  يَسْهَُم، وذلك مشتقٌّ  من السَُّهَام، وهو ما يصيب الإنسانَ من وَهَج الصّيف حتى يتغيَّرَ لونُه. يقال سهمَ الرَّجُل، إذا أصابَه السَُّهَام. والسَُّهَام أيضاً: داء يصيب الإبل، كالعُطَاش. ويقال إِبلٌ سَواهِمُ، إذا غيَّرها السّفَر([12]). والله أعلم.

---------------------ــ
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) يقال أيضاً:"مسهب" بكسر الهاء. وقيل بفتحها للإكثار من الخطأ، وبكسرها للإكثار من الصواب.
([3]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهد)، وسيعيده في (هجل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين  61.
([4]) في الأصل: "ساكت"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "أي حسن".
([5]) البيت في اللسان (سهر) بدون نسبة.
([6]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهر)، وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 66.
([7]) ديوان الشماخ 93، وقد سبق في (2: 348).
([8]) ضبط في الأصل والمجمل بفتح الهاء، وفي اللسان والقاموس بسكونها.
([9]) البيت للنابغة في ديوانه 35 واللسان (سهك)، وسبق تخريجه في مادة (بقر).
([10]) في الأصل: "يقول".
([11]) يقال سَهم من بابي فتح وظرف، وسهم بهيئة المبني للمفعول.
([12]) في الأصل: "غمرها"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**سهو**) **السين** و**الهاء** و**الواو** بابın çoğu [delâlet eder] gaflete ve sükûna. Şu halde **السَّهْو**: gaflet; denir: namazda **سَهَوْتُ**; **أسهو** **سَهْواً**. Ve babdan **المساهاة**: güzel muâmele; sanki insan, başkasından olursa bir sürçmeden gaflet eder. Ve **السَّهْو**: sükûn. Denir: **جاء سَهْواً رَهْواً**.
Ve bu babdan şâz olanlardan: **السَّهْوَة**([1]), o, evin önünde bulunan, sofa gibi bir şeydir.
Ve bundan ve babın kıyasından uzak olanlardan: onların “kadın çocuğunu **سَهْواً** حملت” sözü; yani hayız üzere. Şu halde **السُّهَا** ise, muhtemeldir ki birinci babdandır: çünkü o pek gizlidir, böylece onu görmeden gaflet edilir.

(**سهب**) **السين** ve**الهاء** ve**الباء** bir asıldır; şeyde genişliğe delâlet eder. Asıl **السَّهْب**’dir; o geniş çöldür; sonra koşusu geniş olan ata **سَهْباً** denir.
Ve denir: **بئر سَهْبَةٌ**; yani dibi uzak. Ve denir: kavim kazdı da **فأسهبوا**; yani kuma ulaştılar. Ve böyle olunca su için daha çok ve ona daha geniş olur. Ve çok konuşan adama **مُسْهَب** denir, **الهاء**’nın fethiyle. Araplardan böyle gelmiştir: **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**’dir; ve o nâdirdir([2]).

(**سهج**) **السين** ve**الهاء** ve**الجيم** bir asıldır; bir şeyde devamlılığa delâlet eder. Denir: kavim gecelerini **سَهَجَ**; yani devamlı bir yürüyüşle yürüdüler. Sonra denir: rüzgâr **سَهَجَت**; devam ettiğinde; ve o **سَيْهَجٌ**’dir, ve **سَيْهُوجٌ**. Ve onun **مَسْهَجُها**’sı: onun geçididir.

(**سهد**) **السين** ve**الهاء** ve**الدال** iki kelimedir; birbirinden ayrı; birisi uykunun zıddına, diğeri sükûna delâlet eder.
Birincisi **السُّهاد**’dır; o, uykunun azlığıdır. Ve **رجل سُهُدٌ**; uykusu az olduğunda. Dedi ki:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])و **سَهَّدْتُ** falanı; uykusunu kaçırdığında.
Diğer kelime onların “**شيءٌ سَهْدٌ مَهْد**” sözüdür; yani sâkin([4]), beni yormaz. Ve denir: falandan **سَهْدَةً** görmedim; yani haberden veya sözden, üzerine dayanacağım bir iş; yahut ona sükûn bulacağım.

(**سهر**) **السين** ve**الهاء** ve**الراء** babının çoğu **الأرَق**’tır; o, uykunun gitmesidir. Denir: **سَهَرَ** **يَسْهَرُ** **سَهَراً**. Ve yere **السّاهرة** denir; bununla adlandırıldı; çünkü onun bitkideki işi gece ve gündüz daima(dır). Bundan dolayı denir: “**خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ**”. Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])Ve bir başkası dedi; ve **حَميرَ وحْش**’ı zikretti:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])Sonra **السّاهرة** her yer için bir isim oldu. Allah, celâl ve celâluhu, dedi: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14]. Ve **الأسهران**: burunda iç taraftan iki damardır; eşek azdığında su akıtırlar. Eş-Şemmâh dedi:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])Sanki ikisi bununla adlandırıldı; çünkü ikisi gece de, gündüz aktıkları gibi akarlar. Ve “**أسهرته**” diye rivayet edilir. Ve denir: **رجلٌ سُهَرَةٌ**: uykusu az. **السَّاهور**’a gelince, bir kavim dedi: o, ayın kılıfıdır; ve denir: o, aydır. Hangisi olursa olsun, o babdandır; çünkü o felekte gece ve gündüz çalışkan olarak yüzer.

(**سهف**) **السين** ve**الهاء** ve**الفاء**; dalları azdır. Ve derler ki **السَّهَف**([8]): öldürülmüşün kanında çırpınması ve debelenmesidir. Ve denir ki **السُّهَاف**: susuzluktur.

(**سهق**) **السين** ve**الهاء** ve**القاف** bir asıldır; uzunluğa ve uzamaya delâlet eder. Ve o sahihtir. Şu halde **السَّهْوَق**: uzun adamdır. Ve **السَّهْوق** yalancıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü işte aşırı gider ve hadiste artırır. Ve rüzgârlardan **السَّهْوق**: tozu dokuyan(lar)dır. Ve **السَّهْوق**: ağacın sürgününden sulanmış olan(şey)dir; çünkü sulanınca uzar.

(**سهك**) **السين** ve**الهاء** ve**الكاف** iki asıldır: birisi soyma ve inceliğe delâlet eder; diğeri kötü kokuya.
Birincisi onların şu sözüdür: rüzgâr toprağı **سَهَكَت**; bu, onu yerden soyduğunda. Ve **المَسْهَكَة**: rüzgârın geçişinin ona şiddetlendiği yerdir. Ve denir: şeyi **سَهَكْتُ**; onu soyduğunda; ve o, **السَّحْق**’tan aşağıdır. Ve binekler **سَهَكَت**; hafif bir koşuyla koştuklarında. Ve **فَرَسٌ مِسْهَكٌ**; yani hızlı. Ancak şöyle denildi: çünkü o, ayaklarıyla yeri soyar.
İkinci asıl **السَّهَك**’tir. Bir kavim dedi: o, elden balık kokusudur. Ve denir: bilakis **السَّهَك**: insan terlediğinde bulduğu kötü bir kokudur. Ve bu babdandır **السَّهَك**: demirin pasıdır. Ve ondan da onların “gözünde **ساهكٌ** vardır” sözleri; yani çapaklıdır, göz ağrısından. Şair **السَّهَك** hakkında dedi:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])

(**سهل**) **السين** ve**الهاء** ve**اللام** bir tek asıldır; yumuşaklığa ve sertliğin zıddına delâlet eder. Ve **السَّهْل**: **الحَزْن**’ın zıddıdır. Ve denir: düz araziye nisbet **سُهْليٌّ**’dir. Ve denir: kavim **أسْهَلَ**; düzlüğe bindiklerinde. Ve **نهرٌ سَهِلٌ**: onda **سِهْلَةٌ** vardır; o, ince olmayan kumdur. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

(**سهم**) **السين** ve**الهاء** ve**الميم** iki asıldır: birisi renkte değişmeye delâlet eder; diğeri paya ve nasibe ve şeylerden bir şeye.
Şu halde **السُّهْمَة**: nasiptir. Ve denir: iki adam **أسَهم**; kura çektiklerinde; bu, **السُّهْمَة** ve nasibdendir: her birinin kendisine isabet edenle kazanması([10]) için. Allah تعالى dedi: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. Sonra bunun üzerine taşındı; böylece okların birinden birine **السَّهم** adı verildi; sanki o, paylardan bir pay ve nasiplerden bir nasiptir. Ve **السُّهْمَة**: akrabalıktır; ve o, ondandır; çünkü o, rahim bağının birleşmesinden bir nasiptir. Ve onların “**بُرْدٌ مسهَّم**” sözleri; yani çizgili; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun her bir çizgisi oka benzetilir.
Diğer asla gelince, onların “adamın yüzü **سَهَُمَ**” sözü([11]); değiştiğinde; **يَسْهَُم**. Bu, **السَُّهَام**’dan türemiştir; o, insanın yaz sıcağının hararetinden isabet aldığı şeydir; ta ki rengi değişinceye kadar. Denir: adam **سهمَ**; **السَُّهَام** ona isabet ettiğinde. Ve **السَُّهَام** ayrıca: develere isabet eden bir hastalıktır; susuzluk gibi. Ve denir: **إِبلٌ سَواهِمُ**; sefer onları değiştirdiğinde([12]). Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ــ
([1]) Tekmile, **المجمل**’dendir.
([2]) Ayrıca “**مسهب**” **الهاء**’nın kesriyle de denir. Ve denildi: fethiyle hatayı çoğaltmak için; kesriyle isabeti çoğaltmak için.
([3]) Beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهد**) olduğu gibi; ve onu (**هجل**)’de iade edecektir. Kasidesi, Şınkîtî nüshasında **الهذليين**’den 61.
([4]) Asılda: “ساكت”; tahrif. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “yani güzel”.
([5]) Beyit **اللسان**’da (**سهر**) nisbet olmaksızın.
([6]) Beyit **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهر**) olduğu gibi; kasidesi Şınkîtî nüshasında **الهذليين**’den 66.
([7]) **ديوان الشماخ** 93; ve daha önce (2: 348)’de geçti.
([8]) Asıl ve **المجمل**’de **الهاء**’nın fethiyle ضبط edildi; **اللسان** ve **القاموس**’ta sükûnuyla.
([9]) Beyit, divanında 35’te ve **اللسان**’da (**سهك**) **النابغة**’nindir; ve tahrici **بقر** maddesinde geçti.
([10]) Asılda: “يقول”.
([11]) **سَهم** “فتح” ve “ظرف” bablarından söylenir; ve **سهم** meçhul sigası heyetiyle.
([12]) Asılda: “غمرها”; doğrusu **المجمل**’dendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السهل: ضد الحزن، وجمعه سهول، قال تعالى: ﴿تتخذون من سهولها قصورا﴾ [الأعراف/74]، وأسهل: حصل في السهل، ورجل سهلي منسوب إلى السهل، ونهر سهل، ورجل سهل الخلق، وحزن الخلق، وسهيل نجم.

##### Türkçe

- **السهل**: **الحزن**’in zıddıdır; çoğulu **سهول**’dür. Yüce Allah dedi ki: ﴿تتخذون من **سهولها** قصورا﴾ [الأعراف/74]. **وأسهل**: düzlükte bulundu. **ورجل سهلي**: düzlüğe nispet edilmiştir. **ونهر سهل**: düz (kolay akışlı) bir nehir. **ورجل سهل الخلق**: yaratılışı kolay (yumuşak) olan bir adam. **وحزن الخلق**: yaratılışı sert olan. **وسهيل**: bir yıldız.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ه ل
أمر سهل وقد سهل بعد صعوبته وسهله الله تعالى وما تسهل لي أن أفعـل ذلـك وتساهـل الأمر عليه‏:‏ ضد تعاسر عليه‏.‏
وأسهل الدواء بطنه‏.‏
والأرض سهل وحزن وسهول وحزون وسهولة وحزونة وقد أسهلوا إذا نزلوا من الجبل إلى السهل‏.‏
وجاء السيل بالسهلة وهي الرمل ليس بالدقاق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ رجل سهل الخلق‏:‏ سهل المقادة والقياد‏.‏
وكلام فيه سهولة وهو سهل المأخذ‏.‏

##### Türkçe

س ه ل
İş **سهل**dir; ve o, zorluğundan sonra **سهل** oldu; ve Allah Teâlâ onu **سهله** kıldı. Ve benim için, bunu yapmam **تسهل** olmaz. Ve iş ona **تساهل** etti: ona **تعاسر** etmenin zıddı.

Ve ilacı onun karnını **أسهل** etti.

Ve yer **سهل** ve **حزن**dir; ve **سهول** ve **حزون**; ve **سهولة** ve **حزونة**. Ve onlar, dağdan **السهل**e indiklerinde **أسهلوا** ederler.

Ve sel, **السهلة** ile geldi; o, ince tanelilerden olmayan kumdur.

Ve mecazdan: **رجل سهل الخلق**: **سهل المقادة والقياد**.

Ve içinde **سهولة** olan söz; ve o, **سهل المأخذ**dir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّهْلُ: نَقيضُ الحَزْن، والنسبة إِليه سُهْلِيٌّ. ونَهَرٌ سَهِلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُّهولة: ضد الحُزُونة، وقد سَهُل الموضعُ، بالضم. ابن سيده: السَّهْلُ كل شيء إِلى اللِّين وقِلة الخشونة، والنسب إِليه سُهْلِيٌّ، بالضم، على غير قياس. والسَّهِلُ: كالسَّهْل؛ قال الجعدي يصف سحاباً:
حتى إِذا هَبَط الأَفْلاحَ وانْقَطَعَتْ
عنه الجَنوبُ، وحَلَّ الغائطَ السَّهِلا
وقد سَهُلَ سُهولةً. وسَهَّله: صَيَّره سَهْلاً. وفي الدعاء: سَهَّل اللهُ عليك الأَمرَ ولك أَي حَمَل مؤنَته عنك وخَفَّفَ عليك. والسَّهْل من الأَرض: نقيض الحَزن، وهو من الأَسماء التي أُجريت مُجْرى الظروف، والجمع سُهول. وأَرض سَهْلة، وقد سَهُلَتْ سُهولةً، جاؤوا به على بناء ضده، وهو قولهم حَزُنَتْ حُزُونةً. وأَسْهَلَ القومُ: صاروا في السَّهْل. وأَسْهَلَ القومُ إِذا نزلوا السَّهْل بعدما كانوا نازلين بالحَزْن. وفي حديث رمي الجمار: ثم يأْخذ ذاتَ الشِّمال فيُسْهِل فيقوم مُسْتقبلَ القبلة؛ أَسْهَلَ يُسْهِل إِذا صار إِلى السَّهْل من الأَرض، وهو ضد الحَزْن، أَراد أَنه صار إِلى بطن الوادي. وأَسْهَلوا إِذا استعملوا السُّهولة مع الناس، وأَحْزَنوا إِذا استعملوا الحُزونة؛ قال لبيد:
فإِن يُسْهِلوا فالسَّهْلُ حَظِّي وطُرْقَتي،
وإِن يُحْزِنوا أَرْكَبْ بهم كُلَّ مَرْكَب
وقول غَيْلان الرَّبَعي يَصف حَلْبة:
وأَسْهَلوهُنَّ دُقاقَ البَطْحا
إِنما أَراد أَسْهَلوا بهنَّ في دُقاق البطحاء فحذف الحرف وأَوْصَل. وبعيرٌ سُهْليٌّ: يَرْعى في السُّهولة.
والتسهيل: التيسير. والتَّساهُل: التسامُح. واسْتَسْهَلَ الشيءَ: عَدَّه سَهْلاً. وفي الحديث: من كَذَبَ عليّ مُتَعَمِّداً فقد اسْتَهَلَ مكانَه من جهنم أَي تَبَوَّأَ واتخذ مكاناً سَهْلاً من جهنَّم، وهو افْتَعَل من السَّهْل، وليس في جهنم سَهْلٌ أَعاذنا الله منها برحمته. ورَجُلٌ سَهْلُ الوجه؛ عن اللحياني ولم يفسره؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه يُعْنى بذلك قلة لحمه وهو ما يُسْتَحْسَن. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه سَهْل الخَدَّين صَلْتُهُما أَي سائل الخدين غير مرتفع الوجنتين، ورَجُلٌ سَهْلُ الخُلُق.
والسِّهْلة والسِّهْل: تراب كالرمل يجيء به الماء. وأَرض سَهِلةٌ: كثيرة السِّهْلة، فإِذا قلت سَهْلة فهي نقيض حَزْنة. قال أَبو منصور: لم أَسمع سَهِلة لغير الليث. ابن الأَعرابي: يقال لرَمْل البحر السِّهْلة؛ هكذا قاله بكسر السين. أَبو عمرو بن العلاء: ينسب إِلى الأَرض السَّهْلة سُهْلِيٌّ، بضم السين. الجوهري: السِّهْلة، بكسر السين، رَمْلٌ ليس بالدُّقاق. وفي حديث أُم سلمة في مَقْتَل الحسين، عليه السلام: أَن جبريل، عليه السلام، أَتاه بسِهْلة أَو تراب أَحمر؛ السِّهْلة: رمل خَشِن ليس بالدّقاق الناعم.
وإِسْهالُ البَطْن: كالخِلْفَة، وقد أُسْهِل الرَّجُلُ وأُسْهِل بطنُه، وأَسْهَله الدَّواءُ، وإِسْهالُ البطن: أَن يُسْهِله دَواءٌ، وأَسْهَل الدواءُ طبيعتَه. والسَّهْل: الغُرابُ.
وسَهْلٌ وسُهَيْلٌ: اسمان. وسُهَيْلٌ: كوكبٌ يَمانٍ. الأَزهري: سُهَيْلٌ كوكب لا يُرى بخُراسان ويُرى بالعراق؛ قال الليث: بَلَغَنا أَن سُهَيْلاً كان عَشَّاراً على طريق اليمن ظَلوماً فمسَخَه الله كوكباً. وقال ابن كُناسة: سُهَيْلٌ يُرى بالحجاز وفي جميع أَرض العرب ولا يُرى بأَرض أَرمِينِيَة، وبين رُؤية أَهل الحجاز سُهَيْلاً ورؤية أَهل العراق إِيَّاه عشرون يوماً؛ قال الشاعر:
إِذا سُهَيْلٌ مَطْلَعَ الشَّمْسِ طَلَعْ،
فابْنُ اللَّبونِ الحِقُّ، والحِقُّ جَذَعْ
ويقال: إِنه يَطْلُع عند نَتاج الإِبل، فإِذا حالَتِ السَّنَةُ تَحَوَّلَت أَسنانُ الإِبل.

##### Türkçe

**السَّهْلُ**: **الحَزْن**’in zıddıdır; ona nisbet **سُهْلِيٌّ**’dir. Ve bir nehir
**سَهِلٌ**: **سِهْلَةٍ** sahibi (olan). **السُّهولة**: **الحُزُونة**’nin zıddıdır. Ve yer **سَهُل** oldu, (sîn’in) dammesiyle.

İbn Sîde: **السَّهْلُ** her şeydir; yumuşaklığa ve pürüzlülüğün azlığına (meyleden). Ona nisbet
**سُهْلِيٌّ**’dir, (sîn’in) dammesiyle, kıyasa göre olmaksızın. Ve **السَّهِلُ**: **السَّهْل** gibi; el-Ca‘dî bir bulutu vasfederek dedi:
حتى إِذا هَبَط الأَفْلاحَ وانْقَطَعَتْ
عنه الجَنوبُ، وحَلَّ الغائطَ السَّهِلا
Ve **سَهُل** oldu, **سُهولةً** (olarak). Ve **سَهَّله**: onu **سَهْلاً** kıldı. Ve duada: **سَهَّل**
Allah sana işi (kolay) kılsın; ve senin için, yani onun külfetini senden taşıdı ve sana hafifletti. Ve **السَّهْل** yerden: **الحَزن**’in zıddıdır; ve o, zarf(lar)ın yürütüldüğü yürütülüş üzere yürütülen isimlerdendir; çoğulu **سُهول**’dür. Ve bir yer **سَهْلة** (olur); ve **سَهُلَتْ** **سُهولةً** (olarak); onu zıddının binası üzere getirdiler; o da onların sözü: **حَزُنَتْ** **حُزُونةً**. Ve kavim **أَسْهَلَ**: **السَّهْل**’de oldular.
Ve kavim **أَسْهَلَ**; **الحَزن**’de konaklar iken **السَّهْل**’e indiklerinde. Ve cemreleri atma hadîsinde: sonra sol tarafı alır da **يُسْهِل** eder, kıbleyi karşılayarak ayakta durur;
**أَسْهَلَ يُسْهِل**: yerden **السَّهْل**’e vardığında; ve o **الحَزن**’in zıddıdır; murad etti ki o, vâdinin karnına (tabanına) vardı. Ve **أَسْهَلوا**; insanlarla **السُّهولة**’yi kullandıklarında; ve **أَحْزَنوا**; **الحُزونة**’yi kullandıklarında; Lebîd dedi:
فإِن يُسْهِلوا فالسَّهْلُ حَظِّي وطُرْقَتي،
وإِن يُحْزِنوا أَرْكَبْ بهم كُلَّ مَرْكَب
Ve Ghaylân er-Rab‘î’nin bir **حَلْبة**’yi vasfederek sözü:
وأَسْهَلوهُنَّ دُقاقَ البَطْحا
Ancak murad etti: onlarla **دُقاق البطحاء** içinde **أَسْهَلوا**; harfi hazfetti ve (fiili) geçişli kıldı.
Ve bir deve **سُهْليٌّ**: **السُّهولة**’de otlar.
Ve **التسهيل**: kolaylaştırma. Ve **التَّساهُل**: müsamaha. Ve **اسْتَسْهَلَ** şeyi: onu **سَهْلاً** saydı. Ve hadîste: “Kim bana kasten yalan söylerse, muhakkak o, Cehennemden yerini **اسْتَهَلَ** etmiştir”; yani yerleşti ve Cehennemden **سَهْلاً** bir yer edindi; ve o, **السَّهْل**’den **افْتَعَل**’dır; Cehennemde **سَهْلٌ** yoktur; Allah bizi ondan rahmetiyle korusun.
Ve bir adam **سَهْلُ الوجه**; el-Lihyânî’den, onu açıklamadı; İbn Sîde dedi: ve benim yanımda o, bununla etinin azlığını kasteder; ve o, beğenilen şeydir. Ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem: onun **سَهْل الخَدَّين** **صَلْتُهُما** olduğu; yani yanakları akıcı (düz), elmacık kemikleri yüksek olmayan. Ve bir adam **سَهْلُ الخُلُق**.
Ve **السِّهْلة** ve **السِّهْل**: suyun getirdiği, kum gibi bir toprak. Ve bir yer **سَهِلةٌ**: **السِّهْلة**’si çok olan; fakat **سَهْلة** dediğinde o, **حَزْنة**’nin zıddıdır. Ebû Mansûr dedi: Leys’ten başkası için **سَهِلة** işitmedim. İbnü’l-A‘râbî: deniz kumuna **السِّهْلة** denir; işte böyle dedi, sîn’in kesresiyle. Ebû Amr b. el-Alâ: **الأَرض السَّهْلة**’ye nisbet edilir: **سُهْلِيٌّ**, sîn’in dammesiyle. el-Cevherî: **السِّهْلة**, sîn’in kesresiyle, **رَمْلٌ**dür; **الدُّقاق** değildir. Ümmü Seleme’nin Hüseyin’in, aleyhi’s-selâm, öldürülmesi hakkındaki hadîsinde: Cebrâil, aleyhi’s-selâm, ona bir **سِهْلة** yahut kırmızı toprak getirdi; **السِّهْلة**: ince yumuşak **الدّقاق** olmayan, kaba kumdur.
Ve **إِسْهالُ البَطْن**: **الخِلْفَة** gibidir. Ve adam **أُسْهِل** oldu ve karnı **أُسْهِل** oldu; ve ilâç onu **أَسْهَله** etti. Ve **إِسْهالُ البطن**: bir ilâcın onu **يُسْهِله** etmesidir. Ve ilâç onun tabiatını **أَسْهَل** etti. Ve **السَّهْل**: kargadır.
Ve **سَهْلٌ** ve **سُهَيْلٌ**: iki isimdir. Ve **سُهَيْلٌ**: Yemenî bir yıldızdır. el-Ezherî: **سُهَيْلٌ** Horasan’da görülmeyen, Irak’ta görülen bir yıldızdır; Leys dedi: bize ulaştı ki
**سُهَيْلاً** Yemen yolunda bir **عَشَّاراً** idi, zalim; Allah onu bir yıldıza çevirdi. İbn Kunâse dedi: **سُهَيْلٌ** Hicaz’da ve Arap diyarının tamamında görülür; **أَرمِينِيَة** diyarında görülmez. Hicaz ehlinin **سُهَيْلاً** görmesi ile Irak ehlinin onu görmesi arasında yirmi gün vardır; şair dedi:
إِذا سُهَيْلٌ مَطْلَعَ الشَّمْسِ طَلَعْ،
فابْنُ اللَّبونِ الحِقُّ، والحِقُّ جَذَعْ
Ve denir: o, develerin doğumu sırasında doğar; yıl döndüğünde develerin yaşları (dişleri) değişir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ه ل * * السَّهْلُ * ضد الجبل وأرض * سَهْلَةٌ * والنسبة إلى السهل * سَهْلِيٌّ * بالضم على غير قياس و * أسْهَلَ * القوم صاروا إلى السهل ورجل * سَهْلُ * الخلق و * السُّهُولةُ * ضد الحزونة وقد * سَهُلَ * الموضع بالضم * سُهُولةً * و * أسْهَلَ * الدواء طبيعته و * التَّسْهيلُ * التيسير و * التَّسَاهل * التسامح و * اسْتَسْهَلَ * الشيء عده سهلا و * سُهَيْلٌ * نجم

##### Türkçe

* س ه ل * **السَّهْلُ** dağın zıddıdır; ve **سَهْلَةٌ** (olan) yer. **السهل**’e nisbet **سَهْلِيٌّ**’dir; القياس’a aykırı olarak zamme ile. Ve **أسْهَلَ**: kavim ovaya yöneldi. Ve (bir) adam **سَهْلُ** خلق’tır. Ve **السُّهُولةُ** pürüzlülüğün zıddıdır. Ve yer zamme ile **سَهُلَ**; **سُهُولةً** (olarak). Ve **أسْهَلَ**: ilacın tabiatı. Ve **التَّسْهيلُ** kolaylaştırmadır. Ve **التَّسَاهل** müsamahadır. Ve **اسْتَسْهَلَ**: şeyi kolay saydı. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldız.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السهل، بالفتح، والسهل، ككتف: كل شيء إلى اللين، وقلة الخشونة، كما في المحكم، وأنشد للجعدي يصف سحابا:
  حتى إذا هبط الأفلاج وانقطعـت                      عنه الجنوب وحل الغائط السهلا قال: والنسبة إليه سهلي، بالضم، على غير قياس، وقد سهل، ككرم، سهالة. وسهله، تسهيلا: يسره، وصيره سهلا، وفي الدعاء: سهل الله عليك الأمر، ولك، أي حمل مؤنته عنك، وخفف عليك. والسهل: الغراب. والسهل من الأرض: ضد الحزن، وهو من الأسماء التي أجريت مجرى الظروف. ج: سهول، قال الله تعالى:  تتخذون من سهولها قصورا  ، وأرض سهلة، وقد سهلت، ككرم، سهولة، جاءوا به على بناء ضده، وهو قولهم: حزنت حزونة.
 وبعير سهلي، بالضم: يرعى فيه، قال أبو عمرو بن العلاء: ينسب إلى الأرض السهلة: سهلي، بضم السين، وأسهلوا: صاروا فيه، ونزلوه بعد ما كانوا نازلين بالحزن، ومنه حديث رمي الجمار: ثم يأخذ ذات الشمال، فيسهل، فيقوم مستقبل القبلة أراد أنه يصير إلى بطن الوادي.

  ورجل سهل الوجه، عن اللحياني، ولم يفسره، قال ابن سيده: وعندي أنه يعني بذلك قليل لحمه، وهو مما يستحسن، وفي صفته صلى الله عليه وسلم: أنه سهل الخدين، صلتهما، أي سائل الخدين، غير مرتفع الوجنتين. والسهلة، بالكسر: تراب كالرمل يجيء به الماء، وأرض سهلة، كفرحة: كثيرتها، فإذا قلت: سهلة فهي نقيض حزنة، قال الأزهري: لم أسمع سهلة لغير الليث. وقال ابن الأعرابي: يقال لرمل البحر: السهلة، هكذا قال، بكسر السين. وقال الجوهري: السهلة، بالكسر: رمل ليس بالدقيق، وفي حديث أم سلمة، في مقتل الحسين، رضي الله عنهما: إن جبريل عليه السلام أتاه بسهلة، أو تراب أحمر. قال ابن الأثير: السهلة: رمل خشن، ليس بالدقاق الناعم. ونهر سهل، ككتف: ذو سهلة. وأسهل الرجل، بالضم، وأسهل بطنه، وأسهله الدواء: ألان بطنه، وهذا دواء مسهل. وساهله، مساهلة: ياسره، واستسهله: عده سهلا. وسهيل، كزبير: حصن بالأندلس، إليه نسب الإمام أبو القاسم عبد الرحمن بن عبد الله بن أبي الحسن الخثعمي السهيلي، مؤلف الروض الأنف وغيره، وقال ابن الأبار: بالقرب من مالقة، سمي بالكوكب، لأنه لا يرى جميع الأندلس إلا منه، مات بمراكش سنة 481.
 وسهيل: واد بها أيضا. وسهيل: نجم يماني، عند طلوعه تنضج الفواكه، وينقضي القيظ، وقال الأزهري: سهيل كوكب لا يرى بخراسان، ويرى بالعراق، وقال الليث: بلغنا أن سهيلا كان عشارا على طريق اليمن ظلوما، فمسخه الله كوكبا، وقال ابن كناسة: سهيل يرى بالحجاز، وفي جميع أرض العرب، ولا يرى بأرض أرمينية، وبين رؤية أهل الحجاز سهيلا وبين رؤية أهل العراق إياه عشرون يوما، قال الشاعر:
  إذا سهيل مطلع الشمس طلع
  فابن اللبون الحق والحق جذع ويقال: إنه يطلع عند نتاج الإبل، فإذا حالت السنة تحولت أسنان الإبل. وسهيل بن رافع بن أبي عمرو بن عائذ بن ثعلبة بن غنم بن مالك بن النجار الأنصاري: بدري. وسهيل بن عمرو بن عدي الأنصاري، قال ابن الكلبي: بدري، قتل مع علي بصفين، رضي الله عنهما.

  وسهيل بن بيضاء، وهي أمه، وأبوه وهب بن ربيعة القرشي الفهري. وسهيل بن عامر بن سعد الأنصاري، قتل يوم بئر معونة. وسهيل بن عمرو بن عبد شمس بن عبد ود العامري أبو يزيد القرشي أحد أشراف قريش، وخطبائهم، وكان أعلم الشفة. وسهيل بن عدي الأزدي، حليف بني عبد الأشهل، قتل يوم اليمامة. صحابيون، رضي الله عنهم. وفاته: سهيل بن الحنظلية العبشمي، وسهيل بن خليفة أبو سوية المنقري، وسهيل بن عبيد بن النعمان: لهم صحبة. وسبق للمصنف: سهيل بن عمرو الجمحي في المؤلفة قلوبهم، تبعا للصاغاني، ولم أجد له ذكرا في معاجم الصحابة، وتقدم الكلام عليه هناك. وسهيل بن أبي حزم مهران القطيعي، أبو بكر، عن أبي عمران الجوني وثابت، وعنه بشر بن الوليد وهدبة، قال أبو حاتم، وجماعة: ليس بالقوي، و سهيل بن أبي صالح السمان أبو يزيد، عن أبيه، وابن المسيب، وعنه شعبة، والحمادان، وعلي بن عاصم، قال ابن معين: ليس بحجة، وقال أبو حاتم: لا نحتج به، ووثقه ناس، أخرج حديثه مسلم، والبخاري مقرونا، توفي سنة 124: محدثان ضعيفان.

  وفاته في الضعفاء: سهيل بن خالد العبدي، وسهيل بن بيان، وسهيل بن ذكوان، وسهيل بن أبي فرقد، وسهيل ابن عمير، الأخير مجهول. وسهل: عشرون صحابيا، وهم: سهل بن سعد، وسهل بن بيضاء، وسهل بن الحارث، وسهل بن أبي حثمة، وسهل بن حمان، وسهل بن الحنظلية، وسهل بن حنيف، وسهل ابن رافع بن خديج، وسهل بن رافع بن أبي عمرو، وسهل بن الربيع، وسهل ابن رومي، وسهل بن سعد بن مالك، وسهل بن أبي سهل، وسهل بن صخر، وسهل بن أبي صعصعة، وسهل مولى بني ظفر، وسهل بن عامر، وسهل بن عتيك الأنصاري، وسهل ابن عدي الأنصاري، فهؤلاء عشرون. وفاته: سهل بن عدي الخزرجي، وسهل بن عمرو النجاري، وسهل بن عمرو القرشي، وسهل بن عمرو الحارثي، وسهل بن قرظة، وسهل بن قيس الأنصاري، وسهل بن قيس المزني، وسهل بن مالك، وسهل بن منجاب، وسهل بن يوسف، فهؤلاء أحد عشر نفسا، لهم صحبة أيضا، رضي الله عنهم أجمعين. وسهل: مائة محدث: فمن التابعين: سهل بن أبي أمامة، وسهل بن معاذ، وسهل أبو محجن، وسهل أبو الأسد، وسهل بن ثعلبة، وسهل بن حارثة. ومن أتباعهم: سهل بن عقيل، وسهل بن أسد، وسهل بن محمد، وسهل بن صدقة، وسهل بن أبي الصلت، وسهل بن أسلم، وسهل ابن أبي سهل، وسهل بن يوسف. ومن دونهم من المحدثين: سهل بن بكار أبو بشر البصري المكفوف، وسهل بن تمام بن بزيع، وسهل بن حماد الدلال، وسهل بن زنجلة الرازي، وسهل بن صالح الأنطاكي، وسهل بن صقير الخلاطي، وسهل بن عثمان العسكري الحافظ، وسهل بن محمد العسكري، وسهل بن محمد أبو حاتم السجستاني، وسهل بن هاشم بدمشق، وسهل بن عبد الله التستري. وممن تكلم فيه: سهل بن عامر البجلي، وسهل بن عمار، وسهل بن قرين، وسهل بن يزيد، وسهل الفزاري، وسهل أبو حريز، وسهل الأعرابي، وسهل بن خاقان، وسهل ابن علي، وسهل بن تمام. وغير هؤلاء ممن اسم أبيه أو جده سهل أو سهيل أو سهلة، ممن لهم تراجم في التواريخ وكتب الحديث، ليس هذا محل استقصائهم. وسهيلة، كجهينة: كذاب، وفي المثل: أكذب من سهيلة، قال ألص أغاني: وقيل: هي الريح. والسهول: كصبور: المشو، كما في العباب. وسهلة: حصن بأبين. وسهلة: اسم رجل. وباليمن، ناحية تعرف بالسهلين. وبنو سهل: ة، بصنعاء، في نواحيها. والتساهل: التسامح.
 ومما يستدرك عليه: أسهلوا: استعملوا السهولة مع الناس، وأحزنوا: استعملوا الحزن مع الناس، قال لبيد رضي الله تعالى عنه:
  فإن يسهلوا فالسهل حظي وطرقتيوإن يحزنوا أركب بهم كل مركب وفي الحديث: من كذب علي فقد استهل مكانه في جهنم. ورجل سهل الخلق: سهل المقادة.
 وكلام فيه سهولة، وهو سهل المأخذ، وهو مجاز. وسهلويه: جد أبي بكر محمد بن أحمد بن سعد السرخسي السهلوي المحدث. وأبو سهل البرساني، اسمه: كثير ابن زياد، روى عن مسة الأزدية، وعنه علي بن عبد الأعلى. وأبو سهل، عن ابن عمر، وعنه داود بن سليك السعدي.

  وأبو سهلة الأنصاري، له صحبة. وأبو سهلة، مولى عثمان، عنه، وعنه قيس بن أبي حازم.
 وأبو سهيل بن مالك الأصبحي، اسمه: نافع، عم سيدنا مالك بن أنس، روى عن أبيه، وعنه مالك. والسهليون، بالضم: جماعة في طيء، ذكرهم الرشاطي. وأما قول عمر بن أبي ربيعة:
  أيها المنكح الثريا سهيلا                      عمرك الله كيف يلتقيان فهو سهيل بن عبد الرحمن بن عوف.

##### Türkçe

**السهل**; fetha ile; ve **السهل**, **كتف** gibi: her şey ki yumuşaklığa ve pürüzlülüğün azlığına (meyleder); **المحكم**’de olduğu gibi. Ve **الجعدي**’ye, bir bulutu vasfederken, inşad etti:

  “Ta ki **الأفلاج**’a inince ve ondan **الجنوب** kesilince ve **الغائط** **السهلا**’ya konunca.”

Dedi: ve ona nisbet **سهلي**’dir; damme ile; kıyasa aykırı olarak. Ve **سهل** oldu, **كرم** gibi, **سهالة**. Ve onu **سهله**, **تسهيلا**: onu kolaylaştırdı; ve onu **سهلا** kıldı. Ve duada: “Allah sana işi kolay kılsın; ve senin için”; yani onun yükünü senden taşıdı ve sana hafifletti. Ve **السهل**: karga. Ve yerden **السهل**: **الحزن**’ın zıddı; ve o, zarfların yürütüldüğü yola yürütülen isimlerdendir. Çoğulu: **سهول**. Allah Teâlâ dedi ki: “**تتخذون من سهولها قصورا**”. Ve **أرض سهلة**; ve **سهلت**, **كرم** gibi, **سهولة**; onu zıddının binası üzere getirdiler; ve o, onların sözü: **حزنت حزونة**’dur.

Ve **بعير سهلي**, damme ile: onda otlar. **أبو عمرو بن العلاء** dedi: kolay yere nisbet edilir: **سهلي**, sin’in dammesiyle. Ve **أسهلوا**: onda oldular ve ona indiler; daha önce **الحزن**’da inmişler iken. Ve ondan, cemreleri atma hadisi: “Sonra sol tarafı alır; sonra **فيسهل**; sonra kıbleye yönelmiş olarak durur”; onun muradı: vadi karnına gider olmasıdır.

Ve **رجل سهل الوجه**, **اللحياني**’den; onu tefsir etmedi. **ابن سيده** dedi: ve bence o bununla etinin azlığını kastediyor; ve bu, güzel görülendir. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: onun **سهل الخدين** olduğu; ikisinin bitişikliği; yani yanakları akıcı; elmacık kemikleri yüksek olmayan. Ve **السهلة**, kesra ile: suyun getirdiği, kum gibi bir toprak. Ve **أرض سهلة**, **فرحة** gibi: çokluğu. Artık “**سهلة**” dediğinde, o **حزنة**’nin nakîzidir. **الأزهري** dedi: **الليث**’ten başkası için **سهلة** işitmedim. **ابن الأعرابي** dedi: deniz kumuna **السهلة** denir; böyle dedi; sin’in kesrası ile. **الجوهري** dedi: **السهلة**, kesra ile: ince olmayan bir kum. Ve **أم سلمة** hadîsinde, **الحسين**’in öldürülmesi hakkında, Allah ikisinden de razı olsun: “Şüphesiz **جبريل** aleyhisselâm ona bir **سهلة** yahut kırmızı toprak getirdi.” **ابن الأثير** dedi: **السهلة**: kaba kum; ince yumuşak kırıntılardan değildir. Ve **نهر سهل**, **كتف** gibi: **سهلة** sahibi. Ve adam **أسهل**, damme ile; ve karnı **أسهل** oldu; ve ilâç onu **أسهله**: karnını yumuşattı. Ve bu, **دواء مسهل**’dir. Ve onunla **ساهله**, **مساهلة**: ona kolay davrandı. Ve onu **استسهله**: onu kolay saydı. Ve **سهيل**, **زبير** gibi: Endülüs’te bir hisar; ona nisbetle imam **أبو القاسم عبد الرحمن بن عبد الله بن أبي الحسن الخثعمي السهيلي**, **الروض الأنف** ve başkasının müellifi. **ابن الأبار** dedi: Mâleka yakınında; yıldızla adlandırıldı; çünkü bütün Endülüs ondan başka yerden görülmez. 481 yılında Merakeş’te öldü.

Ve **سهيل**: orada da bir vadi. Ve **سهيل**: Yemenî bir yıldız; doğuşunda meyveler olgunlaşır ve yaz sıcağı geçer. **الأزهري** dedi: **سهيل** Horasan’da görülmeyen, Irak’ta görülen bir yıldızdır. **الليث** dedi: bize ulaştı ki **سهيلا** Yemen yolunda zalim bir öşür memuru idi; Allah onu bir yıldıza çevirdi. **ابن كناسة** dedi: **سهيل** Hicaz’da ve bütün Arap diyarında görülür; Ermeniye diyarında görülmez. Ve Hicaz ehlinin **سهيلا**’yı görmesi ile Irak ehlinin onu görmesi arasında yirmi gün vardır. Şair dedi:

  “Güneşin doğuş yerinde **سهيل** doğunca,
  Deve yavrusunu (süt emen) kat ve kat (büyüt); ve hak (olan) **جذع**’dır.”

Ve denir ki: o, develerin doğumu vaktinde doğar; yıl dönünce develerin dişleri döner. Ve **سهيل بن رافع بن أبي عمرو بن عائذ بن ثعلبة بن غنم بن مالك بن النجار الأنصاري**: Bedrî. Ve **سهيل بن عمرو بن عدي الأنصاري**; **ابن الكلبي** dedi: Bedrî; Sıffîn’de Ali ile birlikte öldürüldü; Allah ikisinden de razı olsun.

Ve **سهيل بن بيضاء**; o onun annesidir; babası **وهب بن ربيعة القرشي الفهري**’dir. Ve **سهيل بن عامر بن سعد الأنصاري**; Bi’r Maûne günü öldürüldü. Ve **سهيل بن عمرو بن عبد شمس بن عبد ود العامري أبو يزيد القرشي**: Kureyş’in eşraflarından biri ve hatipleri; ve dudak ilmini en iyi bilendi. Ve **سهيل بن عدي الأزدي**; Benî Abdüleşhel’in halîfi; Yemâme günü öldürüldü. Sahâbîlerdir; Allah onlardan razı olsun. Ve onun vefatı: **سهيل بن الحنظلية العبشمي** ve **سهيل بن خليفة أبو سوية المنقري** ve **سهيل بن عبيد بن النعمان**: onların sohbeti vardır. Ve musannif için daha önce geçti: **سهيل بن عمرو الجمحي** “kalpleri ısındırılanlar”da; **الصاغاني**’ye tâbi olarak; ve sahâbe mu‘cemlerinde onun için bir zikr bulmadım; ve onun hakkında söz orada geçti. Ve **سهيل بن أبي حزم مهران القطيعي أبو بكر**; **أبي عمران الجوني** ve **ثابت**’ten; ondan da **بشر بن الوليد** ve **هدبة** rivayet etti. **أبو حاتم** ve bir cemaat dedi: kuvvetli değildir. Ve **سهيل بن أبي صالح السمان أبو يزيد**; babasından ve **ابن المسيب**’den; ondan da **شعبة** ve iki **الحمادان** ve **علي بن عاصم** rivayet etti. **ابن معين** dedi: hüccet değildir. **أبو حاتم** dedi: onunla ihticac etmeyiz. Bir topluluk onu sika saydı. Müslim hadisini çıkardı; Buhârî de birlikte (başkasıyla beraber) çıkardı. 124 yılında vefat etti: iki zayıf muhaddis.

Ve zayıflar içinde onun vefatı: **سهيل بن خالد العبدي** ve **سهيل بن بيان** ve **سهيل بن ذكوان** ve **سهيل بن أبي فرقد** ve **سهيل ابن عمير**; sonuncusu meçhuldür. Ve **سهل**: yirmi sahâbî; onlar: **سهل بن سعد** ve **سهل بن بيضاء** ve **سهل بن الحارث** ve **سهل بن أبي حثمة** ve **سهل بن حمان** ve **سهل بن الحنظلية** ve **سهل بن حنيف** ve **سهل ابن رافع بن خديج** ve **سهل بن رافع بن أبي عمرو** ve **سهل بن الربيع** ve **سهل ابن رومي** ve **سهل بن سعد بن مالك** ve **سهل بن أبي سهل** ve **سهل بن صخر** ve **سهل بن أبي صعصعة** ve **سهل مولى بني ظفر** ve **سهل بن عامر** ve **سهل بن عتيك الأنصاري** ve **سهل ابن عدي الأنصاري**; işte bunlar yirmidir. Ve onun vefatı: **سهل بن عدي الخزرجي** ve **سهل بن عمرو النجاري** ve **سهل بن عمرو القرشي** ve **سهل بن عمرو الحارثي** ve **سهل بن قرظة** ve **سهل بن قيس الأنصاري** ve **سهل بن قيس المزني** ve **سهل بن مالك** ve **سهل بن منجاب** ve **سهل بن يوسف**; işte bunlar on bir nefistir; onların da sohbeti vardır; Allah onların hepsinden razı olsun. Ve **سهل**: yüz muhaddis: tâbiînden: **سهل بن أبي أمامة** ve **سهل بن معاذ** ve **سهل أبو محجن** ve **سهل أبو الأسد** ve **سهل بن ثعلبة** ve **سهل بن حارثة**. Ve onların tâbilerinden: **سهل بن عقيل** ve **سهل بن أسد** ve **سهل بن محمد** ve **سهل بن صدقة** ve **سهل بن أبي الصلت** ve **سهل بن أسلم** ve **سهل ابن أبي سهل** ve **سهل بن يوسف**. Ve onların altındakilerden muhaddislerden: **سهل بن بكار أبو بشر البصري المكفوف** ve **سهل بن تمام بن بزيع** ve **سهل بن حماد الدلال** ve **سهل بن زنجلة الرازي** ve **سهل بن صالح الأنطاكي** ve **سهل بن صقير الخلاطي** ve **سهل بن عثمان العسكري الحافظ** ve **سهل بن محمد العسكري** ve **سهل بن محمد أبو حاتم السجستاني** ve **سهل بن هاشم بدمشق** ve **سهل بن عبد الله التستري**. Ve hakkında konuşulanlardan: **سهل بن عامر البجلي** ve **سهل بن عمار** ve **سهل بن قرين** ve **سهل بن يزيد** ve **سهل الفزاري** ve **سهل أبو حريز** ve **سهل الأعرابي** ve **سهل بن خاقان** ve **سهل ابن علي** ve **سهل بن تمام**. Ve bunlardan başkaları; babasının yahut dedesinin adı **سهل** veya **سهيل** veya **سهلة** olanlardan; tarihlerde ve hadis kitaplarında tercümeleri olanlardan; onların istiksası buranın yeri değildir. Ve **سهيلة**, **جهينة** gibi: yalancı. Ve meselde: “**أكذب من سهيلة**”; **ألص أغاني** dedi: ve denildi ki: o rüzgârdır. Ve **السهول**, **صبور** gibi: kızartılmış et; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **سهلة**: Ebyen’de bir hisar. Ve **سهلة**: bir adam adı. Ve Yemen’de, **السهلين** diye bilinen bir nahiye. Ve **بنو سهل**: San‘a’da, onun nahiyelerinde. Ve **التساهل**: müsamaha.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **أسهلوا**: insanlarla kolaylığı kullandılar; ve **أحزنوا**: insanlarla **الحزن**’ı kullandılar. **لبيد** (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi:

  “Eğer kolay davranırlarsa, kolaylık benim nasibimdir ve yolculuğumdur;
  ve eğer sertleşirlerse, onlarla her bineğe binerim.”

Ve hadiste: “Kim bana yalan söylerse, Cehennem’de yerini **استهل** etmiştir.” Ve **رجل سهل الخلق**: sevki kolay. Ve içinde **سهولة** olan söz; ve o, alınışı kolaydır; ve o mecazdır. Ve **سهلويه**: muhaddis **السهلوي** olan Serahsî **أبي بكر محمد بن أحمد بن سعد**’ın dedesi. Ve **أبو سهل البرساني**; adı: **كثير ابن زياد**; **مسة الأزدية**’den rivayet etti; ondan da **علي بن عبد الأعلى** rivayet etti. Ve **أبو سهل**, **ابن عمر**’dan; ondan da **داود بن سليك السعدي** rivayet etti.

Ve Ensârî **أبو سهلة**; onun için sahâbîlik vardır. Ve **أبو سهلة**, Osman’ın mevlâsı; ondan (rivayet edildi), ve ondan **قيس بن أبي حازم** (rivayet etti).

Ve **أبو سهيل بن مالك الأصبحي**; onun adı: **نافع**; efendimiz **مالك بن أنس**’in amcası; babasından rivayet etti, ve ondan Mâlik (rivayet etti). Ve **السهليون**, zamme ile: **طيء** içinde bir cemaat; onları **الرشاطي** zikretti. Ve أما Ömer b. Ebî Rebîa’nın sözü:
  Ey Süheyl’i Süreyya ile nikâhlayan,                      Allah ömrünü uzun etsin; nasıl buluşurlar?
O, **سهيل بن عبد الرحمن بن عوف**’tur.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَهُلَ
1 سَهُلَ ذ , said of a place, (S,) or of a thing, and, accord. to IKtt, they said also سَهَلَ and سَهِلَ, (Msb,) and سَهُلَتْ, said of land, (أَرْضٌ,) aor. سَهُلَ , (K,) inf. n. سُهُولَةٌ, (S, Msb, K, KL,) It was, or became, smooth or soft, plain or level, or smooth and soft; (S, Msb, K, KL, TA;) i. e. contr. of حَزُنَ and حَزُنَتْ, (S, * K, * TA,) inf. n. حُزُونَةٌ. (TA.) ― -b2- And سَهُلَ, (MA, Msb, K,) inf. n. سُهُولَةٌ, (MA, KL,) or سَهَالَةٌ, (K,) [but the former is the more common,] It (a thing, Msb) was, or became, easy. (MA, Msb, * K, * KL.) ― -b3- One says كَلَامٌ فِيهِ سُهُولَةٌ (tropical:) [Language, or speech, in which is smoothness, or easiness]. (TA.)

سِهّلهُ
2 سِهّلهُ ذ , (Msb, K,) inf. n. تَسْهِيلٌ, (S, K,) i. q. صَيَّرَهُ سَهْلًا [which may mean He rendered it smooth or soft, plain or level, or smooth and soft; namely, a place &c.: or what next follows]. (TA.) ― -b2- He made it easy; he facilitated it; (S, K;) namely, a thing; said of God (Msb) [and of a man]. ― -b3- One says, سَهَّلَ سَبِيلَ المَآءِ [He smoothed, made easy, or prepared, the way, course, passage, or channel, of the water], (S and K in art. اتى,) in order that it might pass forth to a place. (S in that art.) And سهّل مَسِيلًا لِمَآءٍ [He smoothed, made easy, or prepared, a channel for water]. (M in that art.) ― -b4- And سهّل اللّٰهُ عَلَيْكَ الأَمْرَ, and لَكَ, a form of prayer, meaning May God [make easy, or facilitate, to thee the affair; or] take upon Himself, for thee, the burden of the affair; and lighten [it] to thee. (TA.) [And in like manner سهّل اللّٰهُ عَلَيْكَ is often said with الأَمْرَ or أَمْرَكَ understood.] ― -b5- [And أَهَّلَ بِهِ وَسَهَّلَ, or أَهَّلَهُ وَسَهَّلَهُ, inf. ns. تَأْهِيلٌ and تَسْهِيلٌ, He said to him ↓ أَهْلًا وَسَهْلًا, meaning (as expl. in the Msb in art. اهل) أَتَيْتَ قَوْمًا أَهْلًا وَمَوْضِعًا سَهْلًا, i. e. Thou hast come to a people who are like kinsfolk, and to a place that is smooth, plain, or not rugged: see أَهَّلَ and أَهْلٌ: and see also Ham p. 184.]

ساهلهُ
3 ساهلهُ ذ , (MA, K,) inf. n. مُسَاهَلَةٌ, (TA,) He was easy, or facile, with him; (MA, K *) or gentle with him; syn. يَاسَرَهُ: (K:) and ↓ تساهل عَلَيْهِ [has a similar meaning, i. e. he acted, or affected to act, in an easy, or a facile, manner towards him; or gently]. (S and K in art. غمض: see 4 in that art.) [See also the paragraph here following.]

اسهلوا
4 اسهلوا ذ They descended to the سَهْل [i. e. smooth or soft, or plain or level, or smooth and soft, tract]: (JK, Msb:) or they betook themselves to the سَهْل: (S:) or they became in the سَهْل: (K:) and they alighted and abode in the سَهْل, after they had been alighting and abiding in the حَزْن [i. e. rugged, or rugged and hard, or rugged and high, ground]. (TA.) Hence, in a trad. respecting the throwing of the pebbles [at Minè], يُسْهِلُ occurs as meaning He betakes himself to the interior of the valley. (TA.) ― -b2- Also They used smoothness, or easiness, (سُهُولَة,) with men: opposed to أَحْزَنُوا. (TA.) [See also 3.] -A2- اسهل is also trans., signifying He found [a thing, a place, &c.,] to be smooth or soft, plain or level, or smooth and soft. (Ham p. 675.) ― -b2- اسهل الطَّبِيعَةَ (S) or البَطْنَ, (Msb, K,) said of medicine, (S, Msb, K,) It relaxed, or loosened, the bowels; syn. أَلَانَ, (K,) or أَطْلَقَ. (Msb.) And أُسْهِلَ الرَّجُلُ [The man was relaxed in his bowels]: and أُسْهِلَ بَطْنُهُ [His bowels were relaxed]. (K.) [Hence the inf. n. اـِسْهَالٌ signifies A diarrhœa. And اسهل, likewise said of medicine, signifies also It attenuated a humour of the body.] ― -b3- اسهلت بِهِ She brought it forth (i. e. her fœtus, or offspring,) prematurely; i. q. أَمْلَصَتْ بِهِ [q. v.] &c. (Abu-l-'Abbلs [i. e. Th], TA in art. ملص.)

تسهّل
5 تسهّل ذ [It was, or became, rendered easy, or facilitated;] quasi-pass. of 2: (Msb:) or [like سَهُلَ] it was, or became, easy. (KL.) You say, تسهّل لَهُ الأَمْرُ [The affair was, or became, rendered easy to him]. (Msb in art. اتى.) And تسهّلت طَرِيقُ الأَمْرِ [The way of accomplishing the affair was, or became, rendered easy]. (TA in that art.) ― -b2- And تسهّل فِى أُمُورِهِ, said of a man, (K in art سنى,) He found, or experienced, ease, or facility, in his affairs. (TK in that art.)

تَسَاهُلٌ
6 تَسَاهُلٌ ذ is syn. with تَسَامُحٌ. (S, K.) You say تساهلوا meaning They acted in an easy, or a facile, manner, one with another; (MA, TA in art. يسر;) or gently; syn. تَيَاسَرُوا. (TA in that art.) ― -b2- See also 3. ― -b3- [In the present day it is used as meaning The being negligent, or careless, فِى أَمْرٍ in an affair.] ― -b4- [As a conventional term in lexicology, or in relation to language, it means A careless mode of expression occasioning] a deficiency in the language of a [writer or] speaker without reliance upon the understanding of [the reader or] the person addressed: (KT: [in one of my copies of that work, this explanation is omitted in the text, but written in the margin; and it is there added that it is what commonly obtains:]) or it means [sometimes such a mode of expression] that a phrase is not correct if held to be used according to the proper meaning, but is correct if held to be used according to a tropical meaning: or the mention of the whole when meaning a part. (Marginal notes in the copy of the KT above mentioned.) [See also تَسَامُحٌ, for which it is often used.]

استهل
8 استهل ذ , of the measure اِفْتَعَلَ from السَّهْلُ, occurs in a trad., where it is said, مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ فَقَدِ اسْتَهَلَ مَكَانَهُ فِى جَهَنَّمَ, meaning [He who lies against me] takes for himself easily his place of abode in Hell. (TA.)

استسهلهُ
10 استسهلهُ ذ He reckoned it سَهْل, (S, K,) i. e. easy, or facile. (TK.) [See an ex. in a verse cited voce أَوْ, p. 123.]

سَهْلٌ
سَهْلٌ ذ Smooth or soft, plain or level, or smooth and soft: (Msb:) or anything inclining to smoothness or softness, plainness or levelness, or smoothness and softness; (JK, M, K;) inclining to have little roughness, or ruggedness and hardness; (JK, M, TA;) and ↓ سَهِلٌ signifies the same. (K.) You say أَرْضٌ سَهْلَةٌ, [meaning the same as سَهْلٌ used as a subst., expl. in what follows,] (S, Msb,) contr. of حَزْنَةٌ. (TA.) See also 2, last sentence. ― -b2- Also Easy, or facile; (MA, Mgh, KL;) contr. of صَعْبٌ. (Mgh.) You say رَجُلٌ سَهْلُ الخُلُقِ [A man easy of disposition]: (S, Msb, * TA:) [and] سَهْلُ المَقَادَةِ [easy to be led]. (TA.) And كَلَامٌ سَهْلُ المَأْخَذِ (tropical:) [Language easy in respect of the source of derivation]. (TA.) رَجُلٌ سَهْلُ الوَجْهِ, (K, TA,) a phrase mentioned, but not explained, by Lh, (TA,) means A man having little flesh in the face, (K, TA,) in the opinion of ISd: and [it is said that] سَهْلُ الخَدَّيْنِ, in a description of the approved characteristics of the Prophet, means having expanded cheeks, not elevated in the balls thereof. (TA.) -A2- [As a subst.,] A smooth or soft, plain or level, or smooth and soft, tract of land; [generally meaning a soft tract, or a plain;] (IF, S, MA, Mgh, Msb, K, TA;) i. e. contr. of جَبَلٌ, (S, Msb,) or of حَزْنٌ: (IF, Mgh, Msb, K, TA:) it is one of the nouns that are used as adv. ns. [of place]: (TA:) [for ex. you say, نَزَلُوا سَهْلًا, (a phrase occurring in the TA,) meaning They alighted and abode in a سهل:] pl. سُهُولٌ (MA, Msb, K) and سُهُولَةٌ [of which latter an ex. occurs in a verse cited voce رَأْسٌ.] (MA.) -A3- Also The crow; i. e. raven, carrion-crow, rook, &c.; syn. غُرَابٌ. (K.)

سَهِلٌ
سَهِلٌ ذ : see سَهْلٌ, first sentence. ― -b2- نَهْرٌ سَهِلٌ, (S, K,) and أَرْضٌ سَهِلَةٌ, (K,) [A river, and a land,] having, (S,) or abounding with, (K,) what is termed سِهْلَةٌ [q. v.]. (S, K.)

سِهْلَةٌ
سِهْلَةٌ ذ Sea-sand: (IAar, TA:) or sand such as is not fine: (S:) or coarse sand, such as is not fine and soft: (IAth, TA:) or a sort of earth like sand, (JK, K,) brought by water: (K:) or sand of a conduit in which water runs: (S in art. رض:) سِهْلَةُ الزُّجَاجِ is sea-sand that is made an ingredient in the substance of glass: (Mgh:) Az says that he had not heard the word سِهْلَة except on the authority of Lth. (TA.) [And Coarse sand that comes forth from the bladder; (Golius on the authority of Meyd;) what we commonly term gravel.]

سُهْلِىٌّ
سُهْلِىٌّ ذ , with damm, [Of, or relating to, and growing in, and pasturing in, the kind of tract termed سَهْل;] a rel. n. from سَهْلٌ, (S, Msb, K,) or from أَرْضٌ سَهْلَةٌ, (Aboo-'Amr Ibn-El-'Alà, TA,) irregularly formed. (S, Msb.) You say نَبْتٌ سُهْلِىٌّ [A plant growing in the سَهْل]. (The Lexicons passim.) And بَعِيرٌ سُهِلىٌّ A camel that pastures in the سَهْل. (K.)

سَهُولٌ
سَهُولٌ ذ Laxative to the bowels; syn. مَشُوٌّ; (O, K; in the CK [erroneously] مُشُوّ;) as also ↓ مُسْهِلٌ; applied to a medicine. (Msb, TA.)

سُهَيْلٌ
سُهَيْلٌ ذ A certain star [well known; namely, Canopus]; (T, S, K;) not seen in Khurلsلn, but seen in El-'Irلk; (T, TA;) as Ibn-Kunلseh says, seen in El-Hijلz and in all the land of the Arabs, but not seen in the land of Armenia; and between the sight thereof by the people of ElHijلz and the sight thereof by the people of El- 'Irلk are twenty days: (TA:) it is said that سهيل was a tyrannical collector of the tithes on the road to El-Yemen, and God transformed him into a star: (Lth, TA:) [it rose aurorally, in Central Arabia, about the commencement of the ear of the Flight, on the 4th of August, O. S.: the place where it rises, in that latitude, is S. 29 degrees E.; and the place where it sets, in the same latitude, S. 29 degrees W.: (see 10 in art. حب: and see جَنُوبٌ:)] at the time of its [auroral] rising, the fruits ripen, and the قَيْظ [q. v., here meaning the greatest heat,] ends. (K.) [بَالَ سُهَيْلٌ, which is a prov., and the saying of a poet,
بَالَ سُهَيْلٌ فِى الفَضِيخِ فَفَسَدْ
have been expl. in art. بول.] 'Omar Ibn-'AbdAllah Ibn-Abee-Rabeea says respecting Suheyl Ibn-'Abd-Er-Rahmلn Ibn-'Owf, and his taking in marriage Eth-Thureiyà El-'Ableeyeh of the Benoo-Umeiyeh, deeming their coming together to be a strange thing by likening them to the stars named Eth-Thureiyà and Suheyl,
أَيُّهَا المُنْكِحُ الثُّرَيَّا سُهَيْلًا
عَمْرَكَ اللّٰهَ كَيْفَ يَلْتَقِيَانِ
هِىَ شَامِيَّةٌ اـِذَا مَا اسْتَقَلَّتْ
وَسُهَيْلٌ اـِذَا اسْتَقَلَّ يَمَانِى
[O thou marrier of Eth-Thureiyà to Suheyl, by thine acknowledgment of the everlasting existence of God, (or, as it sometimes means, I ask God to prolong thy life,) tell me, how can they meet together? She is of the northern region when she rises, and Suheyl, when he rises, is of the southern region]. (Har p. 276. [But I have substituted اللّٰهَ for اللّٰهُ, and يَمَانِى for يَمَانٍ. See also the notice of the poet above named in the work of Ibn-Khillikلn: (I have the express authority of the TA for thus writing this name:) and De Sacy's Anthol. Gramm. Arabe, p. 139.]) [Freytag states that قَدَمَا سُهَيْلٍ is the name of Two stars which are behind Canopus; on the authority of Meyd: and also mentions the name of سهيل الشام, and سهيل الفرد, as given to Certain stars in the constellation Anguis; adding that Canopus is distinguished from سهيل الشام by the name of سهيل اليمن.] The name of أُخْتَاسُهَيْلٍ [The two sisters of Canopus] is applied to الشِّعْرَى العَبُورُ [or Sirius] and الشِّعْرَى الغُمَيْصَآءُ [or Procyon], together. (S and K in art. شعر.) [See also حَضَارِ and الوَزْنُ.]

أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ
أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ ذ is a prov., (O, K,) said to mean [More lying than] the wind: (O:) or سهيلة was a certain liar. (K.)

مُسْهَلٌ
مُسْهَلٌ ذ Relaxed, or loosened, by medicine; applied to the belly: no credit is to be given to people's saying مَسْهُولٌ, unless an express authority be found for it. (Msb.)

مُسْهِلٌ
مُسْهِلٌ ذ : see سَهُولٌ. [Also an attenuant medicine.]

##### Türkçe

سَهُلَ
1 **سَهُلَ** **ذ** , bir yer hakkında söylenir, (S,) yahut bir şey hakkında; ve IKtt’ye göre, onlar **سَهَلَ** ve **سَهِلَ** de dediler, (Msb,) ve **سَهُلَتْ**, arazi (**أَرْضٌ**) hakkında söylenir; muzârîsi **سَهُلَ** , (K,) mastarı **سُهُولَةٌ**, (S, Msb, K, KL,) Düzgün yahut yumuşak, düz yahut seviyeli, yahut düzgün ve yumuşak oldu veya oldu; (S, Msb, K, KL, TA;) yani **حَزُنَ** ve **حَزُنَتْ**’in zıddı; (S, * K, * TA,) mastarı **حُزُونَةٌ**. (TA.) ― -b2- Ve **سَهُلَ**, (MA, Msb, K,) mastarı **سُهُولَةٌ**, (MA, KL,) yahut **سَهَالَةٌ**, (K,) [lâkin birincisi daha yaygındır,] O (bir şey, Msb) kolay oldu veya oldu. (MA, Msb, * K, * KL.) ― -b3- Şöyle denir: **كَلَامٌ فِيهِ سُهُولَةٌ** (mecaz:) [içinde düzgünlük yahut kolaylık bulunan dil yahut söz]. (TA.)

سِهّلهُ
2 **سِهّلهُ** **ذ** , (Msb, K,) mastarı **تَسْهِيلٌ**, (S, K,) **صَيَّرَهُ سَهْلًا** ile aynı mânâdadır [ki “onu düzgün yahut yumuşak, düz yahut seviyeli, yahut düzgün ve yumuşak kıldı” mânâsına gelebilir; yani bir yer vb.: yahut bundan sonra gelen şey]. (TA.) ― -b2- Onu kolay kıldı; onu kolaylaştırdı; (S, K;) yani bir şeyi; Allah hakkında (Msb) [ve bir insan hakkında]. ― -b3- Şöyle denir: **سَهَّلَ سَبِيلَ المَآءِ** [suyun yolunu, mecrasını, geçidini yahut kanalını düzeltti, kolay kıldı veya hazırladı], (S ve K, madde **اتى**’de,) bir yere çıkıp geçmesi için. (S, o maddede.) Ve **سهّل مَسِيلًا لِمَآءٍ** [su için bir kanal düzeltti, kolay kıldı veya hazırladı]. (M, o maddede.) ― -b4- Ve **سهّل اللّٰهُ عَلَيْكَ الأَمْرَ**, ve **لَكَ**, bir dua kalıbıdır; mânâsı: Allah [işi sana kolay kılsın yahut] işin yükünü senin için üzerine alsın; ve onu sana hafifletsin. (TA.) [Ve benzeri şekilde **سهّل اللّٰهُ عَلَيْكَ** çoğu kez **الأَمْرَ** yahut **أَمْرَكَ** anlaşılmış olarak söylenir.] ― -b5- [Ve **أَهَّلَ بِهِ وَسَهَّلَ**, yahut **أَهَّلَهُ وَسَهَّلَهُ**, mastarları **تَأْهِيلٌ** ve **تَسْهِيلٌ**, ona aşağıdaki **أَهْلًا وَسَهْلًا** sözünü söyledi; mânâsı (Msb’de madde **اهل**’de açıklandığı üzere) **أَتَيْتَ قَوْمًا أَهْلًا وَمَوْضِعًا سَهْلًا**, yani: Sen akraba gibi olan bir kavme ve düzgün, düz yahut engebeli olmayan bir yere geldin: **أَهَّلَ** ve **أَهْلٌ**’e bak: ayrıca Ham s. 184’e de bak.]

ساهلهُ
3 **ساهلهُ** **ذ** , (MA, K,) mastarı **مُسَاهَلَةٌ**, (TA,) onunla kolay davrandı yahut yumuşak davrandı; (MA, K *) yahut ona karşı nazik davrandı; eş anlamlısı **يَاسَرَهُ**: (K:) ve aşağıdaki **تساهل عَلَيْهِ** [benzer mânâdadır; yani ona karşı kolay yahut yumuşak bir tarzda davrandı yahut öyle davranır göründü; yahut nazik davrandı]. (S ve K, madde **غمض**’da: o maddede 4’e bak.) [Ayrıca buradan sonraki paragrafa da bak.]

اسهلوا
4 **اسهلوا** **ذ** **سَهْل**’e indiler [yani düzgün yahut yumuşak, düz yahut seviyeli, yahut düzgün ve yumuşak araziye]: (JK, Msb:) yahut **سَهْل**’e yöneldiler: (S:) yahut **سَهْل**’de oldular: (K:) ve **حَزْن**’de [yani engebeli, yahut engebeli ve sert, yahut engebeli ve yüksek arazide] konaklayıp ikamet ettikten sonra **سَهْل**’de konaklayıp ikamet ettiler. (TA.) Bundan dolayı, çakıl taşlarını atmaya dair bir rivayette [Minâ’da], **يُسْهِلُ** “vadinin iç tarafına yönelir” mânâsında vârid olmuştur. (TA.) ― -b2- Ayrıca: İnsanlarla düzgünlük yahut kolaylık (**سُهُولَة**) üzere davrandılar: **أَحْزَنُوا**’nun zıddı. (TA.) [Ayrıca 3’e de bak.] -A2- **اسهل** geçişli olarak da gelir; mânâsı: [bir şeyi, bir yeri vb.] düzgün yahut yumuşak, düz yahut seviyeli, yahut düzgün ve yumuşak buldu. (Ham s. 675.) ― -b2- **اسهل الطَّبِيعَةَ** (S) yahut **البَطْنَ**, (Msb, K,) ilaç hakkında söylenir, (S, Msb, K,) Bağırsakları gevşetti; eş anlamlısı **أَلَانَ**, (K,) yahut **أَطْلَقَ**. (Msb.) Ve **أُسْهِلَ الرَّجُلُ** [adamın bağırsakları gevşedi]; ve **أُسْهِلَ بَطْنُهُ** [onun bağırsakları gevşedi]. (K.) [Bundan dolayı mastar **اـِسْهَالٌ** “ishal” mânâsına gelir. Ve **اسهل**, yine ilaç hakkında söylenerek, ayrıca “bedenin bir hıltını inceltti” mânâsına da gelir.] ― -b3- **اسهلت بِهِ** Onu (yani ceninini yahut yavrusunu) erken düşürdü; **أَمْلَصَتْ بِهِ** ile aynı mânâdadır [bk.]; vb. (Abu-l-‘Abbās [yani Th], TA, madde **ملص**’ta.)

تسهّل
5 **تسهّل** **ذ** [kolay kılındı yahut kolaylaştırıldı;] 2’nin quasi-meçhûlüdür: (Msb:) yahut [**سَهُلَ** gibi] kolay oldu yahut oldu. (KL.) Şöyle dersin: **تسهّل لَهُ الأَمْرُ** [iş ona kolay kılındı yahut kolay oldu]. (Msb, madde **اتى**’de.) Ve **تسهّلت طَرِيقُ الأَمْرِ** [işin gerçekleştirilme yolu kolay kılındı yahut kolay oldu]. (TA, o maddede.) ― -b2- Ve **تسهّل فِى أُمُورِهِ**, bir adam hakkında söylenir, (K, madde **سنى**’de,) işlerinde kolaylık yahut imkân buldu yahut tecrübe etti. (TK, o maddede.)

تَسَاهُلٌ
6 **تَسَاهُلٌ** **ذ** **تَسَامُحٌ** ile eş anlamlıdır. (S, K.) **تساهلوا** dersin; mânâsı: Birbirlerine karşı kolay yahut yumuşak bir tarzda davrandılar; (MA, TA, madde **يسر**’de;) yahut nazik davrandılar; eş anlamlısı **تَيَاسَرُوا**. (TA, o maddede.) ― -b2- Ayrıca 3’e de bak. ― -b3- [Günümüzde, **فِى أَمْرٍ** “bir işte” ihmalkâr yahut dikkatsiz olma mânâsında kullanılır.] ― -b4- [Lügat ilminde yahut dil ile ilgili olarak ıstılahî bir terim olarak, (KT:) [bu eserin nüshalarımdan birinde bu açıklama metinden düşürülmüş, fakat kenara yazılmıştır; ve orada bunun yaygın olan şey olduğu da eklenmiştir:] [bir yazarın yahut] konuşanın dilinde, [okuyanın yahut] muhatabın anlayışına güvenmeksizin, bir eksiklik doğuran dikkatsiz bir ifade tarzı mânâsına gelir: yahut bazen [böyle bir ifade tarzı] “ibare, hakikî mânâya göre kullanılmış sayılırsa doğru değildir; fakat mecazî mânâya göre kullanılmış sayılırsa doğrudur” mânâsına gelir: yahut bir parçayı kastederken bütünün zikredilmesi. (Yukarıda anılan KT nüshasının kenar notları.) [Ayrıca **تَسَامُحٌ**’a da bak; bunun yerine çoğu kez o kullanılır.]

استهل
8 **استهل** **ذ** , **السَّهْلُ**’den **اِفْتَعَلَ** vezninde, bir rivayette vârid olur; orada şöyle denir: **مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ فَقَدِ اسْتَهَلَ مَكَانَهُ فِى جَهَنَّمَ**, mânâsı: [kim bana karşı yalan söylerse] cehennemdeki yerini kendisi için kolayca edinir. (TA.)

استسهلهُ
10 **استسهلهُ** **ذ** Onu **سَهْل** saydı, (S, K,) yani kolay yahut yumuşak. (TK.) [Bir örnek için **أَوْ** maddesinde zikredilen bir beyte bak, s. 123.]

سَهْلٌ
**سَهْلٌ** **ذ** Düzgün yahut yumuşak, düz yahut seviyeli, yahut düzgün ve yumuşak: (Msb:) yahut düzgünlüğe yahut yumuşaklığa, düzlüğe yahut seviyeliliğe, yahut düzgünlük ve yumuşaklığa meyleden her şey; (JK, M, K;) az pürüzlülüğe, yahut engebelilik ve sertliğe az meyletmeye meyleden; (JK, M, TA;) ve aşağıdaki **سَهِلٌ** de aynı mânâya gelir. (K.) **أَرْضٌ سَهْلَةٌ** dersin, [aşağıda gelecek üzere isim olarak kullanılan **سَهْلٌ** ile aynı mânâda,] (S, Msb,) **حَزْنَةٌ**’nin zıddı. (TA.) Ayrıca 2’nin son cümlesine de bak. ― -b2- Ayrıca: Kolay yahut yumuşak; (MA, Mgh, KL;) **صَعْبٌ**’ın zıddı. (Mgh.) **رَجُلٌ سَهْلُ الخُلُقِ** [huyu kolay bir adam] dersin: (S, Msb, * TA:) [ve] **سَهْلُ المَقَادَةِ** [sevk edilmesi kolay]. (TA.) Ve **كَلَامٌ سَهْلُ المَأْخَذِ** (mecaz:) [kaynak/çıkarım yönünden kolay dil]. (TA.) **رَجُلٌ سَهْلُ الوَجْهِ**, (K, TA,) Lh tarafından zikredilmiş fakat açıklanmamış bir ibaredir, (TA,) ISd’nin görüşüne göre “yüzünde az et bulunan adam” demektir, (K, TA,) ve [denilmiştir ki] Peygamber’in beğenilen vasıflarının tasvirinde **سَهْلُ الخَدَّيْنِ**, yanakları geniş, elmacıklarında yükselti olmayan demektir. (TA.) -A2- [İsim olarak:] Düzgün yahut yumuşak, düz yahut seviyeli, yahut düzgün ve yumuşak bir arazi parçası; [genellikle yumuşak bir arazi yahut ova mânâsında;] (IF, S, MA, Mgh, Msb, K, TA;) yani **جَبَلٌ**’in zıddı, (S, Msb,) yahut **حَزْنٌ**’ün zıddı: (IF, Mgh, Msb, K, TA:) mekân zarfı isimleri olarak kullanılan isimlerdendir: (TA:) [meselâ **نَزَلُوا سَهْلًا** dersin, (TA’da geçen bir ibare,) mânâsı: bir **سهل**’de konaklayıp ikamet ettiler:] çoğulu **سُهُولٌ** (MA, Msb, K) ve **سُهُولَةٌ** [ikincisinin bir örneği **رَأْسٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte geçer.] (MA.) -A3- Ayrıca: Karga; yani kuzgun, leş kargası, ekin kargası vb.; eş anlamlısı **غُرَابٌ**. (K.)

سَهِلٌ
**سَهِلٌ** **ذ** : **سَهْلٌ**’e bak, ilk cümle. ― -b2- **نَهْرٌ سَهِلٌ**, (S, K,) ve **أَرْضٌ سَهِلَةٌ**, (K,) [bir nehir ve bir arazi,] (S,) yahut (K,) **سِهْلَةٌ** denilen şeyle dolu olan: (S, K.)

سِهْلَةٌ
**سِهْلَةٌ** **ذ** Deniz kumu: (IAar, TA:) yahut ince olmayan kum: (S:) yahut ince ve yumuşak olmayan iri kum: (IAth, TA:) yahut kum gibi bir çeşit toprak, (JK, K,) suyun getirdiği: (K:) yahut içinde su akan bir su yolunun kumu: (S, madde **رض**’da:) **سِهْلَةُ الزُّجَاجِ** camın maddesine katılan deniz kumudur: (Mgh:) Az der ki, Lth’nin rivayeti dışında **سِهْلَة** kelimesini işitmemiştir. (TA.) [Ve mesaneden çıkan iri kum; (Golius, Meyd’den naklen;) bizim yaygın olarak “kum/çakıl” dediğimiz şey.]

سُهْلِىٌّ
**سُهْلِىٌّ** **ذ** , damme ile, [**سَهْل** denilen arazi türüne ait, onda yetişen ve onda otlayan;] **سَهْلٌ**’den nisbet ismidir, (S, Msb, K,) yahut **أَرْضٌ سَهْلَةٌ**’den, (Aboo-‘Amr Ibn-El-‘Alà, TA,) düzensiz olarak yapılmıştır. (S, Msb.) **نَبْتٌ سُهْلِىٌّ** [**سَهْل**’de yetişen bir bitki] dersin. (Sözlükler her yerde.) Ve **بَعِيرٌ سُهِلىٌّ** **سَهْل**’de otlayan bir deve. (K.)

سَهُولٌ
**سَهُولٌ** **ذ** Bağırsakları gevşetici; eş anlamlısı **مَشُوٌّ**; (O, K; CK’de [yanlış olarak] **مُشُوّ**;) ve aşağıdaki **مُسْهِلٌ** de böyledir; ilaca nisbetle kullanılır. (Msb, TA.)

سُهَيْلٌ
**سُهَيْلٌ** **ذ** Belli bir yıldız [meşhur; yani Canopus]; (T, S, K;) Khurâsân’da görülmez, fakat Irak’ta görülür; (T, TA;) İbn-Kunâseh’in dediğine göre Hicaz’da ve Arapların bütün ülkesinde görülür, fakat Ermenistan ülkesinde görülmez; ve Hicaz halkının onu görmesi ile Irak halkının onu görmesi arasında yirmi gün vardır: (TA:) denilmiştir ki **سهيل** Yemen yolunda öşür toplayan zalim biriydi, Allah onu bir yıldıza çevirdi: (Lth, TA:) [onun fecrî doğuşu, Orta Arabistan’da, Hicret yılının başlarında, 4 Ağustos (eski takvim) civarındadır: o enlemde doğduğu yer güney 29 derece doğudur; ve aynı enlemde battığı yer güney 29 derece batıdır: (madde **حب**’da 10’a bak: ve **جَنُوبٌ**’a bak:)] onun [fecrî] doğuşu vaktinde meyveler olgunlaşır ve **قَيْظ** [burada en şiddetli sıcak mânâsıyla] biter. (K.) [**بَالَ سُهَيْلٌ**, ki bu bir darb-ı meseldir, ve bir şairin şu sözü,
**بَالَ سُهَيْلٌ فِى الفَضِيخِ فَفَسَدْ**
madde **بول**’de açıklanmıştır.] ‘Omar Ibn-‘AbdAllah Ibn-Abee-Rabeea, Suheyl Ibn-‘Abd-Er-Rahmân Ibn-‘Owf hakkında ve onun Benoo-Umeiyeh’ten Eth-Thureiyà El-‘Ableeyeh ile evlenmesi hakkında, onların birleşmesini, Eth-Thureiyà ve Suheyl adlı yıldızlara benzeterek garip bir şey sayıp şöyle der:
**أَيُّهَا المُنْكِحُ الثُّرَيَّا سُهَيْلًا**
**عَمْرَكَ اللّٰهَ كَيْفَ يَلْتَقِيَانِ**
**هِىَ شَامِيَّةٌ اـِذَا مَا اسْتَقَلَّتْ**
**وَسُهَيْلٌ اـِذَا اسْتَقَلَّ يَمَانِى**
[Ey Eth-Thureiyà’yı Suheyl’e nikâhlayan, Allah’ın ebedî varlığını ikrarınla (yahut bazen “Allah ömrünü uzatsın” mânâsına geldiği üzere), bana söyle: nasıl buluşurlar? O, doğduğunda kuzey bölgesindendir; Suheyl ise doğduğunda güney bölgesindendir]. (Har s. 276. [Fakat ben **اللّٰهَ**’ı **اللّٰهُ** yerine, ve **يَمَانِى**’yi **يَمَانٍ** yerine koydum. Ayrıca yukarıda adı geçen şairin İbn-Khillikân’ın eserindeki kaydına da bak: (bu ismi böyle yazmak için TA’nın açık otoritesi bendedir:) ve De Sacy’nin Anthol. Gramm. Arabe, s. 139.]) [Freytag, Meyd’e dayanarak **قَدَمَا سُهَيْلٍ**’in Canopus’un arkasındaki iki yıldızın adı olduğunu söyler: ve ayrıca Anguis takımyıldızındaki bazı yıldızlara verilen **سهيل الشام** ve **سهيل الفرد** adlarını da zikreder; Canopus’un **سهيل الشام**’dan **سهيل اليمن** adıyla ayırt edildiğini ekleyerek.] **أُخْتَاسُهَيْلٍ** [Canopus’un iki kızkardeşi] adı, birlikte olarak **الشِّعْرَى العَبُورُ** [yahut Sirius] ve **الشِّعْرَى الغُمَيْصَآءُ** [yahut Procyon] için kullanılır. (S ve K, madde **شعر**’da.) [Ayrıca **حَضَارِ** ve **الوَزْنُ**’a da bak.]

أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ
**أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ** **ذ** bir darb-ı meseldir, (O, K,) “rüzgârdan daha yalancı” mânâsında söylendiği belirtilir: (O:) yahut **سهيلة** belli bir yalancı idi. (K.)

مُسْهَلٌ
**مُسْهَلٌ** **ذ** İlaçla gevşetilmiş; karın hakkında kullanılır: insanların **مَسْهُولٌ** demesine itibar edilmez; ancak bunun için açık bir otorite bulunursa (o başka). (Msb.)

مُسْهِلٌ
**مُسْهِلٌ** **ذ** : **سَهُولٌ**’a bak. [Ayrıca inceltici bir ilaç.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَهُلَ
سَهُلَ U ( n. ac. سَهَاْلَة 22t ,  سُهُوْلَة 27t ),
a.  Was easy.

b.  ( n. ac. سُهُوْلَة 27t ), Was smooth, level, even.

سَهَّلَ
سَهَّلَ II
a.  [ acc. &  La or 'Ala ], Facilitated; made easy for.

b.  Smoothed, levelled.

سَاْهَلَ
سَاْهَلَ III ,
a.  Was obliging, accommodating to; was conciliatory with.

أَسْهَلَ
أَسْهَلَ IV ,
a.  Descended into, settled in the plain.

b.  Purged, relaxed; eased ( medicine ).

تَسَهَّلَ
تَسَهَّلَ V ,
a.  Was, was made easy.

b.  Was smoothed, levelled.

تَسَاْهَلَ
تَسَاْهَلَ VI ,
a.  Was obliging, accommodating; was friendly.

اِسْتَسْهَلَ
اِسْتَسْهَلَ X ,
a.  Considered easy.

b.  Deemed smooth.

سَهْل
سَهْل 1 , ( pl. سُهُوْل 27 ),
a.  Smooth, level; plain.

سِهْلَة
سِهْلَة 2t ,
a.  Sea; sand.

سَهِل
سَهِل 5 ,
a.  Easy, facile.

b.  Smooth, level, even.

سَهُوْل
سَهُوْل 26 ,
a.  Laxative, purging.

سُهُوْلَة
سُهُوْلَة 27t ,
a.  Ease, facility.

b.  Comfort.

c.  Mildness, gentleness; affability.

أَسْهَلَ
N. Ag. أَسْهَلَ IV ,
a.  Attenuant.

أَسْهَلَ
N. Ac. أَسْهَلَ IV ,
a.  Diarrhœa.

تَسَاْهَلَ
N. Ag. تَسَاْهَلَ VI ,
a.  Accommodating.

سُهَيْل
سُهَيْل
a.  Canopus ( star ).

##### Türkçe

**سَهُلَ**
**سَهُلَ** U ( mastar **سَهَاْلَة** 22t , **سُهُوْلَة** 27t ),
a. Kolay oldu.

b. ( mastar **سُهُوْلَة** 27t ), Düzgün, düz, eşit oldu.

**سَهَّلَ**
**سَهَّلَ** II
a. [ mef‘ûl alır & **لِ** veya **عَلَى** ile ], Kolaylaştırdı; için kolay kıldı.

b. Düzleştirdi, tesviye etti.

**سَاْهَلَ**
**سَاْهَلَ** III ,
a. Uysal/dostça davrandı, uyum gösterdi; ile uzlaşmacı oldu.

**أَسْهَلَ**
**أَسْهَلَ** IV ,
a. Ovaya indi, ovada yerleşti.

b. İshal etti, gevşetti; hafifletti (tıp).

**تَسَهَّلَ**
**تَسَهَّلَ** V ,
a. Kolay oldu, kolay kılındı.

b. Düzleştirildi, tesviye edildi.

**تَسَاْهَلَ**
**تَسَاْهَلَ** VI ,
a. Uysal/dostça oldu, uyum gösterdi; dostça oldu.

**اِسْتَسْهَلَ**
**اِسْتَسْهَلَ** X ,
a. Kolay saydı.

b. Düzgün saydı.

**سَهْل**
**سَهْل** 1 , ( çoğ. **سُهُوْل** 27 ),
a. Düzgün, düz; ova.

**سِهْلَة**
**سِهْلَة** 2t ,
a. Deniz; kum.

**سَهِل**
**سَهِل** 5 ,
a. Kolay, kolayca yapılan.

b. Düzgün, düz, eşit.

**سَهُوْل**
**سَهُوْل** 26 ,
a. Müshil, ishal edici.

**سُهُوْلَة**
**سُهُوْلَة** 27t ,
a. Kolaylık, elverişlilik.

b. Rahatlık.

c. Yumuşaklık, nezaket; cana yakınlık.

**أَسْهَلَ**
İsm-i fâil **أَسْهَلَ** IV ,
a. İnceltici.

**أَسْهَلَ**
İsm-i mef‘ûl **أَسْهَلَ** IV ,
a. İshal.

**تَسَاْهَلَ**
İsm-i fâil **تَسَاْهَلَ** VI ,
a. Uyum gösteren.

**سُهَيْل**
**سُهَيْل**
a. Süheyl (yıldız).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سهل
سَهُلَ - يَسْهُلُ - سَهْل - سُهُوْل
سَهُلَ - يَسْهُلُ + المكان أو الأمر: يصير سهلاً: يصير المرور منه وعبوره ليناً من غير عقبات أو عوائق: يكون خالياً من النتوءات والخشونة والعوائق التي تعيق السير عليه
سَهُلَ - يَسْهُلُ + المكان: تكون الأرض منبسطة مستوية لا جبل ولا مرتفعات فيها ولا وديان، فيصير عبورها ممكناً من غير مشقة أو نصب
سَهُلَ - يَسْهُلُ + الأمر: يكون فعله ليناً من غير مشقة أو جهد
سَهْل: على وزن " فـَعـْل": اسم فعل " سَهُلَ - يَسْهُلُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " سَهُلَ - يَسْهُلُ ": الأرض المنبسطة المستوية  التي لا جبل ولا مرتفعات فيها ولا وديان
سُهُوْل: جمع " سَهْل "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان الجزء المسطح والمستوي من الشيء، ضد الخشن والناتئ والشئز"، وهي:
قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ، صَحَفَ - يَصْحُفُ، طَحَا - يَطْحُو (طَحَى - يَطْحَى)، دَحَا - يَدْحُو (دَحَى - يَدْحَى)، سَطَحَ - يَسْطَحُ، سَهُلَ - يَسْهُلُ
سهل - سهول
 	﴿واذكروا إذ جعلكم خلفاء من بعد عاد وبوأكم في الأرض تتخذون من سهولها قصورا وتنحتون الجبال بيوتا فاذكروا آلاء الله ولا تعثوا في الأرض مفسدين (74)﴾ الأعراف
مختار الصحاح
● [سهل] س ه ل: السَّهْلُ ضد الجبل وأرض سَهْلَةٌ والنسبة إلى السهل سَهْلِيٌّ بالضم على غير قياس و أسْهَلَ القوم صاروا إلى السهل ورجل سَهْلُ الخلق و السُّهُولةُ ضد الحزونة وقد سَهُلَ الموضع بالضم سُهُولةً و أسْهَلَ الدواء طبيعته و التَّسْهيلُ التيسير و التَّسَاهل التسامح و اسْتَسْهَلَ الشيء عده سهلا و سُهَيْلٌ نجم
معجم الفرائد القرآنية:
س هـ ل
"سُهُولِهَا" في قوله تعالى :"وَبَوَّأَكُمْ فِي الأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُوراً " (74) الأعراف .
السَّهْلُ : ضد الجبل، والسهولة ضد الصعوبة .
الراغب
سهل
- السهل: ضد الحزن، وجمعه سهول، قال تعالى: }تتخذون من سهولها قصورا{ [الأعراف/74]، وأسهل: حصل في السهل، ورجل سهلي منسوب إلى السهل، ونهر سهل، ورجل سهل الخلق، وحزن الخلق، وسهيل نجم.
ملخص اللسان
1.    السَّهْلُ: نَقيضُ الحَزْن، والنسبة إِليه سُهْلِيٌّ. ونَهَرٌ سَهِلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُّهولة: ضد الحُزُونة
2.     وقد سَهُل الموضعُ، بالضم.ابن سيده: السَّهْلُ كل شيء إِلى اللِّين وقِلة الخشونة،
3.     وقد سَهُلَ سُهولةً. وسَهَّله: صَيَّره سَهْلاً.قد سَهُلَتْ سُهولةً
4.     والسَّهْل من الأَرض: نقيض الحَزن،
5.     أَسْهَلَ يُسْهِل إِذا صار إِلى السَّهْل من الأَرض، وهو ضد الحَزْن، أَراد أَنه صار إِلى بطن الوادي.
6.     وأَسْهَلوا إِذا استعملوا السُّهولة مع الناس،وأَحْزَنوا إِذا استعملوا الحُزونة؛
7.     والتسهيل: التيسير. والتَّساهُل: التسامُح. واسْتَسْهَلَ الشيءَ: عَدَّه سَهْلاً.
8.    وإِسْهالُ البَطْن: كالخِلْفَة، وقد أُسْهِل الرَّجُلُ وأُسْهِل بطنُه، وأَسْهَله الدَّواءُ، وإِسْهالُ البطن: أَن يُسْهِله دَواءٌ، وأَسْهَل الدواءُ طبيعتَه.
لسان العرب
● - سهل: السَّهْلُ: نَقيضُ الحَزْن، والنسبة إِليه سُهْلِيٌّ. ونَهَرٌ     سَهِلٌ: ذو سِهْلَةٍ. والسُّهولة: ضد الحُزُونة، وقد سَهُل الموضعُ، بالضم.     ابن سيده: السَّهْلُ كل شيء إِلى اللِّين وقِلة الخشونة، والنسب إِليه     سُهْلِيٌّ، بالضم، على غير قياس. والسَّهِلُ: كالسَّهْل؛ قال الجعدي يصف     سحاباً:     حتى إِذا هَبَط الأَفْلاحَ وانْقَطَعَتْ     عنه الجَنوبُ، وحَلَّ الغائطَ السَّهِلا     وقد سَهُلَ سُهولةً. وسَهَّله: صَيَّره سَهْلاً. وفي الدعاء: سَهَّل     اللهُ عليك الأَمرَ ولك أَي حَمَل مؤنَته عنك وخَفَّفَ عليك. والسَّهْل من     الأَرض: نقيض الحَزن، وهو من الأَسماء التي أُجريت مُجْرى الظروف، والجمع     سُهول. وأَرض سَهْلة، وقد سَهُلَتْ سُهولةً، جاؤوا به على بناء ضده، وهو     قولهم حَزُنَتْ حُزُونةً. وأَسْهَلَ القومُ: صاروا في السَّهْل.     وأَسْهَلَ القومُ إِذا نزلوا السَّهْل بعدما كانوا نازلين بالحَزْن. وفي حديث رمي     الجمار: ثم يأْخذ ذاتَ الشِّمال فيُسْهِل فيقوم مُسْتقبلَ القبلة؛     أَسْهَلَ يُسْهِل إِذا صار إِلى السَّهْل من الأَرض، وهو ضد الحَزْن، أَراد     أَنه صار إِلى بطن الوادي. وأَسْهَلوا إِذا استعملوا السُّهولة مع الناس،     وأَحْزَنوا إِذا استعملوا الحُزونة؛ قال لبيد:     فإِن يُسْهِلوا فالسَّهْلُ حَظِّي وطُرْقَتي،     وإِن يُحْزِنوا أَرْكَبْ بهم كُلَّ مَرْكَب     وقول غَيْلان الرَّبَعي يَصف حَلْبة:     وأَسْهَلوهُنَّ دُقاقَ البَطْحا     إِنما أَراد أَسْهَلوا بهنَّ في دُقاق البطحاء فحذف الحرف وأَوْصَل.     وبعيرٌ سُهْليٌّ: يَرْعى في السُّهولة.     والتسهيل: التيسير. والتَّساهُل: التسامُح. واسْتَسْهَلَ الشيءَ: عَدَّه     سَهْلاً. وفي الحديث: من كَذَبَ عليّ مُتَعَمِّداً فقد اسْتَهَلَ مكانَه     من جهنم أَي تَبَوَّأَ واتخذ مكاناً سَهْلاً من جهنَّم، وهو افْتَعَل من     السَّهْل، وليس في جهنم سَهْلٌ أَعاذنا الله منها برحمته.     ورَجُلٌ سَهْلُ الوجه؛ عن اللحياني ولم يفسره؛ قال ابن سيده: وعندي أَنه     يُعْنى بذلك قلة لحمه وهو ما يُسْتَحْسَن. وفي صفته، صلى الله عليه     وسلم: أَنه سَهْل الخَدَّين صَلْتُهُما أَي سائل الخدين غير مرتفع الوجنتين،     ورَجُلٌ سَهْلُ الخُلُق.     والسِّهْلة والسِّهْل: تراب كالرمل يجيء به الماء. وأَرض سَهِلةٌ: كثيرة     السِّهْلة، فإِذا قلت سَهْلة فهي نقيض حَزْنة. قال أَبو منصور: لم أَسمع     سَهِلة لغير الليث. ابن الأَعرابي: يقال لرَمْل البحر السِّهْلة؛ هكذا     قاله بكسر السين. أَبو عمرو بن العلاء: ينسب إِلى الأَرض السَّهْلة     سُهْلِيٌّ، بضم السين. الجوهري: السِّهْلة، بكسر السين، رَمْلٌ ليس بالدُّقاق.     وفي حديث أُم سلمة في مَقْتَل الحسين، عليه السلام: أَن جبريل، عليه     السلام، أَتاه بسِهْلة أَو تراب أَحمر؛ السِّهْلة: رمل خَشِن ليس بالدّقاق     الناعم.     وإِسْهالُ البَطْن: كالخِلْفَة، وقد أُسْهِل الرَّجُلُ وأُسْهِل بطنُه،     وأَسْهَله الدَّواءُ، وإِسْهالُ البطن: أَن يُسْهِله دَواءٌ، وأَسْهَل     الدواءُ طبيعتَه. والسَّهْل: الغُرابُ.     وسَهْلٌ وسُهَيْلٌ: اسمان. وسُهَيْلٌ: كوكبٌ يَمانٍ. الأَزهري: سُهَيْلٌ     كوكب لا يُرى بخُراسان ويُرى بالعراق؛ قال الليث: بَلَغَنا أَن     سُهَيْلاً كان عَشَّاراً على طريق اليمن ظَلوماً فمسَخَه الله كوكباً. وقال ابن     كُناسة: سُهَيْلٌ يُرى بالحجاز وفي جميع أَرض العرب ولا يُرى بأَرض     أَرمِينِيَة، وبين رُؤية أَهل الحجاز سُهَيْلاً ورؤية أَهل العراق إِيَّاه     عشرون يوماً؛ قال الشاعر:     إِذا سُهَيْلٌ مَطْلَعَ الشَّمْسِ طَلَعْ،     فابْنُ اللَّبونِ الحِقُّ، والحِقُّ جَذَعْ     ويقال: إِنه يَطْلُع عند نَتاج الإِبل، فإِذا حالَتِ السَّنَةُ     تَحَوَّلَت أَسنانُ الإِبل.
مقاييس اللغة:
(سهل) السين والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وخلاف حُزونة. والسَّهْل: خلاف الحَزْن. ويقال النّسبةُ إلى الأرض السَّهلة سُهْليٌّ. ويقال أسْهَلَ القومُ، إذا ركبوا السَّهل. ونهرٌ سَهِلٌ: فيه سِهْلَةٌ، وهو رملٌ ليس بالدُّقَاق. وسُهَيْلٌ: نجم.
القاموس المحيط:
السَّهْلُ، وككَتِفٍ كلُّ شيءٍ إلى اللين، والنِسْبَةُ سُهْلِيٌّ، بالضم، وقد سَهُلَ، ككَرُمَ، سَهالَةً.
وسَهَّلَهُ تَسْهيلاً: يَسَّرَه. والسَّهْلُ: الغُرابُ، و من الأرضِ: ضِدُّ الحَزْنِ، ج: سُهولٌ، وقد سَهُلَتْ، ككَرُمَ، سُهولَةً. وبعيرٌ سُهْلِيٌّ، بالضم: يَرْعَى فيه. وأسْهَلُوا: صاروا فيه. ورجُلٌ سَهْلُ الوجهِ: قَليلُ لَحْمِهِ. والسِهْلَةُ، بالكسر: تُرابٌ كالرَّمْلِ يَجيءُ به الماءُ. وأرضٌ سَهِلَةٌ، كفرِحَةٍ: كثيرَتُها، ونَهْرٌ سَهِلٌ. وأُسْهِلَ الرجُلُ، بالضم، و بَطْنُه، وأسْهَلَهُ الدَّواءُ: ألانَ بَطْنَهُ. وساهَلَهُ: ياسَرَهُ.
واسْتَسْهَلَهُ: عَدَّهُ سَهْلاً. وسُهَيْلٌ، كزُبيرٍ: حِصْنٌ بالأَنْدَلُسِ، ووادٍ بها أيضاً، ونَجْمٌ عندَ طُلوعِه تَنْضَجُ الفَواكِهُ ويَنْقَضِي القَيْظُ، وابنُ رافِعٍ، وابنُ عَمْرٍو الأَنْصارِيُّ، وابنُ بَيْضاءَ، وابنُ عامِرٍ، وابنُ عَمْرٍو القُرَشِيُّ، وابنُ عَدِيٍّ: صحابيُّونَ، وابنُ أبي حَزْمٍ، وابنُ أبي صالح: محدِّثانِ ضعيفانِ. وسَهْلٌ: عِشرونَ صحابيّاً، ومئَةُ محدِّثٍ. وسُهَيْلَةُ: كذَّابٌ، وفي المَثَلِ: " أكْذَبُ من سُهَيْلَةَ " . والسَّهُولُ، كصَبورٍ: المَشْوُ. وسَهْلَةُ: حصْنٌ بأبْيَنَ، واسمٌ، وباليمنِ: ناحيَةُ تُعْرَفُ بالسَّهْلَيْنِ. وبنُو سَهْلٍ: ة بِصَنْعاءَ. والتَّساهُلُ: التَّسامُحُ.
تاج العروس:
س ه ل
السَّهْلُ بالفتحِ والسَّهِلُ ككَتِفٍ : كُلُّ شَيْءٍ إلى اللِّينِ وقِلَّةِ الخُشُونَةِ كَما في الْمُحْكَمِ وأَنْشَدَ لِلْجَعْدِيِّ يَصِفُ سَحاباً :
حَتَّى إذا هَبَطَ الأَفْلاَجَ وانْقَطَعَتْ ... عنه الجَنُوبُ وحَلَّ الْغَائِطَ السَّهِلاَ قالَ : والنِّسْبَةُ إليه سُهْلِيٌّ بالضَّمِّ على غَيْرِ قِيَاسٍ وقد سَهْلَ ككَرُمَ سَهالَةً . وسَهَّلَهُ تَسْهِيلاً : يَسَّرَهُ وصَيَّرَهُ سَهْلاً وفي الدُّعاءِ : سَهَّلَ اللهُ عليْكَ الأَمْرَ ولك أي حَمَلَ مُؤْنَتَهُ عنك وخَفَّفَ عليك . والسَّهْلُ : الْغُرابُ . والسَّهْلُ مِنَ الأَرْضِ : ضِدُّ الْحَزْنِ وهوَ مِنَ الأَسْماءِ التي أُجْرِيَتْ مُجْرَى الظُّرُوفِ . ج : سُهُولٌ قالَ الله تَعالى : " تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِها قُصُوراً " وأَرْضٌ سَهْلَةٌ وقد سَهُلَتْ كَكَرُمَ سُهُولَةً جاءُوا بِهِ عَلى بِنَاءِ ضِدِّهِ وهو قَوْلُهم : حَزُنَتْ حُزُونَةً
وبَعِيرٌ سَهْلِيٌّ بالضَّمِّ : يَرْعَى فيهِ قالَ أبو عَمْرِو بنِ الْعَلاَءِ : يُنْسَبُ إلى الأَرْضِ السَّهْلَةِ : سُهْلِيٌّ بِضَمِّ السِّينِ وأَسْهَلُوا : صَارُوا فِيهِ ونَزَلُوهُ بعدَ ما كَانُوا نَازِلِينَ بالحَزْنِ ومنهُ حَديثُ رَمْيِ الْجِمارِ : ثُمَّ يأْخُذُ ذاتَ الشِّمالِ فيُسْهِلُ فَيَقُومُ مُسْتَقْبِلَ الْقِبْلَةِ أَرَادَ أنَّهُ يَصيرُ إلى بَطْنِ الْوَادِي
ورَجُلٌ سَهْلُ الْوَجْهِ عن اللِّحْيانِيِّ ولم يُفَسِّرْهُ قالَ ابنُ سِيدَه : وعِنْدِي أَنَّهُ يَعْنِي بذلكَ قَلِيل لَحْمِهِ وهوَ مِمَّا يُسْتَحْسَنُ وفي صِفَتِهِ صلى الله عليه وسلم : أَنَّهُ سَهْلُ الخَدَّيْنِ صَلْتُهُما أي سَائِلُ الخَدَّيْنِ غيرُ مُرْتَفِعِ الوَجْنَتَيْنِ . والسِّهْلُةُ بالكَسْرِ : تُرابٌ كالرَّمْلِ يَجِيءُ بهِ الْمَاءُ وأَرْضٌ سَهِلَةٌ كفَرِحَةٍ : كَثِيرَتُها فَإِذا قُلْتَ : سَهْلَةٌ فهيَ نَقِيضُ حَزْنَةٍ قالَ الأَزْهَرِيُّ : لَمْ أَسْمَعْ سَهِلَةً لِغَيْرِ اللَّيْثِ . وقالَ ابنُ الأَعْرابِيِّ : يُقالُ لِرَمْلِ البَحْرِ : السِّهْلَةُ هكذا قالَ بِكَسْرِ السِّينِ . وقالَ الجَوْهَرِيُّ : السِّهْلَةُ بالكسْرِ : رَمْلٌ ليسَ بالدَّقِيقِ وفي حديثِ أُمِّ سَلَمَةَ في مَقْتَلِ الحُسَيْنِ رَضِيَ اللهُ عنهما : إِنَّ جِبْرِيلَ عليْهِ السَّلامُ أَتّاهُ بِسِهْلَةٍ أو تُرابٍ أَحْمَرَ . قالَ ابنُ الأَثِيرِ : السِّهْلَةُ : رَمْلٌ خَشِنٌ ليسَ بالدُّقاقِ النَّاعِمِ . ونَهْرٌ سَهِلٌ ككَتِفٍ : ذو سِهْلَةٍ . وأَسْهِلَ الرَّجُلُ بالضَّمِّ وأُسْهِلَ بَطْنُهُ وأسْهَلَهُ الدَّواءُ : ألاَنَ بَطْنَهُ وهذا دَوَاءٌ مُسْهِلٌ . وسَاهَلَهُ مُسَاهَلَةً : ياسَرَهُ واسْتَسْهَلَهُ : عَدَّهُ سَهْلاً . وسُهَيْلٌ كزُبَيْرٍ : حِصْنٌ بالأَنْدَلُسِ إلَيْهِ نُسِبَ الإِمامُ أبو القاسِمِ عبدُ الرَّحمَنِ بنُ عبدِ اللهِ بنِ أبي الحسنِ الخَثْعَمِيُّ السُّهَيْلِيُّ مُؤَلِّفُ الرَّوْضِ الأُنُفِ وغيرِهِ وقالَ ابنُ الأَبَّارِ : بالْقُرْبِ مِنْ مَالَقَةَ سُمِّيَ بالكَوْكَبِ لأَنَّهُ لا يُرَى جَمِيعِ الأَنْدَلُسِ إلاَّ منه ماتَ بِمَرَّاكُشَ سنة 481
وسُهَيْلٌ : وَادٍ بِها أيْضاً . وسُهَيْلٌ : نَجْمٌ يَمَانِيٌّ عِنْدَ طُلُوعِهِ تَنْضَجُ الْفَواكِهُ ويَنْقَضِي الْقَيْظُ وقالَ الأَزْهَرِيُّ : سُهَيْلٌ كَوْكَبٌ لا يُرَى بِخُرَاسانَ ويُرَى بِالْعِراقِ وقالَ اللَّيْثُ : بَلَغَنَا أَنَّ سُهَيْلاً كانَ عَشَّاراً على طَرِيقِ الْيَمَنِ ظَلُوماً فمَسَخَهُ اللهُ كَوْكَباً وقال ابنُ كُنَاسَةَ : سُهَيْلٌ يُرَى بالحِجازِ وفي جَمِيعِ أَرْضِ العَرَبِ ولا يُرَى بِأَرْضِ أَرْمِينِيَةَ وبَيْنَ رُؤْيَةِ أَهْلِ الحِجَازِ سُهَيْلاً وبَيْنَ رُؤْيَةِ أَهْلِ الْعِراقِ إِيَّاهُ عِشْرُونَ يَوْماً قالَ الشاعِرُ :
" إذا سُهَيْلٌ مَطْلَعَ الشَّمْسِ طَلَعْ
" فابْنُ اللَّبُونِ الْحِقُّ والْحِقُّ جَذَعْ ويُقالُ : إِنَّهُ يَطْلُعُ عندَ نَتاجِ الإِبِلِ فِإِذا حَالَتِ السَّنَةُ تَحَوَّلَتْ أَسْنانُ الإِبِلِ . وسُهَيْلُ بنُ رَافِعِ بنِ أبي عَمْرِو بنِ عائِذِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ غَنْمِ بنِ مالِكِ بنِ النَّجَّارِ الأَنْصارِيُّ : بَدْرِيٌّ . وسُهَيْلُ بنُ عَمْرِو بنِ عَدِيٍّ الأَنْصارِيُّ قالَ ابنُ الكَلْبِيِّ : بَدْرِيٌّ قُتِلَ مع عَلِيٍّ بِصِفِّينَ رَضِيَ اللهُ عنهما
وسُهَيْلُ بنُ بَيْضاءَ وهي أُمُّهُ وأبوه وَهْبُ بنُ رَبيعَةَ القُرَشِيُّ الفِهْرِيُّ . وسُهَيْلُ بنُ عَامِرِ بنِ سَعْدٍ الأَنْصَارِيُّ قُتِلَ يَوْمَ بِئْرِ مَعُونَةَ . وسُهَيْلُ بنُ عَمْرِو بنِ عَبْدِ شَمْسِ بنِ عَبْدِ وَدٍّ العامِرِيُّ أبو يَزِيدَ الْقُرَشِيُّ أَحَدُ أَشْرَافِ قُرَيْشٍ وخُطَبائِهِم وكان أَعْلَمَ الشَّفَةِ . وسُهَيْلُ بنُ عَدِيٍّ الأَزْدِيُّ حَلِيفُ بني عَبْدِ الأَشْهَلِ قُتِلَ يَوْمَ الْيَمامَةِ . صَحابِيُّونَ رَضِيَ الله عنهم . وفَاتُهُ : سُهَيْلُ بنُ الحَنْظَلِيَّةِ العَبْشَمِيُّ وسُهَيْلُ بنُ خَلِيفَةَ أبو سُوِيَّةَ الْمِنْقَرِيُّ وسُهَيْلُ بنُ عُبَيْدِ بنِ النُّعْمانِ : لهم صُحْبَةٌ . وسَبَقَ للمُصَنِّفِ : سُهَيْلُ بنُ عُمْرٍو الجُمَحِيُّ في المُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهم تَبَعاً للصَّاغَانِيُّ ولم أجِدْ لَهُ ذِكْراً في مَعَاجِمِ الصَّحابَةِ وتقدَّم الكلامُ عليْهِ هناك . وسُهَيْلُ بنُ أبي حَزْمٍ مِهْرَانُ الْقُطَيْعِيُّ أبو بكرٍ عن أبي عِمْرَانَ الجَوْنِيِّ وثَابِتٍ وعنه بِشْرُ بنُ الوَلِيدِ وهُدْبَةُ قال أبو حاتِمٍ وجَماعَةٌ : ليس بالْقَوِيِّ و سُهَيْلُ بنُ أبي صَالِحٍ السَّمَّانُ أبو يَزِيدَ عن أبيهِ وابنِ المُسَيَّبِ وعنهُ شُعْبَةُ والحَمَّادانِ وعليُّ بنُ عاصِم قالَ ابنُ مَعِينٍ : ليسَ بِحُجةٍ وقالَ أبو حاتِمٍ : لا نَحْتَجُّ به وَوَثَّقَهُ نَاسٌ أَخْرَجَ حديثَهُ مُسْلِمٌ والبُخارِيُّ مَقْرُوناً تُوُفِّيَ سنة 124 : مُحَدِّثانِ ضَعِيفَانِ
وفَاتَهُ في الضُّعَفاءِ : سُهَيْلُ بنُ خَالِدٍ العَبْدِيُّ وسُهَيْلُ بنُ بَيَانٍ وسُهَيْلُ بنِ ذَكْوَانَ وسُهَيْلُ بنُ أبي فَرْقَدٍ وسُهَيْلُ ابنُ عُمَيْرٍ الأَخِيرُ مَجُهُولٌ . وسَهْلٌ : عِشْرُونَ صَحابِيّاً وهم : سَهْلُ بنُ سَعْدٍ وسَهْلُ بنُ بَيْضاءَ وسَهْلُ بنُ الْحارِثِ وسَهْلُ بنُ أبي حَثْمَةَ وسَهْلُ بنُ حِمَّانَ وسَهْلُ بنُ الحَنْظَلِيَّة وسَهْلُ بنُ حُنَيْفٍ وسَهْلُ ابنُ رَافِع بنِ خَدِيجٍ وسَهْلُ بنُ رَافِعِ بنِ أَبي عَمْرٍو وسَهْلُ بنُ الرَّبِيعِ وسَهْلُ ابنُ رُومِيٍّ وسَهْلُ بنُ سَعْدِ بنِ مالِكٍ وسَهْلُ بنُ أبي سَهْلٍ وسَهْلُ بنُ صَخْرٍ وسَهْلُ بنُ َأبي صَعْصَعَةَ وسَهْلُ مَوْلَى بني ظَفَرٍ وسَهْلُ بنُ عَامِرٍ وسَهْلُ بنُ عَتِيكٍ الأَنْصَارِيُّ وسَهْلُ ابنُ عَدِيٍّ الأَنْصارِيُّ فهؤلاء عِشْرُونَ . وفَاتَهُ : سَهْلُ بنُ عَدّيٍّ الخَزْرَجِيُّ وسَهْلُ بنُ عَمْرٍو النَّجَّارِيُّ وسَهْلُ بنُ عَمْرٍو القُرَشِيُّ وسَهْلُ بنُ عَمْرٍو الْحارِثِيُّ وسَهْلُ بنُ قَرَظَةَ وسَهْلُ بنُ قَيْسٍ الأَنْصارِيُّ وسَهْلُ بنُ قَيْسٍ المُزَنِي وسَهْلُ بنُ مالكٍ وسَهْلُ بنُ مَنْجَابٍ وسَهْلُ بنُ يُوسُفَ فهؤلاء أَحَدَ عَشَر نَفْساً لهم صُحْبَةٌ أيضاً رَضِيَ اللهُ عنهم أَجمَعِينَ . وسَهْلٌ : مِائةُ مُحَدِّثٍ : فَمِنَ التَّابِعينَ : سَهْلُ بنُ أبي أُمَامَةَ وسَهْلُ بنُ مُعَاذٍ وسَهْلٌ أبو مِحْجَنٍ وسَهْلُ أبو الأَسَدِ وسَهْلُ بنُ ثَعْلَبَةَ وسَهْلُ بنُ حَارِثَةَ . ومِنْ أَتْباعِهِم : سَهْلُ بنُ عُقَيْلٍ وسَهْلُ بنُ أَسَدٍ وسَهْلُ بنُ محمدٍ وسَهْلُ بنُ صَدَقَةَ وسَهْلُ بنُ أبي الصَّلْتِ وسَهْلُ بنُ أَسْلَمَ وسَهْلُ ابنُ أبي سَهْلٍ وسَهْلُ بنُ يُوسُفَ . ومِنْ دُونِهِمْ من المُحَدِّثينِ : سَهْلُ بنُ بَكَّارٍ أبو بِشْرٍ البَصْرِيُّ المَكْفُوفُ وسَهْلُ بنُ تَمَّامِ بنِ بَزِيعٍ وسَهْلُ بنُ حَمَّادٍ الدَّلاَّلُ وسَهْلُ بنُ زَنْجَلَةَ الرَّازِيُّ وسَهْلُ بنُ صالِحٍ الأَنْطاكِيُّ وسَهْلُ بنُ صُقَيْرٍ الخِلاَطِيُّ وسَهْلُ بنُ عُثْمَانَ العَسْكَرِيُّ الحافِظُ وسَهْلُ بنُ محمدٍ العَسْكَريُّ وسَهْلُ بنُ محمدٍ أبو حاتِمٍ السِّجِسْتَانِيُّ وسَهْلُ بنُ هاشِمٍ بِدِمَشْقَ وسَهْلُ بنُ عبدِ اللهِ التَّسْتُرِيُّ . ومِمَّن تُكُلِّمِ فيه : سَهْلُ بنُ عامِرٍ البَجَلِيُّ وسَهْلُ بنُ عَمَّارٍ وسَهْلُ بنُ قَرِينٍ وسَهْلُ بنُ يَزِيدَ وسَهْلٌ الفَزَارِيُّ وسَهْلٌ أبو حَرِيزٍ وسَهْلٌ الأَعرابِيُّ وسَهْلُ بنُ خَاقَانَ وسَهْلُ ابنُ عَلِيِّ وسَهْلُ بنُ تَمَّامٍ . وغيرُ هؤلاءِ مِمَّن اسْمُ أبيهِ أو جَدِّهِ سَهْلٌ أو سُهَيْلٌ أو سَهْلَةُ مِمَّن لهم تَراجِمُ في التَّوارِيخِ وكُتُبِ الحَدِيثِ ليسَ هذا مَحَلُّ اسْتِقصائِهِم . وسُهَيْلَةُ كجُهَيْنَةَ : كَذَّابٌ وفي الْمَثَلِ : أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ قالَ ألص أغانيُّ : وقيلَ : هي الرِّيحُ . والسَّهُولُ : كصَبُور : المَشُوُّ كما في العُبابِ . وسَهْلَةُ : حِصْنٌ بِأَبْيَنَ . وسَهْلَةُ : اسْمُ رَجُلٍ . وبِالْيَمَنِ ناحِيَةٌ تُعْرَفُ بالسَّهْلَيْنِ . وبَنُو سَهْلٍ : ة بِصَنْعَاءَ في نَواحِيها . والتَّسَاهُلُ : التَّسامُحُ
ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : أسْهَلُوا : اسْتَعْمَلُوا السُّهُولَةَ مَعَ النَّاسِ وأَحْزَنُوا : اسْتَعْمَلُوا الحَزْنَ مَعَ النَّاسِ قالَ لَبِيدٌ رَضِيَ اللهُ تَعالَى عنه :
" فإِنْ يُسْهِلُوا فالسَّهْلُ حَظِّي وطُرْقَتِيوإِنْ يُحْزِنُوا أَرْكَبْ بِهِمْ كُلَّ مَرْكَبِ وفي الحديثِ : مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ فَقَدِ اسْتَهَلَّ مَكَانَهُ في جَهَنَّمَ . ورَجُلٌ سَهْلُ الْخُلُقِ : سَهْلُ الْمَقادَةِ
وكَلامٌ فيهِ سُهُولَةٌ وهو سَهْلُ المَأْخَذِ وهو مَجازٌ . وسَهْلَوَيْهِ : جَدُّ أبي بَكْرٍ محمدِ بنِ أَحمدَ بنِ سَعْدٍ السَّرْخَسِيِّ السَّهْلَوِيِّ المُحَدِّثِ . وأبو سَهْلٍ البُرْسَانِيُّ اسْمُهُ : كَثِيرُ ابنُ زِيَادٍ رَوَى عن مُسَّةَ الأَزْدِيَّةَ وعنهُ عليُّ بنُ عَبدِ الأَعْلَى . وأبو سَهْلٍ عن ابنِ عُمَرَ وعنهُ دَاوُدُ بنُ سُلَيْكٍ السَّعْدِيُّ
وأبو سَهْلَةَ الأَنْصارِيُّ لهُ صُحْبَةٌ . وأبو سَهْلَةَ مَوْلَى عُثْمانَ عَنْهُ وعنه قَيْسُ بنُ أبي حازِمٍ
وأبو سُهَيْلِ بنِ مالِكٍ الأَصْبَحِيُّ اسْمُهُ : نَافِعٌ عَمُّ سِيِّدِنا مالِك بنِ أَنَسٍ رَوَى عن أبيهِ وعنهُ مالِكٌ . والسَّهَلِيُّونَ بالضَّمِّ : جَماعَةٌ في طَيٍّءٍ ذَكَرَهُم الرُّشَاطِيُّ . وأمَّا قَوْلُ عُمَرَ بنِ أبي رَبِيعَةَ :
أيُّهَا الْمُنْكِحُ الثُّرَيَّا سُهَيْلاً ... عَمْرَكَ اللهُ كيفَ يَلْتَقِيَانِ فهو سُهَيْلُ بنُ عبدِ الرَّحْمَنِ بنِ عَوْفٍ

##### Türkçe

سهل
**سَهُلَ** - **يَسْهُلُ** - **سَهْل** - **سُهُوْل**
**سَهُلَ - يَسْهُلُ** + mekân veya iş: kolay olur: ondan geçiş ve onu aşma, engeller veya mâni‘ler olmaksızın yumuşak olur: üzerinde yürümeyi engelleyen çıkıntılardan, pürüzlülükten ve engellerden hâlî olur
**سَهُلَ - يَسْهُلُ** + mekân: arazi düz, tesviye edilmiş olur; onda ne dağ ne yükseltiler ne de vadiler vardır; böylece onu aşmak, meşakkat veya yorgunluk olmaksızın mümkün olur
**سَهُلَ - يَسْهُلُ** + iş: onu yapmak, meşakkat veya çaba olmaksızın yumuşak olur
**سَهْل**: “فـَعـْل” vezni üzere: fiil ismi **سَهُلَ - يَسْهُلُ**: ve yine **سَهُلَ - يَسْهُلُ** fiiliyle olan şey: dağ ve yükseltiler ve vadiler bulunmayan, düz ve tesviye edilmiş arazi
**سُهُوْل**: “**سَهْل**”in çoğulu

Lafız, “şeyin düz ve tesviye edilmiş kısmını beyan etme; pürüzlü, çıkıntılı ve engebeli olanın zıddı” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**قَرْطَسَ - يُقَرْطِسُ**، **صَحَفَ - يَصْحُفُ**، **طَحَا - يَطْحُو** (**طَحَى - يَطْحَى**)، **دَحَا - يَدْحُو** (**دَحَى - يَدْحَى**)، **سَطَحَ - يَسْطَحُ**، **سَهُلَ - يَسْهُلُ**

sahl - suhûl
	﴿Ve hatırlayın: Âd’dan sonra sizi halifeler kıldığı ve sizi yeryüzünde yerleştirdiği vakti; onun **سُهُول**’ünden köşkler ediniyor ve dağları evler olarak oyuyorsunuz; öyleyse Allah’ın nimetlerini hatırlayın ve yeryüzünde bozguncular olarak azgınlık etmeyin (74)﴾ el-A‘râf

Muhtâr es-Sıhâh
● [**سهل**] س ه ل: **السَّهْلُ** dağın zıddıdır; ve **أرض سَهْلَةٌ**; ve sahl’e nisbet **سَهْلِيٌّ** (ötre ile), kıyasa aykırı olarak; ve **أسْهَلَ القوم**: sahl’e yöneldiler; ve **رجل سَهْلُ الخلق**; ve **السُّهُولةُ** **الحزونة**’nin zıddıdır; ve yer, ötre ile **سَهُلَ**: **سُهُولةً**; ve **أسْهَلَ الدواء**: tabiatı; ve **التَّسْهيلُ**: kolaylaştırma; ve **التَّسَاهل**: müsamaha; ve **اسْتَسْهَلَ الشيء**: onu kolay saydı; ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldız.

Mu‘cem el-Ferâid el-Kur’âniyye:
س هـ ل
“**سُهُولِهَا**”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**وَبَوَّأَكُمْ فِي الأَرْضِ تَتَّخِذُونَ مِنْ سُهُولِهَا قُصُوراً**” (74) el-A‘râf.
**السَّهْلُ**: dağın zıddı; ve **السهولة** zorluğun zıddıdır.

er-Râgıb
sahl
- **السهل**: **الحزن**’in zıddı; çoğulu **سهول**; Yüce Allah dedi ki: ﴿**تتخذون من سهولها قصورا**﴾ [el-A‘râf/74]; ve **أسهل**: sahl’de bulundu; ve **رجل سهلي**: sahl’e nisbetli; ve **نهر سهل**; ve **رجل سهل الخلق**; ve **حزن الخلق**; ve **سهيل**: bir yıldız.

Lisân özeti
1. **السَّهْلُ**: **الحَزْن**’in karşıtı; ona nisbet **سُهْلِيٌّ**. Ve **نَهَرٌ سَهِلٌ**: **سِهْلَةٍ** sahibi. Ve **السُّهولة**: **الحُزُونة**’nin zıddı
2. Ve yer, ötre ile **سَهُل**. İbn Sîde: **السَّهْلُ** her şeyin yumuşaklığa ve pürüzlülüğün azlığına (yakın olanı)dır,
3. Ve **سَهُلَ**: **سُهولةً**. Ve **سَهَّله**: onu **سَهْلاً** kıldı. **قد سَهُلَتْ سُهولةً**
4. Ve yerden **السَّهْل**: **الحَزن**’in karşıtı,
5. **أَسْهَلَ يُسْهِل**: yerden **السَّهْل**’e vardığı zaman; o, **الحَزن**’in zıddıdır; muradı: vadi tabanına vardığıdır.
6. Ve **أَسْهَلوا**: insanlarla **السُّهولة**yi kullandıkları zaman; ve **أَحْزَنوا**: **الحُزونة**yi kullandıkları zaman;
7. Ve **التسهيل**: kolaylaştırma. Ve **التَّساهُل**: müsamaha. Ve **اسْتَسْهَلَ الشيءَ**: onu kolay saydı.
8. Ve **إِسْهالُ البَطْن**: **الخِلْفَة** gibidir; ve adam **أُسْهِل** oldu ve karnı **أُسْهِل** oldu; ve ilâç onu **أَسْهَله**; ve **إِسْهالُ البطن**: bir ilâcın onu **يُسْهِله** olmasıdır; ve ilâç tabiatını **أَسْهَل** etti.

Lisânü’l-‘Arab
● - sahl: **السَّهْلُ**: **الحَزْن**’in karşıtı; ona nisbet **سُهْلِيٌّ**. Ve **نَهَرٌ سَهِلٌ**: **سِهْلَةٍ** sahibi. Ve **السُّهولة**: **الحُزُونة**’nin zıddı; ve yer, ötre ile **سَهُل**. İbn Sîde: **السَّهْلُ** her şeyin yumuşaklığa ve pürüzlülüğün azlığına (yakın olanı)dır; ona nisbet **سُهْلِيٌّ**, ötre ile, kıyasa aykırı olarak. Ve **السَّهِلُ**: **السَّهْل** gibi; el-Ca‘dî bir bulutu vasfederek dedi ki:
     حتى إِذا هَبَط الأَفْلاحَ وانْقَطَعَتْ
     عنه الجَنوبُ، وحَلَّ الغائطَ السَّهِلا
Ve **سَهُلَ**: **سُهولةً**. Ve **سَهَّله**: onu **سَهْلاً** kıldı. Ve duada: **سَهَّل اللهُ عليك الأَمرَ**: yani onun külfetini senden taşıdı ve sana hafifletti. Ve yerden **السَّهْل**: **الحَزن**’in karşıtı; o, zarf gibi yürütülen isimlerdendir; çoğulu **سُهول**. Ve **أَرض سَهْلة**; ve **سَهُلَتْ**: **سُهولةً**; onu zıddının binası üzere getirdiler; o da onların “**حَزُنَتْ حُزُونةً**” sözüdür. Ve **أَسْهَلَ القومُ**: **السَّهْل**’de oldular. Ve **أَسْهَلَ القومُ**: **الحَزْن**’de konaklıyor iken sonra **السَّهْل**’e indikleri zaman. Ve cemreleri taşlama hadîsinde: “sonra sol tarafı alır da **فيُسْهِل**; böylece kıbleye yönelmiş olarak durur”; **أَسْهَلَ يُسْهِل**: yerden **السَّهْل**’e vardığı zaman; o, **الحَزْن**’in zıddıdır; muradı: vadi tabanına vardığıdır. Ve **أَسْهَلوا**: insanlarla **السُّهولة**yi kullandıkları zaman; ve **أَحْزَنوا**: **الحُزونة**yi kullandıkları zaman; Lebîd dedi ki:
     فإِن يُسْهِلوا فالسَّهْلُ حَظِّي وطُرْقَتي،
     وإِن يُحْزِنوا أَرْكَبْ بهم كُلَّ مَرْكَب
Ve Ghaylân er-Rab‘î bir at yarışını vasfederek dedi ki:
     وأَسْهَلوهُنَّ دُقاقَ البَطْحا
Muradı ancak: **أَسْهَلوا** onlarla **في دُقاق البطحاء**; harfi hazfetti ve ulaştırdı. Ve **بعيرٌ سُهْليٌّ**: **السُّهولة**de otlar. Ve **التسهيل**: kolaylaştırma. Ve **التَّساهُل**: müsamaha. Ve **اسْتَسْهَلَ الشيءَ**: onu kolay saydı. Ve hadîste: “Kim bana kasten yalan söylerse, cehennemden yerini **اسْتَهَلَ** etmiştir”; yani cehennemden bir **سَهْل** yer edinmiş ve yerleşmiştir; o, **السَّهْل**’den **افْتَعَل** babındandır; cehennemde **سَهْل** yoktur; Allah bizi rahmetiyle ondan korusun. Ve **رَجُلٌ سَهْلُ الوجه**; el-Lihyânî’den, onu açıklamadı; İbn Sîde dedi ki: bence bununla murad, etinin azlığıdır; o da beğenilen şeydir. Ve onun sıfatında, صلى الله عليه وسلم: onun **سَهْل الخَدَّين صَلْتُهُما** olduğu; yani yanakları akıcı, elmacık kemikleri yüksek olmayan. Ve **رَجُلٌ سَهْلُ الخُلُق**.
Ve **السِّهْلة** ve **السِّهْل**: suyun getirdiği, kum gibi bir toprak. Ve **أَرض سَهِلةٌ**: **السِّهْلة**si çok olan; fakat **سَهْلة** dediğin zaman, o **حَزْنة**’nin karşıtıdır. Ebû Mansûr dedi ki: Leys’ten başkası için **سَهِلة** işitmedim. İbnü’l-A‘râbî: deniz kumuna **السِّهْلة** denir; işte böyle dedi; sîn’in kesresiyle. Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’: **الأَرض السَّهْلة**’ye nisbet **سُهْلِيٌّ**, sîn’in ötrelisiyle. el-Cevherî: **السِّهْلة**, sîn’in kesresiyle, incecik olmayan bir kumdur. Ümmü Seleme’nin Hüseyin’in öldürülmesi hakkındaki hadîsinde, عليه السلام: Cebrâil’in, عليه السلام, ona bir **سِهْلة** yahut kırmızı bir toprak getirdiği; **السِّهْلة**: ince yumuşak olmayan, incecik olmayan kaba bir kumdur.
Ve **إِسْهالُ البَطْن**: **الخِلْفَة** gibidir; ve adam **أُسْهِل** oldu ve karnı **أُسْهِل** oldu; ve ilâç onu **أَسْهَله**; ve **إِسْهالُ البطن**: bir ilâcın onu **يُسْهِله** olmasıdır; ve ilâç tabiatını **أَسْهَل** etti. Ve **السَّهْل**: kargadır.
Ve **سَهْلٌ** ve **سُهَيْلٌ**: iki isimdir. Ve **سُهَيْلٌ**: Yemenî bir yıldızdır. el-Ezherî: **سُهَيْلٌ** Horasan’da görülmeyen, Irak’ta görülen bir yıldızdır; Leys dedi ki: bize ulaştı ki **سُهَيْلاً** Yemen yolunda zalim bir aşşâr (öşürcü) idi; Allah onu bir yıldıza çevirdi. Ve İbn Kunâse dedi ki: **سُهَيْلٌ** Hicaz’da ve Arap diyarının tamamında görülür; **أَرمِينِيَة** diyarında görülmez,

**سُهَيْلاً**’ı Hicaz ehlinin görmesi ile Irak ehlinin onu görmesi arasında yirmi gün vardır; şair dedi ki:
Eğer **سُهَيْلٌ** güneşin doğuş yerinde doğarsa,
o vakit süt devesinin yavrusu **الحِقُّ**tur, **الحِقُّ** da **جَذَعْ** olur.
Ve denilir ki: O, develerin doğumu sırasında doğar; yıl dönüp dolaşınca develerin yaşları değişir.

مقاييس اللغة:
(**سهل**) **السين** ve **الهاء** ve **اللام** tek bir asıldır; yumuşaklığa ve sertliğin zıddına delâlet eder. **السَّهْل**: **الحَزْن**’in zıddıdır. Ve denilir: düz araziye nisbet **سُهْلِيٌّ**dur. Ve denilir: kavim **أسْهَلَ** etti; yani düzlüğe bindi(ler)ği zaman. Ve **نهرٌ سَهِلٌ**: onda **سِهْلَةٌ** vardır; o, ince olmayan bir kumdur. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

القاموس المحيط:
**السَّهْلُ**, ve **كَكَتِفٍ** (vezninde): yumuşaklığa meyleden her şey; nisbet **سُهْلِيٌّ**dur, (sîn) ötreli; ve **سَهُلَ**, **ككَرُمَ** (gibi), **سَهالَةً** (olarak).
Ve **سَهَّلَهُ تَسْهيلاً**: onu kolaylaştırdı. Ve **السَّهْلُ**: kargadır. Ve yerden: **ضِدُّ الحَزْنِ**; çoğulu: **سُهولٌ**; ve **سَهُلَتْ**, **ككَرُمَ** (gibi), **سُهولَةً** (olarak). Ve **بعيرٌ سُهْلِيٌّ**, (sîn) ötreli: onda otlar. Ve **أسْهَلُوا**: onda oldular. Ve **رجُلٌ سَهْلُ الوجهِ**: eti az olandır. Ve **السِهْلَةُ**, kesre ile: suyun getirdiği, kum gibi bir topraktır. Ve **أرضٌ سَهِلَةٌ**, **كفرِحَةٍ** (gibi): çoğu (böyledir); ve **نَهْرٌ سَهِلٌ**. Ve **أُسْهِلَ الرجُلُ**, ötre ile, ve karnı; ve **أسْهَلَهُ الدَّواءُ**: karnını yumuşattı. Ve **ساهَلَهُ**: onunla kolaylık gösterdi.
Ve **اسْتَسْهَلَهُ**: onu kolay saydı. Ve **سُهَيْلٌ**, **كزُبيرٍ** (gibi): Endülüs’te bir kaledir; ve orada bir vadi de; ve doğuşu sırasında meyvelerin olgunlaştığı ve yaz sıcağının sona erdiği bir yıldızdır; ve İbn Râfi‘, ve Ensârî İbn ‘Amr, ve İbn Beydâ, ve İbn ‘Âmir, ve Kureyşî İbn ‘Amr, ve İbn ‘Adiyy: sahâbîlerdir; ve İbn Ebî Hazm, ve İbn Ebî Sâlih: zayıf iki muhaddistir. Ve **سَهْلٌ**: yirmi sahâbî ve yüz muhaddistir. Ve **سُهَيْلَةُ**: bir yalancıdır; ve meselde: “**أكْذَبُ من سُهَيْلَةَ**”. Ve **السَّهُولُ**, **كصَبورٍ** (gibi): kızartmadır. Ve **سَهْلَةُ**: Ebyen’de bir kaledir; ve bir isimdir; ve Yemen’de **السَّهْلَيْنِ** diye bilinen bir nahiyedir. Ve **بنُو سَهْلٍ**: San‘â’da (bir yer/kol). Ve **التَّساهُلُ**: **التَّسامُحُ**tur.

تاج العروس:
س ه ل
**السَّهْلُ** fetha ile ve **السَّهِلُ** **كَكَتِفٍ** (vezninde): **الْمُحْكَم**’de olduğu üzere, yumuşaklığa ve pürüzlülüğün azlığına meyleden her şeydir. Ve Câ‘dî’den, bir bulutu vasfederken, şu beyit okunmuştur:
... ta ki **الأَفْلاَجَ**’a indiğinde ve ... ondan **الجَنُوبُ** kesildiğinde ve alçak, düz çukurluğu çözdüğünde: **السَّهِلاَ**
Dedi ki: ona nisbet, kıyasa aykırı olarak, (sîn) ötreli **سُهْلِيٌّ**dur; ve **سَهْلَ** **ككَرُمَ** (gibi) **سَهالَةً** (olarak). Ve **سَهَّلَهُ تَسْهِيلاً**: onu kolaylaştırdı ve onu kolay kıldı. Ve duada: “**سَهَّلَ اللهُ عليْكَ الأَمْرَ**” ve senin için; yani onun yükünü senden taşıdı ve sana hafifletti. Ve **السَّهْلُ**: kargadır. Ve yerden **السَّهْلُ**: **الْحَزْنِ**’in zıddıdır; ve zarf gibi yürütülen isimlerdendir. Çoğulu: **سُهُولٌ**. Yüce Allah dedi ki: “**تَتَّخِذُونَ مِن سُهُولِها قُصُوراً**”. Ve **أَرْضٌ سَهْلَةٌ**; ve **سَهُلَتْ** **كَكَرُمَ** (gibi) **سُهُولَةً** (olarak); onu zıddının binası üzere getirdiler; bu da onların “**حَزُنَتْ حُزُونَةً**” sözüdür.
Ve **بَعِيرٌ سَهْلِيٌّ** (sîn) ötreli: onda otlar. Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’ dedi ki: düz araziye nisbet edilir: (sîn) ötreli **سُهْلِيٌّ**. Ve **أَسْهَلُوا**: onda oldular ve ona indiler; daha önce **الحَزْنِ**’de konaklıyor iken. Ve ondan, cemreleri atma hadisi: “Sonra sol tarafı alır da **فيُسْهِلُ**; sonra kıbleye yönelmiş olarak ayakta durur”; onunla, vadi tabanına varmayı murad etti.
Ve **رَجُلٌ سَهْلُ الْوَجْهِ**: Lihyânî’den; onu açıklamadı. İbn Sîde dedi ki: Bana göre bununla, etinin azlığını kastediyor; bu, beğenilen şeylerdendir. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: onun **سَهْلُ الخَدَّيْنِ** olduğu; **صَلْتُهُما**; yani yanakları akıcı, elmacık kemikleri yüksek olmayan. Ve **السِّهْلُةُ** kesre ile: suyun getirdiği, kum gibi bir topraktır. Ve **أَرْضٌ سَهِلَةٌ** **كفَرِحَةٍ** (gibi): çoğu (böyledir); artık “**سَهْلَةٌ**” dediğinde, o **حَزْنَةٍ**’nin nakîzidir. Ezherî dedi ki: Leys’ten başkası için **سَهِلَةً** işitmedim. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: deniz kumuna **السِّهْلَةُ** denir; böyle dedi; (sîn) kesreli. Cevherî dedi ki: **السِّهْلَةُ** kesre ile: ince olmayan bir kumdur. Ümmü Seleme’nin, Hüseyin’in (Allah onlardan razı olsun) öldürülmesi hakkındaki hadisinde: “Cebrâil (aleyhi’s-selâm) ona **بِسِهْلَةٍ** yahut kırmızı bir toprak getirdi.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **السِّهْلَةُ**: ince yumuşak **الدُّقاق** olmayan kaba bir kumdur. Ve **نَهْرٌ سَهِلٌ** **كَكَتِفٍ** (vezninde): **ذو سِهْلَةٍ**. Ve **أَسْهِلَ الرَّجُلُ** ötre ile; ve **أُسْهِلَ بَطْنُهُ**; ve **أسْهَلَهُ الدَّواءُ**: karnını yumuşattı; ve bu, **دَوَاءٌ مُسْهِلٌ**dür. Ve **سَاهَلَهُ مُسَاهَلَةً**: onunla kolaylık gösterdi. Ve **اسْتَسْهَلَهُ**: onu kolay saydı. Ve **سُهَيْلٌ كزُبَيْرٍ**: Endülüs’te bir kaledir; ona nisbetle, **الرَّوْضِ الأُنُفِ** ve başkasının müellifi imam Ebü’l-Kâsım Abdurrahman b. Abdullah b. Ebî’l-Hasen el-Has‘amî es-**السُّهَيْلِيُّ** nisbet edildi. İbnü’l-Ebbâr dedi ki: Mâleka’ya yakın; yıldızla adlandırıldı; çünkü bütün Endülüs’te ondan başka yerden görülmez; 481 yılında Merrâkeş’te öldü.
Ve **سُهَيْلٌ**: orada bir vadi de. Ve **سُهَيْلٌ**: Yemenî bir yıldızdır; doğuşu sırasında meyveler olgunlaşır ve yaz sıcağı sona erer. Ezherî dedi ki: **سُهَيْلٌ** Horasan’da görülmeyen, Irak’ta görülen bir yıldızdır. Leys dedi ki: Bize ulaştı ki **سُهَيْلٌ**, Yemen yolunda zalim bir öşürcü idi; Allah onu bir yıldıza çevirdi. İbn Kunâse dedi ki: **سُهَيْلٌ** Hicaz’da ve Arap diyarının tamamında görülür; Ermeniye diyarında görülmez. Ve Hicaz ehlinin **سُهَيْلاً** görmesi ile Irak ehlinin onu görmesi arasında yirmi gün vardır; şair dedi ki:
“Eğer **سُهَيْلٌ** güneşin doğuş yerinde doğarsa,
o vakit süt devesinin yavrusu **الْحِقُّ**tur, **الْحِقُّ** da **جَذَعْ** olur.”
Ve denilir: O, develerin doğumu sırasında doğar; yıl dönüp dolaşınca develerin yaşları değişir. Ve **سُهَيْلُ بنُ رَافِعِ بنِ أبي عَمْرِو بنِ عائِذِ بنِ ثَعْلَبَةَ بنِ غَنْمِ بنِ مالِكِ بنِ النَّجَّارِ الأَنْصارِيُّ**: Bedir ehlindendir. Ve **سُهَيْلُ بنُ عَمْرِو بنِ عَدِيٍّ الأَنْصارِيُّ**; İbnü’l-Kelbî dedi ki: Bedir ehlindendir; Ali ile birlikte Sıffîn’de öldürüldü; Allah onlardan razı olsun.
Ve **سُهَيْلُ بنُ بَيْضاءَ**; o onun annesidir; babası **وَهْبُ بنُ رَبيعَةَ القُرَشِيُّ الفِهْرِيُّ**’dir. Ve **سُهَيْلُ بنُ عَامِرِ بنِ سَعْدٍ الأَنْصَارِيُّ**: Bi’r Ma‘ûne günü öldürüldü.

Ve **سُهَيْلُ بنُ عَمْرِو بنِ عَبْدِ شَمْسِ بنِ عَبْدِ وَدٍّ** el-**العامِرِيُّ** Ebû **يَزِيدَ** el-**الْقُرَشِيُّ**: **قُرَيْشٍ**’in eşraflarından ve hatiplerindendi; ve “dudak” bakımından en bilgili idi. Ve **سُهَيْلُ بنُ عَدِيٍّ** el-**الأَزْدِيُّ**: **بني عَبْدِ الأَشْهَلِ**’in halîfi; **يَوْمَ الْيَمامَةِ** günü öldürüldü. Sahâbîlerdir; Allah onlardan razı olsun. Ve onun kaçırdığı: **سُهَيْلُ بنُ الحَنْظَلِيَّةِ** el-**العَبْشَمِيُّ** ve **سُهَيْلُ بنُ خَلِيفَةَ** Ebû **سُوِيَّةَ** el-**الْمِنْقَرِيُّ** ve **سُهَيْلُ بنُ عُبَيْدِ بنِ النُّعْمانِ**: bunların sohbeti vardır. Ve musannif için daha önce geçti: **سُهَيْلُ بنُ عُمْرٍو** el-**الجُمَحِيُّ**, **المُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهم**’de, **الصَّاغَانِيُّ**’ye tâbi olarak; ve onun için sahâbe mu‘cemlerinde bir zikre rastlamadım; ve onun hakkında söz orada geçti. Ve **سُهَيْلُ بنُ أبي حَزْمٍ** **مِهْرَانُ** el-**الْقُطَيْعِيُّ** Ebû Bekir: Ebû **عِمْرَانَ** el-**الجَوْنِيِّ**’den ve **ثَابِتٍ**’ten; ondan da **بِشْرُ بنُ الوَلِيدِ** ve **هُدْبَةُ** (rivayet etti). Ebû Hâtim ve bir cemaat dedi ki: güçlü değildir. Ve **سُهَيْلُ بنُ أبي صَالِحٍ** es-**السَّمَّانُ** Ebû **يَزِيدَ**: babasından ve **ابنِ المُسَيَّبِ**’den; ondan da **شُعْبَةُ** ve iki **الحَمَّادانِ** ve **عليُّ بنُ عاصِم** (rivayet etti). İbn Ma‘în dedi ki: hüccet değildir. Ebû Hâtim dedi ki: onunla ihticâc etmeyiz. Bir takım kimseler onu sika saydı; hadisini **مُسْلِمٌ** ve **البُخارِيُّ** makrûn olarak çıkardı. 124 senesinde vefat etti: zayıf iki muhaddis.

Ve onun zayıflar kısmında kaçırdığı: **سُهَيْلُ بنُ خَالِدٍ** el-**العَبْدِيُّ** ve **سُهَيْلُ بنُ بَيَانٍ** ve **سُهَيْلُ بنِ ذَكْوَانَ** ve **سُهَيْلُ بنُ أبي فَرْقَدٍ** ve **سُهَيْلُ ابنُ عُمَيْرٍ**; sonuncusu meçhuldür. Ve **سَهْلٌ**: yirmi sahâbî; onlar: **سَهْلُ بنُ سَعْدٍ** ve **سَهْلُ بنُ بَيْضاءَ** ve **سَهْلُ بنُ الْحارِثِ** ve **سَهْلُ بنُ أبي حَثْمَةَ** ve **سَهْلُ بنُ حِمَّانَ** ve **سَهْلُ بنُ الحَنْظَلِيَّة** ve **سَهْلُ بنُ حُنَيْفٍ** ve **سَهْلُ ابنُ رَافِع بنِ خَدِيجٍ** ve **سَهْلُ بنُ رَافِعِ بنِ أَبي عَمْرٍو** ve **سَهْلُ بنُ الرَّبِيعِ** ve **سَهْلُ ابنُ رُومِيٍّ** ve **سَهْلُ بنُ سَعْدِ بنِ مالِكٍ** ve **سَهْلُ بنُ أبي سَهْلٍ** ve **سَهْلُ بنُ صَخْرٍ** ve **سَهْلُ بنُ َأبي صَعْصَعَةَ** ve **سَهْلُ مَوْلَى بني ظَفَرٍ** ve **سَهْلُ بنُ عَامِرٍ** ve **سَهْلُ بنُ عَتِيكٍ** el-**الأَنْصَارِيُّ** ve **سَهْلُ ابنُ عَدِيٍّ** el-**الأَنْصارِيُّ**; işte bunlar yirmidir. Ve onun kaçırdığı: **سَهْلُ بنُ عَدّيٍّ** el-**الخَزْرَجِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ عَمْرٍو** en-**النَّجَّارِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ عَمْرٍو** el-**القُرَشِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ عَمْرٍو** el-**الْحارِثِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ قَرَظَةَ** ve **سَهْلُ بنُ قَيْسٍ** el-**الأَنْصارِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ قَيْسٍ** el-**المُزَنِي** ve **سَهْلُ بنُ مالكٍ** ve **سَهْلُ بنُ مَنْجَابٍ** ve **سَهْلُ بنُ يُوسُفَ**; işte bunlar on bir kişidir; onların da sohbeti vardır; Allah onların hepsinden razı olsun. Ve **سَهْلٌ**: yüz muhaddis: tâbiînden olanlardan: **سَهْلُ بنُ أبي أُمَامَةَ** ve **سَهْلُ بنُ مُعَاذٍ** ve **سَهْلٌ** Ebû **مِحْجَنٍ** ve **سَهْلُ** Ebû **الأَسَدِ** ve **سَهْلُ بنُ ثَعْلَبَةَ** ve **سَهْلُ بنُ حَارِثَةَ**. Ve onların tâbilerinden: **سَهْلُ بنُ عُقَيْلٍ** ve **سَهْلُ بنُ أَسَدٍ** ve **سَهْلُ بنُ محمدٍ** ve **سَهْلُ بنُ صَدَقَةَ** ve **سَهْلُ بنُ أبي الصَّلْتِ** ve **سَهْلُ بنُ أَسْلَمَ** ve **سَهْلُ ابنُ أبي سَهْلٍ** ve **سَهْلُ بنُ يُوسُفَ**. Ve onların aşağısında olan muhaddislerden: **سَهْلُ بنُ بَكَّارٍ** Ebû **بِشْرٍ** el-**البَصْرِيُّ** el-**المَكْفُوفُ** ve **سَهْلُ بنُ تَمَّامِ بنِ بَزِيعٍ** ve **سَهْلُ بنُ حَمَّادٍ** ed-**الدَّلاَّلُ** ve **سَهْلُ بنُ زَنْجَلَةَ** er-**الرَّازِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ صالِحٍ** el-**الأَنْطاكِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ صُقَيْرٍ** el-**الخِلاَطِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ عُثْمَانَ** el-**العَسْكَرِيُّ** el-**الحافِظُ** ve **سَهْلُ بنُ محمدٍ** el-**العَسْكَريُّ** ve **سَهْلُ بنُ محمدٍ** Ebû Hâtim es-**السِّجِسْتَانِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ هاشِمٍ** **بِدِمَشْقَ**’ta ve **سَهْلُ بنُ عبدِ اللهِ** et-**التَّسْتُرِيُّ**. Ve hakkında konuşulanlardan: **سَهْلُ بنُ عامِرٍ** el-**البَجَلِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ عَمَّارٍ** ve **سَهْلُ بنُ قَرِينٍ** ve **سَهْلُ بنُ يَزِيدَ** ve **سَهْلٌ** el-**الفَزَارِيُّ** ve **سَهْلٌ** Ebû **حَرِيزٍ** ve **سَهْلٌ** el-**أَعرابِيُّ** ve **سَهْلُ بنُ خَاقَانَ** ve **سَهْلُ ابنُ عَلِيِّ** ve **سَهْلُ بنُ تَمَّامٍ**. Ve bunların dışında, babasının veya dedesinin adı **سَهْلٌ** yahut **سُهَيْلٌ** yahut **سَهْلَةُ** olanlardan, tarihlerde ve hadis kitaplarında tercümeleri bulunan kimseler vardır; onların istiksâsının yeri burası değildir. Ve **سُهَيْلَةُ** **جُهَيْنَةَ** gibi: çok yalancı. Ve meselde: **أَكْذَبُ مِنْ سُهَيْلَةَ**. **ألص أغانيُّ** dedi ki: ve denildi ki: o rüzgârdır. Ve **السَّهُولُ**: **صَبُور** gibi: **العُبابِ**’da olduğu üzere “kızartılmış”tır. Ve **سَهْلَةُ**: **أَبْيَنَ**’de bir kaledir. Ve **سَهْلَةُ**: bir adam adıdır. Ve Yemen’de **السَّهْلَيْنِ** diye bilinen bir nâhiye vardır. Ve **بَنُو سَهْلٍ**: San‘â’da, onun nâhiyelerinde (bir yer/kol). Ve **التَّسَاهُلُ**: **التَّسامُحُ**.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أسْهَلُوا**: insanlarla birlikte **السُّهُولَةَ**yı kullandılar; ve **أَحْزَنُوا**: insanlarla birlikte **الحَزْنَ**ı kullandılar. **لَبِيدٌ** (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi ki:
"فإِنْ يُسْهِلُوا فالسَّهْلُ حَظِّي وطُرْقَتِيوإِنْ يُحْزِنُوا أَرْكَبْ بِهِمْ كُلَّ مَرْكَبِ"
Ve hadiste: “Kim bana yalan isnat ederse, cehennemdeki yerini **اسْتَهَلَّ** etmiş olur.” Ve **رَجُلٌ سَهْلُ الْخُلُقِ**: **سَهْلُ الْمَقادَةِ**. Ve içinde **سُهُولَةٌ** bulunan bir söz; o, **سَهْلُ المَأْخَذِ**dir; bu mecazdır. Ve **سَهْلَوَيْهِ**: muhaddis **السَّرْخَسِيِّ** es-**السَّهْلَوِيِّ** olan Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. Sa‘d’ın dedesidir. Ve Ebû **سَهْلٍ** el-**البُرْسَانِيُّ**; adı: **كَثِيرُ ابنُ زِيَادٍ**; **مُسَّةَ الأَزْدِيَّةَ**’den rivayet etti; ondan da **عليُّ بنُ عَبدِ الأَعْلَى** (rivayet etti). Ve Ebû **سَهْلٍ**: İbn **عُمَرَ**’dan; ondan da **دَاوُدُ بنُ سُلَيْكٍ** es-**السَّعْدِيُّ** (rivayet etti).

Ve Ebû **سَهْلَةَ** el-**الأَنْصارِيُّ**: onun sohbeti vardır. Ve Ebû **سَهْلَةَ**: **عُثْمانَ**’ın mevlâsı; ondan (rivayet edildi); ondan da **قَيْسُ بنُ أبي حازِمٍ** (rivayet etti).

Ve Ebû **سُهَيْلِ بنِ مالِكٍ** el-**الأَصْبَحِيُّ**; adı: **نَافِعٌ**; efendimiz Mâlik b. Enes’in amcası; babasından rivayet etti; ondan da Mâlik (rivayet etti). Ve **السَّهَلِيُّونَ** (zamme ile): **طَيٍّءٍ** içinde bir cemaat; onları **الرُّشَاطِيُّ** zikretti. Ve **عُمَرَ بنِ أبي رَبِيعَةَ**’nin sözüne gelince:
أيُّهَا الْمُنْكِحُ الثُّرَيَّا سُهَيْلاً ... عَمْرَكَ اللهُ كيفَ يَلْتَقِيَانِ
işte o, **سُهَيْلُ بنُ عبدِ الرَّحْمَنِ بنِ عَوْفٍ**’tur.
