# سهم (س-ه-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Ok demektir

- Harfler: س - ه - م
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَسَاهَمَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8E%D9%85%D9%8E.md) | فَفَاعَلَ | Hemen kura çekti | 1 | 1 | [37:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/ayet/37:141.md) |

## Mücavir kökler — 2 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دحض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AD%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Dahd (dal,ha,dat) : Kaygan, çıplak yerdir
2. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سهم |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D9%84.md), [قرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9.md), [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md), [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) |
| Zıt Kök | [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Düz ve sivri nesne, atılan ok; pay belirleme aracı |
| Çekirdek Özet 2 | Belirsizlik anında hakkı, payı veya sorumluluğu ok çekerek/kura ile tayin etme |
| Çekirdek Özet 3 | Bir bütün üzerindeki nispi hak, hisse ve kurumsal paydaşlık |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca tesadüfi bir şans oyunu veya kumar gibi görülüp adalet ve kura mekanizmasının göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سه | Kendiliğinden akma, uzama, düzleşme, gevşeyip yayılma veya boşlukta kayma hissi ([سهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%84.md) düz ve engebesiz yer, [سهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D8%B1.md) uykusuzlukla gecenin uzaması, [سهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%88.md) zihnin kayıp gitmesi veya dalgınlık) | م | Akış ve uzama hareketine maddilik, sınır, topluluk içinde pay edilme veya belirgin bir nesne (ok, pay) formu kazandırarak anlamı somut bir hedefe ve bölüşüme yöneltmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Doğrusal tutunma, sertlik, hedefe dik ve net biçimde yönelme. |
| ه | Kollarını kaldırmış insan | Ortaya çıkma, işaret etme, dikkat çekme ve belirlenme. |
| م | Su | Bütünün parçalara ayrılması, akışkanlık, payların dağılımı ve kuşatıcılık. |
| سهم | Dik ve delici bir nesnenin (ok) işaret ederek belirsizliği yarması ve bütünden ayrılan payı açığa çıkarması | Kök, doğrusal ve keskin bir yönelişle topluluk veya varlık içinden belirli bir hissenin, hükmün veya sorumlunun tefrik edilip belirginleşmesini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yayla atılan sivri tahta veya kamış parçası (ok); kura çekiminde ve meysirde pay belirlemek için kullanılan işaretsiz/işaretli kura çubuğu; şiddetli sıcak, zahmet veya kederden ötürü yüzün renginin atması ve zayıflayıp çizgilenmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Antere b. Şeddâd el-Absî, savaşın şiddetinden atların yüzlerinin sararıp değişmesini şu mısra ile tasvir etmiştir: والخَيْلُ ساهِمةُ الوُجوهِ كأنّما / تُسْقَى فوارسُها نَقيعَ الحنظلِ |
| Erken Arapça kullanım | Çizgili Yeme kumaşı için kullanılan niteleme: كأنَّها بعدَ أَحوالٍ مَضَيْنَ لها / بالأَشَيَمْيِن، يمانٍ فيه تَسْهيمُ |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dîvânu Antara.

### Sami etimolojik katman

Arapça سهم kökü, Sami dil ailesinde iki temel semantik dal üzerinden gelişmiştir. İlk dal, atılan ok ve buna bağlı olarak kura ile pay ayırma eylemidir; kura çekiminde okların fırlatılması veya torbadan çekilmesi, nesnenin doğrudan sonuçla (pay, hisse) özdeşleşmesine yol açmıştır. İkinci dal ise yüzün veya rengin solması, sıcaklığın vurmasıdır. Güney Sami (Arapça ve Güney Arapçası kitabeleri) katmanında kök, hem savaş aleti (ok) hem de ortak mülkiyet ve ganimet taksiminde tüzel hisse (pay, sehm) anlamını eksiksiz korur. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Aramice) ok için daha ziyade başka kökler (örneğin חֵץ) öne çıksa da pay alma, hisse ve hedefleme semantik matrisi Arapçada özgün bir kurumsallık kazanmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques), Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kura oku vasıtasıyla taksim yapma ve pay alma | Ok (سهم) kura aleti olarak kullanıldığından, bütünden düşen hisseye de سهم denmiş; oradan fiil türetilerek ortaklar arasında kura çekme (ساهم) manası yerleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Arapçası ve proto-Sami pay/hisse semantizmi | Kök, Arap Yarımadası ve çevresinde ortak mülkiyetin hisselere ayrılması ve kura yöntemiyle meşru dağıtım aracı olarak erken dönemden itibaren sabittir. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda bu üçlü ses dizilimine ait doğrulanabilir ortak kök tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سهم | Anlamlı | Ok atmak, kura çekmek, pay almak, rengi değişmek | Hedef köktür; ok, hisse ve kura anlamlarının merkezidir. | Kur'an'da geçer. |
| [سمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%87.md) | Anlamlı | Şaşkınlık, amaçsızca yürüme | Çölde yolunu kaybedip hedefsizce dolaşmak, zihnin şaşırması. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [هسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B3%D9%85.md) | Anlamlı | Kırmak, ezmek, ufalamak | Sert bir şeyi çiğneyip ezmek veya kırmak. | Kur'an'da geçmez; Tehzîb'de müsta'meldir. |
| [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Gizli ses, fısıltı, gizli ayak sesi | Ağızda gizlenen hafif ses, basılan yerin hafif hışırtısı. | Kur'an'da geçer. |
| مسه | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir. |
| مهس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سهم | Merkez | Kura ve pay | Kura oku çekerek payı, hakkı veya yükümlülüğü belirleme | Somut aletle (ok) taraflar arasında adilane kura çekmeyi ve pay sahibi olmayı ifade eder. |
| [نبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D9%84.md) | Komşu | Ok / alet | Yalnızca atılan ok veya taşınan cephane nesnesi | Kök salt savaş aleti olan oka odaklanır, kura veya hisse anlamı taşımaz. |
| [قرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B9.md) | Komşu | Kura çekme | Çarparak, vurarak kura çekme eylemi | Kura aletlerinin birbirine vurulması veya çalınması hareketine dayanır. |
| [قسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%85.md) | Komşu | Taksim etme | Bütünü parçalara ayırma ve paylaştırma | Bölüşümün genel adıdır; kura şartı içermeyebilir. |
| [حظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B8.md) | Komşu | Nasip / hisse | Kişiye düşen şans, lütuf veya nasip hissesi | Bireyin kaderi veya talihi boyutundaki payı anlatır, mekanik paylaştırma aletine dayanmaz. |
| [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) | Zıt | Paydan mahrum bırakma | Hisseden, haktan ve pay almaktan bütünüyle menedilme | Bütünden hiçbir pay alamama, dışlanma ve mahrum kalma halidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سهم | Ok, kura, pay | Kura çekme aleti olan ok ve bu yolla elde edilen meşru hisse. | Kesin |
| Latince | sors, sagitta | Kura/kader payı; ok | Sors kelimesi kura ile belirlenen hisseyi tam karşılar; sagitta ise yalnızca fiziksel oku verir. | Güçlü |
| İngilizce | lot, share, arrow | Kura, hisse, ok | Lot kura ve nasip anlamını, share kurumsal payı, arrow ise alet boyutunu karşılar. | Kesin |
| Almanca | Los, Anteil, Pfeil | Kura, hisse/pay, ok | Los kura ile düşen payı, Anteil ortaklıktaki hisseyi, Pfeil oku ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | sort, part, flèche | Kura/yazgı payı, pay, ok | Sort kura çekimini ve payı, part taksim edilen hisseyi, flèche oku verir. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَسَاهَمَ (Mufâ'ale kalıbında mazi fiil) | Kura çekmek, kura yoluyla pay/sorumluluk belirleme işlemine katılmak | Gemideki yükü hafifletmek veya denize atılacak kişiyi belirlemek üzere ortaklaşa kura çekme bağlamında Hz. Yûnus kıssasında geçer (Sâffât [37:141](https://lisan.digital/tr/ayet/37:141.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kader, belirsizlik ve irade | Kura neticesinde ortaya çıkan durumun ilahi takdirle ve sebeplilik ilkesiyle ilişkisi. | İnsan iradesinin tıkandığı noktada adaleti temin eden meşru tevzi yolu. |
| Fıkıh | Miras taksimi, ganimet dağıtımı ve dava usulü | Ganimetten savaşçılara ayrılan paylar (سهم) ile hakların veya yetkilerin kura ile dağıtılmasının meşruiyeti. | Hak sahibine düşen miktar, hisse senedi veya çekişmeli durumlarda tarafsız belirleme usulü. |
| Tefsir | Hz. Yûnus'un gemiden atılma kıssası | Gemidekilerin kuraya neden başvurdukları ve kura sonucunun bağlayıcılığı (Sâffât [37:141](https://lisan.digital/tr/ayet/37:141.md)). | Çaresizlik anında tarafsız kura yöntemine boyun eğme ve haksızlığı engelleme. |
| Hadis | Ganimet taksimi, eşler arasında kura ve saf düzeni | Hz. Peygamber'in sefere çıkarken eşleri arasında kura çekmesi veya ezan okumak için kura çekmeyi teşvik etmesi. | Eşit hak sahipleri arasında ihtilafı gideren adil yöntem ve belirlenmiş hak hissesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Çaresizlik ve belirsizlik hali | Tevekkül zemininde kura ile ilahi hükme teslimiyet | Tarafgirliği önleme | İnsan aklının ve gücünün tercih yapamadığı yerde hakkaniyeti sağlamak üzere meşru kuraya başvurulması. | Kesin |
| İlmi | Olasılık ve karar mekanizmaları | Rastgele örnekleme ve tarafsız seçim yöntemi | Yanlılığı sıfırlama | Deney veya dağıtım modellerinde sübjektif müdahaleyi engelleyen objektif ayrıştırma mekanizması. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu kaynaklarının veya görevlerin dağıtımı | Kura ile temsil veya eşitler arası seçim | İhtilafı ve imtiyazı tasfiye etme | Birden fazla hak sahibinin eşit olduğu durumlarda adaleti sağlamak için başvurulan tarafsız yöntem. | Güçlü |
| İktisadi | Şirketler hukuku, mülkiyet ve sermaye piyasaları | Hisse senedi, ortaklık payı ve ganimet hissesi | Mülkiyeti parçalara bölüp tescilleme | Bir iktisadi bütünün paydaşlar arasında hak oranında adilane dağıtılması ve temsil edilmesi. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Rassal değişken ve olasılık dağılımı (stokastik seçim) | Belirli bir küme içinden her elemana eşit seçilme şansı verilerek tek bir çıktının tarafsızca üretilmesi süreci. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Adli tahkimde kura ve şirket paydaşlığı teorisi | Eşit hak iddialarının çatıştığı yerde keyfiliği önleyen tarafsız kurumsal kura prosedürü veya mülkiyetin hisselendirilmesi. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün Kur'an'daki tekil kullanımını (فَسَاهَمَ) piyango veya gayri meşru kumar tarzı kör bir talih oyununa indirgemek; ya da kökü yalnızca somut savaş aleti olan oka hasretmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, hakların veya zorunlu külfetlerin tarafsız, şaibesiz ve ortak rıza ile adilane dağıtılmasını sağlayan ilkesel bir usulü temsil eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hz. Yûnus'un gemiden atılışını batıl bir hurafe veya rastgele bir cinayet gibi değerlendirmek; İslam hukukundaki meşru kura ve hisse müesseselerini keyfi şans oyunlarıyla karıştırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın hak, sorumluluk ve belirsizlik krizlerinde insan sübjektivizmini aşmak için başvurduğu meşru usulleri (kura ve pay belirleme) anlamak açısından kritik bir örnektir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında, özellikle Hz. Yûnus'un gemide yaşadığı imtihanı ve teslimiyeti anlatan ayetlerde (Sâffât [37:141](https://lisan.digital/tr/ayet/37:141.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Çaresizlik anında uygulanan kura mekanizmasının bir hurafe değil, insanlar arasındaki adaleti koruyan ve sübjektif zulmü engelleyen meşru bir tahkim yolu olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yay kirişinden fırlatılan sivri ok; pay belirlemede çekilen çubuk; sıcaklık veya yorgunluktan benzin sararması.
- Soyut anlam: Bütünlük arz eden bir nesne veya sorumluluk üzerinde kura çekerek tarafsız pay veya yükümlülük ayrıştırması yapmak.
- Sistematik karşılık: Mülkiyetin paylara bölünmesi (hisse), eşit hak sahipleri arasında ihtilafın kura yoluyla çözülmesi ve tüzel ortaklık.
- LaTeX modeli: $$S(U) = \sum_{i=1}^{n} s_i \quad \text{veya} \quad P(s_i) = \frac{1}{n}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $U$ paylaştırılacak bütünü (mülk, ganimet veya toplu yükümlülük), $s_i$ bu bütünden her bir bireye düşen ayrışmış hisseyi (sehmi) temsil eder. Bütün, payların toplamına eşittir. İkinci bağıntıda ise eşit şartlardaki $n$ adet paydaş arasında kura çekildiğinde her bir $s_i$ payının veya sorumluluğunun belirlenme olasılığının tarafsız ve eşit olduğunu ifade eden olasılık fonksiyonu gösterilmiştir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%87%D9%85/occurrences?meal=IK

### [Saffat 37:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/ayet/37:141.md) — فَسَاهَمَ

فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ

Meal (IK): Kur’a çekmişti de yenilenlerden olmuştu.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Ok demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والسين والميم معهما
ه م س، س ه م، س م ه مستعملات همس: الهَمْسُ: حسَ الصّوت في الفم ممّا لا إشرابَ له من صَوْتِ الصَّدر، ولا جَهارة في المنطق، ولكنّه كلامٌ مَهْموسٌ في الفم كالسَرِّ وهَمْسُ الأقدامِ: أخفى ما يكون من صوت الوطء. وعن ابن عباس رضي الله عنه:
وهنَ يَهْوِينَ بنا هَميسا
والشَّيطانُ يَهْمِسُ بوسواسه في الصدور
وروي عن النبيّ صلى الله عيه وسلم أنّه كان يتعوّذ بالله من همز الشّيطان وهمسه ولمزه، فالهمزُ كلام من وراء القفا كالاستهزاء، واللَّمْز مواجهة.
وقوله عزّ وجلّ: "فلا تسمَعُ إلاّ هَمْساً" يعني: خَفْقَ الأَقدامِ على الأرْض.
والهَمّاسُ: الشَّديدُ الغَمْز بضِرْسه، قال:
عادَتُهُ خَبْطٌ وعضٌّ هَمّاس
يعدو باشبالٍ أبوها الهِرماس
سهم: استهم الرّجلان، أي: اقترعا، لقوله عزّ وجلّ : "فساهَمَ فكان من المُدْحَضين" ، وآستَهَم القوم فَسَهَمهم فلان، أي: قَرَعَهم.
والسَّهْمُ: النَّصيبُ، والسَّهْمُ: واحدٌ من النَّبْل. والسّهم: القَدْحُ الذي يقارع به، والسّهم: مِقدارُ ست أذرُع في مُعاملة النّاسِ ومِساحاتهم.
وبُرْد مُسَهَّمٌ: مُخَطَّطٌ، قال:
كأنَّها بعدَ أَحوالٍ مَضَيْنَ لها		بالأَشَيَمْيِن، يمانٍ فيه تَسْهيمُ
والسُّهُوم: عبوسُ الوجْهِ من الهمّ، ويُقالُ للفَرس إذا حُمِل على كريهةِ الجَرْيِ: ساهِم الوَجْه. وكذلك الرّجل في الحرب ساهم الوجه. قال عنترة:
والخَيْلُ ساهِمةُ الوُجوهِ كأنّما		تُسْقَى فوارسُها نَقيعَ الحنظلِ
والسُّهامُ من وهَجِ الصَّيْفِ وغُبْرته، يُقال : سُهِمَ فلان إذا أصابه السُّهامُ.
والسُّهْمَةُ: النَّصيب، تقول: لي في هذا الأمر سُهْمَةٌ، أي: نصيبٌ.
والسُّهْمةُ: القَرابةُ: قال عبيد بن الأبرص:
قد يُوصَلُ النّازحُ النّائي وقد		يُقْطَعُ ذو السُّهْمةِ القريبُ
سمه: سَمَهَ البعيرُ، أو الفرسُ في شوطه يَسْمَهُ سُمُوهاً فهو سامِهُ لا يَعْرِفُ الإِعياء، قال:
يا ليتنا والدَّهْرَ جَرْيَ السُّمَّهِ
والسُّمَّهَى: الباطل.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**السين** ve**الميم** onlarla birlikte

**ه م س**، **س ه م**، **س م ه** kullanımdadır. **همس**: **الهَمْسُ**: ağızda sesin hissedilmesidir; göğüs sesinden “işrâb”ı olmayan şeydendir ve sözde cehâret yoktur; fakat o, sır gibi ağızda fısıldanmış bir sözdür. Ve **هَمْسُ الأقدامِ**: basış sesinden olabildiğince gizli olanıdır. İbn Abbas رضي الله عنه’dan:
وهنَ يَهْوِينَ بنا هَميسا
Ve şeytan, vesvesesiyle göğüslerde fısıldar.
Peygamber صلى الله عيه وسلم’den rivayet olundu ki: Allah’a, şeytanın **همز**’inden ve **همس**’inden ve **لمز**’inden sığınırdı; artık **الهمزُ**: ense arkasından, alay etme gibi bir sözdür; **اللَّمْز** ise yüz yüzedir.
Aziz ve celil olanın sözü: “فلا تسمَعُ إلاّ هَمْساً” yani: ayakların yere vuruşudur.
Ve **الهَمّاسُ**: azı dişiyle şiddetli sıkmadır; dedi ki:
عادَتُهُ خَبْطٌ وعضٌّ هَمّاس
يعدو باشبالٍ أبوها الهِرماس

**سهم**: **استهم** iki adam; yani: kura çektiler; aziz ve celil olanın sözü sebebiyle: “فساهَمَ فكان من المُدْحَضين”; ve kavim **آستَهَم** etti de falan onları **فَسَهَمهم**; yani: onlara kura vurdu.
Ve **السَّهْمُ**: paydır; ve **السَّهْمُ**: oklardan bir tanedir. Ve **السّهم**: onunla kura çekilen **القَدْحُ**’tır; ve **السّهم**: insanların muamelelerinde ve ölçümlerinde altı arşın miktarıdır.
Ve **بُرْد مُسَهَّمٌ**: çizgilidir; dedi ki:
كأنَّها بعدَ أَحوالٍ مَضَيْنَ لها		بالأَشَيَمْيِن، يمانٍ فيه تَسْهيمُ
Ve **السُّهُوم**: kederden yüzün asıklığıdır; ve ata, koşmanın zorluğuna yüklendiği zaman: **ساهِم الوَجْه** denir. Aynı şekilde savaşta adam: **ساهم الوجه**. Antere dedi ki:
والخَيْلُ ساهِمةُ الوُجوهِ كأنّما		تُسْقَى فوارسُها نَقيعَ الحنظلِ
Ve **السُّهامُ**: yaz sıcağının hararetinden ve tozundandır; denir ki: falan **سُهِمَ**; **السُّهامُ** ona isabet ettiği zaman.
Ve **السُّهْمَةُ**: paydır; dersin ki: bu işte benim için bir **سُهْمَةٌ** vardır; yani: bir pay.
Ve **السُّهْمةُ**: akrabalıktır; Ubeyd b. el-Ebras dedi ki:
قد يُوصَلُ النّازحُ النّائي وقد		يُقْطَعُ ذو السُّهْمةِ القريبُ

**سمه**: deve, yahut at, koşusunda **سَمَهَ** eder; **يَسْمَهُ سُمُوهاً**; artık o **سامِهُ**’dir; yorgunluğu bilmez. Dedi ki:
يا ليتنا والدَّهْرَ جَرْيَ السُّمَّهِ
Ve **السُّمَّهَى**: bâtıldır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَهْمُ: واحد السِهامِ. والسَهْمُ: النصيب، والجمع السُهْمانُ. وسَهْمُ البيت: جائِزُهُ. والمُسَهَّمُ: البُرْدُ المخطط. والسُهْمَةُ بالضم: القَرابَةُ. قال عَبيدٌ:
قد يوصَلُ النازِحُ النائي وقد		يُقْطَعُ ذو السُهْمَةِ القريبُ
والسُهْمَةُ: النصيبُ. والسَهامُ، بالفتح: حَرُّ السَمومِ. وقد سُهِمَ الرجل، على ما لم يسمَّ فاعلهُ، إذا أصابَه السَمومُ. والسُهامُ بالضم: الضُمْرُ والتغيُّر. وقد سَهَمَ وجهه بالفتح وسَهُمَ أيضاً بالضم، يَسْهُمُ سُهوماً فيهما. والساهِمَةُ: الناقةُ الضامِرةُ. وإبلٌ سَواهِمُ، إذا غيِّرها السفَر. الأمويّ: السُهامُ: داءٌ يُصيب الإبل. يقال: بعيرٌ مسهومٌ، وبه سُهامٌ؛ وإبلٌ مَسَهَّمَةٌ. وساهَمْتُهُ، أي قارعته، فسَهَمْتُهُ أَسْهَمُهُ بالفتح. وأَسْهَمَ بينهم، أي أَقْرَعَ. واسْتَهَموا، أي اقترعوا. وتَساهَموا، أي تقارعوا.

##### Türkçe

**السَهْمُ**: **السِهامِ**’ın biridir. Ve **السَهْمُ**: paydır; çoğulu **السُهْمانُ**’dır. Ve **سَهْمُ البيت**: onun **جائِزُهُ**’dur. Ve **المُسَهَّمُ**: çizgili **البُرْدُ**’dur. Ve **السُهْمَةُ** (ötre ile): akrabalıktır. **عَبيدٌ** dedi ki:
قد يوصَلُ النازِحُ النائي وقد		يُقْطَعُ ذو **السُهْمَةِ** القريبُ
Ve **السُهْمَةُ**: paydır. Ve **السَهامُ**, fetha ile: **السَمومِ** sıcağıdır. Ve adlandırılmamış faili üzere **سُهِمَ** الرجل denilmiştir; **السَمومُ** ona isabet ettiği zaman. Ve **السُهامُ** ötre ile: zayıflık ve değişmedir. Ve yüzü fetha ile **سَهَمَ** oldu; ayrıca ötre ile **سَهُمَ** da oldu; ikisinde de **يَسْهُمُ** **سُهوماً**. Ve **الساهِمَةُ**: zayıflamış dişi devedir. Ve **إبلٌ سَواهِمُ**; sefer onları değiştirdiği zaman. **الأمويّ**: **السُهامُ**: develere isabet eden bir hastalıktır. Denilir ki: **بعيرٌ مسهومٌ** ve onda **سُهامٌ** vardır; ve **إبلٌ مَسَهَّمَةٌ**. Ve **ساهَمْتُهُ**, yani onunla kura çekiştim; böylece onu fetha ile **سَهَمْتُهُ أَسْهَمُهُ**. Ve **أَسْهَمَ** بينهم, yani kura çekti. Ve **اسْتَهَموا**, yani kura çektiler. Ve **تَساهَموا**, yani birbirleriyle kura çekiştiler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه س م
سهم ، سمه ، همس ، هسم : مستعملة .
سهم : قال الليث : يقال : اسْتَهَمَ الرجلان إذا اقترعا ، وقال اللهجلّ وعزّ : ( الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ ) ( الصَّافات : 141 ) : يقول : قارَع أَهْلَ السفينة فقُرِعَ ، يعني يونُسَ حين الْتَقَمهُ الحوت .
وقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لرجلين احتَكما إليه في مَواريثَ قد دَرَسَتْ : ( اذْهَبَا فَتوَخَّيا الحقّ ، ثمَّ اسْتَهِما ، ثمَّ لِيُحْلِلْ كلُّ واحد منكما صاحبه ، معنى قوله : اسْتَهِما أي اقْتَرِعا وتوخَّيا الحقَّ فيما تَضَعانِه وتَقْتَسِمانِه ولْيأخُذ كلُّ واحد منكما ما تُخرِجُه القِسْمَةُ بالقُرعة ، ثُمَّ لِيُحْلِلْ كلُّ واحد منكما صاحبه فيما أخذه وهو لا يَسْتَيْقِنُ أنَّه حقُّه أم لا . ويقال : اسْتَهَمَ القومُ فَسَهمهُمْ فلان : إذا قَرَعَهُمْ ، والسَّهْمُ : النصيب والسَّهْمُ : واحِدُ السِّهام من النَّبل وغيره . والسَّهْمُ : القِدْح الذي يُقارَعُ به . والسَّهْمُ : مقدارُ سِتِّ أَذْرُع في مُعاملات الناس ومِساحاتهم .
قال ابن شُمَيل : السَّهْمُ : نَفْسُ النَّصْل .
وقال : لو التقطْتُ نَصْلا لقُلْتُ : ما هذا السَّهْمُ معك ؟ ، ولو التَقَطْتُ قِدْحا لَمْ تقُل : ما هذا السّهْمُ معك ؟ .
قال : والنَّصْل : السَّهْم العريض الطويل يكونُ قريباً من فِتْرٍ . والمِشْقَص على النِّصف من النَّصل ، ولا خيرَ فيه ، يلعبُ فيه الوِلْدان ، وهو شَرُّ النُّبْل ، وأحْرَضُه .
قال : والسَّهمُ : ذو الغِرارَين والعَيْر .
قال : والقُطْبَةُ لا تُعَدّ سَهْماً . والمِرِّيخُ : الذي على رأسه العُظَيْمَة يرمى بها أهلُ البَصْرة بين الهدَفين . والنَّضِيُّ : مَتْنَ القِدْح ، ما بين الفُوقِ والنَّصْل .
وقال الليث : بُرْدٌ مُسَهَّمٌ ، وهو المخطّط . وقال ذو الرُّمَّة :
كأَنَّهَا بعدَ أَحْوالٍ مَضيْنَ لها
بالأَشْتِميْنِ يمَانٍ فيه تَسهيم
قال : والسُّهُومُ : عبوس الوجه من الهم . ويقال للفَرَسِ إذا حُمِل على كريهةِ الْجَرْي : ساهِمُ الوجه ، وكذلك الرَّجلُ في الحرب ساهِمُ الوجه ، قال عنترة :
والخيلُ ساهِمةُ الوجوه كأنّما
يُسْقَى فوارِسُها نقيعَ الْحَنْظَلِ
أبو عبيد ، عن أبي عمرو : السُّهَامُ : الضُّمْرُ والتّغيُّر بضم السين والسَّهامُ : الذي يقال له : مُخاطُ الشَّيطان ، يقال : سُهِمَ يُسْهَم فهو مَسْهوم : إذا ضُمِّر ، قال العجاج :
وَلا أبٍ وَلاَ أَخٍ فَتُسهَمِ
وأوَّله :
فهي كرِ عدِيدِ الكَثِيب الأهْيَمِ
ولم يُلِحْهَا حَزنٌ على ابْنَمِ
وَلاَ أَبٍ ولا أَخٍ فَتُسهَم
وقال الليث : السُّهَام من وَهَج الصَّيْفِ وغُبْرَتِه ، يقال سُهِم الرجلُ : إذا أصابه السُّهام .
قلت : والقول في السُّهام والسَّهام ما قال أبو عمرو .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : السُّهُمُ : غَزْلُ عينِ الشمس ، قال : والسُّهمُ أيضاً : الحرارةُ الغالِبَة . والسُّهُم والشُّهُم بالسين والشين : الرجال العقلاء الحكماء العُمال .
وقال اللحيانيّ : رجل مُسْهَم العقل مثل المُسهَب ، وكذلك مُسْهَم الجسْم : إذا ذهب جِسمُه في الحبّ .
أبو عبيد ، عن الأموي قال : من أدواء الإبل السُّهام ، يقال منه : بعير مسهوم وقول أبي دَهْبَل الجمحيِّ :
سَقى الله جارَانا ومَنْ حلَّ وَلْتَهُ
وكلَّ مَسِيلٍ مِن سَهامٍ وسَرْدَد
سَهام وسَرْدَد : واديان في بلاد تهامة
وقال :
بَنى يَثْرِبيٌّ حَصِّنوا أَيْنُقَاتِكم
وأفراسَكم من ضَرْب أحمر مُسْهَمِ
ولا أُلفِيَنْ ذا الشِّفَّ يطْلُبُ شِفَّهُ
يُداويه منكم بالأديم المسلَّمِ
أراد بقوله : أَيْنُقَاتكم وأفراسَكم نساءَهم ، يقول : لا تُنكِحوهُنَّ غير الأكفاء ، وقوله : من ضَرْب أحمرَ مُسْهَم ، يعني سِفاد رجلٍ من العجَم ، وفَرَسٌ مُسْهَمٌ : إذا كان هَجِينا يُعْطَى دون سَهْم العتيقِ من الغنِيمة . وقوله : بالأديم المُسَلَّم : أي يُتصَحَّحُ بِكُمْ .
قال : وقال أبو عبيدة : السُّهْمَةُ : القرابة . والسُّهْمَةُ الحظُّ .
وقال عبيد :
قد يُوصَلُ النّازحُ النائي وقد
يُقْطَعُ ذو السُّهْمةِ القريبُ
وقال الليث لي في هذا الأمر سُهْمةٌ : أي نصيب وحظ من أثر كان لي فيه .
سمه : قال الليث : سَمَه البعِيرُ أو الفرسُ في شَوْطه يسْمَهُ سُمُوهاً فهو سامِهٌ لا يعرِف الإعياء ، وأنشد :
يَا لَيْتَنَا والدَّهْرَ جَرْي السُّمَّهِ
قال : أراد ليتنا والدَّهر نجري إلى غير غاية .
أبو عبيد ، عن الكسائي : من أسماء الباطل قولهم : السُّمَّه ، يقال : جرى فلان جَرْى السُّمَّه . وقال اللحيانيّ : يقال : للهواء اللُّوح ، والسُّمَّهَى والسُّمَّهِي .
وقال النَّضْر : يقال : ذهب فلان في السُّمَّهِ والسُّمَّهِي : أي في الريح والباطل ، ويقال ذهب السُّمَّيْهَيِّ : أي في الباطل .
وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي يقال للهواء . السُّمَّهى والسُّمَّيْهَى .
أبو عبيد : سمعت الفرّاء يقول : ذهبتْ إبلُه السُّمَّيْهَى على مثال وقعوا في خُلَّيْطَى ، وذلك أن تُفَرَّق إبُلُهم في كلُّ وجه .
وقال ابن الأنباري : قال الفرّاء : ذهبتْ إبله السُّمَّيْهَى ، والعُمَّيهى ، والكُمَّيْهَى ، أي لا يدري أين ذهبَتْ .
وقال اللحيانيّ : رجل مُسَمَّه العقْل ، ومُسَبَّه العقْل : أي ذاهب العقل .
قال الشيخ : جَرْيَ السُّمَّه : أراد الباطل كما قال الكسائيّ .
همس : قال الليث : الهمْسُ : حِسُّ الصّوت في الفَمِ ممّا لا إشْرَابَ له من صَوْتِ الصَّدْرِ ولا جهارةَ في المَنْطِق ، ولكنّه كلامٌ مَهْمُوسٌ في الفم كالسّرّ . قال : وهَمْسُ الأقدام أَخْفَى ما يكونُ من صَوْتَ الوطء . قال : والشيطان يُوَسْوِس فيهمِسْ بِوَسواسه في صَدْر ابنِ آدم .
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان يتعوّذ بالله من هَمْزِ الشيطان وهمسه ولمزه . فالهَمْزُ : كلام من وراء القَفا كالاستهزاء ، واللَّمز : مواجهةً .
وفي القرآن : ( فَلاَ تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً ) ( طاه : 108 ) يعني به والله أعلم خَفْقَ الأقدام على الأرض .
وقال الفرّاء : يقال : إنّه نَقْلُ الأقدام إلى المحْشَر . ويقال : إنّه الصَّوْتُ الخفِيّ . قال : وذُكِر عن ابن عبّاس أنّه تَمَثَّل فَأَنشد :
وَهُنَّ يَمْشِينَ بِنَا هَمِيسَا
قال : وهو صَوْتٌ نَقْلِ أخْفافِ الإبل . وأخْبَرَني المنذريّ ، عن الطُّوسيِّ ، عن الخرّاز عن ابن الأعرابيّ ، قال : يقال : ( اهمِسْ وصَهْ ) : أي امْشِ خَفِيّاً واسْكُتْ ، ويقال : ( هَمْساً وَصَهْ ) و ( هَسّاً وَصَهْ ) . قال : وهذا سارقٌ قال لصاحبه : امْسِ خَفِيّاً واسكت .
وقال أبو الهيثم : أسَرَّ الكلامَ وأَخفاه فذلك الهَمْسُ من الكلام ، قال : وإذا مَضَغَ الرجُل من الطعام وفُوه مُنضَمٌّ قيل : هَمَس يَهْمِس هَمْساً ، وأنشد :
يأكُلْن ما في رَحْلهِنّ هَمْسَا
قاله : والهَمْس : أَكلُ العجوزِ الدَّرْداءِ .
غيره : الهَمُوسُ : من أَسْمَاء الأَسَد ، لأنه يَهمِس في الظُّلْمة ، ثمّ جُعِل ذلك اسماً يُعْرَف به ، يقال : أَسَدٌ هَمُوس .
وقال أبو زُبيدٍ :
بَصِيرٌ بالدُّجَى هادٍ هَمُوسُ
شمر ، قال أبو عَدْنان :
قال أبو السَّمَيْدَع : الهمْس : قِلةُ الفُتورِ باللّيل والنّهار ، وأنشد :
هَمْساً بِأَوْدِ العَلَسِيِّ هَمْسا
وقال أبو عمرو : الهمْس : السَّيْرُ بالليل . والهَمُوس : الذي يسرى ليله أجمع ، وأنشد :
يَهْتَسُّ فيه السَّبُعُ الهَرُوسُ
الذّيب أو ذَلِبَدٍ هَمُوسُ
قال : هَمَسَ ليلَه أجمعَ : أي سار .
قال شمر : الهَمْسُ من الصَّوت والكلام : مالا غَوْرَ له في الصَّدْر ، وهو ما هُمِسَ في الفَم ، وَأَسَدٌ هَمُوسٌ : يَمْشي قليلاً قليلاً ، يقال : هَمَس ليله أجمَع .
قال : وأخذْتُه أخَذاً هَمساً : أي شَدِيداً ، ويقال عَصْراً ، وهَمسَه : إذا عَصَرَه . وقال الكميت فجعل الناقة هَمُوساً :
غُرَيْرِيّةَ الأنساب أو شَدْ قَمِيَّةً
هَمُوساً تُبَارِي اليَعْمَلاتِ الهوامِسَا
هسم : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : الهُسُم : الكاوُون قلت : كأنّ الأصل الحُسُم ، وهم الذين يُتَابِعون الكَيَّ مرَّةً بعد أخرى ، ثمَّ قُلِبت الحاءُ هاءً .

##### Türkçe

ه س م
**سهم** ، **سمه** ، **همس** ، **هسم** : kullanımdadır.

**سهم** : Leys dedi: İki adam kura çektikleri vakit **اسْتَهَمَ** denir. Ve Allah azze ve celle dedi: ( **الْفُلْكِ الْمَشْحُونِ فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ الْمُدْحَضِينَ** ) ( **الصَّافات : 141** ) : der ki: gemi halkıyla kura çekişti de ona kura çıktı; yani Yunus’u, balık onu yuttuğu zaman.

Ve Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) kendisine, izleri silinmiş miraslar hakkında muhakeme için gelen iki adama dedi ki: ( **اذْهَبَا فَتوَخَّيا الحقّ ، ثمَّ اسْتَهِما ، ثمَّ لِيُحْلِلْ كلُّ واحد منكما صاحبه** ، sözü: **اسْتَهِما**’nın manası: kura çekin; ve koyduğunuz ve paylaştığınız şeyde hakkı gözetin; ve her biriniz kura ile taksimatın çıkardığını alsın; sonra her biriniz, aldığı şeyde onun hakkı olduğuna kesin kanaat getirmediği hâlde, arkadaşını helâl etsin. Ve denir: **اسْتَهَمَ** kavim, falan da onları **فَسَهمهُمْ** : onları kura ile çektiği vakit. Ve **السَّهْمُ** : paydır; ve **السَّهْمُ** : ok ve başkasından **السِّهام**’dan bir tanedir. Ve **السَّهْمُ** : onunla kura çekilen **القِدْح**tır. Ve **السَّهْمُ** : insanların muamelelerinde ve ölçümlerinde altı arşın miktarıdır.

İbn Şümeyl dedi: **السَّهْمُ** : bizzat **النَّصْل**dır.

Ve dedi: Bir **نَصْل** toplasaydım derdim ki: Yanındaki bu **السَّهْمُ** nedir?; bir **قِدْح** toplasaydım: Yanındaki bu **السّهْمُ** nedir? demezsin.

Dedi: **النَّصْل** : geniş uzun **السَّهْم**dır; yaklaşık bir **فِتْرٍ** olur. **المِشْقَص** ise **النَّصل**in yarısı üzeredir; onda hayır yoktur; çocuklar onunla oynar; o, okların en kötüsü ve en değersizidir.

Dedi: **السَّهمُ** : iki yarıklı ve **العَيْر**li olandır.

Dedi: **القُطْبَةُ** ok sayılmaz. **المِرِّيخُ** : başında küçük kemik olan, Basra halkının iki hedef arasında onunla attığıdır. **النَّضِيُّ** : **القِدْح**ın sırtıdır; **الفُوقِ** ile **النَّصْل** arasındaki.

Leys dedi: **بُرْدٌ مُسَهَّمٌ**; o, çizgilidir. Zü’r-Rumme dedi:
كأَنَّهَا بعدَ أَحْوالٍ مَضيْنَ لها
بالأَشْتِميْنِ يمَانٍ فيه تَسهيم

Dedi: **السُّهُومُ** : gamdan yüzün asık olmasıdır. Ve at, koşmanın zorluğuna yüklendiği vakit ona: yüzü **ساهِمُ** denir; savaşta adam da böyledir, yüzü **ساهِمُ**. Antere dedi:
والخيلُ ساهِمةُ الوجوه كأنّما
يُسْقَى فوارِسُها نقيعَ الْحَنْظَلِ

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **السُّهَامُ** : sîn’in dammesiyle zayıflık ve değişmedir. Ve **السَّهامُ** : kendisine “**مُخاطُ الشَّيطان**” denilen şeydir. Denir: **سُهِمَ** **يُسْهَم** فهو **مَسْهوم** : zayıflatıldığı vakit. Accâc dedi:
وَلا أبٍ وَلاَ أَخٍ فَتُسهَمِ

Ve onun başı:
فهي كرِ عدِيدِ الكَثِيب الأهْيَمِ
ولم يُلِحْهَا حَزنٌ على ابْنَمِ
وَلاَ أَبٍ ولا أَخٍ فَتُسهَم

Leys dedi: **السُّهَام** yazın hararetinden ve tozundandır; denir: adam **سُهِم** : **السُّهام** ona isabet ettiği vakit.

Dedim: **السُّهام** ve **السَّهام** hakkında söz, Ebû Amr’un dediğidir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **السُّهُمُ** : güneş gözünün ipliğidir; dedi: **السُّهمُ** da: galip hararettir. Ve **السُّهُم** ve **الشُّهُم** sîn ve şîn ile: akıllı, hikmetli, iş gören erkeklerdir.

Lihyânî dedi: Akılca **مُسْهَم** adam, **المُسهَب** gibidir; yine bedençe **مُسْهَم** : sevgide bedeni gittiği vakit.

Ebû Ubeyd, Ümevî’den dedi: Develerin hastalıklarından **السُّهام** vardır; ondan denir: **بعير مسهوم**. Ve Ebû Dehbel el-Cumahî’nin sözü:
سَقى الله جارَانا ومَنْ حلَّ وَلْتَهُ
وكلَّ مَسِيلٍ مِن سَهامٍ وسَرْدَد

**سَهام** ve **سَرْدَد** : Tihâme diyarında iki vadidir.

Ve dedi:
بَنى يَثْرِبيٌّ حَصِّنوا أَيْنُقَاتِكم
وأفراسَكم من ضَرْب أحمر مُسْهَمِ
ولا أُلفِيَنْ ذا الشِّفَّ يطْلُبُ شِفَّهُ
يُداويه منكم بالأديم المسلَّمِ

Sözüyle: **أَيْنُقَاتكم** ve **أفراسَكم**’dan kadınlarını kastetti; der ki: onları denklerden başkasına nikâhlamayın. Ve sözü: **من ضَرْب أحمرَ مُسْهَم**; Acemden bir adamın çiftleşmesini kastediyor. Ve **فَرَسٌ مُسْهَمٌ** : melez olduğu vakit; ganimetten asil atın payından aşağısı verilir. Ve sözü: **بالأديم المُسَلَّم** : yani sizinle doğrulanır.

Dedi: Ebû Ubeyde dedi: **السُّهْمَةُ** : akrabalıktır. Ve **السُّهْمَةُ** : paydır.

Ubeyd dedi:
قد يُوصَلُ النّازحُ النائي وقد
يُقْطَعُ ذو السُّهْمةِ القريبُ

Leys bana dedi: Bu işte benim bir **سُهْمةٌ** var: yani bir pay ve bir nasip; onda benim için bir eser vardı.

**سمه** : Leys dedi: Deve yahut at, koşusunda **سَمَه** eder; **يسْمَهُ** **سُمُوهاً**; o hâlde o **سامِهٌ**dir; yorgunluğu bilmez. Ve şunu şahit getirdi:
يَا لَيْتَنَا والدَّهْرَ جَرْي السُّمَّهِ

Dedi: “Keşke biz ve zaman, bir gayeye varmaksızın koşsak” demek istedi.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: bâtılın adlarından, onların “**السُّمَّه**” demeleridir; denir: falan, **جَرْى السُّمَّه** koştu. Lihyânî dedi: havaya **اللُّوح** denir; ve **السُّمَّهَى** ve **السُّمَّهِي**.

Nadr dedi: denir: falan **السُّمَّهِ** ve **السُّمَّهِي** içinde gitti: yani rüzgârda ve bâtılda. Ve denir: **السُّمَّيْهَيِّ** gitti: yani bâtılda.

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: havaya **السُّمَّهى** ve **السُّمَّيْهَى** denir.

Ebû Ubeyd: Ferrâ’nın şöyle dediğini işittim: Develeri **السُّمَّيْهَى** gitti; “**خُلَّيْطَى**’ya düştüler” örneği üzere; bu, develerinin her yöne dağılmasıdır.

İbnü’l-Enbârî dedi: Ferrâ dedi: Develeri **السُّمَّيْهَى** gitti; ve **العُمَّيهى** ve **الكُمَّيْهَى**; yani nereye gittiğini bilmez.

Lihyânî dedi: aklı **مُسَمَّه** adam ve aklı **مُسَبَّه** : yani aklı gitmiş.

Şeyh dedi: **جَرْيَ السُّمَّه** ile, Kisâî’nin dediği gibi bâtılı kastetti.

**همس** : Leys dedi: **الهمْسُ** : ağızda sesin hissidir; göğüs sesinden ona bir katma yoktur ve sözde açıklık yoktur; fakat o, sır gibi ağızda fısıldanmış sözdür. Dedi: ayakların **هَمْسُ**u, basmanın sesinden olabilecek en gizlisidir. Dedi: şeytan vesvese verir; vesvesesiyle Âdemoğlunun göğsünde fısıldar.

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: Allah’a, şeytanın **هَمْز**inden, **همس**inden ve **لمز**inden sığınırdı. **الهَمْزُ** : ense arkasından, alay gibi bir sözdür; **اللَّمز** ise yüz yüze.

Kur’an’da: ( **فَلاَ تَسْمَعُ إِلاَّ هَمْساً** ) ( **طاه : 108** ) vardır; bununla, Allah daha iyi bilir, yerde ayakların hafif vuruşunu kasteder.

Ferrâ dedi: denir: o, ayakların mahşere naklidir. Ve denir: o, gizli sestir. Dedi: İbn Abbâs’tan zikredildi: temessül etti de şu beyti okudu:
وَهُنَّ يَمْشِينَ بِنَا هَمِيسَا

Dedi: o, develerin tırnaklarının naklinin sesidir. Münzirî bana haber verdi; Tûsî’den; o da Harrâz’dan; o da İbnü’l-A‘râbî’den: denir: ( **اهمِسْ وصَهْ** ) : yani gizlice yürü ve sus. Ve denir: ( **هَمْساً وَصَهْ** ) ve ( **هَسّاً وَصَهْ** ). Dedi: Bu, bir hırsızdır; arkadaşına dedi ki: gizlice yürü ve sus.

Ebû’l-Heysem dedi: sözü gizledi ve sakladı; işte bu, sözden **الهَمْسُ**tur. Dedi: Adam yemekten çiğnediği vakit ve ağzı kapalı iken: **هَمَس** **يَهْمِس** **هَمْساً** denir. Ve şunu şahit getirdi:
يأكُلْن ما في رَحْلهِنّ هَمْسَا

Dedi: ve **الهَمْس** : dişsiz yaşlı kadının yemesidir.

Başkası: **الهَمُوسُ** : aslanın adlarındandır; çünkü karanlıkta fısıldar; sonra bu, onunla bilinen bir ad kılındı; denir: **أَسَدٌ هَمُوس**.

Ebû Zübeyd dedi:
بَصِيرٌ بالدُّجَى هادٍ هَمُوسُ

Şemmer, Ebû Adnân dedi:

Ebû’s-Semeyda‘ dedi: **الهمْس** : gece ve gündüz gevşekliğin azlığıdır. Ve şunu şahit getirdi:
هَمْساً بِأَوْدِ العَلَسِيِّ هَمْسا

Ebû Amr dedi: **الهمْس** : gece yürüyüştür. Ve **الهَمُوس** : gecesinin tamamında yürüyen kimsedir. Ve şunu şahit getirdi:
يَهْتَسُّ فيه السَّبُعُ الهَرُوسُ
الذّيب أو ذَلِبَدٍ هَمُوسُ

Dedi: gecesinin tamamını **هَمَسَ** etti: yani yürüdü.

Şemmer dedi: sesten ve sözden **الهَمْس** : göğüste derinliği olmayan şeydir; o, ağızda fısıldanandır. Ve **أَسَدٌ هَمُوسٌ** : azar azar yürür; denir: gecesinin tamamını **هَمَس** etti.

Dedi: onu **هَمساً** bir alışla aldım: yani şiddetli; ve **عَصْراً** da denir. Ve onu **هَمسَه** : onu sıktığı vakit. Kumeyt dedi; deveyi **هَمُوساً** kıldı:
غُرَيْرِيّةَ الأنساب أو شَدْ قَمِيَّةً
هَمُوساً تُبَارِي اليَعْمَلاتِ الهوامِسَا

**هسم** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الهُسُم** : dağlayıcılardır. Dedim: sanki asıl **الحُسُم**dur; onlar, dağlamayı bir defadan sonra bir defa daha peş peşe yapan kimselerdir; sonra **الحاء** **هاء**ya çevrilmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والهاء وما يثلثهما)
(سهو) السين والهاء والواو معظم الباب [يدلّ] على الغفلة والسُّكون. فالسَّهْو: الغفلة، يقال سَهَوْتُ في الصلاة أسهو سَهْواً. ومن الباب المساهاة: حُسْن المُخَالَقَة، كأنَّ الإنسانَ يسهو عن زَلَّةٍ إن كانت من غيره. والسَّهْو: السُّكون. يقال جاء سَهْواً رَهْواً.
ومما شَذَّ عن هذا الباب [ السَّهْوَة([1])]، وهي كالصُّفَّة تكون أمامَ البيت.
وممّا يبعُد عن هذا وعن قياس الباب: قولهم حملت المرأةُ ولدَها سَهْواً، أي على حَيْضٍ. فأمًَّا السُّهَا فمحتمل أن يكون من الباب الأول: لأنَّه خفيٌّ جدّاً فيُسهَى عن رؤيته.
(سهب) السين والهاء والباء أصلٌ يدلُّ على الاتّساع في الشيء. والأصل السَّهْب، وهي الفَلاة الواسعة، ثم يسمَّى الفرس الواسعُ الجري سَهْباً.
ويقال بئر سَهْبَةٌ، أي بعيدة القعر. ويقال حفر القوم فأسهبوا، أي بلغوا الرَّمْل. وإذا كان كذا كان أكثر للماء وأوسَعَ لـه. ويقال للرّجُل الكثير الكلام مُسْهَب، بفتح الهاء. كذا جاء عن العرب أَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، وهو نادر([2]).
(سهج) السين والهاء والجيم أصلٌ يدلُّ على دوامٍ في شيء. يقال سَهَجَ القوم لَيْلَتَهم، أي ساروا سيراً دائماً. ثمَّ يقال سَهَجَت الرِّيحُ، إذا دامت وهي سَيْهَجٌ، وسَيْهُوجٌ. ومَسْهَجُها: مَمرُّها.
(سهد) السين والهاء والدال كلمتانِ متباينتان تدلُّ إحداهما على خلاف النّوم، والأخرى على السكون.
فالأولى السُّهاد، وهو قِلَّة النوم. ورجل سُهُدٌ، إذا كان قليلَ النّوم. قال:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])وسَهَّدْتُ فلاناً، إذا أطرتَ نومَه.
والكلمة الأخرى  قولُهم شيءٌ سَهْدٌ مَهْد، أي ساكن([4]) لا يُعَنِّي. ويقال ما رأيت من فلان سَهْدَةً، أي أمراً أعتمد عليه من خبر أو كلام، أو أسكُن إليه.
(سهر) السين والهاء والراء معظم بابه الأرَق، وهو ذَهاب النوم. يقال سَهَرَ يَسْهَرُ سَهَراً. ويقال للأرض: السّاهرة، سمِّيت بذلك لأن عملها في النَّبت دائماً ليلاً ونهاراً. ولذلك يقال:"خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ". وقال أميّة بن أبي الصلت:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])وقال آخر، وذكر حَميرَ وحْش:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])ثم صارت السّاهرةُ اسماً لكلِّ أرض. قال الله جلَّ جلالُهُ: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14] والأسهران: عِرقان في الأنف من باطن، إذا اغتلم الحِمارُ سالا ماءً. قال الشَّمّاخ:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])وكأنَّما سمِّيتا بذلك لأنّهما يسيلان ليلاً كما يسيلان نهاراً. ويروى "أسهرته". ويقال رجلٌ سُهَرَةٌ: قليل النّوم. وأمّا السَّاهور فقال قوم: هو غلاف القمر؛ ويقال هو القمر. وأيَّ ذلك كان فهو من الباب؛ لأنَّه يسبح في الفَلَك دائباً، ليلاً ونهاراً.
(سهف) السين والهاء والفاء تقلّ فروعه. ويقولون إنَّ السَّهَف([8]): تشحُّط القتيلِ في دمِهِ واضطرابُهُ. ويقال إن السُّهَاف: العطش.
(سهق) السين والهاء والقاف أصلٌ يدلُّ على طول وامتداد. وهو صحيح. فالسَّهْوَق: الرَّجُلُ الطويل. والسَّهْوق الكذَّابُ، وسُمِّيَ بذلك لأنَّه يغلو في الأمر ويزيدُ في الحديث. والسَّهْوقُ من الرياح: التي تَنْسِج العَجَاج. *والسَّهْوق: الرَّيَّان من سُوق الشَّجر؛ لأنّه إذا رَوِيَ طال.
(سهك) السين والهاء والكاف أصلان: أحدهما يدلُّ على قَشْر ودقٍّ، والآخر على الرَّائحة الكريهة.
فالأوّل قولُهم: سَهَكَت الرِّيحُ التّرابَ، وذلك إذا قَشَرتْه عن الأرض. والمَسْهَكَة: الذي يشتدّ مرُّ الرّيح عليه. ويقال سَهَكْتُ الشّيءَ، إذا قشرتَه، وهو دونَ السَّحْق. وسَهَكَت الدَّوابُّ، إذا جرت جرياً خفيفاً. وفَرَسٌ مِسْهَكٌ، أي سريع. وإنما قيلَ لأنَّه يسهَك الأرضَ بقوائمه.
والأصل الثاني السَّهَك، قال قوم: هو رائحة السمك من اليَد. ويقال بل السَّهَك: ريحٌ كريهة يجدُها الإنسان إذا عَرِقَ. ومن هذا الباب السَّهَك: صدأ الحديد. ومنه أيضاً قولهم: بِعينِه ساهكٌ، أي عائرٌ من الرَّمَد. قال الشاعر في السَّهَك:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])(سهل) السين والهاء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على لينٍ وخلاف حُزونة. والسَّهْل: خلاف الحَزْن. ويقال النّسبةُ إلى الأرض السَّهلة سُهْليٌّ. ويقال أسْهَلَ القومُ، إذا ركبوا السَّهل. ونهرٌ سَهِلٌ: فيه سِهْلَةٌ، وهو رملٌ ليس بالدُّقَاق. وسُهَيْلٌ: نجم.
(سهم) السين والهاء والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على تغيُّرٍ في لون، والآخرُ على حظٍّ ونصيبٍ وشيءٍ من أشياء.
فالسُّهْمَة: النَّصيب. ويقال أسَهم الرَّجُلانِ، إذا اقْترعا، وذلك من السُّهْمَة والنّصيبِ، أن يفُوز([10]) كلُّ واحد منهما بما يصيبه. قال الله تعالى: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. ثمّ حمل على ذلك فسُمِّي السَّهمُ الواحد من السِّهَام، كأنّه نصيبٌ من أنصباء وحظٌّ من حظوظ. والسُّهْمَة: القرابة؛ وهو من ذاك؛ لأنّها حَظٌّ من اتّصال الرحم. وقولهم بُرْدٌ مسهَّم، أي مخطّط، وإنّما سمِّي بذلك لأنّ كلَّ خَطٍّ منه يشبّه بسهم.
وأمّا الأصلُ الآخَر فقولهم: سَهَُمَ وجْهُ الرّجلِ([11])، إذا تغيَّرَ  يَسْهَُم، وذلك مشتقٌّ  من السَُّهَام، وهو ما يصيب الإنسانَ من وَهَج الصّيف حتى يتغيَّرَ لونُه. يقال سهمَ الرَّجُل، إذا أصابَه السَُّهَام. والسَُّهَام أيضاً: داء يصيب الإبل، كالعُطَاش. ويقال إِبلٌ سَواهِمُ، إذا غيَّرها السّفَر([12]). والله أعلم.

---------------------ــ
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) يقال أيضاً:"مسهب" بكسر الهاء. وقيل بفتحها للإكثار من الخطأ، وبكسرها للإكثار من الصواب.
([3]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهد)، وسيعيده في (هجل). وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين  61.
([4]) في الأصل: "ساكت"، تحريف. وفي المجمل واللسان: "أي حسن".
([5]) البيت في اللسان (سهر) بدون نسبة.
([6]) البيت لأبي كبير الهذلي، كما في اللسان (سهر)، وقصيدته في نسخة الشنقيطي من الهذليين 66.
([7]) ديوان الشماخ 93، وقد سبق في (2: 348).
([8]) ضبط في الأصل والمجمل بفتح الهاء، وفي اللسان والقاموس بسكونها.
([9]) البيت للنابغة في ديوانه 35 واللسان (سهك)، وسبق تخريجه في مادة (بقر).
([10]) في الأصل: "يقول".
([11]) يقال سَهم من بابي فتح وظرف، وسهم بهيئة المبني للمفعول.
([12]) في الأصل: "غمرها"، صوابه من المجمل.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الهاء** وما يثلثهما)
(**سهو**) **السين** ve**الهاء** ve**الواو**: بابın çoğu [delâlet eder] gaflete ve sükûna. Şu hâlde **السَّهْو**: gaflet; denir: namazda **سَهَوْتُ**; **أسهو** **سَهْواً**. Ve babdan **المساهاة**: güzel muâmele (iyi geçinme); sanki insan, başkasından olursa bir sürçmeden gaflet eder. Ve **السَّهْو**: sükûn. Denir: **سَهْواً رَهْواً** geldi.
Ve bu babdan şâz olan şeylerden: **السَّهْوَة**([1]); o, evin önünde bulunan bir sofa gibi olan şeydir.
Ve bundan ve babın kıyasından uzak olan şeylerden: onların “kadın çocuğunu **سَهْواً** taşıdı” sözüdür; yani hayız üzere. Şu hâlde **السُّهَا** ise, birinci babdan olması muhtemeldir: çünkü o pek gizlidir; görülmesinden gaflet edilir.

(**سهب**) **السين** ve**الهاء** ve**الباء**: bir asl, şeyde genişliğe delâlet eder. Asıl **السَّهْب**’dir; o geniş çöldür; sonra koşuşu geniş olan ata **سَهْباً** denir.
Ve denir: **بئر سَهْبَةٌ**; yani dibi uzak (derin). Ve denir: kavim kazdı da **فأسهبوا**; yani kuma ulaştılar. Ve böyle olunca su için daha çok ve ona daha geniş olur. Ve çok konuşan adama **مُسْهَب** denir; **الهاء**’nın fethiyle. Araplardan böyle gelmiştir: **أَسْهَبَ**; o hâlde o **مُسْهَبٌ**’dir; ve o nâdirdir([2]).

(**سهج**) **السين** ve**الهاء** ve**الجيم**: bir asl, bir şeyde devamlılığa delâlet eder. Denir: kavim gecelerini **سَهَجَ**; yani sürekli bir yürüyüşle yürüdüler. Sonra denir: rüzgâr **سَهَجَت**; devam ettiğinde; ve o **سَيْهَجٌ** ve **سَيْهُوجٌ**’dur. Ve onun **مَسْهَجُها**’sı: onun geçididir.

(**سهد**) **السين** ve**الهاء** ve**الدال**: iki kelimedir; birbirinden ayrı; birisi uykunun zıddına, diğeri sükûna delâlet eder.
Birincisi **السُّهاد**’dır; o, uykunun azlığıdır. Ve **رجل سُهُدٌ**; uykusu az olduğunda. Dedi ki:
فأتَتْ به حُوشَ الفُؤادِ مبطَّناً *** سُهُداً إذا ما نام ليلُ الهَوْجَلِ([3])
Ve **سَهَّدْتُ** falanı; eğer onun uykusunu kaçırttıysan.
Diğer kelime: onların “şey **سَهْدٌ مَهْد**” sözüdür; yani sâkin([4]), beni yormaz. Ve denir: falandan **سَهْدَةً** görmedim; yani haberden veya sözden dayandığım bir iş, yahut ona sükûn bulduğum bir şey.

(**سهر**) **السين** ve**الهاء** ve**الراء**: babının çoğu **الأرَق**’tır; o, uykunun gitmesidir. Denir: **سَهَرَ** **يَسْهَرُ** **سَهَراً**. Ve yere **السّاهرة** denir; bununla adlandırıldı; çünkü onun bitkideki işi gece ve gündüz daima sürer. Bundan dolayı denir: “**خَير المالِ عينٌ خَرّارة، في أرض خوَّارة، تَسْهَرُ إذا نِمتَ، وتشهَد إذا غِبْتَ**”. Ve Ümeyye b. Ebî’s-Salt dedi:
وفيها لَحْمُ ساهرةٍ وبحرٍ *** وما فاهُوا بِهِ لهمُ مقيم([5])
Ve bir başkası dedi; ve **حَميرَ وحْش**’ı zikretti:
يرتَدْنَ ساهرةً كأنَّ عميمَها *** وجَمِيمَها  أسدافُ ليلٍ مظلمِ([6])
Sonra **السّاهرة** her yer için bir isim oldu. Allah, celâl ve yüceliğiyle, dedi: ﴿فإنَّمَا هِيَ زَجْرَةٌ وَاحِدَةٌ. فَإِذَا هُمْ بِالسَّاهِرَةِ﴾ [النازعات 13-14]. Ve **الأسهران**: burunda iç taraftan iki damardır; eşek azdığında ikisi su akıtır. Şemmâh dedi:
تُوائِلُ من مِصَكٍّ أنْصَبَتْهُ  *** حوالبُ أسهريهِ بالذَّنِينِ([7])
Sanki ikisi bununla adlandırıldı; çünkü ikisi gece de gündüz aktığı gibi akar. Ve “**أسهرته**” diye rivayet edilir. Ve **رجلٌ سُهَرَةٌ** denir: uykusu az. **السَّاهور**’a gelince: bir kavim dedi ki: o, ayın kılıfıdır; ve denir: o, aydır. Hangisi olursa olsun, o babdandır; çünkü o, felekte gece ve gündüz durmaksızın yüzer.

(**سهف**) **السين** ve**الهاء** ve**الفاء**: dalları azdır. Ve derler ki **السَّهَف**([8]): öldürülmüşün kanında çırpınması ve debelenmesidir. Ve denir ki **السُّهَاف**: susuzluktur.

(**سهق**) **السين** ve**الهاء** ve**القاف**: bir asl, uzunluğa ve uzamaya delâlet eder. Ve o sahihtir. Şu hâlde **السَّهْوَق**: uzun adamdır. Ve **السَّهْوق** yalancıdır; ve bununla adlandırıldı; çünkü işte aşırı gider ve hadiste artırır. Ve rüzgârlardan **السَّهْوق**: tozu dokuyan (toz bulutunu ören) olandır. Ve **السَّهْوق**: ağaç sürgününün sulanmış olanıdır; çünkü sulanınca uzar.

(**سهك**) **السين** ve**الهاء** ve**الكاف**: iki asıldır; birisi soyma ve inceliğe, diğeri kötü kokuya delâlet eder.
Birincisi onların “rüzgâr toprağı **سَهَكَت**” sözüdür; bu, onu yerden soyduğunda olur. Ve **المَسْهَكَة**: rüzgârın geçişinin ona şiddetlendiği yerdir. Ve “şeyi **سَهَكْتُ**” denir; eğer onu soyduysan; ve o, **السَّحْق**’tan aşağıdır. Ve binekler **سَهَكَت**; hafif bir koşuşla koştuklarında. Ve **فَرَسٌ مِسْهَكٌ**; yani hızlı. Ancak denildi; çünkü o, ayaklarıyla yeri soyar.
İkinci asl **السَّهَك**’tir; bir kavim dedi ki: o, elden balık kokusudur. Ve denir: bilakis **السَّهَك**: insan terlediğinde bulduğu kötü bir kokudur. Ve bu babdandır **السَّهَك**: demirin pasıdır. Ve ondan da onların “gözünde **ساهكٌ** vardır” sözüdür; yani çapaklıdır, göz ağrısından. Şair **السَّهَك** hakkında dedi:
سَهِكِينَ مِنْ صَدأ الحديدِ كأنّهم *** تحت السَّنَـوَّرِ جِنّةُ البَقَّارِ([9])

(**سهل**) **السين** ve**الهاء** ve**اللام**: bir tek asl, yumuşaklığa ve sertliğin zıddına delâlet eder. Ve **السَّهْل**: **الحَزْن**’ın zıddıdır. Ve düz araziye nisbet: **سُهْليٌّ** denir. Ve **أسْهَلَ القومُ** denir; eğer düzlüğe bindilerse (düzlüğe çıktılarsa). Ve **نهرٌ سَهِلٌ**: onda **سِهْلَةٌ** vardır; ve o, ince olmayan kumdur. Ve **سُهَيْلٌ**: bir yıldızdır.

(**سهم**) **السين** ve**الهاء** ve**الميم**: iki asıldır; birisi renkte değişmeye delâlet eder; diğeri paya ve nasibe ve şeylerden bir şeye.
Şu hâlde **السُّهْمَة**: nasiptir. Ve “iki adam **أسَهم**” denir; eğer kura çektilerse; bu, **السُّهْمَة** ve nasibdendir: her birinin kendisine isabet edenle([10]) kazanması için. Allah تعالى dedi: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾ [الصافات 141]. Sonra bunun üzerine taşındı; böylece okların birinden birine **السَّهم** adı verildi; sanki o, paylardan bir pay ve nasiplerden bir nasiptir. Ve **السُّهْمَة**: akrabalıktır; ve o, ondandır; çünkü o, rahim bağının birleşmesinden bir paydır. Ve onların “**بُرْدٌ مسهَّم**” sözleri: yani çizgili; ancak bununla adlandırıldı; çünkü onun her bir çizgisi oka benzetilir.
Diğer asla gelince: onların “adamın yüzü **سَهَُمَ**([11])” sözüdür; eğer değiştiyse; **يَسْهَُم**; ve bu, **السَُّهَام**’dan türemiştir; o, insanın yaz sıcağının hararetinden isabet alıp da rengi değişinceye kadar başına gelendir. Denir: adam **سهمَ**; eğer ona **السَُّهَام** isabet ettiyse. Ve **السَُّهَام** ayrıca: develere isabet eden bir hastalıktır; susuzluk gibi. Ve “**إِبلٌ سَواهِمُ**” denir; eğer yolculuk onları değiştirdiyse([12]). Ve Allah daha iyi bilir.

---------------------ــ
([1]) tekmile, **المجمل**’dendir.
([2]) ayrıca “**مسهب**” **الهاء**’nın kesriyle de denir. Ve denildi: hatayı çoğaltmak için fethiyle, doğruyu çoğaltmak için kesriyle.
([3]) beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهد**)’de olduğu gibi; ve onu (**هجل**)’de iade edecektir. Ve kasidesi, Şınkîtî nüshasında **الهذليين**’den 61’dir.
([4]) asılda: “ساكت”; tahriftir. Ve **المجمل** ve **اللسان**’da: “yani güzel”.
([5]) beyit, **اللسان**’da (**سهر**) nisbet olmaksızın.
([6]) beyit, **أبي كبير الهذلي**’nindir; **اللسان**’da (**سهر**)’de olduğu gibi; ve kasidesi, Şınkîtî nüshasında **الهذليين**’den 66’dır.
([7]) **ديوان الشماخ** 93; ve daha önce (2: 348)’de geçti.
([8]) asıl ve **المجمل**’de **الهاء**’nın fethiyle ضبط edildi; **اللسان** ve **القاموس**’ta sükûnuyla.
([9]) beyit, **النابغة**’nindir; divanında 35 ve **اللسان** (**سهك**); ve تخريج’i (**بقر**) maddesinde geçti.
([10]) asılda: “يقول”.
([11]) **سَهم** “فتح” ve “ظرف” bablarından denir; ve **سهم** meçhul sigası heyetiyle.
([12]) asılda: “غمرها”; doğrusu **المجمل**’dendir.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- السهم: ما يرمي به، وما يضرب به من القداح ونحوه، قال تعالى: ﴿فساهم فكان من المدحضين﴾ [الصافات/141]، واستهموا: اقترعوا، وبرد مسهم: عليه صورة سهم، وسهم وجهه: تغير، والسهام: داء يتغير منه الوجه.

##### Türkçe

- **السهم**: onunla atılan şey; ve **القداح** ve benzeri şeylerden onunla vurulan şey. Yüce Allah dedi ki: ﴿فساهم فكان من المدحضين﴾ [الصافات/141]. Ve **استهموا**: kura çektiler. Ve **برد مسهم**: üzerinde bir **سهم** sureti vardır. Ve **سهم وجهه**: değişti. Ve **السهام**: yüzden değişmenin meydana geldiği bir hastalıktır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ه م
معه قوس وأسهم وسهام وأجالوا السهام‏.‏
ورجل ساهم الوجه وفي وجهـه سهـوم ووجـدوه سواهم وسهم‏.‏
قال عنترة‏:‏ والخيـل ساهمـة الوجوه كأنما سقيت فوارسها نقيع الحنظـل وسهم الرجل وهو مسهوم‏:‏ أصابه السهام من وهج الحر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أصابه في القسمة كذا سهماً وله سهمان من المغنم‏.‏
ولي في هذا الأمر سهمة‏:‏ نصيب‏.‏
وأخذت نهمتك من النوم وسهمتك‏:‏ حاجتك ونصيبك‏.‏
واستهموا وتساهموا‏:‏ اقترعوا تساهم ثوباها ففي الدرع رأدة وفي المرط لفاوان ردفهما عبل وأسهـم للغـازي‏.‏
وفلـان مسهـم لـه فـي كـذا‏.‏
وانكسـر سهـم بيتـه‏:‏ جائـزه‏.‏
وضـرب المسـاح بسهمـه فـي الأرض وهو مقدار ست أذرع يمسح به‏.‏

##### Türkçe

س ه م
Onunla birlikte yay ve oklar ve oklar; ve okları dolaştırdılar.
Ve yüzü **ساهم** olan bir adam; ve yüzünde **سهوم** vardır; ve onu **سواهم** ve **سهم** buldular.
**عنترة** dedi:
Ve atlar yüzleri **ساهمة** (iken), sanki süvarilerine **نقيع الحنظل** içirilmiş gibidir.
Ve adam **سهم** oldu, o ise **مسهوم**dur: sıcaklığın hararetinden **السهام** ona isabet etti.
Mecazdan: taksimde ona şöyle şöyle **سهماً** isabet etti; ve ganimetten onun iki **سهمان**ı vardır.
Ve bu işte benim için bir **سهمة** vardır: pay.
Ve uykudan senin iştahını aldım ve senin **سهمتك**ni: ihtiyacın ve payın.
Ve **استهموا** ve **تساهموا**: kura çektiler.
İki elbiseleri kura çekti; zırhta bir **رأدة** vardır, ve örtüde iki **لفاوان** vardır; onların ardında **عبل** (vardır).
Ve gazi için **أسهم** etti.
Ve falan, şunda bunda onun için **مسهـم**dir.
Evinin **سهم**i kırıldı: onun **جائزه**si.
Ve ölçüm yapan, yerde onun **سهم**i ile vurdu; o, onunla ölçtüğü altı arşın miktarıdır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّهْمُ: واحد السِّهام. والسَّهْمُ: النصيب. المحكم: السَّهْم الحظُّ، والجمع سُهْمان وسُهْمة؛ الأَخيرة كأُخْوة. وفي هذا الأَمر سُهْمة أَي نصيب وحظّ من أَثَر كان لي فيه. وفي الحديث: كان للنبي، صلى الله عليه وسلم، سَهْم من الغنِيمة شَهِد أَو غاب؛ السَّهْم في الأَصل: واحد السِّهام التي يُضْرَب بها في المَيْسِر وهي القِداح ثم سُمِّيَ به ما يفوز به الفالِجُ سَهْمُهُ، ثم كثر حتى سمي كل نصيب سَهْماً، وتجمع على أَسْهُمٍ وسِهام وسُهمان، ومنه الحديث: ما أَدري ما السُّهْمانُ. وفي حديث عمر: فلقد رأَيتُنا نَسْتَفِيءُ سُهْمانها، وحديث بُرَيْدَةَ: خرج سَهْمُك أَي بالفَلْجِ والظَّفَرِ. والسَّهْم: القِدْح الذي يُقارَع به، والجمع سِهام. واسْتَهَمَ الرجلان: تقارعا. وساهَمَ القومَ فسهَمَهُمْ سَهْماً: قارعهم فَقَرَعَهُمْ. وساهَمْتُهُ أَي قارعته فَسَهَمْتُهُ أَسْهَمُه ، بالفتح، وأَسْهَمَ بينهم أَي أَقْرَعَ. واسْتَهَمُوا أَي اقترعوا. وتَساهَمُوا أَي تقارعوا. وفي التنزيل: فساهَمَ فكان من المُدْحَضِين؛ يقول: قارَعَ أَهْلَ السفينة فَقُرِعَ. وقال النبي، صلى الله عليه وسلم، لرجلين احْتَكما إِليه في مواريث قد دَرَسَت: اذهبا فَتَوخَّيا، ثم اسْتَهِما، ثم ليأْخذ كلُّ واحد منكما ما تخرجه القسمةُ بالقُرْعةِ، ثم لِيُحْلِلْ كلُّ واحد منكما صاحبَه فيما أَخَذ وهو لا يَسْتَيْقِنُ أَنه حقه؛ قال ابن الأَثير: قوله اذهَبا فتَوَخَّيا ثم اسْتَهِما أَي اقْتَرِعا يعني ليظهر سَهْمُ كلِّ واحدٍ منكما. وفي حديث ابن عمر: وقع في سَهْمِي جاريةٌ، يعني من المَغْنَم. والسُّهْمَةُ: النصيب. والسَّهْمُ: واحد النَّبْلِ، وهو مَرْكَبُ النَّصْلِ، والجمع أَسْهُمٌ وسِهامٌ. قال ابن شميل: السَّهْمُ نفس النَّصْل، وقال: لو التَقَطْت نَصْلاً لقلت ما هذا السَّهْمُ معك، ولو التقطت قِدْحاً لم تقل ما هذا السَّهْمُ معك، والنَّصْلُ السَّهْم العريض الطويل يكون قريباً من فِتْرٍ والمِشْقَص على النصف من النَّصْل، ولا خير فيه، يَلْعَبُ به الوِلْدانُ، وهو شر النَّبْلِ وأَحرضه؛ قال: والسَّهْمُ ذو الغِرارَيْنِ والعَيْرِ، قال: والقُطْبَةُ لا تُعَدُّ سَهْماً، والمِرِّيخُ الذي على رأْسه العظيمة يرمي بها أَهل البصرة بين الهَدَفَيْنِ، والنَّضِيُّ متن القِدْح ما بين الفُوق والنَّصْل. والمُسَهَّمُ: البُرْدُ المخطط؛ قال ابن بري: ومنه قول أَوْسٍ:
فإِنا رأَينا العِرْضَ أَحْوَجَ، ساعةً،
إِلى الصَّوْنِ، من رَيْطٍ يَمانٍ مُسَهَّمِ
وفي حديث جابر: أَنه كان يصلي في بُرْدٍ مُسَهَّمٍ أَي مُخَطَّطٍ فيه وَشْيٌ كالسِّهامِ. وبُرْدٌ مُسَهَّمٌ: مخطط بصور على شكل السِّهام؛ وقال اللحياني: إِنما ذلك لوَشْيٍ فيه؛ قال ذو الرُّمَّةِ يصف داراً: كأَنَّها بعد أَحْوالٍ مَضَيْنَ لها،
بالأَشْيَمَيْنِ، يَمانٍ فيه تَسْهِيمُ
والسَّهْمُ: القِدْحُ الذي يُقارَعُ به. والسَّهْمُ: مقدار ست أَذرع في معاملات الناس ومِساحاتِهم. والسَّهْمُ: حجر يجعل على باب البيت الذي يبنى للأَسد ليُصاد فيه، فإِذا دخله وقع الحجر على الباب فسدَّه. والسُّهْمَةُ، بالضم: القرابة؛ قال عَبِيدٌ:
قد يُوصَلُ النازِحُ النَّائي، وقد
يُقْطَعُ ذو السُّهْمَةِ القريبُ
وقال:
بَنى يَثْرَبيٍّ، حَصِّنوا أَيْنُقاتِكُم
وأَفْراسَكُمْ من ضَرْبِ أَحْمَرَ مُسْهَمِ
ولا أُلْفِيَنْ ذا الشَّفِّ يَطْلُبُ شِفَّهُ،
يُداوِيهِ منْكُمْ بالأَدِيم المُسَلَّمِ
أَراد بقوله أَيْنُقاتِكُمْ وأَفْراسكم نساءهم؛ يقول: لا تُنْكِحُوهُنّ غير الأَكفاء، وقوله من ضَرْب أَحْمر مُسْهَمِ يعني سِفاد رجل من العجم، وقوله بالأَديم المُسَلَّمِ أَي يَتَصَحَّحُ بكم. والسُّهام والسَّهامُ: الضُّمْرُ وتَغَيُّر اللون وذُبولُ الشَّفَتين. سَهَمَ، بالفتح، يَسْهَمُ سُهاماً وسُهوماً وسَهُمَ أَيضاً، بالضم، يَسْهُمُ سُهوماً فيهما وسُهِمَ يُسْهَمُ، فهو مَسْهومٌ إِذا ضَمُرَ: قال العجَّاجُ: فهي كرِعْدِيدِ الكَثِيبِ الأَهْيَمِ
ولم يَلُحْها حَزَنٌ على ابْنِمِ
ولا أَبٍ ولا أَخٍ فتَسْهُمِ
وفي الحديث: دخل عليَّ ساهِمَ الوَجْهِ أَي مُتَغَيِّره. يقال: سَهَمَ لونُهُ يَسْهَمُ إِذا تَغير عن حالهِ لعارض. وفي حديث أُم سلمة: يا رسول الله، ما لي أَراك ساهِمَ الوَجْهِ؟ وحديث ابن عباس في ذكر الخوارج: مُسَهَّمةٌ وُجُوهُهُمْ؛ وقول عَنْترَة:
والخَيْلُ ساهِمَةُ الوُجُوهِ، كأَنَّما
يُسْقى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنْظَلِ
فسره ثعلب فقال: إِنما أَراد أَن أَصحاب الخيل تغيرت أَلوانُهم مما بهم من الشدّة، أَلا تراه قال يُسْقَى فَوارِسُها نَقيعَ الحَنْظَلِ؟ فلو كان السُّهام للخيل أَنْفُسِها لقال كأَنَّما تُسْقَى نَقيعَ الحَنْظَلِ. وفرس ساهِمُ الوَجْه: محمول على كريهة الجَرْي، وقد سُهِمَ، وأَنشد بيت عنترة: والخيل ساهِمَةُ الوجوهِ؛ وكذا الرجل إِذا حُمِلُ على كرِيهةٍ في الحرب وقد سُهِمَ. وفرس مُسْهَمٌ إِذا كان هجيناً يُعْطَى دون سَهْمِ العَتِيقِ من الغنيمة.
والسُّهومُ: العُبوس عُبوسُ الوجهِ من الهمِّ؛ قال:
إِن أَكُنْ مُوثَقاً لكِسرَى، أَسيراً
في هُمومٍ وكُرْبَةٍ وسُهومِ
رَهْنَ قَيْدٍ، فما وَجَدْتُ بلاءً
كإِسارِ الكريم عند اللَّئيمِ
والسُّهامُ: داء يأْخذ الإِبل؛ يقال: بعير مَسْهومٌ وبه سُهامٌ، وإِبل مُسَهَّمَةٌ؛ قال أَبو نُخَيْلَةَ:
ولم يَقِظْ في النَّعَمِ المُسَّهَمِ
والسَّهام: وَهَجُ الصَّيْفِ وغَبَراتُهُ؛ قال ذو الرمة:
كأَنَّا على أَولاد أَحْقَبَ لاحَها،
ورَمْيُ السَّفَا أَنْفاسَها بسَهامِ
وسُهِمَ الرجلُ أَي أَصابه السَّهامُ. والسَّهامُ: لُعاب الشيطان؛ قال بِشْرُ بن أَبي خازِمٍ:
وأَرْض تَعْزِفُ الجِنَّانُ فِيها،
فيافِيها يَطِيرُ بها السِّهامُ
ابن الأَعرابي: السُّهُمُ غَزْلُ عَيْنِ الشمس، والسُّهُمُ: الحرارة الغالبةُ. والسَّهامُ، بالفتح: حَرُّ السَّمُومِ. وقد سُهِمَ الرجلُ، على ما لم يُسَمَّ فاعلُه، إِذا أَصابته السَّمُومُ. والسَّهامُ: الريح الحارَّة، واحدها وجمعها سواء؛ قال لبيد:
ورَمَى دَوابِرَها السَّفَا، وتَهَيَّجَتْ
رِيحُ المَصايِفِ سَوْمُها وسَهامُها
والسَّهُومُ: العُقابُ. وأَسْهَمَ الرجلُ، فهو مُسْهَمٌ، نادر، إِذا كثر كلامه كأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، والميم بدل من الباء. والسُّهُمُ والشُّهُمُ، بالسين والشين: الرجال العقلاء الحُكماءُ العُمَّالُ. ورجل مُسْهَمُ العقلِ والجسمِ: كمُسْهَبٍ، وحكى يعقوب أَن ميمه بدل، وحكى اللحياني: رجل مُسْهَمُ العقلِ كمُسْهَبٍ، قال: وهو على البدل أَيضاً، وكذلك مُسْهَمُ الجسمِ إِذا ذهب جسمُه في الحُبِّ.
والساهِمَةُ: الناقة الضامرةُ؛ قال ذو الرُّمَّة:
أَخا تَنائِفَ أَغْفَى عند ساهِمَةٍ
بأَخْلَقِ الدفِّ، في تَصديره جُلَبُ
يقول: زار الخَيالُ أَخا تَنائِفَ نام عند ناقة ضامرة مهزولة بجنبها قُروحٌ من آثار الحِبال، والأَخْلَقُ: الأَملس. وإِبل سَواهِمُ إِذا غيرها السفر.
وسَهْمُ البيتِ: جائِزُهُ. وسَهْمٌ: قبيلة في قريش. وسَهْمٌ أَيضاً: في باهِلَة. وسَهْمٌ وسُهَيمٌ: اسمان. وسَهامٌ: موضع؛ قال أُميَّةُ بن أَبي عائِذٍ:
تَصَيَّفْتُ نَعْمانَ، واصَّيَفَتْ
جُنُوبَ سَهامٍ إِلى سُرْدَدِ

##### Türkçe

**السَّهْمُ**: **السِّهام**ın biridir. Ve **السَّهْمُ**: paydır. **المحكم**: **السَّهْم** talih(kısmet)tir; çoğulu **سُهْمان** ve **سُهْمة**’dir; sonuncusu **أُخْوة** gibi. Ve bu işte **سُهْمة** vardır; yani, onda benim için bulunan bir eserden bir pay ve kısmet. Ve hadiste: Nebî’nin, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ganimetten bir **سَهْم**i vardı; hazır bulunsa da bulunmasa da. **السَّهْم** aslında: **المَيْسِر**de onunla vurulan **السِّهام**dan biridir; o da sonra **القِداح**tır; sonra onunla, **الفالِجُ**un **سَهْمُهُ**nun kazandığı şeye ad verildi; sonra çoğaldı da her paya **سَهْماً** denildi; ve **أَسْهُمٍ** ve **سِهام** ve **سُهمان** üzere toplanır. Ondandır hadîs: “Ben **السُّهْمانُ**ın ne olduğunu bilmiyorum.” Ömer hadîsinde: “Andolsun, biz onun **سُهْمان**ını istifâe ederdik.” Ve **بُرَيْدَةَ** hadîsi: “**سَهْمُك** çıktı”; yani **الفَلْجِ** ve **الظَّفَرِ** ile. Ve **السَّهْم**: onunla kura çekilen **القِدْح**tır; çoğulu **سِهام**dır. Ve **اسْتَهَمَ** iki adam: kura çekiştiler. Ve **ساهَمَ** kavimle, sonra onları **سَهْماً** ile **سهَمَهُمْ**: onlarla kura çekti de onları kurayla yendi. Ve **ساهَمْتُهُ**: yani onunla kura çektim; sonra onu **فَسَهَمْتُهُ**; **أَسْهَمُه** (fetha ile). Ve **أَسْهَمَ** aralarında: yani kura çektirdi. Ve **اسْتَهَمُوا**: yani kura çektiler. Ve **تَساهَمُوا**: yani kura çekiştiler. Ve tenzilde: **فساهَمَ فكان من المُدْحَضِين**; der ki: gemi halkıyla kura çekti de kurada ona çıktı. Ve Nebî, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kendisine, izleri silinmiş miraslar hakkında muhakeme için gelen iki adama dedi: “Gidin de araştırıp gözetin, sonra **اسْتَهِما**, sonra her biriniz, taksimin kurayla çıkardığını alsın; sonra her biriniz, aldığı hususta, onun kendi hakkı olduğuna yakîn getirmediği hâlde, arkadaşını helâl etsin.” İbnü’l-Esîr dedi: “Onun ‘gidin de araştırıp gözetin, sonra **اسْتَهِما**’ sözü: yani kura çekin; yani sizden her birinin **سَهْمُ**u ortaya çıksın.” İbn Ömer hadîsinde: “Benim **سَهْمِي**me bir câriye düştü”; yani ganimetten. Ve **السُّهْمَةُ**: paydır. Ve **السَّهْمُ**: **النَّبْلِ**in biridir; o, **النَّصْلِ**in bineğidir; çoğulu **أَسْهُمٌ** ve **سِهامٌ**dur. İbn Şümeyl dedi: **السَّهْمُ** bizzat **النَّصْل**dır. Ve dedi: “Eğer bir **نَصْل** toplasaydım ‘Yanındaki bu **السَّهْمُ** nedir?’ derdim; eğer bir **قِدْح** toplasaydım ‘Yanındaki bu **السَّهْمُ** nedir?’ demezdim.” Ve **النَّصْلُ**: geniş uzun **السَّهْم**dur; yaklaşık bir **فِتْرٍ** olur; **المِشْقَص** ise **النَّصْل**ın yarısı üzeredir; onda hayır yoktur; çocuklar onunla oynar; o, **النَّبْلِ**in en kötüsü ve en değersizidir. Dedi: **السَّهْمُ** iki **غِرار** ve **عَيْر** sahibidir. Dedi: **القُطْبَةُ** **سَهْماً** sayılmaz. Ve başındaki büyük (parça) ile Basra halkının iki hedef arasında onunla attığı **المِرِّيخُ**. Ve **النَّضِيُّ**: **القِدْح**ın gövdesi; **الفُوق** ile **النَّصْل** arasındaki. Ve **المُسَهَّمُ**: çizgili **البُرْد**. İbn Berrî dedi: Ondandır Evs’in sözü:

فإِنا رأَينا العِرْضَ أَحْوَجَ، ساعةً،
إِلى الصَّوْنِ، من رَيْطٍ يَمانٍ مُسَهَّمِ

Câbir hadîsinde: “O, **بُرْدٍ مُسَهَّمٍ** içinde namaz kılardı”; yani içinde oklar gibi bir nakış bulunan çizgili. Ve **بُرْدٌ مُسَهَّمٌ**: oklar şeklinde suretlerle çizgili; ve Lihyânî dedi: Bu ancak içindeki bir nakış sebebiyledir. Zü’r-Rumme, bir evi vasfederek dedi:

كأَنَّها بعد أَحْوالٍ مَضَيْنَ لها،
بالأَشْيَمَيْنِ، يَمانٍ فيه تَسْهِيمُ

Ve **السَّهْمُ**: onunla kura çekilen **القِدْح**tır. Ve **السَّهْمُ**: insanların muamelelerinde ve ölçümlerinde altı arşın miktarıdır. Ve **السَّهْمُ**: aslan için yapılıp onda avlanılan evin kapısına konulan taştır; aslan ona girince taş kapının üzerine düşer de onu kapatır. Ve **السُّهْمَةُ** (damme ile): akrabalıktır; Ubeyd dedi:

قد يُوصَلُ النازِحُ النَّائي، وقد
يُقْطَعُ ذو السُّهْمَةِ القريبُ

Ve dedi:

بَنى يَثْرَبيٍّ، حَصِّنوا أَيْنُقاتِكُم
وأَفْراسَكُمْ من ضَرْبِ أَحْمَرَ مُسْهَمِ
ولا أُلْفِيَنْ ذا الشَّفِّ يَطْلُبُ شِفَّهُ،
يُداوِيهِ منْكُمْ بالأَدِيم المُسَلَّمِ

**أَيْنُقاتِكُم** ve **أَفْراسكم** sözüyle kadınlarını kastetti; der ki: onları denk olmayanlarla evlendirmeyin. Ve “**من ضَرْب أَحْمر مُسْهَمِ**” sözü: Acemlerden bir adamın çiftleşmesi demektir. Ve “**بالأَدِيم المُسَلَّمِ**” sözü: yani sizinle sıhhat bulur. Ve **السُّهام** ve **السَّهامُ**: zayıflık, renk değişmesi ve dudakların solmasıdır. **سَهَمَ** (fetha ile) **يَسْهَمُ**: **سُهاماً** ve **سُهوماً**; ve **سَهُمَ** da (damme ile) **يَسْهُمُ**: ikisinde de **سُهوماً**; ve **سُهِمَ يُسْهَمُ**: o hâlde o **مَسْهومٌ**dur; zayıfladığı zaman. A‘câc dedi:

فهي كرِعْدِيدِ الكَثِيبِ الأَهْيَمِ
ولم يَلُحْها حَزَنٌ على ابْنِمِ
ولا أَبٍ ولا أَخٍ فتَسْهُمِ

Ve hadiste: “Bana **ساهِمَ الوَجْهِ** olarak girdi”; yani yüzü değişmiş. Denir: **سَهَمَ لونُهُ يَسْهَمُ**; bir arıza sebebiyle hâlinden değiştiği zaman. Ümmü Seleme hadîsinde: “Ey Allah’ın Resûlü, bana ne oluyor da seni **ساهِمَ الوَجْهِ** görüyorum?” Ve İbn Abbâs’ın Hâricîleri anmada hadîsi: “**مُسَهَّمةٌ وُجُوهُهُمْ**.” Ve Antere’nin sözü:

والخَيْلُ ساهِمَةُ الوُجُوهِ، كأَنَّما
يُسْقى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنْظَلِ

Bunu Sa‘leb açıkladı da dedi: “Ancak şunu kastetti: atların sahiplerinin renkleri, üzerlerindeki şiddetten değişti; görmüyor musun ‘**يُسْقى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنْظَلِ**’ dedi? Eğer **السُّهام** atların kendileri için olsaydı ‘sanki **تُسْقَى** **نَقيعَ الحَنْظَلِ**’ derdi.” Ve **فرس ساهِمُ الوَجْه**: koşunun zorluğuna yüklenmiş olana hamledilir; ve **سُهِمَ** olmuştur. Ve Antere’nin beytini okuttu: “**والخيل ساهِمَةُ الوجوهِ**.” Ve aynı şekilde adam da, savaşta bir zorluğa yüklenirse ve **سُهِمَ** olursa. Ve **فرس مُسْهَمٌ**: melez olduğu zaman; ganimetten, asil atın **سَهْم**inden daha aşağı bir pay verilir.

Ve **السُّهومُ**: gamdan yüzün asıklığı, yüz asıklığıdır. Dedi:

إِن أَكُنْ مُوثَقاً لكِسرَى، أَسيراً
في هُمومٍ وكُرْبَةٍ وسُهومِ
رَهْنَ قَيْدٍ، فما وَجَدْتُ بلاءً
كإِسارِ الكريم عند اللَّئيمِ

Ve **السُّهامُ**: develeri tutan bir hastalıktır; denir: **بعير مَسْهومٌ** ve onda **سُهامٌ** vardır; ve **إِبل مُسَهَّمَةٌ**. Ebû Nuhayle dedi:

ولم يَقِظْ في النَّعَمِ المُسَّهَمِ

Ve **السَّهام**: yazın yakıcılığı ve tozlarıdır. Zü’r-Rumme dedi:

كأَنَّا على أَولاد أَحْقَبَ لاحَها،
ورَمْيُ السَّفَا أَنْفاسَها بسَهامِ

Ve **سُهِمَ الرجلُ**: yani ona **السَّهامُ** isabet etti. Ve **السَّهامُ**: şeytanın salyasıdır. Bişr b. Ebî Hâzim dedi:

وأَرْض تَعْزِفُ الجِنَّانُ فِيها،
فيافِيها يَطِيرُ بها السِّهامُ

İbnü’l-A‘râbî: **السُّهُمُ** güneş gözünün (bakışının) eğirmesidir; ve **السُّهُمُ**: galip gelen hararettir. Ve **السَّهامُ** (fetha ile): **السَّمُوم**un sıcağıdır. Ve adam **سُهِمَ** olmuştur—faili adlandırılmadan—**السَّمُوم** ona isabet ettiği zaman. Ve **السَّهامُ**: sıcak rüzgârdır; onun tekiyle çoğulu birdir. Lebîd dedi:

ورَمَى دَوابِرَها السَّفَا، وتَهَيَّجَتْ
رِيحُ المَصايِفِ سَوْمُها وسَهامُها

Ve **السَّهُومُ**: kartaldır. Ve **أَسْهَمَ** adam, o hâlde o **مُسْهَمٌ**dur; nadirdir; sözü çoğaldığı zaman; **أَسْهَبَ** gibi; o da **مُسْهَبٌ**dur; **الميم** **الباء**dan bedeldir. Ve **السُّهُمُ** ve **الشُّهُمُ**—**السين** ve **الشين** ile—akıllı, hikmetli, iş gören adamlardır. Ve **رجل مُسْهَمُ العقلِ والجسمِ**: **مُسْهَبٍ** gibi. Yakub, onun **ميم**inin bedel olduğunu nakletti. Ve Lihyânî nakletti: **رجل مُسْهَمُ العقلِ** **كمُسْهَبٍ**; dedi: o, bedel üzerinedir, yine. Ve aynı şekilde **مُسْهَمُ الجسمِ**: aşk sebebiyle bedeni gittiği zaman.

Ve **الساهِمَةُ**: zayıf deve dişisidir. Zü’r-Rumme dedi:

أَخا تَنائِفَ أَغْفَى عند ساهِمَةٍ
بأَخْلَقِ الدفِّ، في تَصديره جُلَبُ

Der ki: hayal, Tenâif’in kardeşini ziyaret etti; yanında iplerin izlerinden yaralar bulunan, zayıf, cılız bir deve dişisinin yanında uyudu. Ve **الأَخْلَقُ**: pürüzsüzdür. Ve **إِبل سَواهِمُ**: yolculuk onları değiştirdiği zaman.

Ve **سَهْمُ البيتِ**: onun kirişi(**جائِزُهُ**). Ve **سَهْمٌ**: Kureyş’te bir kabiledir. Ve **سَهْمٌ** ayrıca: Bâhile’de (bir koldur). Ve **سَهْمٌ** ve **سُهَيمٌ**: iki isimdir. Ve **سَهامٌ**: bir yerdir. Ümeyye b. Ebî Âiz dedi:

تَصَيَّفْتُ نَعْمانَ، واصَّيَفَتْ
جُنُوبَ سَهامٍ إِلى سُرْدَدِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ه م * * السَّهْمُ * واحد * السِّهَامِ * والسهم أيضا النصيب والجمع * السُّهْمانُ * و * المُسَهَّمُ * البرد المخطط و * ساهَمَهُ * قارعه و * أسْهَمَ * بينهم أقرع و * اسْتَهَموا * تقارعوا

##### Türkçe

* س ه م * **السَّهْمُ**: **السِّهَامِ**’ın bir tanesi. **السهم** ayrıca paydır; çoğulu **السُّهْمانُ**’dır. **المُسَهَّمُ**: çizgili (çizgilenmiş) soğuk. **ساهَمَهُ**: onunla kura çekişti. **أسْهَمَ**: aralarında kura çekti. **اسْتَهَموا**: birbirleriyle kura çekiştiler.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

| | ( السَّهْم : الحَظّ ج : سُهمانٌ | وسُهْمة بِضَمِّهِما ) الأخيرةُ كَأُخْوة ، | كذا في المُحْكَم . وفي الحَدِيث : |   كان له سَهْمٌ من الغَنِيمة شَهِد أو | غَابَ   ، ( و ) قال ابنُ الأثير : |   السَّهْم في الأصل ( القِدْحُ ) الذي | ( يُقارَع به ) في المَيْسِر ، ثم سُمّي به | ما يَفُوز به الفَالِجُ سَهْمُه ، ثم كَثُر | حتى سُمِّي كُلُّ نَصِيبٍ سَهْمًا ( ج ) : | أَسْهُم و ( سِهامٌ ) بالكَسْر وسُهْمان   ، | ومنه الحَدِيثُ :   ما أَدْرِي ما | السُّهْمان   ، وفي حَدِيثِ عُمَر : |   فَلَقَدْ رَأَيْتُنا نَسْتَفِيء سُهْمَانَها   ، | | ( و ) السَّهْم : ( واحِدُ النَّبْل ) ، وهو | مَركَبُ النَّصْل . والجَمْعُ أِسْهُم | وسِهامٌ . وقال ابنُ شُمَيْل : السَّهْم : | نَفْسُ النَّصْل . وقال : لو التَقَطْت | نَصْلاً لقلت : ما هذا السَّهْمُ معك ، | ولو التَقَطْت قِدْحًا لم تَقُل : ما هذَا | السًّهْمُ مَعَك . والنَّصْلُ : السَّهْم | العَرِيض الطَّوِيل يكون قَرِيبًا من فِتْرة ، | والمِشْقَص على النِّصْف من النَّصْل . | | ( و ) السَّهْمُ : ( جائِزُ البَيْتِ . و ) | السَّهْم : ( مِقدارُ سِتِّ أَذْرُعٍ في | مُعامَلات النَّاسِ ومِساحَاتِهِم ) . | | ( و ) أيضًا : ( حَجَر ) يُجْعَل ( على باب | بَيْت يُبْنَى لِيُصَاد فيه الأَسَدُ ، فإذا دَخَله | وَقَع ) الحَجَر على البَابِ ( فَسَدَّه ) . | | ( و ) بنو سَهْم : ( قَبِيلة في قُرَيْش ) ، | وهو بَنُو سَهْمِ بنِ عَمْرو بنِ هُصَيْص | ابن كَعْبِ بنِ لُؤَيِّ بنِ غَالِب . ( و ) | أيضًا : قبيلة ( في بَاهِلَةَ ) ، وهم بنو | سَهْم بنِ عَمْرو بنِ ثَعْلَبة بن غُنْم بنِ | قُتَيْبة . |

| | ( و ) السُّهُم أيضًا من الرِّجال : | ( العُقَلاء الحُكَماء العُمَّالُ ) ، والشِّين | لُغَة فيه ، كما سَيَأْتِي . | | ( والسُّهْمَة بالضَّمِّ : القَرابَةُ ) ، قال | عَبِيد : | % ( قد يُوصَل النَّازِحُ النَّائِي وقد % | يُقطعُ ذو السُّهمةِ القَرِيبُ ) % | | ( و ) السُّهْمَةُ : ( النَّصِيبُ ) ، يقال : | لي في هذا الأمر سُهْمَة أي : نَصِيب | وَحَظٌّ من أثَرِ كان لي . | | ( و ) السَّهام ( كَسَحَاب : مُخاطُ | الشَّيْطان ) . قال بِشْرُ بنُ أَبِي خَازِم : | % ( وأرضٍ تعْزِفُ الجِنَّانُ فِيْهَا % | فَيَافِيَها يَطِير بها السَّهَامُ ) % | | ( و ) السَّهَام أيضًا : ( حَرُّ السَّمُومِ | وَوَهَجُ الصَّيْف ) وغَبَراتُه . قال ذُو | الرُّمَّة : | % ( كأَنَّا على أَوْلادِ أَحْقَبَ لاحَهَا % | وَرمْيُ السَّفَا أَنْفاسَها بِسَهَامِ ) % | | ويقال : الرِّيحُ الحَارَّةُ ، واحِدُها | وجَمْعُها سَواءٌ ، قال لبِيد : | % ( وَرَمَى دَوابِرَها السَّفَا وتَهَيَّجَت % | رِيحُ المَصارِيفِ سَومُها وسَهَامُهَا ) % | | وقد ( سُهِمَ ) الرجلُ ( كَعُنِي ) : إذا | ( أصابَه ذلِك ) ، أي : وَهَجَ الصَّيْف . | | ( و ) سِهَام ( كَكتَابٍ : وَادٍ باليَمَن ) | لَعكّ ، وبه سُمِّي بابُ سِهامِ إِحْدى | أَبوابِ مَدِينة زَبِيد حَرسَها الله | تَعالَى ، وإليه نُسِب بَعْضُ المُحَدِّثين | منها لسُكْناهم بها ( ويُفْتَح ) ، وعَلَيه | السُّهَيْلِيّ في الرَّوْضِ في أثناء فَتْح | مَكَّة كَغَيْره . ولكنَّ المَشْهورَ على | أَلْسِنة أَهْلِ الوادي الكَسْر . وقال | أُميَّةُ بنُ أَبِي عائِذٍ الهُذَلِيّ : | % ( تَصَيَّفْتُ نَعْمانَ واصَّيفَتْ % | جُنُوبَ سَهامٍ إلى سُرْدَدِ ) % | | ( و ) السَّهَام ( كَسَحاب : الضُّمْر | والتَّغَيُّر ) في اللَّون وذُبُول الشَّفَتَيْنِ ،

| والضَّمُّ لُغة فِيه ، كما نَقَلَه غَيرُ وَاحِد . | واقْتِصارُ المُصَنِّف على الفَتْح | قُصورٌ ، ( وقد سَهَم ) الرَّجل ( كَمَنَع | وَكَرُم سُهُومًا ) بالضَّمِّ فِيهِما : إذا | تَغَيِّر لَونُه عن حَالِه لِعَارِض . وفي | الحَدِيث :   دَخَلَ عَلَيّ ساهِمَ | الوَجْهِ   أي : مُتَغَيِّرُه . وفي | حَدِيث أُمِّ سَلَمة :   يا رَسُولَ اللهِ | أراكَ ساهِمَ الوَجْه   . وقَولُ عَنْتَرَة : | % ( والخَيْلُ ساهِمَةُ الوُجوهِ كَأَنّمَا % يُسْقَى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنظَلِ ) % | | فَسَّره ثَعْلَب فقال : إِنَّما أَرادَ أَنَّ | أَصحابَ الخَيْل تَغَيَّرت أَلوانُهم مِمَّا | بِهِم من الشِّدَّة . ألا تَرَاه قال : | % ( يُسْقَى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنظَلِ % ) % | | فلو كان السَّهامُ للخَيْلِ أَنْفُسِها | لَقال : | % ( كأنما تُسْقَى نَقِيعَ الحَنظَلِ % ) % | | ( و ) السَّهَامُ : ( دَاءٌ يُصِيبُ الإِبِلَ ) ، | ظاهِرُ سِياقِه أَنَّه كَسَحَاب ، والصَّحِيحُ | أَنَّه بِهذَا المَعْنَى مَضْمُومٌ . قال | شيخُنا : وهو المَنْصُوصُ عليه في | مُصَنَّفاتِ اللُّغَة والمُوافِقُ للقِياسِ في | الأَدْواء . يقال : ( بَعِيرٌ مَسْهُومٌ ) : إِذا | أَصابَه السِّهامُ . | | ( وإِبِلٌ مُسَهَّمَةٌ كَمُعَظَّمة ) ، قال أبو | نُخَيْلَةَ : | % ( ولم يَقِظْ في النَّعَم المُسَهَّمِ % ) % | | ( والسَّاهِمَةُ : النَّاقَةُ الضَّامِرة ) . | وإبلَ سَواهِمُ : غَيَّرها السَّفَر ، قال | ذو الرُّمَّة : | % ( أَخَا تَنائِفَ أَغْفَى عند سَاهِمَةٍ % | بِأْخْلَقِ الدَّفِّ في تَصْدِيرِه جُلَبُ ) % | | يقول : زَارَ الخَيالُ أَخا تَنائِفَ نَامَ | عند ناقَةٍ ضامِرَةٍ مَهْزُولَة بِجَنْبِها | قُروحٌ من آثارِ الحِبال . والأَخْلَق : | الأَمْلَسُ . |

| | ( والسُّهُومُ ) بالضَّمّ : ( العُبُوس ) | عُبوسُ الوَجْهِ من الهَمّ ، قال : | % ( إن أَكُن مُوثقًا لكِسْرَى أَسِيرًا % | في هُمُومِ وكُرْبَةٍ وسُهومِ ) % | | % ( رَهْنَ قَيْدٍ فَمَا وَجدْت بَلاءً % | كإِسارِ الكَرِيمِ عند اللّئِيم ) % | | ( و ) السَّهُومُ ( بالفَتْح : العُقابُ | الطَّأئر ) ، عُلِم من هذا الضَّبْط أن | الذي بِمَعْنَى العُبُوس هو بالضَّمِّ ، | وتَقْيِيده بالطاّئر إِنما هو للتَّبْيِين | وزِيادةِ الإِيضاح . | | ( وسَهْم الرَّامِي : كَوْكَبٌ ) . | | ( وذو السَّهْم ) : لقب ( مُعاوِية بنِ | عامرٍ ؛ لأنه كان يُعطِي سَهْمَه | أصحابَه . | | ( وذو السَّهْمَيْن ) : لَقَب ( كُرْزِ بنِ | الحَارِث اللَّيْثِيِّ ) . | | ( و ) المُسَهَّم ( كَمُعَظَّم : البُرْدُ | المُخَطَّط ) يُصَوَّر على شَكْل | السَّهام . قال ابنُ بَرِّيّ : ومنه قَولُ | أُوْسٍ : | % ( فَلمَّا رَأَيْنَا العِرْضَ أحوَج ساعةً % | إلى الصَّوْنِ من رَيْطٍ يَمانٍ مُسَهَّمِ ) % | | وفي حَدِيث جابِر :   أَنَّه كان يُصَلِّي | في بُرْدٍ مُسَهَّمٍ   ، أي : مُخَطَّطٍ فيه | وَشْي كالسِّهام ، وقال اللِّحْيانِيُّ : إِنَّما | ذاك لِوَشي فيه . قال ذُو الرُّمَّة يَصِفُ | دَارًا : | % ( كأَنَّها بَعْدَ أَحْوالِ مَضَيْن لها % | بالأَشْيَمَيْنِ يَمانٍ فيه تَسْهِيمُ ) % | | ( و ) المُسْهَم ( كَمُكْرَم : الفَرسُ | الهَجِين ) يُعْطَى دُونَ سَهْم العَتِيقِ | من الغَنِيمة . | | ( وَرَجُلٌ مُسْهَم الجِسْمِ : ذَاهِبُه في | الحُبِّ ) ، وكذلك مُسْهَم العَقْل ، | حكاه اللِّحياني ، والمِيمُ بَدَل من | الباء . | | ( وأسْهَم ) الرَّجُل ( فهو مُسْهَم |

| كَأسْهَب فهو مُسْهَب زِنَّةً ومَعْنًى ) أي : | إذا كَثُر كَلامُه ، وهو نادر . قال | يَعْقُوب : إِنَّ مِيمَه بدَلٌ من الباء . | | ( وساهِمٌ : فرسٌ كان لِكِنْدَة ) يُذْكَر | مع قُرَيط ، وقد تقدم . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | | استَهَم الرُّجُلان : تَقَارعا . | | وتَساهَم الرًّجُلان : تَقارَعا . | | وساهَمَ القَومَ فَسَهَمَهم سَهْمًا : | قارَعَهم فقَرَعَهُم . ومنه قوله تعالى : | ! 2 \< فساهم فكان من المدحضين > 2 ! | ويُجْمَع السَّهْم على أَسْهُم كَفَلْسٍ | وَأَفْلُس . وقَوْلُ الشَّاعِر : | % ( بَنِي يَثْرِبِيٍّ حَصِّنُوا أَيْنُقاتِكُم % | وأفراسَكم من ضَرْبِ أَحْمَر مُسْهَمِ ) % | | أراد : حَصِّنوا نِساءَكم لا | تُنْكِحُوهُنَّ غَيْرَ الأَكْفاء . | | والسُّهَام بالضَّمِّ : تَغَيُّرُ اللَّون لُغَة | في الفَتْح . وسُهْم الرَّجلُ كَعُنِي فهو | مَسْهُومٌ إذا ضَمُر ، وقيل : أصابَه | السّهام . قال العَجَّاجُ : | % ( فهي كرِعْدِيدِ الكَثِيبِ الأَهْيَمِ % ) % | % ( ولم يُلْحِهَأ حَزَنٌ عَلَى ابْنُمِ % ) % | % ( ولا أبٍ ولا أَخٍ فَتُسْهَمِ % ) % | | وفي حَدِيثِ ابنِ عَبّاس في ذِكْرِ | الخَوَارِجِ :   مُسَهَّمَة وُجوهُهم   . | | وفَرَسٌ ساهِمُ الوَجْه : مَحْمُولٌ على | كَرِيهَةِ الجَرْي ، وَكَذلك الرَّجل إذا | حُمِل كَرِيهَة في الحَرْب . | | وسُهَيْم كَزُبَيْر : اسمُ رَجُل . | | وأُساهِم - بالضَّمِّ وكَسْرِ الهَاءِ : | مَوْضِعٌ بَيْنَ مَكَّة والمَدِينة ، قال | الفَضْلُ بنُ العَبَّاسِ اللِّهْبِيّ : | % ( نَظَرتُ وهَرْشَى بَيْنَنَا وبِصاقُها % | فرُكْن كِسابٍ فالصُّوَى من أُساهِمِ ) % |

| | وفي قَيْس عَيلان : سَهْم بنُ مُرَّة بنِ | عَوْف بنِ سَعْد . منهم أبو البُرْج | القَاسمُ بنُ حَنْبل المُرِّيّ ثُمّ | السهمي : شاعِرٌ ، ذكره الآمِدي . | وفي هُذَيْل : سَهْم بنُ مُعاوِيَة بنِ | تَمِيم بنِ سَعْد . وفي خُزاعَة سَهْم | ابنُ مَازِن ، نَقَلَه ابنُ الأَثِير . | ( فصل الشين ) المعجمة مع الميم |

##### Türkçe

| | ( **السَّهْم** : pay) **حَظّ** (çoğulu: **سُهمانٌ** | ve ikisinin de ötrelisiyle **سُهْمة** ) sonuncusu **أُخْوة** gibi, | **المُحْكَم**’de böyle. Ve hadiste: |   “Onun için ganimetten bir **سَهْمٌ** vardı; hazır bulundu veya | gitti.”   , ( ve ) İbnü’l-Esîr dedi: |   **السَّهْم** aslında ( **القِدْحُ** )dır; | ( **يُقارَع به** ) ile **المَيْسِر**’de (kura/çekiliş) yapılır; sonra onunla | **الفَالِجُ**’in **سَهْمُه**’u ile kazandığı şeye ad verildi; sonra çoğaldı | ta ki her **نَصِيبٍ**’e **سَهْمًا** denildi (çoğulu): | **أَسْهُم** ve ( **سِهامٌ** ) kesre ile ve **سُهْمان** , | ve ondandır hadis:   “Ben bilmiyorum | **السُّهْمان** nedir.”   , ve Ömer’in hadisinde: |   “Andolsun, biz onu(n) **سُهْمَانَها**’sını istifâe eder (ganimet/gelir olarak alır) görmüşümdür.”   ، | | ( ve ) **السَّهْم**: ( **واحِدُ النَّبْل** )dir; o, | **النَّصْل**’ün taşıyıcısıdır. Çoğulu **أِسْهُم** | ve **سِهامٌ**’dur. İbn Şümeyl dedi: **السَّهْم**: | **نَفْسُ النَّصْل**’ün kendisidir. Ve dedi: Eğer bir | **نَصْلًا** toplasaydım, “Yanındaki bu **السَّهْمُ** nedir?” derdim; | eğer bir **قِدْحًا** toplasaydım, “Yanındaki bu | **السًّهْمُ** nedir?” demezdim. Ve **النَّصْلُ**: **السَّهْم** | geniş uzun olanıdır; **فِتْرة**’ye yakın olur; | **المِشْقَص** ise **النَّصْل**’ün yarısı üzerinedir. | | ( ve ) **السَّهْمُ**: ( **جائِزُ البَيْتِ** . ve ) | **السَّهْم**: ( insanların muamelelerinde ve ölçümlerinde | **سِتِّ أَذْرُعٍ** miktarıdır ). | | ( ve ) ayrıca: ( **حَجَر** )dır; ( bir | evin kapısı üzerine konur; aslanın onda avlanması için bina edilir; o içeri girince | **وَقَع** ) taş kapının üzerine ( **فَسَدَّه** ) yani onu kapatır. | | ( ve ) **بنو سَهْم**: ( Kureyş’te bir kabile )dir; | o, **بنو سَهْمِ** b. Amr b. Husays | b. Ka‘b b. Lüeyy b. Gâlib’dir. ( ve ) | ayrıca: ( **بَاهِلَةَ**’de ) bir kabiledir; onlar | Sehm b. Amr b. Sa‘lebe b. Gunm b. | Kuteybe’nin oğullarıdır. | |

| | ( ve ) **السُّهُم** da erkeklerden: | ( **العُقَلاء الحُكَماء العُمَّالُ** )dır; **الشِّين** | onda bir lugattır; ileride geleceği üzere. | | ( **السُّهْمَة** ötre ile: **القَرابَةُ** )dır, | Ubeyd dedi: | % ( قد يُوصَل النَّازِحُ النَّائِي وقد % | يُقطعُ ذو السُّهمةِ القَرِيبُ ) % | | ( ve ) **السُّهْمَةُ**: ( **النَّصِيبُ** )dir; denir ki: | “Bu işte benim için bir **سُهْمَة** vardır” yani: bir **نَصِيب** | ve **حَظٌّ**; “benden olmuş bir izden (eser/katkıdan)”. | | ( ve ) **السَّهام** ( **سَحَاب** gibi: **مُخاطُ الشَّيْطان** )dır. | Bişr b. Ebî Hâzim dedi: | % ( وأرضٍ تعْزِفُ الجِنَّانُ فِيْهَا % | فَيَافِيَها يَطِير بها السَّهَامُ ) % | | ( ve ) **السَّهَام** da: ( **حَرُّ السَّمُومِ** | ve **وَهَجُ الصَّيْف** ) ve onun tozlarıdır. Zü’r-Rumme dedi: | % ( كأَنَّا على أَوْلادِ أَحْقَبَ لاحَهَا % | وَرمْيُ السَّفَا أَنْفاسَها بِسَهَامِ ) % | | Ve denir: sıcak rüzgâr; onun teki | ve çoğulu birdir. Lebîd dedi: | % ( وَرَمَى دَوابِرَها السَّفَا وتَهَيَّجَت % | رِيحُ المَصارِيفِ سَومُها وسَهَامُهَا ) % | | Ve ( **سُهِمَ** ) adam ( **كَعُنِي** ): eğer | ( **أصابَه ذلِك** ) yani: yazın harareti ona isabet ettiyse. | | ( ve ) **سِهَام** ( **كَكتَابٍ**: Yemen’de bir vadi )dir; | La‘k(k) içindir; onunla, | Allah Teâlâ onu korusun, Zebîd şehrinin kapılarından biri olan **بابُ سِهامِ** adlandırıldı; | ve ona, orada oturmaları sebebiyle, ondan bazı muhaddisler nisbet edildi; | ( ve fetha ile okunur ); ve buna göre | Süheylî **الرَّوْضِ**’da Mekke’nin fethi sırasında, başkası gibi (öyle yaptı). | Fakat meşhur olan, vadi halkının dillerinde kesredir. | Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi: | % ( تَصَيَّفْتُ نَعْمانَ واصَّيفَتْ % | جُنُوبَ سَهامٍ إلى سُرْدَدِ ) % | | ( ve ) **السَّهَام** ( **سَحاب** gibi: **الضُّمْر** | ve **التَّغَيُّر** )dir; renkte ve iki dudağın solmasında, |

| ve ötre de onda bir lugattır; onu birden başkası nakletmiştir. | Musannifin fetha ile yetinmesi | kusurdur. ( ve **سَهَم** ) adam ( **كَمَنَع | وَكَرُم سُهُومًا** ) ikisinde de ötre ile: eğer | bir arızadan dolayı rengi hâlinden değiştiyse. Ve | hadiste:   “Bana **ساهِمَ | الوَجْهِ** olarak girdi”   yani: yüzü değişmiş. Ve | Ümmü Seleme’nin hadisinde:   “Ey Allah’ın Resulü, | seni **ساهِمَ الوَجْه** görüyorum.”   . Ve Antere’nin sözü: | % ( والخَيْلُ ساهِمَةُ الوُجوهِ كَأَنّمَا % يُسْقَى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنظَلِ ) % | | Onu Sa‘leb tefsir etti de dedi: ancak o, | atların sahiplerinin, üzerlerindeki şiddetten dolayı renklerinin değişmesini kastetti. | Görmüyor musun, dedi ki: | % ( يُسْقَى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنظَلِ % ) % | | Eğer **السَّهامُ** atların kendileri için olsaydı | derdi ki: | % ( كأنما تُسْقَى نَقِيعَ الحَنظَلِ % ) % | | ( ve ) **السَّهَامُ**: ( develere isabet eden bir hastalık )tır; | siyakının zahiri onun **سَحَاب** gibi olduğunu gösterir; doğru olan ise | bu mânada onun ötreli oluşudur. Şeyhimiz dedi: | o, lugat musannefatında üzerine nass bulunan ve | hastalıklarda kıyasa uygun olandır. Denir ki: ( **بَعِيرٌ مَسْهُومٌ** ): eğer | **السِّهامُ** ona isabet ettiyse. | | ( ve **إِبِلٌ مُسَهَّمَةٌ كَمُعَظَّمة** ), Ebû | Nuhayle dedi: | % ( ولم يَقِظْ في النَّعَم المُسَهَّمِ % ) % | | ( ve **السَّاهِمَةُ**: zayıflamış dişi deve )dir. | Ve **سَواهِمُ** develer: sefer onları değiştirmiştir. Zü’r-Rumme dedi: | % ( أَخَا تَنائِفَ أَغْفَى عند سَاهِمَةٍ % | بِأْخْلَقِ الدَّفِّ في تَصْدِيرِه جُلَبُ ) % | | Yani: hayal, Tenâif’in kardeşini ziyaret etti; | yanında ip izlerinden yaralar bulunan, zayıflamış, cılız bir dişi devenin yanında uyudu. | Ve **الأَخْلَق**: pürüzsüz olandır. |

| | ( **والسُّهُومُ** ) ötre ile: ( **العُبُوس** ) | gamdan yüzün asıklığı; dedi ki: | % ( Eğer Kisrâ’ya bağlı, esir olarak bulunursam % | hüzünler, sıkıntı ve **سُهومِ** içinde ) % | | % ( Bir bağın rehni olarak; öyleyse bir belâ bulmadım % | alçağın yanında kerîmin esareti gibi ) % | | ( ve ) **السَّهُومُ** ( fetha ile: **العُقابُ** | **الطَّأئر** ), bu ضبطtan bilindi ki | **العُبُوس** mânâsında olan ötre iledir; | onu **الطَّأئر** ile kayıtlamak ancak açıklama | ve izahı artırmak içindir. | | ( ve **سَهْم الرَّامِي**: bir yıldızdır ) . | | ( ve **ذو السَّهْم** ): ( **مُعاوِية بنِ** | **عامرٍ** )’in lakabıdır; çünkü o, kendi **سَهْم**’ini | arkadaşlarına verirdi. | | ( ve **ذو السَّهْمَيْن** ): ( **كُرْزِ بنِ** | **الحَارِث اللَّيْثِيِّ** )’nin lakabıdır. | | ( ve ) **المُسَهَّم** ( **كَمُعَظَّم**: çizgili **البُرْدُ** | ) **السَّهام** şekli üzere tasvir edilir. | İbn Berrî dedi ki: ve ondan Evs’in sözü: | % ( Biz **العِرْضَ**’ı bir saat daha muhtaç görünce % | korunmaya, Yemenî bir **رَيْطٍ**’tan, **مُسَهَّمِ** ) % | | Câbir hadîsinde: onun namaz kıldığı | **بُرْدٍ مُسَهَّمٍ** içinde idi; yani: içinde | **السِّهام** gibi nakış bulunan çizgili; Lihyânî dedi ki: | bu ancak içindeki nakış sebebiyledir. Zû’r-Rumme bir | evi vasfederek dedi ki: | % ( Sanki o, kendisi için geçmiş hâllerden sonra % | **الأَشْيَمَيْنِ**’de, içinde **تَسْهِيمُ** bulunan Yemenî (bir şey) ile ) % | | ( ve ) **المُسْهَم** ( **كَمُكْرَم**: melez | at ) ganimetten, asil atın **سَهْم**’inden aşağısı verilir. | | ( ve **وَرَجُلٌ مُسْهَم الجِسْمِ**: | aşk içinde eriyip gidenidir ); aynı şekilde **مُسْهَم العَقْل**; | bunu Lihyânî rivayet etti; **المِيمُ** | **الباء**’dan bedeldir. | | ( ve **أسْهَم** ) adam ( böylece o **مُسْهَم** olur | | **كَأسْهَب** böylece o **مُسْهَب** olur; vezin ve mânâca ) yani: | sözü çoğaldığı zaman; ve o nadirdir. | Ya‘kūb dedi ki: onun **مِيم**’i **الباء**’dan bedeldir. | | ( ve **ساهِمٌ**: Kindelilere ait bir attır ) zikredilir | **قُرَيط** ile birlikte; ve daha önce geçti. | | [ ] Üzerine istidrâk olunanlardandır: | | **استَهَم** iki adam: kura çekiştiler. | | **وتَساهَم** iki adam: kura çekiştiler. | | **وساهَمَ** kavme, böylece onları **سَهْمًا** ile **فَسَهَمَهم**: | onlarla kura çekişti de onları yendi. Ondandır Allah’ın sözü: | ! 2 \< فساهم فكان من المدحضين > 2 ! | **السَّهْم**’in cem‘i **أَسْهُم** üzerine gelir; **كَفَلْسٍ** | ve **أَفْلُس** gibi. Şairin sözü: | % ( Ey Yesribli oğulları, kadınlarınızı tahkim edin % | ve atlarınızı, **أَحْمَر مُسْهَمِ**’in darbesinden ) % | | Muradı: kadınlarınızı koruyun; | onları denk olmayanlarla evlendirmeyin. | | **والسُّهَام** ötre ile: fetha (ile olanın) bir lügatı olarak | rengin değişmesidir. Ve adam **سُهْم** oldu, **كَعُنِي**; o | **مَسْهُومٌ** olur, zayıfladığı zaman; ve denildi ki: ona | **السّهام** isabet etti. A‘câc dedi ki: | % ( O, **الكَثِيبِ الأَهْيَمِ**’in **كرِعْدِيدِ**’i gibidir % ) % | % ( Ve onu, **ابْنُمِ** üzerine bir hüzün oyalamadı % ) % | % ( Ne bir baba ne de bir kardeş; böylece **فَتُسْهَمِ** % ) % | | İbn Abbâs hadîsinde, Hâricîlerin zikrinde: | **مُسَهَّمَة وُجوهُهم**. | | Ve yüzü **ساهِمُ الوَجْه** olan at: koşunun zorluğuna | yüklenmiş olandır; aynı şekilde adam da, savaşta bir zorluğa | yüklendiği zaman. | | **وسُهَيْم** **كَزُبَيْر**: bir adamın adıdır. | | **وأُساهِم** - ötre ile ve **الهَاءِ**’nin kesriyle: | Mekke ile Medine arasında bir yerdir; **الفَضْلُ بنُ العَبَّاسِ اللِّهْبِيّ** dedi ki: | % ( Baktım; aramızda **هَرْشَى** ve onun tükürüğü vardı % | derken **كِسابٍ**’ın rüknü, sonra **الصُّوَى**’dan **أُساهِمِ**’e ) % | | **قَيْس عَيلان** içinde: **سَهْم** b. **مُرَّة** b. | **عَوْف** b. **سَعْد**. Onlardandır Ebû’l-Burc | **القَاسمُ بنُ حَنْبل المُرِّيّ** sonra | **السهمي**: bir şair; onu Âmidî zikretti. | **هُذَيْل** içinde: **سَهْم** b. **مُعاوِيَة** b. | **تَمِيم** b. **سَعْد**. **خُزاعَة** içinde **سَهْم** | b. **مَازِن**; onu İbnü’l-Esîr nakletti. | ( **فصل الشين** ) mu‘ceme, **الميم** ile birlikte |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَهَمْتُهُ
1 سَهَمْتُهُ ذ , aor. سَهَمَ , inf. n. سَهْمٌ: see 3. -A2- سَهَمَ, (S, MA, K,) aor. سَهَمَ ; (K;) and سَهُمَ, aor. سَهُمَ ; inf. n. سُهُومٌ, (S, MA, K,) of both verbs, (S, TA,) and of the latter سُهُومَةٌ also, agreeably with analogy; (Har p. 449;) He, (a man, TA,) or it, (one's face, S, MA, and Har ubi suprà,) was, or became, altered in colour, (MA,) or he was, or became, lean or lank, in the belly, and altered [in colour]; (S, K, and Har ubi suprà;) [or, accord. to an explanation of سُهُومٌ in the Ham p. 360, he, or it, was, or became, altered in colour, and emaciated, and dried up;] and سُهِمَ, also, aor. يُسْهَمُ, inf. n. سُهُومٌ, has the first of these meanings: (MA:) [see also سُهُومٌ below:] or سُهِمَ signifies he (a man) was, or became, lean, or lank, in the belly: (TA:) or he (a man, S) was, or became, smitten, or affected, by the heat of the [wind called] سَمُوم, (S, K, [see سَهَامٌ,]) or by the burning, or vehement heat, of summer. (K, TA.)

تَسْهِيمٌ
2 تَسْهِيمٌ ذ The making a garment to be marked with stripes or lines [like سِهَام, i. e. arrows: see the pass. part. n. below]. (KL.
[And the same meaning is indicated in the TA.]) Dhu-r-Rummeh says, describing a dwelling, [or rather the traces thereof,]
كَأَنَّهَا بَعْدَ أَحْوَلٍ مَضَيْنَ لَهَا
بِالأَشْيَمَيْنِ يَمَانٍ فِيهِ تَسْهِيمُ
[As though it were, after years had passed with respect to it, in El-Ashyamلn, a garment of El-Yemen in which was a marking with stripes or lines: the epithet يَمَانٍ being often applied to a garment of this kind, and ثَوْبٌ being here understood]: (TA:) الأَشْيَمَانِ, or, as some call them, الأَشْأَمَانِ, are two places, or two mountains, mentioned by Dhu-r-Rummeh in several places in his poetry. (TA in art. شيم.)

ساهمهُ
3 ساهمهُ ذ , (S, MA, Mgh, Msb,) inf. n. مُسَاهَمَةٌ, (Msb,) He shot arrows [سِهَام] with him [in competition]. (MA.) ― -b2- [And hence,] He cast, or drew, lots [or more properly arrows for sortilege, as expl. in the PS,] with him; practised sortilege [or sortilege with arrows] with him; or competed with him in doing so. (S, MA, Mgh, Msb.) You say, ↓ سَاهَمْتُهُ فَسَهَمْتُهُ; (S;) or سَاهَمَهُمْ فَسَهَمَهُمْ; (TA;) aor. of the latter verb سَهَمَ , (S,) and inf. n. سَهْمٌ; (TA;) I competed with him in casting, or drawing, lots [or arrows for sortilege] or in practising sortilege [or sortilege with arrows] with him, and overcame him therein; or He did so with them, and overcame them therein. (S, * TA.) Hence, فَسَاهَمَ in the Kur xxxvii. 141, (TA,) where [the objective complement] أَهْلَ السَّفِينَةِ is understood. (Jel.) ― -b3- [And hence, He shared with him, فِى كَذَا in such a thing. See an ex. voce مُشِدٌّ, and another voce نَاوَبَ. ― -b4- And app. He contended with him for a thing: see 6.]

اسهم بَيْنَهُمْ
4 اسهم بَيْنَهُمْ ذ i. q. أَقْرَعَ [i. e. He ordered, or commanded, them to cast, or draw, lots, or to practise sortilege, or sortilege with arrows, among themselves, for a thing; or he prepared, or disposed, them for doing so; or he cast, or drew, lots, or practised sortilege, or sortilege with arrows, among them: see أَقْرَعَ]. (S.) ― -b2- And أَسْهَمْتُ لَهُ I gave him a lot, share, or portion. (Msb.) -A2- And أَسْهَمَ is syn. with أَسْهَبَ, (K, TA,) meaning He was, or became, loquacious, or profuse of speech: its م is said by Yaakoob to be a substitute for ب. (TA.) [See also مُسْهَمٌ, below.]

تساهموا
6 تساهموا ذ : see 8. ― -b2- [Hence, They shared together.] El-Hakam El-Khudree says,
ثَوْبَاهَا فَفِى الدِّرْعِ رَادَةٌ تَسَاهَمَ
وَفَى المِرْطِ لَفَّاوَانِ رِدْفُهُمَا عَبْلُ
i. e. Her two garments shared together; for in the shift was a soft, or tender, body, with a slender waist, and within the waist-wrapper were too thick thighs whereof the part above them, behind, was large. (Ham p. 579.) ― -b3- Also They contended [for a thing], one with another. (JM.)

استهموا
8 استهموا ذ (S, Msb) and ↓ تساهموا (S) They cast, or drew, lots, or practised sortilege, [or sortilege with arrows,] one with another; syn. اقترعوا (S, Msb) and تقارعوا, (S,) both of which signify the same. (S &c. in art. قرع.)

سَهْمٌ
سَهْمٌ ذ An arrow; i. e. one of what are called نَبْل, (Msb, K, TA,) having the iron head [and the feathers] affixed: (TA:) the سَهْم before it has its feathers and its iron head affixed to it is [generally] called قِدْحٌ: (S and K in art. قدح:) accord. to some it signifies the iron head itself; i. q. نَصْلٌ; (Msb;) ISh says that this is its meaning; and he says, if one pick up a نصل, you say “ What is this سَهْم with thee? ” but if one pick up a قِدْح, you do not say thus; and the نَصْل is the broad and long سَهْم, and may be nearly of the length of the space between the extremity of the thumb and that of the fore finger when they are stretched out; and the مِشْقَص is of half the size of the نَصْل: (TA:) [but this meaning of سَهْمٌ seems to be very rare, and little known:] the pl. [of mult.] is سِهَامٌ (S, TA) and [of pauc.] أَسْهُمٌ. (TA.) [Hence,] سَهْمُ الرَّامِى (assumed tropical:) [The arrow of the archer], (K,) or [simply] السَّهْمُ [the arrow], (Kzw,) a certain constellation, (K, * Kzw,) [namely Sagitta,] one of the northern constellations, composed of five stars, between the bill [meaning the star β] of الدَّجَاجَةُ [which is Cygnus] and النَّسْرُ الطَّائرُ [which consists of the stars α and β and γ of Aquila], in the Great Milky Way, having its head towards the east and its notch towards the west; and its length, as it appears to the eye, when it is in the middle of the sky, is about two cubits (نَحْوُ ذِرَاعَيْنِ: see ذِرَاعٌ). (Kzw.) ― -b2- Also The قِدْح [or featherless and headless arrow] with which one casts, or draws, lots, (IAth, Mgh, TA,) in the game called المَيْسِر; (IAth, Mgh, TA;) and the قِدْح with which one plays at a game of hazard [of any kind; i. e. an arrow for sortilege, and a gaming-arrow]; the primary meaning of the word being the missile سَهْم; (Mgh;) or the primary meaning is the قِدْح with which one casts, or draws, lost in the game called المَيْسِر: (IAth, TA:) pl. سِهَامٌ (K) [and أَسْهُمٌ, as above]. See a verse cited voce رَقِيبٌ. ― -b3- Then applied to The thing won by him whose arrow is successful [in the game above mentioned]. (IAth, TA.) ― -b4- And then (IAth, TA) applied also to A lot, share, or portion, (S, IAth, Mgh, Msb, K, TA,) whatever it be; (IAth, TA;) as also ↓ سُهْمَةٌ: (S, Msb, K:) pl. of the former سُهْمَانٌ (S, Mgh, Msb, K) and سِهَامٌ [both pls. of mult.] and أَسْهُمٌ [pl. of pauc.] (Mgh, Msb, TA) and [quasi-pl. n.] ↓ سُهْمَةٌ, (M, K, TA,) this last like أُخْوَةٌ. (TA.) It is said in a trad., كَانَ لَهُ سَهْمٌ مِنَ الغَنِيمَةِ شَهِدَ أَوْ غَابَ [There was, or is, for him a share of the spoil whether he were, or be, present or absent]. (TA.) And one says, فُلَانٍ مِنْ هٰذَا كَذَا ↓ سُهْمَةُ The share of such a one, of this, is such a thing: and it may be from السِّهَامُ meaning the arrows (قِدَاح) that are shuffled among the persons competing in sortilege, in order that each one may appropriate to himself what comes forth for him as his share. (Ham p. 579.) ― -b5- سَهْمُ السَّفِينَةِ [The mast of the ship: so called as being likened to an arrow, because the curved yard of the sail, resembling a bow, is suspended from the top]: (S, and K in art. دقل:) [in like manner] called in Pers. تِيرِ كِشْتِى. (PS in that art.) ― -b6- سَهْمُ البَيْتِ The beam (جَائِز) of the house or chamber; (S, K;) [similarly] called in Pers. تِير. (S voce جَائِزٌ, q. v.) ― -b7- سَهْمٌ also signifies The measure of six cubits [as used] in men's sales and purchases in their measurings of land. (K.) ― -b8- And A stone which is placed upon the entrance of a chamber constructed for the purpose of capturing therein the lion, so that, when he enters it, it falls upon the the entrance and closes it. (K, * TA.) [The word in this sense is also mentioned in the K as written with ش.]

سُهُمٌ
سُهُمٌ ذ , thus, with two dammehs, [The fine filmy substance termed gossamer,] with the article ال, i. q. غَزْلُ عَيْنِ الشَّمْسِ [lit. the spun-thread of the rays of the sun]: (IAar, K:) and ↓ سَهَامٌ [signifies the same], with the article ال i. q. مُخَاطُ الشَّيْطَانِ [q. v., lit, the snivel of the devil]. (K.) ― -b2- And Overpowering heat. (IAar, K.) -A2- Also [a pl. of which the sing. is not mentioned, signifying] Intelligent, knowing, or skilful or judicious, working men; (K, TA;) and so with ش. (TA.)

سُهْمَةٌ
سُهْمَةٌ ذ : see سَهْمٌ, in the latter half of the paragraph, in three places. ― -b2- Also Relationship. (S, K.) Whence ذُو السُّهْمَةِ [A relation]. (S, TA.)

سَهَامٌ
سَهَامٌ ذ The heat of the [wind called] سَمُوم; (S, K;) and the burning, or vehement, heat of summer; (K;) and the clouds of dust thereof: or a hot wind; and hot winds; used alike as sing. and pl. (TA.) ― -b2- See also سُهُمٌ. ― -b3- And see what next follows.

سُهَامٌ
سُهَامٌ ذ (S, K) and ↓ سَهَامٌ, (K, and only thus in some copies of the K,) the former mentioned by several authors, (TA,) Leanness, or lankness in the belly, and an altered state (S, K, TA) of the colour, and dryness of the lips. (TA.) ― -b2- And the former, [in some copies of the K the latter, but the former, as is said in the TA, is the right, agreeably with analogy as a word signifying a disease,] A certain disease incident to camels. (El-Umawee, S, K.)

سَهُومٌ
سَهُومٌ ذ , with fet-h [to the س, by Freytag erroneously written سَهَوْمٌ, in consequence of his having been misled by a double mistranscription immediately preceding in the CK], The flying eagle: (K:) the epithet “ flying ” being here used only as an explicative. (TA.)

سُهُومٌ
سُهُومٌ ذ an inf. n. of 1. (S, &c.) ― -b2- Also A frowning (عُبُوسٌ, K, TA) of the face by reason of anxiety. (TA. [In the CK, السَّهُومُ and العَبُوسُ are erroneously put for السُّهُومُ and العُبُوسُ: in the TA, السهوم is expressly said to be with damm, in this case, and the meaning is shown by two verses there cited.])

سَهَّامٌ
سَهَّامٌ ذ A maker of arrows. (MA.)

سَاهِمُ الوَجْهِ
سَاهِمُ الوَجْهِ ذ , applied to a man, Altered in face. (TA.) The saying of 'Antarah,
وَالخَيْلُ سَاهِمَةُ الوُجُوهِ كَأَنَّمَا
تُسْقَى فَوَارِسُهَا نَقِيعَ الحَنْظَلِ
is expl. by Th as meaning And the owners of the horses were altered in their complexions in consequence of the state of difficulty wherein they were [as though they, i. e. the riders thereof, were given to drink infusion of colocynth]. (TA.) [But] سَاهِمُ الوَجْهِ, is applied as an epithet to a horse as meaning Urged, or made, to perform a distressing act of running: and in like manner to a man when he is urged, or made, to perform a distressing part in war, or battle. (TA.) ― -b2- [The fem.] سَاهِمَةٌ, applied to a she-camel, means Lean, or lank in the belly: (S, K: [see also مَسْهُومٌ:]) and [its pl.] سَوَاهِمُ, applied to camels, altered by journeying. (S.)

مُسْهَمٌ
مُسْهَمٌ ذ A horse half-blooded, got by a stallion of generous race out of a mare not of such race; syn. هَجِينٌ: (K:) to [the rider of] such is given less than the سَهْم [or share] of the spoil that is given to [the rider of] the horse of generous race. (TA.) [It is applied in this sense to a stallioncamel as well as to a horse.] A poet says,
بَنِى يَثْرِبِىٍّ حَصِّنُوا أَيْنُقَاتِكُمْ
وَأَفْرَاسَكُمْ مِنْ ضَرْبِ أَحْمَرَ مُسْهَمِ
[Sons of Yethribee, keep ye your she-camels and your mares from the being covered by one that is red, (i. e. of goodly appearance, for the red among camels are the most admired by the Arabs, and in like manner the bay among horses,) but half-blooded]: he means, keep ye your women from being taken as wives by such as are not their equals. (TA.) ― -b2- You say also, رَجُلٌ مُسْهَمُ الجِسْمِ A man whose body is wasting away in consequence of love: (K:) and in like manner, مُسْهَمُ العَقْلِ [whose reason is departing]: mentioned by Lh: (TA:) and so ↓ مُسْهِم, in both cases: (TA voce مُسْهَبٌ, q. v.:) the م being a substitute for ب. (TA in the present art.) ― -b3- And مُسْهَمٌ, (K, TA,) or ↓ مُسْهِمٌ, (CK,) [both app. correct,] from أَسْهَمَ, is like مُسْهَبٌ [q. v.], (K, TA,) or مُسْهِبٌ, (CK,) from أَسْهَبَ, in measure and in meaning; (K, TA;) meaning Loquacious, or profuse in speech: the م, accord. to Yaakoob, being [in this case also] a substitute for ب. (TA.)

مُسْهِمٌ
مُسْهِمٌ ذ : see the next preceding paragraph, in two places.

مُسَهَّمٌ
مُسَهَّمٌ ذ A [garment of the kind called] بُرْد marked with stripes, or lines, (S, K, TA,) like سِهَام [i. e. arrows]. (TA.) -A2- See also the following paragraph.

مَسْهُومٌ
مَسْهُومٌ ذ , applied to a man, Lean, or lank in the belly: [see also سَاهِمٌ:] or affected with what is termed سهام [app. سَهَام, and meaning the heat of the wind called سَمُوم]. (TA.) ― -b2- And, applied to a camel, Smitten with the disease termed سُهَام: and so ↓ مُسَهَّمَةٌ applied to camels. (S, K.)

##### Türkçe

**سَهَمْتُهُ**
1 **سَهَمْتُهُ** ذ, muzârîsi **سَهَمَ**, mastarı **سَهْمٌ**: 3’e bak. -A2- **سَهَمَ**, (S, MA, K,) muzârîsi **سَهَمَ**; (K;) ve **سَهُمَ**, muzârîsi **سَهُمَ**; mastarı **سُهُومٌ**, (S, MA, K,) her iki fiilin de, (S, TA,) ve ikincisinin ayrıca **سُهُومَةٌ** da, kıyasa uygun olarak; (Har s. 449;) O, (bir adam, TA,) yahut o (kişinin yüzü, S, MA, ve Har yukarıda,) renkte değişmişti, yahut değişti, (MA,) yahut o karnında zayıf yahut sıska oldu ve [renkte] değişti; (S, K, ve Har yukarıda;) [yahut, Ham s. 360’ta **سُهُومٌ**’un bir açıklamasına göre, o yahut o, renkte değişmiş, zayıflamış ve kurumuş oldu;] ve **سُهِمَ** dahi, muzârîsi **يُسْهَمُ**, mastarı **سُهُومٌ**, bu ilk anlamlardan birine sahiptir: (MA:) [aşağıda **سُهُومٌ**’a da bak:] yahut **سُهِمَ** şu demektir: o (bir adam) karnında zayıf yahut sıska oldu: (TA:) yahut o (bir adam, S) **سَمُوم** denilen [rüzgârın] sıcağıyla, (S, K, [**سَهَامٌ**’a bak,]) yahut yazın yakıcı yahut şiddetli sıcağıyla vurulmuş yahut etkilenmiş oldu. (K, TA.)

**تَسْهِيمٌ**
2 **تَسْهِيمٌ** ذ Bir elbiseyi çizgiler yahut hatlarla işaretli kılmak [**سِهَام** gibi, yani oklar gibi: aşağıda edilgen ism-i mef‘ûle bak]. (KL.
[Ve aynı anlam TA’da da işaret edilmiştir.]) Zû’r-Rummeh, bir meskeni [daha doğrusu onun izlerini] tasvir ederek der ki,
كَأَنَّهَا بَعْدَ أَحْوَلٍ مَضَيْنَ لَهَا
بِالأَشْيَمَيْنِ يَمَانٍ فِيهِ تَسْهِيمُ
[Sanki o, ona dair yıllar geçtikten sonra, **الأَشْيَمَيْنِ**’de, içinde çizgiler yahut hatlarla işaret bulunmuş bir Yemen elbisesi gibidir: **يَمَانٍ** sıfatı bu tür bir elbiseye sıkça uygulanır ve burada **ثَوْبٌ** takdir edilmiştir]: (TA:) **الأَشْيَمَانِ**, yahut bazılarının adlandırdığı üzere **الأَشْأَمَانِ**, Zû’r-Rummeh’in şiirinde birkaç yerde andığı iki yerdir yahut iki dağdır. (TA, شيم maddesinde.)

**ساهمهُ**
3 **ساهمهُ** ذ, (S, MA, Mgh, Msb,) mastarı **مُسَاهَمَةٌ**, (Msb,) Onunla ok attı [**سِهَام**] [yarışarak]. (MA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] Onunla kura çekti [yahut daha doğru olarak, PS’de açıklandığı üzere fal okları çekti]; onunla fal çekme [yahut oklarla fal çekme] yaptı; yahut bunu yapmada onunla yarıştı. (S, MA, Mgh, Msb.) Sen dersin ki, ↓ **سَاهَمْتُهُ فَسَهَمْتُهُ**; (S;) yahut **سَاهَمَهُمْ فَسَهَمَهُمْ**; (TA;) ikinci fiilin muzârîsi **سَهَمَ**, (S,) ve mastarı **سَهْمٌ**; (TA;) Onunla kura çekmede [yahut fal okları çekmede] yahut onunla fal çekmede [yahut oklarla fal çekmede] yarıştım ve onda onu yendim; yahut O, onlarla bunu yaptı ve onda onları yendi. (S, * TA.) Buradan, Kur’ân xxxvii. 141’deki **فَسَاهَمَ**, (TA,) ki burada [mef‘ûl] **أَهْلَ السَّفِينَةِ** takdir edilmiştir. (Jel.) ― -b3- [Ve bundan dolayı, O, onunla, **فِى كَذَا** şöyle bir şeyde ortak oldu. **مُشِدٌّ** maddesinde bir örneğe ve **نَاوَبَ** maddesinde bir başkasına bak. ― -b4- Ve görünüşe göre, O, bir şey için onunla çekişti: 6’ya bak.]

**اسهم بَيْنَهُمْ**
4 **اسهم بَيْنَهُمْ** ذ **أَقْرَعَ** ile aynı [yani: Bir şey için aralarında kura çekmelerini yahut fal çekmelerini yahut oklarla fal çekmelerini emretti; yahut onları buna hazırladı yahut düzenledi; yahut aralarında kura çekti yahut fal çekti yahut oklarla fal çekti: **أَقْرَعَ**’a bak]. (S.) ― -b2- Ve **أَسْهَمْتُ لَهُ**: Ona bir kura/pay/hisse verdim. (Msb.) -A2- Ve **أَسْهَمَ**, **أَسْهَبَ** ile eşanlamlıdır, (K, TA,) yani: O geveze oldu yahut sözü çok oldu: onun **م**’sinin, Ya‘kūb’a göre, **ب**’nin yerine geçtiği söylenir. (TA.) [Aşağıda **مُسْهَمٌ**’a da bak.]

**تساهموا**
6 **تساهموا** ذ: 8’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı, Birlikte paylaştılar.] El-Hakam El-Hudrî der ki,
ثَوْبَاهَا فَفِى الدِّرْعِ رَادَةٌ تَسَاهَمَ
وَفَى المِرْطِ لَفَّاوَانِ رِدْفُهُمَا عَبْلُ
yani: Onun iki elbisesi birlikte paylaştı; zira gömlekte yumuşak yahut nazik bir beden, ince bir bel ile; ve bel örtüsünde ise çok kalın iki uyluk vardı ki onların üst tarafı, arkada, büyüktü. (Ham s. 579.) ― -b3- Ayrıca: Bir şey için birbirleriyle çekiştiler. (JM.)

**استهموا**
8 **استهموا** ذ (S, Msb) ve ↓ **تساهموا** (S) Birbirleriyle kura çektiler yahut fal çektiler [yahut oklarla fal çektiler]; eşanlamlısı **اقترعوا** (S, Msb) ve **تَقَارَعُوا**, (S,) ki her ikisi de aynı anlama gelir. (S vb., قرع maddesinde.)

**سَهْمٌ**
**سَهْمٌ** ذ Ok; yani **نَبْل** denilen şeylerden biri, (Msb, K, TA,) demir ucu [ve tüyleri] takılmış olan: (TA:) tüyleri ve demir ucu takılmadan önceki **سَهْم** genellikle **قِدْحٌ** diye adlandırılır: (S ve K, قدح maddesinde:) bazılarına göre demir ucun kendisini ifade eder; **نَصْلٌ** ile aynı; (Msb;) ISh bunun onun anlamı olduğunu söyler; ve der ki: biri bir **نَصْل** alsa, “Senin yanındaki bu **سَهْم** nedir?” dersin; fakat biri bir **قِدْح** alsa, böyle demezsin; ve **نَصْل**, geniş ve uzun **سَهْم**’dur ve başparmağın ucu ile işaret parmağının ucu, ikisi de açıldığında, aralarındaki mesafe kadar uzunluğa yakın olabilir; ve **مِشْقَص**, **نَصْل**’ün yarısı kadardır: (TA:) [fakat **سَهْمٌ**’un bu anlamı pek nadir ve az bilinir görünür:] çoğulu [kesret] **سِهَامٌ** (S, TA) ve [kıllet] **أَسْهُمٌ**’dur. (TA.) [Bundan dolayı,] **سَهْمُ الرَّامِى** (mecaz kabul edilen:) [Okçunun oku], (K,) yahut [yalnızca] **السَّهْمُ** [ok], (Kzw,) belli bir yıldız kümesi, (K, * Kzw,) [yani Sagitta,] kuzey takımyıldızlarından biri, beş yıldızdan oluşur, **الدَّجَاجَةُ**’nin [gagası, yani β yıldızı] (ki Cygnus’tur) ile **النَّسْرُ الطَّائرُ** [ki Aquila’nın α ve β ve γ yıldızlarından oluşur] arasında, Büyük Samanyolu’nda; başı doğuya ve çentiği batıya dönüktür; ve uzunluğu, göğün ortasında iken göze göründüğü üzere, yaklaşık iki arşındır (**نَحْوُ ذِرَاعَيْنِ**: **ذِرَاعٌ**’a bak). (Kzw.) ― -b2- Ayrıca: **المَيْسِر** denilen oyunda kura çekmek için kullanılan **قِدْح** [yahut tüysüz ve uçsuz ok], (IAth, Mgh, TA,) ; (IAth, Mgh, TA;) ve herhangi bir tür şans oyununda oynanan **قِدْح**; kelimenin asıl anlamı atılan **سَهْم** olmasıyla; (Mgh;) yahut asıl anlam, **المَيْسِر** denilen oyunda kura çekmek için kullanılan **قِدْح**’tır: (IAth, TA:) çoğulu **سِهَامٌ** (K) [ve yukarıda olduğu üzere **أَسْهُمٌ**]. **رَقِيبٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak. ― -b3- Sonra, oku başarılı olanın kazandığı şeye uygulanır [yukarıda anılan oyunda]. (IAth, TA.) ― -b4- Ve sonra (IAth, TA) ayrıca: Her ne olursa olsun bir kura, pay yahut hisseye, (S, IAth, Mgh, Msb, K, TA,) uygulanır; (IAth, TA;) bunun gibi ↓ **سُهْمَةٌ** da: (S, Msb, K:) birincinin çoğulu **سُهْمَانٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **سِهَامٌ** [ikisi de kesret çoğulu] ve **أَسْهُمٌ** [kıllet çoğulu] (Mgh, Msb, TA) ve [quasi-çoğul isim] ↓ **سُهْمَةٌ**, (M, K, TA,) bu sonuncu **أُخْوَةٌ** gibi. (TA.) Bir hadiste şöyle denmiştir: **كَانَ لَهُ سَهْمٌ مِنَ الغَنِيمَةِ شَهِدَ أَوْ غَابَ** [Onun için, hazır bulunsa da bulunmasa da ganimetten bir hisse vardı/ vardır]. (TA.) Ve denir ki: **فُلَانٍ مِنْ هٰذَا كَذَا ↓ سُهْمَةُ**: Şunun bunun bundan payı şudur; ve bu, **السِّهَامُ**’dan, yani fal çekmede yarışan kişiler arasında karıştırılan oklar (**قِدَاح**) anlamından olabilir; ta ki her biri, kendisi için çıkan şeyi payı olarak alsın. (Ham s. 579.) ― -b5- **سَهْمُ السَّفِينَةِ** [Geminin direği: ok’a benzetildiği için böyle adlandırılmıştır; çünkü yay’a benzeyen yelkenin eğri seren’i tepesinden asılıdır]: (S, ve K, دقل maddesinde:) [aynı şekilde] Farsçada **تِيرِ كِشْتِى** diye adlandırılır. (PS, o maddede.) ― -b6- **سَهْمُ البَيْتِ** Evin yahut odanın kirişi (**جَائِز**); (S, K;) [benzer şekilde] Farsçada **تِير** diye adlandırılır. (S, **جَائِزٌ** maddesinde, ona bak.) ― -b7- **سَهْمٌ** ayrıca: Erkeklerin alım satımlarında, arazi ölçmelerinde kullanılan altı arşınlık ölçü demektir. (K.) ― -b8- Ve: Aslanı yakalamak amacıyla yapılmış bir odaya girişin üzerine konulan bir taş; öyle ki aslan içine girince girişin üzerine düşer ve onu kapatır. (K, * TA.) [Bu anlamdaki kelime K’da **ش** ile yazılmış olarak da zikredilmiştir.]

**سُهُمٌ**
**سُهُمٌ** ذ, böyle, iki damme ile, [örümcek ağımsı ince lifli madde], başında **ال** ile, **غَزْلُ عَيْنِ الشَّمْسِ** ile aynı [lafzen: güneş ışınlarının eğrilmiş ipliği]: (IAar, K:) ve ↓ **سَهَامٌ** [aynısını ifade eder], başında **ال** ile, **مُخَاطُ الشَّيْطَانِ** ile aynı [ona bak; lafzen: şeytanın sümüğü]. (K.) ― -b2- Ve: Ezici sıcak. (IAar, K.) -A2- Ayrıca [tekili zikredilmeyen bir çoğul olarak, şu anlamda]: Zeki, bilen, yahut mahir yahut basiretli çalışan işçiler; (K, TA;) ve **ش** ile de böyledir. (TA.)

**سُهْمَةٌ**
**سُهْمَةٌ** ذ: paragrafın ikinci yarısında, üç yerde, **سَهْمٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca: Akrabalık. (S, K.) Buradan **ذُو السُّهْمَةِ** [Akraba]. (S, TA.)

**سَهَامٌ**
**سَهَامٌ** ذ **سَمُوم** denilen [rüzgârın] sıcağı; (S, K;) ve yazın yakıcı yahut şiddetli sıcağı; (K;) ve onun toz bulutları: yahut sıcak bir rüzgâr; ve sıcak rüzgârlar; tekil ve çoğul olarak aynı şekilde kullanılır. (TA.) ― -b2- **سُهُمٌ**’a da bak. ― -b3- Ve hemen ardından gelen şeye bak.

**سُهَامٌ**
**سُهَامٌ** ذ (S, K) ve ↓ **سَهَامٌ**, (K, ve K’nın bazı nüshalarında yalnız böyle,) birincisi birkaç müellif tarafından zikredilmiştir, (TA,) Karnın zayıflığı yahut sıska oluşu, ve (S, K, TA) rengin değişmiş hâli, ve dudakların kuruluğu. (TA.) ― -b2- Ve birincisi, [K’nın bazı nüshalarında ikincisi; fakat TA’da söylendiğine göre, hastalık bildiren bir kelime olarak kıyasa uygun biçimde doğru olan birincidir,] develere arız olan belli bir hastalık. (El-Umawî, S, K.)

**سَهُومٌ**
**سَهُومٌ** ذ, fet-ha ile [Freytag tarafından, CK’da hemen önceki çift yanlış yazımdan yanıltılarak, hatalı biçimde **سَهَوْمٌ** yazılmıştır], Uçan kartal: (K:) “uçan” sıfatı burada yalnız açıklayıcı olarak kullanılmıştır. (TA.)

**سُهُومٌ**
**سُهُومٌ** ذ 1’in mastarıdır. (S, vb.) ― -b2- Ayrıca: Kaygı sebebiyle yüzün çatılması (**عُبُوسٌ**, K, TA). (TA. [CK’da **السَّهُومُ** ve **العَبُوسُ**, yanlışlıkla **السُّهُومُ** ve **العُبُوسُ** yerine konmuştur: TA’da bu durumda **السهوم**’un damme ile olduğu açıkça söylenir ve anlam, orada zikredilen iki beyitle gösterilir.])

**سَهَّامٌ**
**سَهَّامٌ** ذ Ok yapan kimse. (MA.)

**سَاهِمُ الوَجْهِ**
**سَاهِمُ الوَجْهِ** ذ, bir adama sıfat olarak: Yüzü değişmiş. (TA.) ‘Antarah’ın sözü,
وَالخَيْلُ سَاهِمَةُ الوُجُوهِ كَأَنَّمَا
تُسْقَى فَوَارِسُهَا نَقِيعَ الحَنْظَلِ
Th tarafından şöyle açıklanır: Ve atların sahipleri, içinde bulundukları güçlük hâli sebebiyle ten renklerinde değişmişti [sanki onlar, yani binicileri, kendilerine colocynth demlemesi içirilmiş gibi]. (TA.) [Fakat] **سَاهِمُ الوَجْهِ**, bir ata sıfat olarak, şu anlamda uygulanır: Koşturmanın sıkıntılı bir işini yapmaya sevk edilmiş yahut zorlanmış; ve aynı şekilde, savaşta yahut muharebede sıkıntılı bir rolü yapmaya sevk edilen yahut zorlanan bir adama da. (TA.) ― -b2- [Müennesi] **سَاهِمَةٌ**, bir dişi deveye uygulanınca, şu demektir: Karnında zayıf yahut sıska: (S, K: [**مَسْهُومٌ**’a da bak:]) ve [çoğulu] **سَوَاهِمُ**, develere uygulanınca: yolculukla değişmiş. (S.)

**مُسْهَمٌ**
**مُسْهَمٌ** ذ Soyu yarım olan bir at; asil soydan bir aygırın, böyle soydan olmayan bir kısraktan elde ettiği; eşanlamlısı **هَجِينٌ**: (K:) böyle birinin [binicisine], asil soydan atın [binicisine] verilen ganimet **سَهْم**’inden [yahut hissesinden] daha azı verilir. (TA.) [Bu anlamda aygır deveye de, ata da uygulanır.] Bir şair der ki,
بَنِى يَثْرِبِىٍّ حَصِّنُوا أَيْنُقَاتِكُمْ
وَأَفْرَاسَكُمْ مِنْ ضَرْبِ أَحْمَرَ مُسْهَمِ
[Yethribî oğulları, dişi develerinizi ve kısraklarınızı, kırmızı (yani güzel görünüşlü; zira develer arasında kırmızılar Araplarca en beğenilenlerdir; aynı şekilde atlarda dorular) fakat yarım soylu olanın aşımından koruyun]: o, kadınlarınızı, kendilerine denk olmayanlarca eş olarak alınmaktan koruyun, demek ister. (TA.) ― -b2- Ayrıca dersin ki: **رَجُلٌ مُسْهَمُ الجِسْمِ**: Aşk sebebiyle bedeni eriyip giden bir adam: (K:) ve aynı şekilde, **مُسْهَمُ العَقْلِ** [aklı gidip giden]: Lh tarafından zikredilmiştir: (TA:) ve her iki durumda da ↓ **مُسْهِم** böyledir: (TA, **مُسْهَبٌ** maddesinde, ona bak:) **م**’nin **ب**’nin yerine geçmesiyle. (TA, bu maddede.) ― -b3- Ve **مُسْهَمٌ**, (K, TA,) yahut ↓ **مُسْهِمٌ**, (CK,) [ikisi de görünüşe göre doğru,] **أَسْهَمَ**’dan, **مُسْهَبٌ** gibidir [ona bak], (K, TA,) yahut **مُسْهِبٌ**, (CK,) **أَسْهَبَ**’dan, ölçüde ve anlamda; (K, TA;) yani: Geveze, yahut sözü çok: **م**, Ya‘kūb’a göre, [bu durumda da] **ب**’nin yerine geçmiştir. (TA.)

**مُسْهِمٌ**
**مُسْهِمٌ** ذ: iki yerde, bir önceki paragrafa bak.

**مُسَهَّمٌ**
**مُسَهَّمٌ** ذ **بُرْد** denilen [türden] bir elbise; çizgiler yahut hatlarla işaretli, (S, K, TA,) **سِهَام** gibi [yani oklar gibi]. (TA.) -A2- Bir sonraki paragrafa da bak.

**مَسْهُومٌ**
**مَسْهُومٌ** ذ, bir adama uygulanınca: Karnında zayıf yahut sıska: [**سَاهِمٌ**’a da bak:] yahut **سهام** denilen şeyden etkilenmiş [görünüşe göre **سَهَام**; ve **سَمُوم** denilen rüzgârın sıcağı anlamında]. (TA.) ― -b2- Ve, bir deveye uygulanınca: **سُهَام** denilen hastalıkla vurulmuş; ve develere uygulanınca ↓ **مُسَهَّمَةٌ** de böyledir. (S, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَهَمَ
سَهَمَ A سَهُمَ U ( n. ac. سُهُوْم 27 ,  سُهُوْمَة 27t ),
a.  Was, became thin, pale, pallid, wan.

سَاْهَمَ
سَاْهَمَ III ,
a.  Played at a game of hazard with.

b.  Had a share in a commercial undertaking.

تَسَاْهَمَ
تَسَاْهَمَ VI ,
a.  Shared together.

b.  see VIII .

اِسْتَهَمَ
اِسْتَهَمَ VIII ,
a.  Cast lots.

سَهْم
سَهْم 1 , ( pl. أَسْهُم 16 ,  سِهَاْم 23 ),
a.  Arrow.

b.  Cosine ( in geometry ).

c.  ( pl. سُهْمَة 3t ,  أَسْهُم 16 ,  سِهَاْم 23 ,  سُهْمَاْن 35 ), Lot, portion, share; share, sum invested in a commercial undertaking.

d.  Lottery-ticket; scrip, stock, bond.

سُهْمَة
سُهْمَة 3t ,
a.  Relationship.

b.  Lot, portion, share.

سَهَاْم
سَهَاْم 22 ,
a.  Gossamer.

b.  Burning heat.

سُهَاْم
سُهَاْم 24 ,
a.  Thinness, leanness; wasting disease.

سَهڤمَ
N. P. سَهڤمَ I ,
a.  Lean, emaciated, attenuated.

سَهَّمَ
N. P. سَهَّمَ II ,
a.  Striped garment.

##### Türkçe

**سَهَمَ**
**سَهَمَ** A **سَهُمَ** U ( n. ac. **سُهُوْم** 27 , **سُهُوْمَة** 27t ),
a. İnce, soluk, benzi atmış, sararmış oldu.

**سَاْهَمَ**
**سَاْهَمَ** III ,
a. İle bir kumar/şans oyunu oynadı.

b. Bir ticari teşebbüste payı oldu.

**تَسَاْهَمَ**
**تَسَاْهَمَ** VI ,
a. Birlikte paylaştılar.

b. VIII’e bak.

**اِسْتَهَمَ**
**اِسْتَهَمَ** VIII ,
a. Kura çekti.

**سَهْم**
**سَهْم** 1 , ( pl. **أَسْهُم** 16 , **سِهَاْم** 23 ),
a. Ok.

b. Kosinüs (geometride).

c. ( pl. **سُهْمَة** 3t , **أَسْهُم** 16 , **سِهَاْم** 23 , **سُهْمَاْن** 35 ), Kura, hisse, pay; bir ticari teşebbüste pay, yatırılmış meblağ.

d. Piyango bileti; senet, hisse senedi, tahvil.

**سُهْمَة**
**سُهْمَة** 3t ,
a. Akrabalık.

b. Kura, hisse, pay.

**سَهَاْم**
**سَهَاْم** 22 ,
a. Örümcek ağı ipliği.

b. Yakıcı sıcak.

**سُهَاْم**
**سُهَاْم** 24 ,
a. İncelik, zayıflık; eriticilik hastalığı.

**سَهڤمَ**
N. P. **سَهڤمَ** I ,
a. Zayıf, cılız, incelmiş.

**سَهَّمَ**
N. P. **سَهَّمَ** II ,
a. Çizgili giysi.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%87%D9%85/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سهم
سَهَمَ - يَسْهَمُ - سَهْم - سَاهَمَ - يُسَاهِمُ
سَهَمَ - يَسْهَمُ + كائن + في ملك شيء: يكون له حصة أو نصيب في ملك شيء مشاع بين عدد من المالكين: يكون له حصة أو نصيب في ملك لا يتبين فيه على وجه الدقة حدود كل من المالكين
سَهْم: اسم فعل من " سَهَمَ - يَسْهَمُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يكون بفعل " سَهَمَ - يَسْهَمُ ": الحصة أو النصيب في ملك مشاع: الحصة أو النصيب في ملك لا يتبين فيه على وجه الدقة حدود كل من المالكين
سَاهَمَ - يُسَاهِمُ: على وزن " فاعـَلَ " من " سَهَمَ - يَسْهَمُ ": تبادل فعل " سَهَمَ - يَسْهَمُ " مع آخر أو آخرين: بادله سهمه: تبادلوا وتشاركوا حصصهم في شيء مشاع من غير قسمة أو عدل: توزيع الحصص بالقرعة والاختيار العشوائي
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان تقسيم ملك شيء أو مال، ثم تخصيص وتوزيع الأقسام لكائن أو أكثر على شكل حصة أو سهم"، وهي:
يَسَرَ - يَيْسَر، نَصَبَ - يَنْصُبُ، حَظَّ - يَحَظُّ، شَرِكَ - يَشْرَكُ، سَهَمَ - يَسْهَمُ، فَوَضَ - يَفْوِض

ساهم
 	﴿إذ أبق إلى الفلك المشحون (140) فساهم فكان من المدحضين(141) فالتقمه الحوت وهو مليم (142)﴾ الصافات
مختار الصحاح
● [سهم] س ه م: السَّهْمُ واحد السِّهَامِ والسهم أيضا النصيب والجمع السُّهْمانُ و المُسَهَّمُ البرد المخطط و ساهَمَهُ قارعه و أسْهَمَ بينهم أقرع و اسْتَهَموا تقارعوا
معجم الفرائد القرآنية:
س هـ م
"فَسَاهَمَ" في قوله تعالى :" فَسَاهَمَ فَكـَانَ مِـنَ الْمُدْحَضِيـنَ " (141) الصافات  .
السَّهْمُ : الحظ والنصيب، وواحد النبل، والجمع سهام، وساهم في الآية : اشترك في القرعة .
الراغب
سهم
- السهم: ما يرمي به، وما يضرب به من القداح ونحوه، قال تعالى: }فساهم فكان من المدحضين{ [الصافات/141]، واستهموا: اقترعوا، وبرد مسهم: عليه صورة سهم، وسهم وجهه: تغير، والسهام: داء يتغير منه الوجه.
ملخص اللسان
1.     والسُّهام والسَّهامُ:الضُّمْرُ وتَغَيُّر اللون وذُبولُ الشَّفَتين. سَهَمَ، بالفتح، يَسْهَمُ سُهاماً وسُهوماً وسَهُمَ أَيضاً، بالضم، يَسْهُمُ سُهوماً فيهما وسُهِمَ يُسْهَمُ، فهو مَسْهومٌ إِذا ضَمُرَ:
2.     دخل عليَّ ساهِمَ الوَجْهِ أَي مُتَغَيِّره. يقال: سَهَمَ لونُهُ يَسْهَمُ إِذا تَغير عن حالهِ لعارض
3.     والسَّهْمُ: واحد النَّبْلِ، وهو مَرْكَبُ النَّصْلِ، والجمع أَسْهُمٌ وسِهامٌ ، السَّهْمُ: واحد السِّهام.
4.     السَّهْم في الأَصل: واحد السِّهام التي يُضْرَب بها في المَيْسِر وهي القِداح
5.     وأَسْهَمَ بينهم أَي أَقْرَعَ. واسْتَهَمُوا أَي اقترعوا. وتَساهَمُوا أَي تقارعوا.
6.     والسُّهْمَةُ: النصيب.: السَّهْم الحظُّ، وتجمع على أَسْهُمٍ وسِهام وسُهمان
7.     واسْتَهَمَ الرجلان: تقارعا.
لسان العرب
● - سهم: السَّهْمُ: واحد السِّهام. والسَّهْمُ: النصيب. المحكم: السَّهْم      الحظُّ، والجمع سُهْمان وسُهْمة؛ الأَخيرة كأُخْوة. وفي هذا الأَمر سُهْمة      أَي نصيب وحظّ من أَثَر كان لي فيه. وفي الحديث: كان للنبي، صلى الله      عليه وسلم، سَهْم من الغنِيمة شَهِد أَو غاب؛ السَّهْم في الأَصل: واحد      السِّهام التي يُضْرَب بها في المَيْسِر وهي القِداح ثم سُمِّيَ به ما يفوز      به الفالِجُ سَهْمُهُ، ثم كثر حتى سمي كل نصيب سَهْماً، وتجمع على      أَسْهُمٍ وسِهام وسُهمان، ومنه الحديث: ما أَدري ما السُّهْمانُ. وفي حديث عمر:      فلقد رأَيتُنا نَسْتَفِيءُ سُهْمانها، وحديث بُرَيْدَةَ: خرج سَهْمُك      أَي بالفَلْجِ والظَّفَرِ. والسَّهْم: القِدْح الذي يُقارَع به، والجمع      سِهام. واسْتَهَمَ الرجلان: تقارعا. وساهَمَ القومَ فسهَمَهُمْ سَهْماً:      قارعهم فَقَرَعَهُمْ. وساهَمْتُهُ أَي قارعته فَسَهَمْتُهُ أَسْهَمُه ،      بالفتح، وأَسْهَمَ بينهم أَي أَقْرَعَ. واسْتَهَمُوا أَي اقترعوا.      وتَساهَمُوا أَي تقارعوا. وفي التنزيل: فساهَمَ فكان من المُدْحَضِين؛ يقول: قارَعَ      أَهْلَ السفينة فَقُرِعَ. وقال النبي، صلى الله عليه وسلم، لرجلين      احْتَكما إِليه في مواريث قد دَرَسَت: اذهبا فَتَوخَّيا، ثم اسْتَهِما، ثم      ليأْخذ كلُّ واحد منكما ما تخرجه القسمةُ بالقُرْعةِ، ثم لِيُحْلِلْ كلُّ      واحد منكما صاحبَه فيما أَخَذ وهو لا يَسْتَيْقِنُ أَنه حقه؛ قال ابن      الأَثير: قوله اذهَبا فتَوَخَّيا ثم اسْتَهِما أَي اقْتَرِعا يعني ليظهر      سَهْمُ كلِّ واحدٍ منكما. وفي حديث ابن عمر: وقع في سَهْمِي جاريةٌ، يعني من      المَغْنَم. والسُّهْمَةُ: النصيب. والسَّهْمُ: واحد النَّبْلِ، وهو      مَرْكَبُ النَّصْلِ، والجمع أَسْهُمٌ وسِهامٌ. قال ابن شميل: السَّهْمُ نفس      النَّصْل، وقال: لو التَقَطْت نَصْلاً لقلت ما هذا السَّهْمُ معك، ولو      التقطت قِدْحاً لم تقل ما هذا السَّهْمُ معك، والنَّصْلُ السَّهْم العريض      الطويل يكون قريباً من فِتْرٍ والمِشْقَص على النصف من النَّصْل، ولا خير      فيه، يَلْعَبُ به الوِلْدانُ، وهو شر النَّبْلِ وأَحرضه؛ قال: والسَّهْمُ      ذو الغِرارَيْنِ والعَيْرِ، قال: والقُطْبَةُ لا تُعَدُّ سَهْماً،      والمِرِّيخُ الذي على رأْسه العظيمة يرمي بها أَهل البصرة بين الهَدَفَيْنِ،      والنَّضِيُّ متن القِدْح ما بين الفُوق والنَّصْل. والمُسَهَّمُ: البُرْدُ      المخطط؛ قال ابن بري: ومنه قول أَوْسٍ:      فإِنا رأَينا العِرْضَ أَحْوَجَ، ساعةً،      إِلى الصَّوْنِ، من رَيْطٍ يَمانٍ مُسَهَّمِ      وفي حديث جابر: أَنه كان يصلي في بُرْدٍ مُسَهَّمٍ أَي مُخَطَّطٍ فيه      وَشْيٌ كالسِّهامِ. وبُرْدٌ مُسَهَّمٌ: مخطط بصور على شكل السِّهام؛ وقال      اللحياني: إِنما ذلك لوَشْيٍ فيه؛ قال ذو الرُّمَّةِ يصف داراً:      كأَنَّها بعد أَحْوالٍ مَضَيْنَ لها،      بالأَشْيَمَيْنِ، يَمانٍ فيه تَسْهِيمُ      والسَّهْمُ: القِدْحُ الذي يُقارَعُ به. والسَّهْمُ: مقدار ست أَذرع في      معاملات الناس ومِساحاتِهم. والسَّهْمُ: حجر يجعل على باب البيت الذي      يبنى للأَسد ليُصاد فيه، فإِذا دخله وقع الحجر على الباب فسدَّه.      والسُّهْمَةُ، بالضم: القرابة؛ قال عَبِيدٌ:      قد يُوصَلُ النازِحُ النَّائي، وقد      يُقْطَعُ ذو السُّهْمَةِ القريبُ      وقال:      بَنى يَثْرَبيٍّ، حَصِّنوا أَيْنُقاتِكُم      وأَفْراسَكُمْ من ضَرْبِ أَحْمَرَ مُسْهَمِ      ولا أُلْفِيَنْ ذا الشَّفِّ يَطْلُبُ شِفَّهُ،      يُداوِيهِ منْكُمْ بالأَدِيم المُسَلَّمِ      أَراد بقوله أَيْنُقاتِكُمْ وأَفْراسكم نساءهم؛ يقول: لا تُنْكِحُوهُنّ      غير الأَكفاء، وقوله من ضَرْب أَحْمر مُسْهَمِ يعني سِفاد رجل من العجم،      وقوله بالأَديم المُسَلَّمِ أَي يَتَصَحَّحُ بكم. والسُّهام والسَّهامُ:      الضُّمْرُ وتَغَيُّر اللون وذُبولُ الشَّفَتين. سَهَمَ، بالفتح، يَسْهَمُ      سُهاماً وسُهوماً وسَهُمَ أَيضاً، بالضم، يَسْهُمُ سُهوماً فيهما      وسُهِمَ يُسْهَمُ، فهو مَسْهومٌ إِذا ضَمُرَ: قال العجَّاجُ:      فهي كرِعْدِيدِ الكَثِيبِ الأَهْيَمِ      ولم يَلُحْها حَزَنٌ على ابْنِمِ      ولا أَبٍ ولا أَخٍ فتَسْهُمِ      وفي الحديث: دخل عليَّ ساهِمَ الوَجْهِ أَي مُتَغَيِّره. يقال: سَهَمَ      لونُهُ يَسْهَمُ إِذا تَغير عن حالهِ لعارض. وفي حديث أُم سلمة: يا رسول      الله، ما لي أَراك ساهِمَ الوَجْهِ؟ وحديث ابن عباس في ذكر الخوارج:      مُسَهَّمةٌ وُجُوهُهُمْ؛ وقول عَنْترَة:      والخَيْلُ ساهِمَةُ الوُجُوهِ، كأَنَّما      يُسْقى فَوارِسُها نَقِيعَ الحَنْظَلِ      فسره ثعلب فقال: إِنما أَراد أَن أَصحاب الخيل تغيرت أَلوانُهم مما بهم      من الشدّة، أَلا تراه قال يُسْقَى فَوارِسُها نَقيعَ الحَنْظَلِ؟ فلو كان      السُّهام للخيل أَنْفُسِها لقال كأَنَّما تُسْقَى نَقيعَ الحَنْظَلِ.      وفرس ساهِمُ الوَجْه: محمول على كريهة الجَرْي، وقد سُهِمَ، وأَنشد بيت      عنترة: والخيل ساهِمَةُ الوجوهِ؛ وكذا الرجل إِذا حُمِلُ على كرِيهةٍ في      الحرب وقد سُهِمَ. وفرس مُسْهَمٌ إِذا كان هجيناً يُعْطَى دون سَهْمِ      العَتِيقِ من الغنيمة.      والسُّهومُ: العُبوس عُبوسُ الوجهِ من الهمِّ؛ قال:      إِن أَكُنْ مُوثَقاً لكِسرَى، أَسيراً      في هُمومٍ وكُرْبَةٍ وسُهومِ      رَهْنَ قَيْدٍ، فما وَجَدْتُ بلاءً      كإِسارِ الكريم عند اللَّئيمِ      والسُّهامُ: داء يأْخذ الإِبل؛ يقال: بعير مَسْهومٌ وبه سُهامٌ، وإِبل      مُسَهَّمَةٌ؛ قال أَبو نُخَيْلَةَ:      ولم يَقِظْ في النَّعَمِ المُسَّهَمِ      والسَّهام: وَهَجُ الصَّيْفِ وغَبَراتُهُ؛ قال ذو الرمة:      كأَنَّا على أَولاد أَحْقَبَ لاحَها،      ورَمْيُ السَّفَا أَنْفاسَها بسَهامِ      وسُهِمَ الرجلُ أَي أَصابه السَّهامُ. والسَّهامُ: لُعاب الشيطان؛ قال      بِشْرُ بن أَبي خازِمٍ:      وأَرْض تَعْزِفُ الجِنَّانُ فِيها،      فيافِيها يَطِيرُ بها السِّهامُ      ابن الأَعرابي: السُّهُمُ غَزْلُ عَيْنِ الشمس، والسُّهُمُ: الحرارة      الغالبةُ. والسَّهامُ، بالفتح: حَرُّ السَّمُومِ. وقد سُهِمَ الرجلُ، على ما      لم يُسَمَّ فاعلُه، إِذا أَصابته السَّمُومُ. والسَّهامُ: الريح      الحارَّة، واحدها وجمعها سواء؛ قال لبيد:      ورَمَى دَوابِرَها السَّفَا، وتَهَيَّجَتْ      رِيحُ المَصايِفِ سَوْمُها وسَهامُها      والسَّهُومُ: العُقابُ. وأَسْهَمَ الرجلُ، فهو مُسْهَمٌ، نادر، إِذا كثر      كلامه كأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ، والميم بدل من الباء. والسُّهُمُ      والشُّهُمُ، بالسين والشين: الرجال العقلاء الحُكماءُ العُمَّالُ. ورجل مُسْهَمُ      العقلِ والجسمِ: كمُسْهَبٍ، وحكى يعقوب أَن ميمه بدل، وحكى اللحياني:      رجل مُسْهَمُ العقلِ كمُسْهَبٍ، قال: وهو على البدل أَيضاً، وكذلك مُسْهَمُ      الجسمِ إِذا ذهب جسمُه في الحُبِّ.      والساهِمَةُ: الناقة الضامرةُ؛ قال ذو الرُّمَّة:      أَخا تَنائِفَ أَغْفَى عند ساهِمَةٍ      بأَخْلَقِ الدفِّ، في تَصديره جُلَبُ      يقول: زار الخَيالُ أَخا تَنائِفَ نام عند ناقة ضامرة مهزولة بجنبها      قُروحٌ من آثار الحِبال، والأَخْلَقُ: الأَملس. وإِبل سَواهِمُ إِذا غيرها      السفر.      وسَهْمُ البيتِ: جائِزُهُ. وسَهْمٌ: قبيلة في قريش. وسَهْمٌ أَيضاً: في      باهِلَة. وسَهْمٌ وسُهَيمٌ: اسمان. وسَهامٌ: موضع؛ قال أُميَّةُ بن أَبي      عائِذٍ:      تَصَيَّفْتُ نَعْمانَ، واصَّيَفَتْ      جُنُوبَ سَهامٍ إِلى سُرْدَدِ
مقاييس اللغة:
(سهم) السين والهاء والميم أصلان: أحدهما يدلُّ على تغيُّرٍ في لون، والآخرُ على حظٍّ ونصيبٍ وشيءٍ من أشياء.
فالسُّهْمَة: النَّصيب. ويقال أسَهم الرَّجُلانِ، إذا اقْترعا، وذلك من السُّهْمَة والنّصيبِ، أن يفُوز([10]) كلُّ واحد منهما بما يصيبه. قال الله تعالى: ﴿فَسَاهَمَ فَكَانَ مِنَ المُدْحَضِينَ﴾[الصافات 141]. ثمّ حمل على ذلك فسُمِّي السَّهمُ الواحد من السِّهَام، كأنّه نصيبٌ من أنصباء وحظٌّ من حظوظ. والسُّهْمَة: القرابة؛ وهو من ذاك؛ لأنّها حَظٌّ من اتّصال الرحم. وقولهم بُرْدٌ مسهَّم، أي مخطّط، وإنّما سمِّي بذلك لأنّ كلَّ خَطٍّ منه يشبّه بسهم.
وأمّا الأصلُ الآخَر فقولهم: سَهَُمَ وجْهُ الرّجلِ([11])، إذا تغيَّرَ  يَسْهَُم، وذلك مشتقٌّ  من السَُّهَام، وهو ما يصيب الإنسانَ من وَهَج الصّيف حتى يتغيَّرَ لونُه. يقال سهمَ الرَّجُل، إذا أصابَه السَُّهَام. والسَُّهَام أيضاً: داء يصيب الإبل، كالعُطَاش. ويقال إِبلٌ سَواهِمُ، إذا غيَّرها السّفَر([12]). والله أعلم.
القاموس المحيط:
السَّهْمُ الحَظُّ ج سُهْمانٌ وسُهْمَةٌ، بضمِّهِما، والقِدْحُ يُقارَعُ به ج سِهامٌ، وواحِدُ النَّبْلِ، وجائِزُ البَيْتِ، ومِقْدارُ سِتِّ أذْرُعٍ في مُعامَلاتِ الناسِ ومساحاتِهِم، وحَجَرٌ على بابِ بَيْتٍ يُبْنَى لِيُصادَ فيه الأَسَدُ، فإذا دَخَلَهُ، وقَعَ فَسدَّهُ، وقَبيلَةٌ في قُريْشٍ، وفي باهِلَةَ، وبضمتين غَزْلُ عَيْنِ الشَّمْسِ، والحرارَةُ الغالبةُ، والعقلاءُ الحُكَماءُ العُمَّالُ. والسُّهْمَةُ، بالضم القَرابَةُ، والنَّصِيبُ. وكسَحابٍ مُخاطُ الشَّيْطانِ، وحرُّ السَّمُومِ، ووَهَجُ الصَّيْفِ. سُهِمَ، كعُنِيَ أصابَهُ ذلك. وككِتابٍ وادٍ باليمنِ، ويُفْتَحُ. وكسَحابٍ الضُّمْرُ، والتَّغَيُّرُ، وقد سَهَمَ، كَمَنَعَ وكَرُمَ، سُهوماً، وداءٌ يصيبُ الإِبِلَ،
بعيرٌ مَسْهومٌ، وإبلٌ مُسهَّمَةٌ، كمُعَظَّمَةٍ. والساهِمَةُ: الناقةُ الضامِرَةُ. والسُّهومُ: العُبوس، وبالفتح: العُقابُ الطائرُ. وسَهْمُ الرامِي: كوْكب. وذو السَّهْم: مُعاوِيَةُ بنُ عامِرٍ، لأنه كان يُعْطِي سَهْمَهُ أصحابَهُ. وذو السَّهْمَيْنِ: كُرْزُ بنُ الحارِثِ اللَّيْثِيُّ. وكمُعَظَّمٍ: البُرْدُ المُخطَّطُ. وكمُكْرَمٍ: الفَرَسُ الهَجينُ. ورَجُلٌ مُسْهَمُ الجِسْمِ: ذاهِبُه في الحُبِّ. وأسْهَمَ فهو مُسْهَمٌ: كأَسْهَبَ فهو مُسْهَبٌ زِنَةً ومَعْنىً. وساهِمُ: فَرَسٌ كان لِكِنْدَةَ.
تاج العروس:
( السهم الحظ ج سهمان وسهمة بضمهما ) الاخيرة كاخوة كذا في المحكم وفي الحديث كان له سهم من الغنيمة شهد أو غاب ( و ) قال ابن الاثير السهم في الاصل ( القدح ) الذى ( يقارع به ) في الميسر ثم سمى به ما يفوز به الفالج سهمه ثم كثر حتى سمى كل نصيب سهما ( ج ) أسهم و ( سهام ) بالكسر وسهمان ومنه الحديث ما أدرى ما السهمان وفي حديث عمر فلقدر أيتنا نستفئ سهمانها ( و ) السهم ( واحد النبل ) وهو مركب النصل والجمع أسهم وسهام وقال ابن شميل السهم نفس النصل وقال لو التقطت نصلا لقلت ما هذا السهم معك ولو التقطت قد حالم تقل ما هذا السهم معك والنصل السهم العريض الطويل يكون قريبا من فتر والمشقص على النصف من النصل ( و ) السهم ( جائز البيت و ) السهم ( مقدار ست أذرع في معاملات الناس ومساحاتهم و ) أيضا ( حجر ) يجعل ( على باب بيت يبنى ليصاد فيه الاسد فإذا دخله وقع ) الحجر على الباب ( فسده و ) بنوسهم ( قبيلة في قريش ) وهم بنو سهم بن عمر وبن هصيص بن كعب بن لؤى بن غالب ( و ) أيضا ( قبيلة ( في باهلة ) وهم بنو سهم بن عمر وبن ثعلبة بن
غنم بن قتيبة ( و ) السهم ( بضمتين غزل عين الشمس ) عن ابن الاعرابي ( و ) أيضا ( الحرارة الغالبة ) عنه أيضا ( و ) السهم أيضا من الرجال ( العقلاء الحكماء العمال ) والشين لغة فيه كما سيأتي ( والسهمة بالضم القرابة ) قال عبيد قد يوصل النازح النائى وقد * يقطع ذو السهمة القريب ( و ) السهمة ( النصيب ) يقال لى في هذا الامر مسهمة أي نصيب وحظ من أثر كان لى ( و ) السهام ( كسحاب مخاط الشيطان ) قال بشر ابن أبى خازم وأرض تعزف الجنان فيها * فيا فيها يطير بها السهام ( و ) السهام أيضا ( حر السموم ووهج الصيف ) وغبراته قال ذو الرمة كانا على أولاد أحقب لاحها * ورمى السفا أنفاسها بسهام ويقال الريح الحارة واحدها وجمعها سواء قال لبيد ورمى دوابرها السفا وتهيجت * ريح المصايف سومها وسهامها وقد ( سهم ) الرجل ( كعنى ) إذا ( أصابه ذلك ) أي وهج الصيف ( و ) سهام ( ككتاب واد باليمن ) لعك وبه سمى باب سهام احدى أبواب مدينة زبيد حرسها الله تعالى واليه نسب بعض المحدثين منها لسكناهم بها ( ويفتح ) وعليه السهيلي في الروض في اثناء فتح مكة كغيره ولكن المشهور على السنة أهل الوادي الكسر وقال أمية بن أبى عائذ الهذلى تصيفت نعمان واصيفت * جنوب سهام إلى سردد ( و ) السهام ( كسحاب الضمر والتغير ) في اللون وذبول الشفتين والضم لغة فيه كما نقله غير واحد واقتصار المصنف على الفتح قصور ( وقد سهم ) الرجل ( كمنع وكرم سهوما ) بالضم فيهما إذا تغير لونه عن حاله لعارض وفي الحديث دخل على ساهم الوجه أي متغيره وفي حديث أم سلمة يا رسول الله أراك ساهم الوجه وقول عنترة والخيل ساهمة الوجوه كأنما * يسقى فوارسها نقيع الحنظل فسره ثعلب فقال انما أراد أن أصحاب الخيل تغيرت ألوانهم مما بهم من الشدة ألا تراه قال
يسقى فوارسها نقيع الحنظل * فلو كان السهام للخيل أنفسها لقال * كانما تسقى نقيع الحنظل ( و ) السهام ( داء يصيب الابل ) ظاهر سياقه أنه كسحاب والصحيح أنه بهذا المعنى مضموم قال شيخنا وهو المنصوص عليه في مصنفات اللغة والموافق للقياس في الادواء يقال ( بعير مسهوم ) إذا أصابه السهام ( وابل مسهمة كمعظمة ) قال أبو نخيلة * ولم يقظ في النعم المسهم * ( والساهمة الناقة الضامرة ) وابل سواهم غيرها السفر قال ذو الرمة أخاتنائف أغفى عند ساهمة * بأخلق الدف في تصديره جلب يقول زار الخيال أخاتنائف نام عند ثاقة ضامرة مهزولة بجنبها قروح من آثار الحبال والاخلق الاملس ( والسهوم ) بالضم ( العبوس ) عبوس الوجه من الهم قال ان أكن موثقا لكسرى أسيرا * في هموم وكربة وسهوم رهن قيد فما وجدت بلاء * كاسار الكريم عند اللئيم ( و ) السهوم ( بالفتح العقاب الطائر ) علم من هذا الضبط أن الذى بمعنى العبوس هو بالضم وتقييده بالطائر انما هو للتبيين وزيادة الايضاح ( وسهم الرامى كوكب وذو السهم ) لقب ( معاوية بن عامر لانه كان يعطى سهمه أصحابه وذو السهمين ) لقب ( كرز بن الحرث الليثى و ) المسهم ( كمعظم البرد المخطط ) يصور على شكل السهام قال ابن برى ومنه قول أوس فلما رأينا العرض أحوج ساعة * إلى الصون من ريط يمان مسهم وفي حديث جابر أنه كان يصلى برد مسهم أي مخطط فيه وشى كالسهام وقال اللحيانى انما ذاك لو شى فيه قال ذو الرمة يصف دارا كأنها بعد أحوال مضين لها * بالاشيمين يمان فيه تسهيم ( و ) المسهم ( كمكرم الفرس الهجين ) يعطى دون سهم العتيق من الغنيمة ( ورجل مسهم الجسم ذاهبه في الحب ) وكذلك مسهم العقل حكاه اللحيانى والميم بدل من الباء ( وأسهم ) الرجل ( فهو مسهم كأسهب فهو مسهب زنة ومعنى ) أي إذا اكثر كلامه وهو نادر قال يعقوب ان ميمه بدل من الباء ( وساهم فرس كان لكندة ) يذكر مع قريط وقد تقدم * ومما يستدرك عليه استهم الرجلان تقارعا وتساهم الرجلان تقارعا وساهم القوم فسهمهم سهما قارعهم فقرعهم ومنه قوله تعالى فساهم فكان من المدحضين ويجمع السهم على أسهم كفلس وأفلس وقول الشاعر بنى يثربى حصنوا أينقاتكم * وأفراسكم من ضرب أحمر مسهم أراد حصنوا نساءكم لا تنكحوهن غير الاكفاء والسهام بالضم تغير اللون لغة في الفتح وسهم الرجل كعنى فهو مسهوم إذا ضمر وقيل أصابه السهام قال العجاج فهى كر عديد الكثيب الاهيم * ولم يلحها حزن على ابنم * ولا أب ولا أخ فتسهم وفي حديث ابن عباس في ذكر الخوارج مسهمة وجوههم وفرس ساهم الوجه محمول على كريهة الجرى وكذلك الرجل إذا حمل كريهة في الحرب وسهيم كزبير اسم رجل وأساهم بالضم وكسر الهاء موضع بين مكة والمدينة قال الفضل بن العباس اللهبى نظرت وهر شى بيننا وبصاقها * فركن كساب فالصوى من أساهم وفي قيس عيلان سهم بن مرة بن عوف بن سعد منهم أبو البرج القاسم بن حنبل المرى ثم السهمى شاعر ذكره الآمدي وفي هذيل سهم ابن معاوية بن تميم بن سعد وفي خزاعة سهم بن مازن نقله ابن الاثير

_Türkçe çeviri henüz yok_
