# سوخ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AE/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%AE/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سوخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AE.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سوخ

ساخت بهم الأَرضُ تَسُوخ سَوْخاً وسُؤُوخاً وسَوَخاناً إِذا انْفَخَسَت؛ وكذلك الأَقدام تَسُوخ في الأَرض وتَسيخ: تدخل فيها وتَغِيبُ مثل ثاخَتْ. وفي حديث سُراقَةَ والهِجْرَةِ: فساخَتْ يَدُ فَرَسي أَي غاصت في الأَرض. وفي حديث موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: فَساخَ الجبلُ وخَرَّ موسى صَعِقاً. وفي حديث الغارِ: فانْساختِ الصخرةُ، كذا روي بالخاء، أَي غاصت في الأَرض؛ قال: وإِنما هو بالحاء المهملة وقد تقدم؛ وساختِ الرِّجلُ تَسيخُ، كذلك مثل ثاختْ.
وصارت الأَرض سُوَّاخاً وسُواخي أَي طِيناً. وساخ الشيءُ يَسُوخُ: رَسَبَ؛ ويقال: مُطِرْنا حتى صارت الأَرض سَواخي، على فَعالى بفتح الفاء واللام؛ وفي التهذيب: حتى صارت الأَرض سُوَّاخى، على فُعَّالى بضم الفاء وتشديد العين، وذلك إِذا كثرت رِداغُ المَطَر. ويقال: بَطْحاءُ سُوَّاخى وهي التي تَسُوخ فيها الأَقدام؛ ووصف بعيراً يُراضُ قال: فأَخذ صاحبه بذنبه في بَطْحاء سُوَّاخي، وإِنما يُضْطَرُّ إِليها الصَّعْبُ ليَسُوخَ فيها. والسُّوّاخي: طين كثر ماؤُهُ من رِداغ المطر؛ يقال؛ إِن فيه لسُوَّاخِيَةً شديدة أَي طين كثير، والتصغير سُوَيْوِخَة كما يقال كمُيَثرة. وفي النوادر: تَسَوَّخْنا في الطين وتَزَوَّخْنا أَي وقعنا فيه. انْفَخَسَت؛ وكذلك الأَقدام تَسُوخ في الأَرض وتَسيخ: تدخل فيها وتَغِيبُ مثل ثاخَتْ. وفي حديث سُراقَةَ والهِجْرَةِ: فساخَتْ يَدُ فَرَسي أَي غاصت في الأَرض. وفي حديث موسى، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: فَساخَ الجبلُ وخَرَّ موسى صَعِقاً. وفي حديث الغارِ: فانْساختِ الصخرةُ، كذا روي بالخاء، أَي غاصت في الأَرض؛ قال: وإِنما هو بالحاء المهملة وقد تقدم؛ وساختِ الرِّجلُ تَسيخُ، كذلك مثل ثاختْ.
وصارت الأَرض سُوَّاخاً وسُواخي أَي طِيناً. وساخ الشيءُ يَسُوخُ: رَسَبَ؛ ويقال: مُطِرْنا حتى صارت الأَرض سَواخي، على فَعالى بفتح الفاء واللام؛ وفي التهذيب: حتى صارت الأَرض سُوَّاخى، على فُعَّالى بضم الفاء وتشديد العين، وذلك إِذا كثرت رِداغُ المَطَر. ويقال: بَطْحاءُ سُوَّاخى وهي التي تَسُوخ فيها الأَقدام؛ ووصف بعيراً يُراضُ قال: فأَخذ صاحبه بذنبه في بَطْحاء سُوَّاخي، وإِنما يُضْطَرُّ إِليها الصَّعْبُ ليَسُوخَ فيها. والسُّوّاخي: طين كثر ماؤُهُ من رِداغ المطر؛ يقال؛ إِن فيه لسُوَّاخِيَةً شديدة أَي طين كثير، والتصغير سُوَيْوِخَة كما يقال كمُيَثرة. وفي النوادر: تَسَوَّخْنا في الطين وتَزَوَّخْنا أَي وقعنا فيه.

### Türkçe

**ساخت** onlara yer **تَسُوخ** **سَوْخاً** ve **سُؤُوخاً** ve **سَوَخاناً**; yani çöktüğü zaman; aynı şekilde ayaklar da yerde **تَسُوخ** ve **تَسيخ**: ona girer ve kaybolur; **ثاخَتْ** gibi. **سُراقَةَ** ve hicret hadîsinde: “Derken atımın eli **ساخَتْ**” yani yere battı. Mûsâ hadîsinde, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun: “Dağ **فَساخَ** ve Mûsâ baygın olarak düştü.” Mağara hadîsinde: “Derken kaya **انْساختِ**”; böylece **بالخاء** ile rivayet edilmiştir; yani yere battı; dedi ki: Halbuki o **بالحاء المهملة** iledir ve daha önce geçti; ve ayak **ساختِ** **تَسيخُ**, yine **ثاختْ** gibi.

Ve yer **سُوَّاخاً** ve **سُواخي** oldu; yani çamur. Ve şey **ساخ** **يَسُوخُ**: çöktü (dibe çöktü); ve denilir: “Yağmura tutulduk da yer **سَواخي** oldu”; **فَعالى** üzere, fânın ve lâmın fethasıyla; ve **التهذيب**’de: “Ta ki yer **سُوَّاخى** oldu”; **فُعَّالى** üzere, fânın zammıyla ve aynın şeddelenmesiyle; bu, yağmurun su birikintileri çoğaldığı zaman olur. Ve denilir: **بَطْحاءُ سُوَّاخى**; o, ayakların içinde battığı yerdir; ve eğitilen bir deveyi vasfetti; dedi ki: “Derken sahibi, **بَطْحاء سُوَّاخي** içinde onun kuyruğundan tuttu”; ve ancak inatçı (zor) olan, içinde batsın diye ona mecbur edilir.

Ve **السُّوّاخي**: yağmur birikintilerinden suyu çoğalmış çamur; denilir: “Şüphesiz onda şiddetli bir **سُوَّاخِيَةً** vardır”; yani çok çamur; küçültmesi **سُوَيْوِخَة**’dir; **كمُيَثرة** denildiği gibi. Ve **النوادر**’de: “Çamurda **تَسَوَّخْنا** ve **تَزَوَّخْنا**”; yani ona düştük.

**انْفَخَسَت**; aynı şekilde ayaklar da yerde **تَسُوخ** ve **تَسيخ**: ona girer ve kaybolur; **ثاخَتْ** gibi. **سُراقَةَ** ve hicret hadîsinde: “Derken atımın eli **ساخَتْ**” yani yere battı. Mûsâ hadîsinde, nebîmize ve ona salât ve selâm olsun: “Dağ **فَساخَ** ve Mûsâ baygın olarak düştü.” Mağara hadîsinde: “Derken kaya **انْساختِ**”; böylece **بالخاء** ile rivayet edilmiştir; yani yere battı; dedi ki: Halbuki o **بالحاء المهملة** iledir ve daha önce geçti; ve ayak **ساختِ** **تَسيخُ**, yine **ثاختْ** gibi.

Ve yer **سُوَّاخاً** ve **سُواخي** oldu; yani çamur. Ve şey **ساخ** **يَسُوخُ**: çöktü (dibe çöktü); ve denilir: “Yağmura tutulduk da yer **سَواخي** oldu”; **فَعالى** üzere, fânın ve lâmın fethasıyla; ve **التهذيب**’de: “Ta ki yer **سُوَّاخى** oldu”; **فُعَّالى** üzere, fânın zammıyla ve aynın şeddelenmesiyle; bu, yağmurun su birikintileri çoğaldığı zaman olur. Ve denilir: **بَطْحاءُ سُوَّاخى**; o, ayakların içinde battığı yerdir; ve eğitilen bir deveyi vasfetti; dedi ki: “Derken sahibi, **بَطْحاء سُوَّاخي** içinde onun kuyruğundan tuttu”; ve ancak inatçı (zor) olan, içinde batsın diye ona mecbur edilir.

Ve **السُّوّاخي**: yağmur birikintilerinden suyu çoğalmış çamur; denilir: “Şüphesiz onda şiddetli bir **سُوَّاخِيَةً** vardır”; yani çok çamur; küçültmesi **سُوَيْوِخَة**’dir; **كمُيَثرة** denildiği gibi. Ve **النوادر**’de: “Çamurda **تَسَوَّخْنا** ve **تَزَوَّخْنا**”; yani ona düştük.
