# سود — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: سود

سَادَ
1 سَادَ ذ , aor. يَسُودُ, inf. n. سِيَادَةٌ (Msb, TA) and سُودٌ and سُودَدٌ [and its vars. mentioned in the next sentence] and سَيْدُودَةٌ, (TA,) or سُودَدٌ is a simple subst. signifying as expl. below, (Msb,) He was, or became, [a سَيِّد, i. e. chief, lord, master, &c.; or] possessed of glory, honour, dignity, eminence, exalted or elevated state, or nobility. (Msb, TA.) ― -b2- [It is also trans.:] you say, سَادَ قَوْمَهُ, (S, M, * A,) aor. يَسُودُهُمْ, (S, A,) inf. n. سِيَادَةٌ (S, M, K *) and سُودٌ (M, K *) and سُودَدٌ, (S, M, A, K *) in which last the [final] د is added to render the word quasi-coordinate to words of the measure فُعْلَلٌ, as جُنْدَبٌ and بُرْقَعٌ, (S,) and سُودُدٌ and سُؤْدَدٌ (M, TA *) and سُؤْدُدٌ, (M, K, *) of the dial. of Teiyi, (M,) and سَيْدُودَةٌ, (S, M,) He was, or became, the سَيِّد [or chief, lord, master, &c.,] of his people; (S;) [he ruled his people, or held dominion over them;] and ↓ اِسْتَادَهُمْ signifies the same. (M, L.) And سَادَهُ, inf. n. سِيَادَةٌ and سِيَادٌ and سُودَدٌ [&c.], He exercised rule, or dominion, over him. (MA.) [See also سُودَدٌ below.] ― -b3- [Hence,] سَادَتْ نَاقَتِى المَطَايَا (tropical:) My she-camel left behind the [other] camels or beasts. (A, TA.) ― -b4- سَاوَدَنِى فَسُدْتُهُ: see 3. -A2- سَوِدَ and سَادَ as syn. with اِسْوَدَّ: see this last, in three places. -A3- سَادَهُ as syn. with سَاوَدَهُ: see this latter. -A4- سَادَ, aor. يَسُودُ, also signifies He drank water such as is termed مَسْوَدَة, which occasions a disease termed سُوَادِ. (M, K.) ― -b2- And سِيدَ, (M,) or سُئِدَ, like عُنِىَ, (K,) He was, or became, affected with السُّوَاد. (M, K. [In the former, the context indicates that this means here a disease that attacks the liver from eating dates: in the latter, that it here means a disease incident to sheep or goats.])

سوّدهُ قَوْمُهُ
2 سوّدهُ قَوْمُهُ ذ , [inf. n. تَسْوِيدٌ,] His people made him a سَيِّد [i. e. chief, lord, &c.; generally meaning over them]. (S, M, * A.) It is said in a trad. of 'Omar, تَفَقَّهُوا قَبْلَ أَنْ تُسَوَّدُوا, (M,) or ↓ تَسَوَّدُوا [for تَتَسَوَّدُوا], (O,) meaning Learn ye knowledge, or science, before ye be [made] chiefs, looked at; for if ye learn not before that, ye will be ashamed to learn after becoming advanced in age, or attaining to full growth, (بَعْدَ الكِبَرِ,) and so will remain ignorant, taking it [i. e. knowledge] from the younger ones, and that will lower your estima- tion: (M:) or the meaning is, before ye be married, and become masters of houses, or tents, and be diverted by the marriage-state from [the acquisition of] knowledge, or science. (Sh, O.) [See also 5.] ― -b2- سوّد also signifies He slew: (Az, TA:) or [the inf. n.] تَسْوِيدٌ signifies the slaying of سَادَة [i. e. chiefs, lords, &c., pl. of سَيِّدٌ]. (K.) ― -b3- [And accord. to the K, تَسْوِيدٌ is also syn. with جُرْأَةٌ The being bold, daring, brave, or courageous: but accord. to the O, سَوَّدَ signifies خَرِئَ He voided his excrement, or ordure; as though from what next follows: which of these two explanations is right (for it seems improbable that both are right) I find no ex. to indicate.] -A2- سَوَّدْتُهُ, (S, M, * TA,) or سوّدته بِالسَّوَادِ, inf. n. تَسْوِيدٌ, (Msb,) I blackened it; made it, or rendered it, أَسْوَد [i. e. black]; (S, * M, Msb; *) I changed its بَيَاض [or whiteness] to سَوَاد [or blackness]. (TA.) ― -b2- [Hence, سوّد وَجْهَهُ lit. He, or it, blackened his face: meaning (assumed tropical:) rendered his face expressive of sorrow, or displeasure; or grieved, or displeased, him: and also, disgraced him: see the contr. بَيَّضَ: and see also 9. ― -b3- Hence also سوّد meaning He wrote anything in a rough manner, as one writes the first draught, or original copy, of a book or the like; contr. of بَيَّضَ in this sense also: probably post-classical.] ― -b4- And سّود الاـِبِلَ, (S, M, O,) inf. n. تَسْوِيدٌ, (S, K,) (assumed tropical:) He beat, or pounded, old worn-out hair-cloth, and applied it as a remedy to the galls, or sores, on the backs of the camels. (Fr, A'Obeyd, S, M, O, K. *) ― -b5- And سَوِّدُوا ضَيْفَكُمْ (assumed tropical:) Feed ye your guest with something to allay the craving of his stomach before the morning-meal (الغَدَآء). (ElUmawee, TA in art. لهج.)

3 سَاْوَدَ ↓ سَاوَدَنِى فَسُدْتُهُ (S, A, K, * &c.) He vied with me, or contended with me for superiority, in the rank, or quality, or qualities, of a سَيِّد [or chief, lord, &c.], and I overcame, or surpassed, him therein: (S, A, L, K: *) -A2- and also He vied with me in blackness, and I surpassed him therein. (S, L, K. *) ― -b2- And ساودهُ, inf. n. سِوَادٌ, He met him in the blackness of the night. (M, L.) ― -b3- And سَاوَدْتُهُ, (S, A, O,) inf. n. سِوَادٌ (S, O, K *) and مُسَاوَدَةٌ, (S,) (tropical:) I spoke secretly with him; (S, A, O, K; *) because you bring near your سَوَاد [or person] to his [when you so speak with another]; or [because] originally meaning I brought near my سَوَاد, i. e. person, to his: (S:) or ساودهُ, inf. n. سِوَادٌ, signifies he spoke secretly with him, and so brought near his سَوَاد to his [the other's]; as also ↓ سَادَهُ, inf. n. سَوْدٌ. (M.) It was said to the daughter of El-Khuss, Wherefore didst thou commit fornication? (S, O, L,) or What caused thee to commit fornication? or Wherefore didst thou become pregnant? (M, L,) thou being the mistress of thy people? (S, O, L:) and she answered, قُرْبُ الوِسَادِ وَطُولُ السِّوَادِ, (S, M, O, L, [in my two copies of the S قُرْبَ and طُولَ, as though a verb were understood,]) i. e. [The nearness of the pillow, and the long continuance of] secret speaking with another: (Lh, M, L:) or, as some say, السواد here means the enticing to جِمَاع: or, as others say, الجَمَاع itself [if the question put to her were the last mentioned above]. (M, L.) ― -b4- ساودهُ also signifies (assumed tropical:) He acted deceitfully, or guilefully, with him: (K:) or he endeavoured to turn him [to a thing] by blandishment, or by deceitful arts; or to entice him; as shown above. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) He drove him away; namely, a lion. (O, K.) ― -b6- And ساودت الاـِبِلُ النَّبَاتَ (assumed tropical:) The camels laboured at the herbage with their lips, and could not master it, because of its shortness (O, K) and its scantiness. (K.)

٤
4 أَسَادَ ذ and أَسْوَدَ He begat a boy that was a سَيِّد [or chief, lord, &c.]: (S, O, K:) or they signify, (O, K,) or signify also, (S,) he begat a black boy: (S, O, K:) or he had a black child born to him: (M:) and اسودت she brought forth black children. (A.)

تسوّد
5 تسوّد ذ He became married: (K:) or he became married, and master of a house, or tent. (Sh, O.) See 2, second sentence.

8 اـِسْتَوَدَ see 1. ― -b2- استادوا بَنِى فُلَانٍ They slew the سَيِّد [or chief, lord, &c.,] of the sons of such a one: (AZ, S, M, O, K:) or (so in the K, but in the S and O “ and in like manner ”) they took him captive: (S, O, K:) or they asked, or demanded, of him a woman in marriage. (IAar, S, M, O, K.) And استاد القَوْمَ, and فِى القَوْمِ, and مِنْهُمْ, He asked, or demanded, in marriage, a سَيِّدَة [or woman of rank or quality], among the people: (M:) or استاد فِى بَنِى فُلَانٍ, and مِنْهُمْ, he married one of the chief, or noble, women of the sons of such a one. (IAar, O.) And استاد He married among سَادَة [or chiefs, lords, &c.]. (L.)

اسوّد
9 اسوّد ذ , (S, M, Msb, K,) inf. n. اِسْوِدَادٌ; (S, K;) and ↓ اسوادّ, (S, M, K,) inf. n. اِسوِيدَادٌ; (S, K;) and in poetry it is allowable to say ↓ اِسْوَأَدَّ, to avoid the concurrence of two quiescent letters; imperative [of ↓ the second] اِسْوَادِدْ, and the last two letters in this may be incorporated together [so that you may say اِسْوَادّ]; (S;) said of a thing; (S, Msb;) and ↓ سَوِدَ, (S, M, Msb,) said of a man, (S, TA,) and of a thing, (TA,) aor. يَسْوَدُ; (Msb;) and ↓ سَادَ, (M,) first pers. سُدْتُ, a form used by some; (S;) It, and he, became أَسْوَد [i. e. black]: (S, M, Msb, K:) and ↓ اسوادّ it, or he, became intensely so. (TA.) Nuseyb says,
فَلَمْ أَمْلِكْ سَوَادِى وَتَحْتَهُ ↓ سَوِدْتُ
قَمِيصٌ مِنَ القُوهِىِّ بِيضٌ بَنَائِقُهْ
[I am black, (for Nuseyb was a slave,) and am not master of my person; but beneath it, or within it, is a shirt like the cloth of Koohistلn, the gores of which are white: by this قميص he means his heart; القَمِيصُ, or قَمِيصُ القَلْبِ, tropically meaning “ the pericardium; ” and, by a synecdoche, “ the heart itself, with its appertenances ”]. (S, TA.) ― -b2- [Hence,] اسودّ وَجْهُهُ [lit. His face became black: meaning] (tropical:) his face became expressive of grief, or sorrow, or displeasure, occasioned by fear [&c.]: (Bd in iii. 102:) he became grieved, sorrowful, or displeased; and confounded, or perplexed, and unable to see his right course, by reason of shame, or in consequence of a deed that he had done (Bd in xvi. 60) [&c.: and often meaning he became disgraced]: opposed to اِبْيَضَّ. (Bd in iii. 102.)

11 اـِسْوَاْدَّ see 9, in three places.

اِسْوَأَدَّ
Q. Q. 4 اِسْوَأَدَّ ذ : see 9, first sentence.

سَوْدٌ
سَوْدٌ ذ A سَفْح (M, K, TA) of a mountain, (M, TA,) [app. meaning, in this case, a low tract at the base, or foot, of a mountain,] forming a narrow strip of ground, (M, TA,) rough and black, (M,) or level, abounding with black stones, (K, TA,) which are rough, and the predominant colour whereof is blackness; seldom found but at a mountain in which is a mine: so says Lth: or a piece of ground in which are black rough stones resembling dry human dung: (TA:) or land, or ground, in which blackness predominates, which is seldom anywhere but at a mountain in which is a mine: (Msb:) pl. أَسْوَادٌ: (M, TA:) and ↓ سَوْدَةٌ signifies a portion thereof; (M, Msb, K, TA;) and the pl. of this is سَوْدَاتٌ, and the pl. of سَوْدَاتٌ is ↓ أَسْوَادَتٌ, which occurs in a trad. (TA.)

سُودٌ
سُودٌ ذ : see سُودَدٌ.

سَيْدٌ
سَيْدٌ ذ a contraction of سَيِّدٌ, q. v.

سِيدٌ
سِيدٌ ذ : see art. سيد

سَوْدَةٌ
سَوْدَةٌ ذ : see سَوْدٌ ― -b2- Also (assumed tropical:) Land in which are palm-trees: opposed to بَيْضَةٌ. (TA in art. بيض. [See also السَّوْدَآء, voce أَسْوَدُ, near the end.])

سُودَدٌ
سُودَدٌ ذ a subst. from سَادَ, inf. n. سِيَادَةٌ; signifying [The rank, station, or condition, or the quality or qualities, of a سَيِّد; i. e. chiefdom, lordship, mastery, &c.; or] glory, honour, dignity, (Msb,) or eminence, exalted or elevated state, or nobility: (M, Msb:) or this word, (S, M, K,) and its vars. سُودُدٌ and سُؤْدَدٌ (M, TA) and سُؤْدُدٌ, (M, K,) of the dial. of Teiyi, (M,) and ↓ سُوِدٌ, (M, K,) are syn. with سِيَادَةٌ (S, M, K) and سَيْدُودَةٌ as inf. ns. of سَادَ [q. v.]. (S, M.)

سَوْدَآءُ
سَوْدَآءُ ذ fem. of أَسْوَدُ [q. v.]. (Msb.)

سَوْدَانَةٌ
سَوْدَانَةٌ ذ or سُودَانَةٌ: see سُودَانِيَّةٌ.

سِيدَانَةٌ
سِيدَانَةٌ ذ : see سِيدٌ, in art. سيد.

سُودَانِيَّةٌ
سُودَانِيَّةٌ ذ , (M, A, TA,) or سَوْدَانِيَّةٌ, (Mgh, O,) and ↓ سَوْدَانَةٌ, (M, O,) or سُودَانَةٌ, with damm, like the first, (TA,) and ↓ سَوَادِيَّةٌ (A, K) and ↓ أَسْوَدُ (K) all signify the same; (TA;) A certain bird, that eats grapes: or i. q. عُصْفُورٌ [i. e. the sparrow; or a bird of the passerine kind]: (K:) or a certain small bird, (A, Mgh, O, TA,) having a long tail, (Mgh,) resembling the عصفور, (TA,) sometimes (Mgh) called also ↓ العُصْفُورُ الأَسْوَدُ, (Mgh, O,) of such a size that it may be grasped in the hand, that eats grapes (A, Mgh, O, TA) and dates (A, TA) and locusts. (Mgh, O, TA.)

سَوَادٌ
سَوَادٌ ذ Blackness; contr. of بَيَاضٌ; (M, Mgh;) a certain colour, (S, Msb,) well known. (Msb.) One says, لَقِيَهُ فِى سَوَادِ اللَّيْلِ [He met him in the blackness of night]. (TA.) And الشَّاةُ تَمْشِى فِى سَوَادٍ وَتَأْكُلُ فِى سَوَادٍ وَتَنْظُرُ فِى سَوَادٍ [The sheep, or goat, walks in blackness, and eats in blackness, and looks in blackness]; meaning the blackness of its legs and of its mouth and of what is around its eyes. (Mgh, * Msb.) And اـِذَا كَثُرَ البَيَاضُ قَلَّ السَّوَادُ [When whiteness becomes much, blackness becomes little]; by whiteness meaning milk; and by blackness, dates. (TA.) ― -b2- Black clothing. (Mgh in art. بيض. [See its contr. بَيَاضٌ.]) ― -b3- [Hence,] سَوَادُ القَلْبِ (S, M, A, K) and ↓ سَوَادَتُهُ (M) and ↓ أَسْوَدُهُ and ↓ سَوْدَاؤُهُ (S, M, K) and ↓ سُوَيْدَاؤُهُ, (S, M, A, K,) the last a dim., (TA,) The heart's core; the black, or inner, part of the heart: or a black thing in the heart: or the black clot of blood that is within the heart [resembling a piece of liver (Zj in his “ Khalk el-Insلn ”)]: or the heart's blood: i. q. حَبَّتُهُ: (S, M, K, TA:) or, as some say, دَمُهُ. (M, TA.) One says, اِجْعَلْهُمْ فِى سَوَادِ قَلْبِكَ (A, TA) and ↓ سُوَيْدَائِهِ (A) (tropical:) [Place them in the inmost part of thy heart; i. e. give them the best, or most intimate, place in thy affections]. (A, TA.) ― -b4- سَوَادُ البَطْنِ signifies The liver. (L, TA.) ― -b5- سَوادٌ is also syn. with شَخْصٌ (tropical:) [as meaning A person; and also, in a more general sense, a bodily, or corporeal, form or figure or substance]; (A'Obeyd, S, M, A, Msb, K;) of a man, and of other things; (Msb;) expressly said by A'Obeyd to be of any article of household goods or utensils and furniture and the like, and of other things: (M:) because appearing black when seen from a distance: (TA:) pl. أَسْوِدَةٌ and أَسَاوِدُ, (S, M, A,) the latter a pl. pl. (S, M.) El-Asshà says,
تَنَاهَيْتُمُ عَنَّا وَقَدْ كَانَ فِيكُمُ
أَسَاوِدُ صَرْعَى لَمْ يُوَسَّدْ قَتِيلُهَا
[Ye refrained from retaliating upon us when there were among you prostrate persons the slain whereof had not been pillowed in graves]: by the اساود meaning the شُخُوص of the slain. (S.) And it is said in a trad., اـِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ سَوَادًا بِلَيْلٍ فَلَا يَكُنْ أَجْبَنَ السَّوَادَيْنِ فَاـِنَّهُ يَخَافُكَ كَمَا تَخَافُهُ [When any one of you sees a bodily form, or a person, by night, let him not be the more cowardly of the two bodily forms, or persons; for he feareth thee, like as thou fearest him]: سوادا here meaning شَخْصًا. (L.) The saying لَا يُزَايِلُ سَوَادِى بَيَاضَكَ is expl. by As as meaning لَا يُزايِلُ شَخْصِى شَخْصَكَ [i. e. My person will not separate itself from thy person]: سَوَادٌ, with the Arabs, meaning شَخْصٌ, and in like manner بَيَاضٌ. (IAar, L.) [Hence, app.,] قَالَ لِىَ الشَّرُّ أَقِمْ سَوَادَكَ [as though lit. signifying Evil said to me, Erect thy person]; meaning (assumed tropical:) be thou patient: a prov. (TA.) ― -b6- As its pl. أَسَاوِدُ means the شُخُوص of the vessels of a house, [accord. to the statement of A'Obeyd cited above,] such as the مِطْهَرَة and the اـِجَّانَة and the جَفْنَة, these being called أَسَاوِدُ الدَّارِ, it is also used as meaning (assumed tropical:) Household goods or utensils or furniture and the like, absolutely. (Har p. 495.) [And in like manner] the sing. is also used as meaning (assumed tropical:) The travelling-apparatus and baggage and train (ثَقَل) of a commander: (S:) and (assumed tropical:) the tents and apparatus and beasts and other things, collectively, of an army. (TA.) ― -b7- Also, the sing., (assumed tropical:) Property, or cattle, &c.; syn. مَالٌ: (Aboo-Mلlik, TA:) or much thereof; (A'Obeyd, S, K;) as in the saying لِفُلَانٍ سَوَادٌ [To such a one belongs much property, &c.]. (A'Obeyd, S.) ― -b8- Also (tropical:) A collection, company, or collective body, of men; (M, A, L;) as in the saying كَثَّرْتُ سَوَادَ القَوْمِ بِسَوَادِى (tropical:) [I increased the number of the collective body of the people, or party, by my person]: (A, TA:) and ↓ أًسْوَدَاتٌ and أَسَاوِدُ are used in the same sense; (M;) or [rather] as pls. of this meaning: (L, TA:) or all these as meaning (assumed tropical:) sundry, distinct or separate, sorts of men, or people: (M:) [but] سَوَادُ المُسْلِمِينَ means (assumed tropical:) the collective body of the Muslims: (Mgh, Msb:) and so السَّوَادُ الأَعْظَمُ, a tropical phrase [in which مِنَ المُسْلِمِينَ is understood]: (A:) or this means (tropical:) the great number of the Muslims agreed in obedience to the Imلm. (TA.) (assumed tropical:) The commonalty, or generality, of men of people: (S, K:) (assumed tropical:) the bulk, or main part, of a people: (M, TA:) or (assumed tropical:) the greater number. (Msb.) And (assumed tropical:) A great number (S, Msb, K) of any kind. (S.) ― -b9- (assumed tropical:) A collection of palmtrees and of trees in general; on account of their greenness and blackness, because greenness nearly resembles blackness. (M, L.) ― -b10- And (tropical:) The rural district of any province; i. e. the district around the towns or villages, and the رَسَاتِيق [i. e. districts of sown fields with towns or villages], of any province: (M, TA:) or the environs, consisting of towns, or villages, and of cultivated land, (A, TA,) [but more properly applied to the latter than to the former,] of a city, (A,) or of the chief city of a province: (TA:) or the towns, or villages, [but properly with the cultivated lands pertaining to them,] of a province of city: (K:) thus [particularly] of El-Koofeh and El-Basrah: (S, O:) hence, (A,) سَوَادُ العِرَاقِ, (A, Mgh, O, Msb,) or [simply] السَّوَادُ, (K,) the district of towns or villages, and cultivated lands, of El- 'Irلk; (O, K; *) or the district between ElBasrah and El-Koofeh, with the towns, or villages, around them; (A;) or extending in length from Hadeethet El-Mowsil to 'Abbلdلn, and in breadth from El-'Odheyb to Holwلn; (Mgh;) so called because of the خُضْرَة [which means both greenness and a colour approaching to blackness] of its trees and its seed-produce; (Mgh, Msb;) for that which is أَخْضَر the Arabs term أَسْوَد because it appears to be thus at a distance. (Msb.)

سُوَادٌ
سُوَادٌ ذ Secret speech with another; as also سِوَادٌ: (M, K, TA:) each a subst. from سَاوَدَهُ, accord. to A'Obeyd: (M, TA:) but [ISd says,] in my opinion the latter is the inf. n. of سَاوَدَ, [and as such it has been mentioned above, (see 3,)] and the former is the simple subst., the two words being like مُزَاحٌ and مِزَاحٌ: (M:) As disallowed the former, but it is authorized by AO and others. (TA.) -A2- Also A certain disease incident to sheep or goats. (K.) ― -b2- And A certain disease incident to man; (K;) a pain that attacks the liver, in consequence of eating dates, and that sometimes, or often, kills. (M, TA.) ― -b3- And A yellowness in the complexion, and a greenness (خُضْرَة [app. here meaning a blackish hue inclining to greenness]) in the nail, (K, TA,) incident to people from [drinking] salt water. (TA.)

سَيِّدٌ
سَيِّدٌ ذ , (S, M, K, &c.,) of the measure فَعِيلٌ; [originally سَوِيدٌ, for a reason to be mentioned below; the kesreh upon the و, being deemed difficult of pronunciation, is suppressed, and the quiescent و and ى thus coming thgether, the latter receives the rejected kesreh, and the و is changed into ى and incorporated into the augmentative ى; as in the case of جَيِّدٌ with those who hold it to be originally جَوِيدٌ;] or, accord. to the Basrees, it is of the measure فَيْعِلٌ; [originally سَيْوِدٌ;] (S;) and also ↓ سَيْدٌ; (Mz, 40th نوع, section on the class of هَيِّنٌ and هَيْنٌ;) A chief, lord, or master: (M, L, Mgh, Msb: [accord. to the last of which, this is a secondary signification, as will be seen below:]) a prince, or king: (Fr, L:) one who is set before, or over, others: a master of a household: (L:) a woman's husband: (Fr, M, Msb:) a possessor, an owner, or a proprietor: (L, Msb:) a slave's master, or owner: (Fr, M, Msb:) a superior in rank or station or condition; one possessing pre-eminence or excel-lence; a man of rank or quality; a personage; a man of distinction: (L:) one who surpasses others in intelligence and property, and in repelling injury, and in beneficence, or usefulness, who makes a just use of his property, and aids others by himself: (ISh, L:) one possessed of glory, honour, dignity, eminence, exalted or elevated state, or nobility; (L, Msb; [accord. to the latter of which, this is the primary signification;]) generous, noble, or high-born: (L:) the most generous, noble, or high-born, of a people: (Msb:) a liberal, bountiful, or munificent, person: (Fr, L:) clement; forbearing; one who endures injurious treatment from his people: (L:) devout, abstaining from unlawful things, and clement, or forbearing: (Katلdeh, L:) one who is not overcome by his anger: ('Ikrimeh, L:) accord. to As, the Arabs say that it signifies any one who is subdued, or repressed, by his principle of clemency, or forbearance: (L:) and ↓ سَائِدٌ signifies the same as سَيِّدٌ: or one inferior to a سَيِّد: (K:) or, accord. to Fr, one says, هٰذَا سَيِّدُ قَوْمِهِ اليَوْمَ [this is the lord, &c., of his people today]; but if you announce that he will be their سيّد after a little while, you say هُوَ سَائِدُ قَوْمِهِ عَنْ قَلِيلٍ, and سَيِّدُ: (S:) the fem. of سَيِّدٌ [and of ↓ سَائِدٌ] is with ة: (M, L, Msb:) pl. of سَيِّدٌ, (S, Msb,) or of ↓ سَائِدٌ, (M, K,) سَادَةٌ (S, M, Msb, K) and سَيَائِدُ (S, K) and [pl. of سَادَةٌ] سَادَاتٌ: (Msb:) [J says that] سَادَةٌ is of the measure فَعَلَةٌ, [orinally سَوَدَةٌ,] because سَيِّدٌ is of the measure فَعِيلٌ; [as has been before mentioned;] and it is like سَرَاةٌ as pl. of سَرِىٌّ, the only other instance of the kind; this being shown to be the case by the fact that سَيِّدٌ has also as a pl. سَيَائِدُ, with ء, [and with the و changed into ى because it is so changed in the sing.,] like as أَفِيلٌ has أَفَائِلُ, and like as تَبِيعٌ has تَبَائِعُ; but the Basrees, who hold سَيِّدٌ to be of the measure فَيْعِلٌ, say that it becomes of the measure فَعَلَةٌ in the pl. as though it were سَائِدٌ, like قَائِدٌ, which has قَادَةٌ as a pl., and like ذَائِدٌ, which has ذَادَةٌ as a pl.; and they also say that سَيَائِدُ, with ء, as pl. of سَيِّدٌ, is contr. to analogy; for by rule it should be without ء. (S.) ― -b2- [In the present day it is also particularly applied to signify, like شَرِيف, Any descendant of the Prophet.] ― -b3- One of the poets has used it in relation to the jinn, or genii; saying,
يَنْدُبْنَ سَيِّدَهُنَّةْ
جِنٌّ هَبَبْنَ بِلَيْلٍ
[Genii that were roused from their sleep by night, summoning, or perhaps bewailing and eulogizing their chief]: Akh says that this is a well-known verse of the poetry of the Arabs: but it is asserted by one, or more, likewise deserving of reliance, that it is of the poetry of El-Weleed [and therefore post-classical]. (M.) ― -b4- And the wild ass is called (assumed tropical:) the سَيِّد of his female. (TA.) ― -b5- Also, (Ks, S, M, Mgh, Msb, K,) and ↓ سِيَّدٌ, (K,) the latter on the authority of Aboo-'Alee, (TA,) applied to a he-goat, (assumed tropical:) Advanced in years: (Ks, S, M; Mgh, Msb, K:) or in its third year: (Mgh:) or great, though not advanced in years: (TA:) or it is of general application, for it occurs in a trad. applied to the camel and the ox-kind. (M, TA.) ― -b6- And the former also signifies (assumed tropical:) What is most eminent, exalted, or noble, of any things: and is applied by Zj to the Kur-لn, because, he says, it is سَيِّدُ الكَلَامِ (assumed tropical:) [The paragon of speech]. (M.)

سِيَّدٌ
سِيَّدٌ ذ : see the last sentence but one above.

سُوَيْدٌ
سُوَيْدٌ ذ the abbreviated dim. of أَسْوَدُ: (S, Mgh, Msb:) see the latter. ― -b2- Also [as a subst., or an epithet in which the quality of a subst. predominates,] Water; (M, Mgh, L;) as also ↓ أَسْوَدُ: (M: [but see الأَسْوَدَانِ, voce أَسْوَدُ:]) the former is [said to be] used in this sense in negative phrases only: (M, L:) one says, مَاسَقَاهُمْ مِنْ سُوَيْدٍ قَطْرَةً He gave them not to drink a drop of water. (M, Mgh, * L.) ― -b3- أُمُّ سُوَيْدٍ means The anus; syn. الاِسْتُ; (K;) [and] so ↓ السُّوَيْدَآءُ. (M.)

سَوَادَةُ القَلْبِ
سَوَادَةُ القَلْبِ ذ : see سَوَادٌ, near the beginning of the paragraph.

سُوَادِىٌّ
سُوَادِىٌّ ذ [or perhaps سَوَادِىٌّ, i. e. “ belonging to the Sawلd of El-'Irلk, ”] i. q. سِهْرِيزٌ (M) A wellknown sort of dates, (K voce سهريز,) found in abundance at El-Basrah. (TA ibid.)

سَوَادِيَّةٌ
سَوَادِيَّةٌ ذ : see سُودَانِيَّةٌ.

سُوَيْدَآءُ
سُوَيْدَآءُ ذ dim. of سُوْدَآءُ, fem. of أَسْوَدُ, q. v.: (Mgh:) ― -b2- see also سَوَادٌ, in two places: ― -b3- and سُوَيْدٌ: ― -b4- and أَسْوَدُ, near the end of the paragraph. ― -b5- Also A certain bird. (M.) ― -b6- And Salt tracts (سِبَاخ) of [plants of the kind called] نَجِيل: Kr explains it by نِبْتَةٌ [app. a mistranscription for نَبْتَةٌ a plant]; without describing it. (M.)

سَائِدٌ
سَائِدٌ ذ : see سَيِّدٌ, in the middle of the paragraph, in three places.

أَسْوَدُ
أَسْوَدُ ذ Greater, and greatest, in respect of estimation, rank, or dignity; syn. أَجَلُّ: (S, K:) and, as some say, more [and most] liberal or bountiful or munificent: or more [and most] clement or forbearing. (TA.) One says, هُوَ أَسْوَدُ مِنْ فُلَانٍ He is greater &c. (أَجَلُّ) than such a one. (S.) And الأَسْوَدُ مِنَ القَوْمِ means The greatest &c. (الأَجَلُّ) of the people, or party. (K, TA.) -A2- Also Black; i. e. having سَوَاد, (M, * Mgh,) which is the contr. of بَيَاض: (M, Mgh:) and ↓ أَسْوَدِىٌّ signifies the same as أَسْوَدُ: (Ham p. 379:) [or has an intensive signification, like أَحْمَرىٌّ:] the fem. of أَسْوَدُ is سَوْدَآءُ: (Mgh, Msb:) the dim. of أَسْوَدُ is ↓ أُسَيِّدُ, (S, Msb,) and it is allowable to say ↓ أُسَيْوِدُ, [as is shown by an ex. voce أَسَكُّ,] meaning [a little black thing; or blackish, or] approaching to black; (S;) and the abbreviated dim. is ↓ سُوَيْدٌ: (S, Mgh, Msb:) the dim. of سَوْدَآءُ is ↓ سُوَيْدَآءُ: (Mgh:) the pl. of أَسْوَدُ (M, Msb) and of سَوْدَآءُ (Msb) is سُودٌ (M, Msb) and سُودَانٌ [which latter is especially applied to human beings]. (M.) السُّودَانُ is said in the R to denote [The negroes;] that particular people, or race, who are the most stinking of mankind in the armpits and sweat, and the more so those who are eunuchs. (TA.) [It (i. e. السودان) is also sometimes used for أَرْضُ السُّودَانِ, or بِلَادُ السُّودَانِ, (The land, or the country, of the negroes,) or the like: it is thus used in the TA voce سَمْغَرَةُ.] And the epithet أَسْوَدُ is also applied by the Arabs to a thing that is أَخْضَر [i. e. green]; because it appears to be thus at a distance. (Msb. [See أَخْضَرُ: and see حَدِيقَةٌ دَهْمَآءُ and مُدْهَامَّةٌ, voce أَدْهَمُ.]) ― -b2- [Hence,] أَسْوَدُ القَلْبِ and سَوْدَآؤُهُ: see سَوَادٌ. ― -b3- [And السَّوْدَآءُ The black bile; one of the four humours of the body; of which the others are the yellow bile (الصَّفْرَآءُ), the blood (الدَّمُ), and the phlegm (البَلْغَمُ).] ― -b4- أَسْوَدُ as opposed to أَحْمَرُ [and meaning The Arab race, and also, accord. to some, in this case also, the black]: see أَحْمَرُ, in two places. ― -b5- As applied to a certain bird: see سُودَانِيَّةٌ, in two places. ― -b6- Also, as a subst., (S,) or an epithet in which the quality of a subst. predominates, (Sh, M,) so that it is used as a subst., (Sh, TA,) but imperfectly decl., (TA,) (tropical:) A great serpent, (S, M, K,) in which is blackness: (S, M:) the worst and greatest and most noxious of serpents, than which there is none more daring, for sometimes it opposes itself to a company of travellers, and follows the voice, and it is that which seeks retaliation, and he who is bitten by it will not escape death: (Sh, TA:) it is pluralized as a subst., (Sh, S, M,) its pl. being أَسَاوِدُ (S, M) and أَسَاوِيدُ and ↓ أَسْوَدَاتٌ: (M:) were it an epithet [used as such], its pl. would be سُودٌ: it is also called أَسْوَدُ سَالِحٌ, because it casts off its slough every year: you do not say أَسْوَدُ سَالِخٍ: (S:) the female is called ↓ أَسْوَدَةٌ, (S, M,) which is extr.; (M;) and to this the epithet سَالِخَةٌ is not applied. (S.) ― -b7- الأَسْوَدَانِ means (assumed tropical:) The serpent and the scorpion; (Sh, Mgh, Msb, K;) which are to be killed during prayer: (Sh, Mgh, Msb:) so called by the attribution of predominance [to the former]. (Sh, TA.) ― -b8- And (tropical:) Dates and water; (El-Ahmar, As, S, M, A, Mgh, Msb, K;) both together being thus called by a term which properly applies to one only, [accord. to some,] for [they say that] الأَسْوَدُ alone signifies dates, not water, and especially, or mostly, the dates of El-Medeeneh; and in like manner, Aboo-Bekr and 'Omar together are called العُمَرَانِ; and the sun and the moon together, القَمَرَانِ: (TA:) or, as some say, it means water and milk; and is applied by a rلjiz to water and the herb called الفَثّ, of [the grain of] which bread is made, and is eaten [in time of dearth or drought]. (M, L.) See also سُوَيْدٌ. ― -b9- Also (assumed tropical:) The حَرَّة [or tract strewn with black and crumbling stones] and night: (S, M, L:) so called because of their blackness. (M, L.) A party came as guests to Muzebbid El-Medenee, and he said to them, “ There is nothing for you with us but the أَسْوَدَانِ: ” and they replied, “ Verily therein is a sufficiency: dates and water: ” but he said, “ I meant not that: I only meant the حَرَّة and the night. ” (S, M.) And as to the saying of 'ءïsheh, that she was with the Prophet when they had no food, but only the أَسْوَدَانِ, which is expl. by the lexicologists as meaning dates and water, [and thus by Mtr in the Mgh, ISd says,] in my opinion she only meant the حَرَّة and night. (M.) ― -b10- هُوَ أَسْوَدُ الكَبِدِ [lit. He is black-livered] means (tropical:) he is an enemy: (A, TA:) and سُودُ الأَكْبَادِ means (tropical:) enemies. (M, A.) ― -b11- You say also, جَآءَ فُلَانٌ بِغَنَمِهِ سُودَ البُطُونِ, and, in like manner, حُمْرَ الكُلَى, both meaning (tropical:) Such a one brought his sheep, or goats, in a lean, or an emaciated, state. (As, S, and A in art. حمر.) ― -b12- And رَمَى بِسَهْمِهِ الأَسْوَدِ (tropical:) He shot with his lucky arrow, (A, K,) that was smeared with blood, (A,) by means of which he looked for good fortune, (K, TA,) because he had shot with it and hit the object shot at, (TA,) or as though it were black (K, TA) with blood, (TA,) or by its having been much handled. (K, TA.) ― -b13- And كَلَّمْتُهُ فَمَا رَدَّ عَلَىَّ سَوْدَآءَ وَلَا بَيْضَآءَ (tropical:) I spoke to him, and he did not return to me a bad word nor a good one: (S, L:) or a single word. (A.) ― -b14- وَطْأَةٌ سَوْدَآءُ means (assumed tropical:) A footstep, or footprint, that is becoming effaced: a recent one is termed حَمْرَآءُ. (S.) ― -b15- السَّوْدَآءُ (assumed tropical:) Cultivated, or planted, land; opposed to البَيْضَآءُ [q. v.]. (TA in art. بيض [See also سَوْدَةٌ.]) ― -b16- [But سَنَةٌ سَوْدَآءُ means (assumed tropical:) A very severe year; more severe than such as is termed حَمْرَآءُ; which is more severe than the بَيْضآء, and still more so than the شَهْبَآء: see arts. شهب and حمر.] ― -b17- الحَبَّةُ السَّوْدَآءُ, said in a trad. to be a remedy for every disease except death, (TA,) i. q. الشُّونِيزُ [q. v.], (K,) as also ↓ السُّوَيْدَآءُ, (TA,) [i. e.] this latter signifies حَبَّةُ الشُّونِيزِ, (M,) or properly الشِّينِيز, for thus the Arabs called it accord. to IAar: or, as some say, i. q. الحَبَّةُ الخَضْرَآءُ [q. v. in art. حب], because the Arabs [often] call black أَخْضَر, and green أَسْوَد. (TA.) -A3- It is also used as an epithet denoting excess; but as such is anomalous, being formed from a verb whence the simple epithet is of the measure أَفْعَلُ: so in the saying, أَسْوَدُ مِنْ حَلَكِ الغُرَابِ [Blacker than the blackness, or intense blackness, of the crow, or raven: see حَلَكٌ]. (I'Ak p. 237. [See also its contr. أَبْيَضُ, voce بَيَاضٌ; and see Har p. 286.])

أَسْوَدَةٌ
أَسْوَدَةٌ ذ fem. of أَسْوَدُ, q. v., used as a subst. (S, M.)

أَسْوَدَاتٌ
أَسْوَدَاتٌ ذ : see سَوْدٌ: ― -b2- and سَوَادٌ: ― -b3- and أَسْوَدُ.

أَسْوَدِىٌّ
أَسْوَدِىٌّ ذ : see أَسْوَدُ, fourth sentence.

أُسَيْدِىٌّ
أُسَيْدِىٌّ ذ , rel. n. of أُسَيِّدُ with the movent ى rejected, Of, or relating to, [a blackish colour, or] a colour approaching to black. (S.)

أُسَيِّدُ
أُسَيِّدُ ذ and أُسَيْوِدُ: see أًسْوَدُ, fourth sentence.

مِسَادٌ
مِسَادٌ ذ , A skin for clarified butter, or for honey. (TA in this art. [See also art. مسد; and see مِسْأَدٌ, in art سأد.])

مَسُودٌ
مَسُودٌ ذ One over whom rule, or dominion, is exercised; or of whom another is سَيِّد [or chief, lord, master, &c.]. (TA.)

مُسْوِدٌ
مُسْوِدٌ ذ [act. part. n. of أَسْوَدَ, q. v.:] with ة, i. e. مُسْوِدَةٌ, A woman who brings forth black children: the contr. is termed مُبْيِضَةٌ, (Fr, K in art. بيض,) or, more commonly, مُوضِحَةٌ. (O and TA in that art.)

مَآءٌ مَسْوَدَةٌ
مَآءٌ مَسْوَدَةٌ ذ Water that is a cause of [the disease called] سُوَاد (M, K, TA) to such as drink it. (TA.)

ظّلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا
ظّلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا ذ , in the Kur [xvi. 60 and xliii. 16], means (assumed tropical:) [His face becomes, or continues, or continues all the day,] expressive of sorrow, or displeasure. (Mgh. [See the verb, 9.]) And أَيَّامٌ مُسْوَدَّةٌ means (assumed tropical:) [Days of] evil state or condition, and hardness, or difficulty, of living. (Har p. 304.) ― -b2- [مُسْوَدَّةٌ The first draught, or original copy, of a book, or the like: (not called مُسَوَّدَةٌ:) opposed to مُبْيَضَّةٌ, q. v.: probably postclassical.]

مُسَوَّدٌ
مُسَوَّدٌ ذ Guts (مُصْرَان) containing blood drawn by venesection from a she-camel, bound at the head, roasted and eaten. (IAar and K as expl. by MF.)

المُسَوِّدَةُ
المُسَوِّدَةُ ذ The partisans of the dynasty of the 'Abbلsees; [so called because they made their clothes black;] opposed to the مُبَيِّضَة. (S and K in art. بيض.)

مَسْؤُودٌ
مَسْؤُودٌ ذ part. n. of سُئِدُ. (K. [See 1, last signification.])

### Türkçe

سَادَ
1 **سَادَ** ذ , muzâri‘ **يَسُودُ**, mastar ismi **سِيَادَةٌ** (Msb, TA) ve **سُودٌ** ve **سُودَدٌ** [ve onun, bir sonraki cümlede zikredilen varyantları] ve **سَيْدُودَةٌ**, (TA,) yahut **سُودَدٌ** aşağıda açıklandığı üzere anlam ifade eden basit bir isimdir, (Msb,) O, [bir **سَيِّد** yani reis, efendi, sahip, vb. idi; yahut] şan, hürmet, vakar, yücelik, yüksek yahut yüceltilmiş hâl, yahut soyluluk sahibi oldu veya hâline geldi. (Msb, TA.) ― -b2- [Ayrıca müteaddîdir:] dersin ki, **سَادَ قَوْمَهُ**, (S, M, * A,) muzâri‘ **يَسُودُهُمْ**, (S, A,) mastar ismi **سِيَادَةٌ** (S, M, K *) ve **سُودٌ** (M, K *) ve **سُودَدٌ**, (S, M, A, K *) ki bunda son **د** kelimeyi **فُعْلَلٌ** veznindeki kelimelere, **جُنْدَبٌ** ve **بُرْقَعٌ** gibi, sanki denk kılmak için eklenmiştir, (S,) ve **سُودُدٌ** ve **سُؤْدَدٌ** (M, TA *) ve **سُؤْدُدٌ**, (M, K, *) Teyyi lehçesinden, (M,) ve **سَيْدُودَةٌ**, (S, M,) O, halkının **سَيِّد**i [yahut reisi, efendisi, sahibi, vb.] oldu veya hâline geldi; (S;) [halkını yönetti yahut onlar üzerinde hâkimiyet sahibi oldu;] ve ↓ **اِسْتَادَهُمْ** aynı şeyi ifade eder. (M, L.) Ve **سَادَهُ**, mastar ismi **سِيَادَةٌ** ve **سِيَادٌ** ve **سُودَدٌ** [&c.], O, onun üzerinde yönetim yahut hâkimiyet icra etti. (MA.) [Aşağıda **سُودَدٌ**’e de bak.] ― -b3- [Bundan,] **سَادَتْ نَاقَتِى المَطَايَا** (mecaz:) Dişi devem [diğer] develeri yahut binek hayvanlarını geride bıraktı. (A, TA.) ― -b4- **سَاوَدَنِى فَسُدْتُهُ**: 3’e bak. -A2- **سَوِدَ** ve **سَادَ**, **اِسْوَدَّ** ile eş anlamlı olarak: bu sonuncuya, üç yerde bak. -A3- **سَادَهُ**, **سَاوَدَهُ** ile eş anlamlı olarak: buna bak. -A4- **سَادَ**, muzâri‘ **يَسُودُ**, ayrıca şu manaya gelir: **مَسْوَدَة** diye adlandırılan türden su içti; bu da **سُوَادِ** diye adlandırılan bir hastalığa sebep olur. (M, K.) ― -b2- Ve **سِيدَ**, (M,) yahut **سُئِدَ**, **عُنِىَ** gibi, (K,) O, **السُّوَاد** ile etkilenmiş oldu veya hâline geldi. (M, K. [Birincisinde, bağlam bunun burada hurma yemekten karaciğere saldıran bir hastalık manasına geldiğini gösterir: ikincisinde ise, bunun burada koyunlara yahut keçilere arız olan bir hastalık manasına geldiğini.])

سوّدهُ قَوْمُهُ
2 **سوّدهُ قَوْمُهُ** ذ , [mastar ismi **تَسْوِيدٌ**,] Halkı onu bir **سَيِّد** [yani reis, efendi, vb.; genellikle onların üzerinde manasında] yaptı. (S, M, * A.) ‘Ömer’den bir rivayette şöyle denilmiştir: **تَفَقَّهُوا قَبْلَ أَنْ تُسَوَّدُوا**, (M,) yahut ↓ **تَسَوَّدُوا** [**تَتَسَوَّدُوا** yerine], (O,) manası: Siz, reisler [kılınmadan], kendinize bakılır hâle gelmeden önce bilgi yahut ilim öğrenin; zira siz bundan önce öğrenmezseniz, yaşça ilerledikten yahut tam büyümeye eriştikten sonra, (**بَعْدَ الكِبَرِ,**) öğrenmeye utanırsınız; böylece cahil kalırsınız, onu [yani bilgiyi] küçüklerden alırsınız; bu da sizin itibarınızı düşürür: (M:) yahut mana şudur: evlenmeden önce; ve evlerin yahut çadırların efendileri olmanızdan önce; ve evlilik hâli sizi bilgi yahut ilimden [elde etmekten] alıkoymadan önce. (Sh, O.) [5’e de bak.] ― -b2- **سوّد** ayrıca şu manaya gelir: O öldürdü: (Az, TA:) yahut [mastar ismi] **تَسْوِيدٌ**, **سَادَة**’nin [yani reislerin, efendilerin, vb.; **سَيِّدٌ**’in çoğulu] öldürülmesi manasına gelir. (K.) ― -b3- [Ve K’ye göre, **تَسْوِيدٌ** ayrıca **جُرْأَةٌ** ile eş anlamlıdır: cesur, atılgan, yiğit yahut yürekli olma: fakat O’ya göre, **سَوَّدَ** **خَرِئَ** manasına gelir: dışkısını yahut pisliğini yaptı; sanki bundan sonra gelen şeyden dolayı: bu iki açıklamadan hangisi doğrudur (çünkü ikisinin de doğru olması uzak görünür) bunu gösterecek bir örnek bulmuyorum.] -A2- **سَوَّدْتُهُ**, (S, M, * TA,) yahut **سوّدته بِالسَّوَادِ**, mastar ismi **تَسْوِيدٌ**, (Msb,) Onu kararttım; onu **أَسْوَد** [yani siyah] yaptım yahut öyle kıldım; (S, * M, Msb; *) onun **بَيَاض**ını [yahut beyazlığını] **سَوَاد**a [yahut siyahlığa] çevirdim. (TA.) ― -b2- [Bundan, **سوّد وَجْهَهُ** lafzen: O, yahut o şey, onun yüzünü kararttı: manası (farz edilen mecaz:) yüzünü keder yahut hoşnutsuzluk ifade eder hâle getirdi; yahut onu kederlendirdi yahut hoşnutsuz etti: ve ayrıca, onu rezil etti: zıddı **بَيَّضَ**’a bak: ve 9’a da bak. ― -b3- Bundan ayrıca **سوّد** şu manaya gelir: herhangi bir şeyi kaba bir tarzda yazdı; bir kimsenin bir kitabın yahut benzerinin ilk taslağını yahut asıl nüshasını yazması gibi; bu manada da **بَيَّضَ**’ın zıddıdır: muhtemelen klasik sonrası.] ― -b4- Ve **سّود الاـِبِلَ**, (S, M, O,) mastar ismi **تَسْوِيدٌ**, (S, K,) (farz edilen mecaz:) O, eski yıpranmış kıl dokumayı dövdü yahut ezdi ve onu develerin sırtlarındaki safra kabarcıklarına yahut yaralara bir tedavi olarak uyguladı. (Fr, A'Obeyd, S, M, O, K. *) ― -b5- Ve **سَوِّدُوا ضَيْفَكُمْ** (farz edilen mecaz:) Misafirinize sabah yemeğinden (الغَدَآء) önce midesinin isteğini yatıştıracak bir şey yedirin. (ElUmawee, TA in art. لهج.)

3 **سَاْوَدَ** ↓ **سَاوَدَنِى فَسُدْتُهُ** (S, A, K, * &c.) O, **سَيِّد** [yahut reis, efendi, vb.] mertebesinde, yahut vasfında, yahut vasıflarında, benimle üstünlük için yarıştı, yahut benimle üstünlük için çekişti; ve ben onda onu yendim, yahut onda onu geçtim: (S, A, L, K: *) -A2- ve ayrıca O, siyahlıkta benimle yarıştı, ve ben onda onu geçtim. (S, L, K. *) ― -b2- Ve **ساودهُ**, mastar **سِوَادٌ**, O, gecenin siyahlığında onunla karşılaştı. (M, L.) ― -b3- Ve **سَاوَدْتُهُ**, (S, A, O,) mastar **سِوَادٌ** (S, O, K *) ve **مُسَاوَدَةٌ**, (S,) (mecaz:) Onunla gizlice konuştum; (S, A, O, K; *) çünkü sen, başka biriyle böyle konuştuğunda, kendi **سَوَاد**’ını [yahut şahsını] onun [şahsına] yaklaştırırsın; yahut [çünkü] aslında “kendi **سَوَاد**’ımı, yani şahsımı, onun şahsına yaklaştırdım” mânâsındadır: (S:) yahut **ساودهُ**, mastar **سِوَادٌ**, “onunla gizlice konuştu” mânâsına gelir, ve böylece kendi **سَوَاد**’ını onun [ötekinin] **سَوَاد**’ına yaklaştırdı; bunun gibi ↓ **سَادَهُ**, mastar **سَوْدٌ**. (M.) El-Khuss’un kızına denildi: Niçin zina ettin? (S, O, L,) yahut Seni zinaya sevk eden neydi? yahut Niçin hamile kaldın? (M, L,) hâlbuki sen kavminin hanımı idin? (S, O, L:) ve o cevap verdi, **قُرْبُ الوِسَادِ وَطُولُ السِّوَادِ**, (S, M, O, L, [S’nin iki nüshamda **قُرْبَ** ve **طُولَ**, sanki bir fiil anlaşılmış gibi,]) yani [yastığın yakınlığı ve] başkasıyla gizlice konuşmanın uzun sürmesi: (Lh, M, L:) yahut, bazılarının dediğine göre, buradaki **السواد** **جِمَاع**’a teşvik etme mânâsınadır: yahut, başkalarının dediğine göre, **الجَمَاع**’ın kendisi [eğer ona sorulan soru yukarıda en son zikredilen olsaydı]. (M, L.) ― -b4- **ساودهُ** ayrıca (farzedilen mecaz:) Onunla hileyle, yahut düzenle davrandı mânâsına gelir: (K:) yahut onu [bir şeye] yumuşaklıkla, yahut hileli sanatlarla çevirmeye çalıştı; yahut onu ayartmaya; yukarıda gösterildiği üzere. (TA.) ― -b5- Ve (farzedilen mecaz:) Onu sürdü, uzaklaştırdı; yani bir aslanı. (O, K.) ― -b6- Ve **ساودت الاـِبِلُ النَّبَاتَ** (farzedilen mecaz:) Develer, dudaklarıyla otla uğraştılar, ve onun kısalığı (O, K) ve azlığı sebebiyle ona galip gelemediler. (K.)
٤
4 **أَسَادَ** ذ ve **أَسْوَدَ** O, **سَيِّد** [yahut reis, efendi, vb.] olan bir oğlan doğurdu: (S, O, K:) yahut onlar, (O, K,) yahut ayrıca, (S,) siyah bir oğlan doğurdu mânâsına gelir: (S, O, K:) yahut ona siyah bir çocuk doğdu: (M:) ve **اسودت** o (kadın) siyah çocuklar doğurdu. (A.)
تسوّد
5 **تسوّد** ذ O, evlendi: (K:) yahut evlendi, ve bir evin, yahut çadırın efendisi oldu. (Sh, O.) 2’ye, ikinci cümleye bak.
8 **اـِسْتَوَدَ** 1’e bak. ― -b2- **استادوا بَنِى فُلَانٍ** Onlar, falan kimsenin oğullarının **سَيِّد**’ini [yahut reisini, efendisini, vb.] öldürdüler: (AZ, S, M, O, K:) yahut (K’da böyle; fakat S ve O’da “ve aynı şekilde”) onu esir aldılar: (S, O, K:) yahut ondan bir kadını nikâh için istediler, yahut talep ettiler. (IAar, S, M, O, K.) Ve **استاد القَوْمَ**, ve **فِى القَوْمِ**, ve **مِنْهُمْ**, O, kavim içinde bir **سَيِّدَة** [yahut mertebe ve vasıf sahibi bir kadın] nikâh için istedi, yahut talep etti: (M:) yahut **استاد فِى بَنِى فُلَانٍ**, ve **مِنْهُمْ**, falan kimsenin oğullarının reis, yahut asil kadınlarından biriyle evlendi. (IAar, O.) Ve **استاد** O, **سَادَة** [yahut reisler, efendiler, vb.] arasında evlendi. (L.)
اسوّد
9 **اسوّد** ذ , (S, M, Msb, K,) mastar **اِسْوِدَادٌ**; (S, K;) ve ↓ **اسوادّ**, (S, M, K,) mastar **اِسوِيدَادٌ**; (S, K;) ve şiirde, iki sâkin harfin birleşmesinden kaçınmak için ↓ **اِسْوَأَدَّ** demek câizdir; [↓ ikincinin] emir sigası **اِسْوَادِدْ**’dir, ve bunun son iki harfi birbirine idğam edilebilir [öyle ki **اِسْوَادّ** diyebilirsin]; (S;) bir şey hakkında söylenir; (S, Msb;) ve ↓ **سَوِدَ**, (S, M, Msb,) bir adam hakkında, (S, TA,) ve bir şey hakkında, (TA,) muzârîsi **يَسْوَدُ**; (Msb;) ve ↓ **سَادَ**, (M,) birinci şahsı **سُدْتُ**, bazılarınca kullanılan bir şekildir; (S;) O, ve o (erkek), **أَسْوَد** [yani siyah] oldu: (S, M, Msb, K:) ve ↓ **اسوادّ** o, yahut o (erkek), pek şiddetli surette öyle oldu. (TA.) Nuseyb der ki,
فَلَمْ أَمْلِكْ سَوَادِى وَتَحْتَهُ ↓ سَوِدْتُ
قَمِيصٌ مِنَ القُوهِىِّ بِيضٌ بَنَائِقُهْ
[Ben siyahım, (çünkü Nuseyb bir köle idi,) ve kendi şahsıma mâlik değilim; fakat onun altında, yahut içinde, Koohistân kumaşı gibi bir gömlek vardır ki onun parçaları beyazdır: bu **قميص** ile o, kalbini kasteder; **القَمِيصُ**, yahut **قَمِيصُ القَلْبِ**, mecazen “perikard” mânâsına gelir; ve bir mecâz-ı mürsel ile, “kalbin kendisi, eklentileriyle birlikte”]. (S, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اسودّ وَجْهُهُ** [lafzen: Yüzü siyah oldu: mânâsı] (mecaz:) korkudan [&c.] doğan kederin, yahut hüznün, yahut hoşnutsuzluğun ifadesi oldu: (Bd in iii. 102:) kederlendi, hüzünlendi, yahut hoşnutsuz oldu; ve utanç sebebiyle, yahut yaptığı bir fiilin neticesi olarak (Bd in xvi. 60) şaşkın oldu, yahut bocaladı, ve doğru yolunu göremez oldu [&c.: ve çoğu kez “rezil oldu” mânâsına gelir]: **اِبْيَضَّ**’ın zıddıdır. (Bd in iii. 102.)
11 **اـِسْوَاْدَّ** 9’a bak, üç yerde.
**اِسْوَأَدَّ**
Q. Q. 4 **اِسْوَأَدَّ** ذ : 9’a bak, birinci cümle.
**سَوْدٌ**

**سَوْدٌ** ذ A **سَفْح** (M, K, TA) bir dağın, (M, TA,) [görünüşe göre bu durumda mânâ, bir dağın dibinde yahut eteğinde alçak bir saha,] dar bir yer şeridi teşkil eden, (M, TA,) kaba ve siyah, (M,) yahut düz, siyah taşlarla dolu, (K, TA,) ki bunlar kabadır ve baskın rengi siyahlıktır; bir madeni bulunan bir dağda olmaktan başka nadiren bulunur: Lth böyle der: yahut içinde kuru insan dışkısına benzeyen siyah kaba taşlar bulunan bir yer parçası: (TA:) yahut siyahlığın baskın olduğu arazi yahut yer; ki bu, bir madeni bulunan bir dağda olmaktan başka herhangi bir yerde nadirdir: (Msb:) çoğulu **أَسْوَادٌ**: (M, TA:) ve ↓ **سَوْدَةٌ** onun bir kısmını ifade eder; (M, Msb, K, TA;) ve bunun çoğulu **سَوْدَاتٌ**’tır, **سَوْدَاتٌ**’ın çoğulu ise ↓ **أَسْوَادَتٌ**’tir; bu, bir rivayette vârid olmuştur. (TA.)

**سُودٌ**

**سُودٌ** ذ : **سُودَدٌ**’e bak.

**سَيْدٌ**

**سَيْدٌ** ذ **سَيِّدٌ**’ün bir kısaltmasıdır, ona bak.

**سِيدٌ**

**سِيدٌ** ذ : **سيد** maddesine bak.

**سَوْدَةٌ**

**سَوْدَةٌ** ذ : **سَوْدٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca (mecaz olduğu varsayılarak:) içinde hurma ağaçları bulunan arazi: **بَيْضَةٌ**’nin zıddı. (TA, **بيض** maddesinde. [Ayrıca **السَّوْدَآء**’a da bak, **أَسْوَدُ** lafzı altında, sonlara yakın.])

**سُودَدٌ**

**سُودَدٌ** ذ **سَادَ**’dan, mastarı **سِيَادَةٌ** olan bir isimdir; [bir **سَيِّد**’in mertebesi, makamı yahut hâli, yahut niteliği yahut nitelikleri; yani reislik, efendilik, hâkimiyet, vb.; yahut] şan, şeref, haysiyet, (Msb,) yahut yücelik, yüksek yahut yüceltilmiş hâl, yahut asalet: (M, Msb:) yahut bu kelime, (S, M, K,) ve onun varyantları **سُودُدٌ** ve **سُؤْدَدٌ** (M, TA) ve **سُؤْدُدٌ**, (M, K,) Teyyi lehçesinden, (M,) ve ↓ **سُوِدٌ**, (M, K,) **سَادَ**’ın mastarları olarak **سِيَادَةٌ** (S, M, K) ve **سَيْدُودَةٌ** ile eş anlamlıdır [ona bak]. (S, M.)

**سَوْدَآءُ**

**سَوْدَآءُ** ذ **أَسْوَدُ**’ün müennesi [ona bak]. (Msb.)

**سَوْدَانَةٌ**

**سَوْدَانَةٌ** ذ yahut **سُودَانَةٌ**: **سُودَانِيَّةٌ**’ye bak.

**سِيدَانَةٌ**

**سِيدَانَةٌ** ذ : **سيد** maddesinde **سِيدٌ**’e bak.

**سُودَانِيَّةٌ**

**سُودَانِيَّةٌ** ذ, (M, A, TA,) yahut **سَوْدَانِيَّةٌ**, (Mgh, O,) ve ↓ **سَوْدَانَةٌ**, (M, O,) yahut **سُودَانَةٌ**, damme ile, birincisi gibi, (TA,) ve ↓ **سَوَادِيَّةٌ** (A, K) ve ↓ **أَسْوَدُ** (K) hepsi aynı mânâya gelir; (TA;) üzümleri yiyen belirli bir kuş: yahut **عُصْفُورٌ** ile aynı mânâdadır [yani serçe; yahut ötücü türden bir kuş]: (K:) yahut belirli küçük bir kuş, (A, Mgh, O, TA,) uzun kuyruklu, (Mgh,) **عصفور**’a benzeyen, (TA,) bazen (Mgh) ayrıca ↓ **العُصْفُورُ الأَسْوَدُ** diye de adlandırılan, (Mgh, O,) elde kavranabilecek bir büyüklükte olan, üzüm yiyen (A, Mgh, O, TA) ve hurma (A, TA) ve çekirge yiyen. (Mgh, O, TA.)

**سَوَادٌ**

**سَوَادٌ** ذ Siyahlık; **بَيَاضٌ**’ın zıddı; (M, Mgh;) bilinen belirli bir renk. (S, Msb,) (Msb.) Şöyle denir: **لَقِيَهُ فِى سَوَادِ اللَّيْلِ** [Onu gecenin siyahlığında buluştu]. (TA.) Ve **الشَّاةُ تَمْشِى فِى سَوَادٍ وَتَأْكُلُ فِى سَوَادٍ وَتَنْظُرُ فِى سَوَادٍ** [Koyun yahut keçi siyahlık içinde yürür, siyahlık içinde yer, siyahlık içinde bakar]; bununla, bacaklarının ve ağzının ve gözlerinin çevresinde olanın siyahlığı kastedilir. (Mgh, * Msb.) Ve **اـِذَا كَثُرَ البَيَاضُ قَلَّ السَّوَادُ** [Beyazlık çoğalınca siyahlık azalır]; beyazlıkla süt, siyahlıkla hurma kastedilerek. (TA.) ― -b2- Siyah elbise. (Mgh, **بيض** maddesinde. [Zıddı **بَيَاضٌ**’a bak.]) ― -b3- [Bundan dolayı,] **سَوَادُ القَلْبِ** (S, M, A, K) ve ↓ **سَوَادَتُهُ** (M) ve ↓ **أَسْوَدُهُ** ve ↓ **سَوْدَاؤُهُ** (S, M, K) ve ↓ **سُوَيْدَاؤُهُ**, (S, M, A, K,) sonuncusu bir küçültmedir, (TA,) kalbin özü; kalbin siyah, yahut iç, kısmı: yahut kalpte siyah bir şey: yahut kalbin içinde bulunan siyah kan pıhtısı [bir karaciğer parçasına benzeyen (Zj “Khalk el-Insلn”ında)]: yahut kalbin kanı: **حَبَّتُهُ** ile aynı mânâdadır: (S, M, K, TA:) yahut bazılarına göre **دَمُهُ**. (M, TA.) Şöyle denir: **اِجْعَلْهُمْ فِى سَوَادِ قَلْبِكَ** (A, TA) ve ↓ **سُوَيْدَائِهِ** (A) (mecaz:) [Onları kalbinin en iç kısmına koy; yani onlara sevginde en iyi yahut en mahrem yeri ver]. (A, TA.) ― -b4- **سَوَادُ البَطْنِ** karaciğeri ifade eder. (L, TA.) ― -b5- **سَوادٌ** ayrıca **شَخْصٌ** ile eş anlamlıdır (mecaz:) [bir kişi mânâsında; ve ayrıca daha genel mânâda, bedensel yahut cisimsel bir şekil yahut sûret yahut cisim]; (A'Obeyd, S, M, A, Msb, K;) bir adam hakkında ve başka şeyler hakkında; (Msb;) A'Obeyd tarafından, ev eşyası yahut kap-kacak ve mobilya ve benzeri herhangi bir şey ve başka şeyler hakkında olduğu açıkça söylenmiştir: (M:) çünkü uzaktan görüldüğünde siyah görünür: (TA:) çoğulu **أَسْوِدَةٌ** ve **أَسَاوِدُ**, (S, M, A,) ikincisi çoğulun çoğuludur. (S, M.) El-A‘şâ şöyle der:

تَنَاهَيْتُمُ عَنَّا وَقَدْ كَانَ فِيكُمُ
أَسَاوِدُ صَرْعَى لَمْ يُوَسَّدْ قَتِيلُهَا

[Aranızda secde eden kimseler varken, öldürülenlerin (cesetleri) kabirlerde yastıklanmamış iken bize karşılık vermekten geri durdun]: **اساود** ile, öldürülenlerin **شُخُوص**u kastedilerek. (S.) Ve bir rivayette şöyle denilmiştir: **اـِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ سَوَادًا بِلَيْلٍ فَلَا يَكُنْ أَجْبَنَ السَّوَادَيْنِ فَاـِنَّهُ يَخَافُكَ كَمَا تَخَافُهُ** [Sizden biri geceleyin bir bedenî şekil yahut bir kişi görürse, iki bedenî şekilden yahut kişiden daha korkak olan olmasın; çünkü o, senin ondan korktuğun gibi senden korkar]: burada **سوادا** ile **شَخْصًا** kastedilmiştir. (L.) **لَا يُزَايِلُ سَوَادِى بَيَاضَكَ** sözü, As tarafından **لَا يُزايِلُ شَخْصِى شَخْصَكَ** [yani: Benim şahsım senin şahsından ayrılmayacaktır] diye açıklanır: Araplarda **سَوَادٌ** **شَخْصٌ** manasınadır; aynı şekilde **بَيَاضٌ** da. (IAar, L.) [Bundan dolayı, görünüşe göre,] **قَالَ لِىَ الشَّرُّ أَقِمْ سَوَادَكَ** [sanki lafzen: Şer bana dedi ki: Şahsını dik tut]; manası (varsayılan mecazla:) sabırlı ol: bir darb-ı meseldir. (TA.) ― -b6- Çoğulu **أَسَاوِدُ** olarak, bir evin kaplarının **شُخُوص**u manasınadır; [yukarıda nakledilen A'Obeyd’in beyanına göre,] **مِطْهَرَة** ve **اـِجَّانَة** ve **جَفْنَة** gibi; bunlara **أَسَاوِدُ الدَّارِ** denir; ayrıca mutlak olarak (varsayılan mecazla:) ev eşyası yahut kap-kacak yahut mobilya ve benzeri manasında da kullanılır. (Har s. 495.) [Aynı şekilde] tekili de (varsayılan mecazla:) bir kumandanın sefer takımı ve yükü ve ağırlığı (**ثَقَل**) manasınadır: (S:) ve (varsayılan mecazla:) bir ordunun çadırları ve takımları ve hayvanları ve diğer şeyleri, topluca. (TA.) ― -b7- Yine tekil, (varsayılan mecazla:) mal-mülk yahut davar vb.; eş anlamlısı **مَالٌ**: (Aboo-Mلlik, TA:) yahut bunun çoğu; (A'Obeyd, S, K;) **لِفُلَانٍ سَوَادٌ** sözünde olduğu gibi [Falana çok mal vb. aittir]. (A'Obeyd, S.) ― -b8- Yine (mecaz:) erkeklerden bir topluluk, cemaat yahut toplu kitle; (M, A, L;) **كَثَّرْتُ سَوَادَ القَوْمِ بِسَوَادِى** (mecaz:) [Kendi şahsımla kavmin toplu kitlesinin sayısını artırdım] sözünde olduğu gibi: (A, TA:) ve ↓ **أًسْوَدَاتٌ** ve **أَسَاوِدُ** de aynı manada kullanılır; (M;) yahut [daha doğrusu] bu mananın çoğulları olarak: (L, TA:) yahut bunların hepsi (varsayılan mecazla:) muhtelif, ayrı yahut birbirinden ayrı, insan türleri yahut halklar manasınadır: (M:) [fakat] **سَوَادُ المُسْلِمِينَ** (varsayılan mecazla:) Müslümanların toplu kitlesi demektir: (Mgh, Msb:) ve aynı şekilde **السَّوَادُ الأَعْظَمُ**, mecaz bir ibaredir [içinde **مِنَ المُسْلِمِينَ** takdir edilir]: (A:) yahut bu (mecaz:) İmama itaate ittifak etmiş Müslümanların büyük sayısı demektir. (TA.) (varsayılan mecazla:) halkın avamı yahut umumisi: (S, K:) (varsayılan mecazla:) bir halkın kütlesi yahut ana kısmı: (M, TA:) yahut (varsayılan mecazla:) daha büyük sayı. (Msb.) Ve (varsayılan mecazla:) herhangi bir türden büyük bir sayı. (S, Msb, K) (S.) ― -b9- (varsayılan mecazla:) hurma ağaçlarının ve genel olarak ağaçların bir topluluğu; yeşillikleri ve siyahlıkları sebebiyle; çünkü yeşillik siyahlığa yakın benzer. (M, L.) ― -b10- Ve (mecaz:) herhangi bir eyaletin kırsal bölgesi; yani şehirlerin yahut köylerin çevresindeki bölge ve herhangi bir eyaletin **رَسَاتِيق**i [yani ekili tarlalarla birlikte şehir yahut köylerin bulunduğu bölgeler]: (M, TA:) yahut şehirlerden yahut köylerden ve ekili araziden oluşan çevre, (A, TA,) [fakat birinciden ziyade ikincisine daha uygun olarak,] bir şehrin, (A,) yahut bir eyaletin baş şehrinin: (TA:) yahut bir eyaletin yahut şehrin şehirleri yahut köyleri, [fakat onlara ait ekili arazilerle birlikte,] : (K:) böylece [özellikle] Kûfe ve Basra’nın: (S, O:) buradan, (A,) **سَوَادُ العِرَاقِ**, (A, Mgh, O, Msb,) yahut [sadece] **السَّوَادُ**, (K,) Irak’ın şehir yahut köyler ve ekili araziler bölgesi; (O, K; *) yahut Basra ile Kûfe arasındaki bölge, onların çevresindeki şehirler yahut köylerle birlikte; (A;) yahut uzunlukça Hadîsetü’l-Mevsıl’dan Abbâdân’a, genişlikçe el-‘Uẓeyb’den Hulvân’a kadar uzanan; (Mgh;) ağaçlarının ve ekin mahsulünün **خُضْرَة**si [hem yeşillik hem de siyaha yaklaşan bir renk manasına gelir] sebebiyle böyle adlandırılmıştır; (Mgh, Msb;) çünkü Araplar **أَخْضَر** olana, uzaktan öyle göründüğü için, **أَسْوَد** derler. (Msb.)

**سُوَادٌ**
**سُوَادٌ** ذ Başkasıyla gizli konuşma; **سِوَادٌ** da böyledir: (M, K, TA:) her biri, A'Obeyd’e göre, **سَاوَدَهُ**’dan bir isimdir: (M, TA:) fakat [ISd der ki,] benim kanaatimce ikincisi **سَاوَدَ**’ın mastar ismidir, [ve bu sıfatla yukarıda zikredilmiştir, (3’e bak),] birincisi ise yalın isimdir; iki kelime **مُزَاحٌ** ve **مِزَاحٌ** gibidir: (M:) As birincisini reddetti; fakat AO ve başkaları tarafından caiz kılınmıştır. (TA.) -A2- Yine koyun yahut keçiye arız olan belli bir hastalık. (K.) ― -b2- Ve insana arız olan belli bir hastalık; (K;) hurma yemekten dolayı karaciğere saldıran bir ağrı; bazen yahut çoğu kez öldürür. (M, TA.) ― -b3- Ve yüzde bir sarılık ve tırnakta bir yeşillik (**خُضْرَة** [burada görünüşe göre yeşilliğe meyleden siyahımsı bir renk manasında]) ki, [içilen] tuzlu sudan dolayı insanlara arız olur. (TA.)

**سَيِّدٌ**

**سَيِّدٌ** ذ , (S, M, K, &c.,) **فَعِيلٌ** veznindedir; [aslında, aşağıda zikredilecek bir sebepten dolayı, **سَوِيدٌ** idi; **و** üzerindeki kesre, telaffuzu güç sayıldığından düşürülür; sâkin **و** ile **ى** böylece bir araya gelince, sonuncusu reddedilen kesreyi alır; **و** da **ى**’ye çevrilir ve artırma **ى**’sine idğam edilir; tıpkı, aslının **جَوِيدٌ** olduğunu kabul edenlere göre **جَيِّدٌ** meselesinde olduğu gibi;] yahut Basralılara göre **فَيْعِلٌ** veznindedir; [aslında **سَيْوِدٌ** idi;] (S;) ve ayrıca ↓ **سَيْدٌ**; (Mz, 40. **نوع**, **هَيِّنٌ** ve **هَيْنٌ** sınıfı bahsi;) Bir reis, efendi veya sahip: (M, L, Mgh, Msb: [sonuncusuna göre bu, aşağıda görüleceği üzere, ikincil bir anlamdır:]) bir emir veya kral: (Fr, L:) başkalarının önüne, yahut üstüne, konulan kimse: bir ev halkının reisi: (L:) bir kadının kocası: (Fr, M, Msb:) bir mâlik, bir sahip, yahut bir mülk sahibi: (L, Msb:) bir kölenin efendisi yahut sahibi: (Fr, M, Msb:) rütbe veya mevki veya hâl bakımından üstün olan; üstünlük veya fazilet sahibi; rütbe ve kıymet sahibi bir adam; bir şahsiyet; seçkin bir adam: (L:) akılda ve malda, zararı defetmede ve iyilikte yahut faydalılıkta başkalarını geçen; malını adilce kullanan ve bizzat kendisiyle başkalarına yardım eden kimse: (ISh, L:) şan, hürmet, vakar, üstünlük, yüce yahut yüksek hâl, yahut asalet sahibi olan; (L, Msb; [sonuncusuna göre bu, asıl anlamdır;]) cömert, asil yahut soylu: (L:) bir kavmin en cömerdi, en asili yahut en soylusu: (Msb:) eli açık, bol veren yahut çok ihsan eden bir kimse: (Fr, L:) halîm; müsamahalı; kavminden gelen eziyete katlanan kimse: (L:) dindar; haram şeylerden sakınan; ve halîm yahut müsamahalı: (Katâdeh, L:) öfkesi tarafından yenilmeyen kimse: ('Ikrimeh, L:) As’a göre Araplar, onun, hilmi yahut müsamahası sebebiyle boyun eğdirilen yahut bastırılan her kimseyi ifade ettiğini söylerler: (L:) ve ↓ **سَائِدٌ**, **سَيِّدٌ** ile aynı manaya gelir: yahut bir **سَيِّدٌ**’den aşağı olan: (K:) yahut Fr’a göre, **هٰذَا سَيِّدُ قَوْمِهِ اليَوْمَ** [bu, bugün kavminin efendisidir] denir; fakat onun az sonra onların **سَيِّدٌ**’i olacağını haber verirsen, **هُوَ سَائِدُ قَوْمِهِ عَنْ قَلِيلٍ**, ve **سَيِّدُ** dersin: (S:) **سَيِّدٌ**’ün [ve ↓ **سَائِدٌ**’ün] müennesi **ة** iledir: (M, L, Msb:) **سَيِّدٌ**’ün (S, Msb,) yahut ↓ **سَائِدٌ**’ün (M, K,) cem‘i **سَادَةٌ** (S, M, Msb, K) ve **سَيَائِدُ** (S, K) ve [**سَادَةٌ**’nin cem‘i] **سَادَاتٌ**’tır: (Msb:) [J der ki] **سَادَةٌ**, **فَعَلَةٌ** veznindedir, [aslında **سَوَدَةٌ** idi,] çünkü **سَيِّدٌ** **فَعِيلٌ** veznindedir; [daha önce zikredildiği üzere;] ve bu, **سَرَاةٌ**’nin **سَرِىٌّ**’nin cem‘i olması gibidir; bunun tek diğer örneği budur; bunun böyle olduğu, **سَيِّدٌ**’ün ayrıca ء ile **سَيَائِدُ** cem‘ine sahip olmasıyla gösterilir; [ve **و** tekilde değiştirildiği için burada da **ى**’ye çevrilmiştir;] tıpkı **أَفِيلٌ**’in **أَفَائِلُ**’e, ve **تَبِيعٌ**’in **تَبَائِعُ**’a sahip olması gibi; fakat **سَيِّدٌ**’ün **فَيْعِلٌ** vezninde olduğunu kabul eden Basralılar, onun cem‘de, sanki **سَائِدٌ** imiş gibi, **فَعَلَةٌ** veznine döndüğünü söylerler; **قَائِدٌ**’in cem‘inin **قَادَةٌ** olması gibi; ve **ذَائِدٌ**’in cem‘inin **ذَادَةٌ** olması gibi; ve onlar ayrıca, **سَيِّدٌ**’ün cem‘i olarak ء ile **سَيَائِدُ**’ün kıyasa aykırı olduğunu söylerler; zira kaideye göre ء’siz olması gerekir. (S.) ― -b2- [Günümüzde ayrıca, **شَرِيف** gibi, özellikle Peygamber’in soyundan gelen herhangi bir kimseyi ifade etmek üzere de kullanılır.] ― -b3- Şairlerden biri onu cinler hakkında kullanmıştır; şöyle diyerek:
يَنْدُبْنَ سَيِّدَهُنَّةْ
جِنٌّ هَبَبْنَ بِلَيْلٍ
[Geceleyin uykularından uyandırılmış cinler; reislerini çağıran, yahut belki ona ağıt yakan ve onu öven]: Akh der ki: bu, Arapların şiirinden meşhur bir beyittir; fakat güvenilirliği hak eden bir veya daha fazla kimse tarafından, bunun El-Weleed’in şiirinden olduğu [dolayısıyla klasik sonrası] da ileri sürülmüştür. (M.) ― -b4- Ve yaban eşeğine (mecaz kabul edilerek) dişisinin **سَيِّدٌ**’i denir. (TA.) ― -b5- Ayrıca, (Ks, S, M, Mgh, Msb, K,) ve ↓ **سِيَّدٌ**, (K,) ikincisi Aboo-'Alee rivayetine göre, (TA,) teke için kullanılır, (mecaz kabul edilerek:) yaşça ilerlemiş: (Ks, S, M; Mgh, Msb, K:) yahut üçüncü yılında: (Mgh:) yahut yaşça ilerlemiş olmamakla beraber iri: (TA:) yahut genel kullanımlıdır; zira deveye ve sığır cinsine uygulanmış olarak bir rivayette geçer. (M, TA.) ― -b6- Ve birincisi ayrıca (mecaz kabul edilerek:) herhangi şeylerin en seçkini, en yücesi yahut en asili manasına gelir: ve Zj bunu Kur’ân’a uygular; çünkü, der ki, o **سَيِّدُ الكَلَامِ**’dır (mecaz kabul edilerek:) [sözün örneği/zirvesi]. (M.)

**سِيَّدٌ**
**سِيَّدٌ** ذ : yukarıda sondan bir önceki cümleye bak.

**سُوَيْدٌ**
**سُوَيْدٌ** ذ **أَسْوَدُ**’ün muhtasar tasğîridir: (S, Mgh, Msb:) ona bak. ― -b2- Ayrıca [isim olarak, yahut isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak,] Su; (M, Mgh, L;) ve ayrıca ↓ **أَسْوَدُ**: (M: [fakat **الأَسْوَدَانِ**’a bak, **أَسْوَدُ** maddesinde:]) birincisinin bu manada yalnız olumsuz ibarelerde kullanıldığı [söylenir]: (M, L:) **مَاسَقَاهُمْ مِنْ سُوَيْدٍ قَطْرَةً** denir: Onlara sudan bir damla içirmedi. (M, Mgh, * L.) ― -b3- **أُمُّ سُوَيْدٍ** makat demektir; eş anlamlısı **الاِسْتُ**’dür; (K;) [ve] bunun gibi ↓ **السُّوَيْدَآءُ**. (M.)

**سَوَادَةُ القَلْبِ**
**سَوَادَةُ القَلْبِ** ذ : paragrafın başına yakın yerde **سَوَادٌ**’a bak.

**سُوَادِىٌّ**
**سُوَادِىٌّ** ذ [yahut belki **سَوَادِىٌّ**, yani “Irak’ın **Sawâd**’ına mensup”] **سِهْرِيزٌ** ile aynı manadadır (M). Basra’da bol bulunan, hurmanın meşhur bir türü. (TA, aynı yer.)

**سَوَادِيَّةٌ**
**سَوَادِيَّةٌ** ذ : **سُودَانِيَّةٌ**’ye bak.

سُوَيْدَآءُ
**سُوَيْدَآءُ** ذ, **سُوْدَآءُ**’un küçültmesi; **أَسْوَدُ**’un müennesi; bkz.: (Mgh:) ― -b2- ayrıca iki yerde **سَوَادٌ**’a bak: ― -b3- ve **سُوَيْدٌ**: ― -b4- ve paragrafın sonuna yakın **أَسْوَدُ**. ― -b5- Ayrıca belirli bir kuş. (M.) ― -b6- Ve **نَجِيل** denilen türden bitkilerin **سِبَاخ**’ı (tuzlu düzlükleri): Kr bunu, onu vasfetmeksizin, **نِبْتَةٌ** ile açıklar [görünüşe göre **نَبْتَةٌ** (bir bitki) için bir yanlış yazım]. (M.)

سَائِدٌ
**سَائِدٌ** ذ: paragrafın ortasında, üç yerde **سَيِّدٌ**’e bak.

أَسْوَدُ

**أَسْوَدُ** ذ: takdir, mertebe veya haysiyet bakımından daha büyük ve en büyük; eşanlamlısı **أَجَلُّ**: (S, K:) ve bazılarına göre daha [ve en] cömert veya bol veren yahut eli açık: yahut daha [ve en] halîm veya müsamahakâr. (TA.) Şöyle denir: هُوَ **أَسْوَدُ** مِنْ فُلَانٍ: O, falancadan daha büyük vb. (**أَجَلُّ**). (S.) Ve **الأَسْوَدُ مِنَ القَوْمِ** demek, kavmin veya topluluğun en büyüğü vb. (**الأَجَلُّ**) demektir. (K, TA.)

-A2- Ayrıca Siyah; yani **سَوَاد** sahibi; (M, * Mgh,) ki o, **بَيَاض**’ın zıddıdır: (M, Mgh:) ve ↓ **أَسْوَدِىٌّ** **أَسْوَدُ** ile aynı mânaya gelir: (Ham p. 379:) [yahut **أَحْمَرىٌّ** gibi şiddet (mübalağa) mânası taşır:] **أَسْوَدُ**’ün müennesi **سَوْدَآءُ**’dur: (Mgh, Msb:) **أَسْوَدُ**’ün tasğîri ↓ **أُسَيِّدُ**’dür, (S, Msb,) ve ↓ **أُسَيْوِدُ** demek câizdir; [bu, **أَسَكُّ** maddesinde bir örnekle gösterildiği üzere,] mânası: [az siyah bir şey; yahut siyahımsı; yahut] siyaha yaklaşan; (S;) ve muhtasar tasğîr ↓ **سُوَيْدٌ**’dür: (S, Mgh, Msb:) **سَوْدَآءُ**’ün tasğîri ↓ **سُوَيْدَآءُ**’dür: (Mgh:) **أَسْوَدُ**’ün (M, Msb) ve **سَوْدَآءُ**’ün (Msb) cem‘i **سُودٌ** (M, Msb) ve **سُودَانٌ**’dır [bu ikincisi özellikle insanlara uygulanır]. (M.) **السُّودَانُ**, R’de, [Zenciler]i; yani insanlardan koltuk altı ve ter bakımından en çok kokan o özel kavmi veya ırkı, ve bunların içinde de hadım olanları daha da fazla olmak üzere, göstermek için söylenir. (TA.) [O (yani **السودان**) bazen **أَرْضُ السُّودَانِ** yahut **بِلَادُ السُّودَانِ** (Zencilerin toprağı yahut ülkesi) veya benzeri için de kullanılır: TA’da **سَمْغَرَةُ** maddesinde böyle kullanılmıştır.] Ve sıfat **أَسْوَدُ**, Araplar tarafından **أَخْضَر** olan bir şeye [yani yeşil olana] da uygulanır; çünkü uzaktan böyle görünür. (Msb. [Bk. **أَخْضَرُ**: ve bk. **حَدِيقَةٌ دَهْمَآءُ** ve **مُدْهَامَّةٌ**, **أَدْهَمُ** maddesinde.])

― -b2- [Bundan dolayı,] **أَسْوَدُ القَلْبِ** ve **سَوْدَآؤُهُ**: bk. **سَوَادٌ**.

― -b3- [Ve **السَّوْدَآءُ**: kara safra; bedenin dört hıltından biri; diğerleri sarı safra (**الصَّفْرَآءُ**), kan (**الدَّمُ**), ve balgam (**البَلْغَمُ**)dır.]

― -b4- **أَسْوَدُ**, **أَحْمَرُ**’ın karşıtı olarak [ve Arap ırkı mânasında, ayrıca bazılarına göre bu durumda da siyah mânasında]: bk. **أَحْمَرُ**, iki yerde.

― -b5- Belli bir kuşa uygulanışı: bk. **سُودَانِيَّةٌ**, iki yerde.

― -b6- Ayrıca, isim olarak, (S,) yahut isimlik vasfı galip gelen bir sıfat olarak, (Sh, M,) öyle ki isim gibi kullanılır, (Sh, TA,) fakat gayr-i munsarif olarak, (TA,) (mecaz:) içinde siyahlık bulunan büyük bir yılan: (S, M, K:) yılanların en kötüsü, en büyüğü ve en zararlısı; ondan daha cüretkârı yoktur; çünkü bazen yolcular topluluğuna karşı durur, sesi takip eder; o, kısas arayan şeydir; onu ısırdığı kimse ölümden kurtulmaz: (Sh, TA:) isim olarak çoğul yapılır, (Sh, S, M,) cem‘i **أَسَاوِدُ** (S, M) ve **أَسَاوِيدُ** ve ↓ **أَسْوَدَاتٌ**’tır: (M:) eğer bir sıfat olsaydı [bu şekilde kullanılsaydı], cem‘i **سُودٌ** olurdu: ayrıca her yıl derisini attığı için **أَسْوَدُ سَالِحٌ** diye de adlandırılır: **أَسْوَدُ سَالِخٍ** demezsin: (S:) dişisine ↓ **أَسْوَدَةٌ** denir, (S, M,) ki bu şâzdır; (M;) ve buna **سَالِخَةٌ** sıfatı uygulanmaz. (S.)

― -b7- **الأَسْوَدَانِ** demek (farz edilen mecaz:) yılan ve akrep; (Sh, Mgh, Msb, K;) namaz esnasında öldürülecek olan ikisi: (Sh, Mgh, Msb:) galebelik isnadıyla [birincisine nisbetle] böyle adlandırılmıştır. (Sh, TA.)

― -b8- Ve (mecaz:) hurma ve su; (El-Ahmar, As, S, M, A, Mgh, Msb, K;) ikisi birlikte, aslında yalnız birine ait olan bir lafızla böyle adlandırılır; [bazılarına göre,] çünkü [derler ki] **الأَسْوَدُ** tek başına hurma mânasına gelir, suya değil; özellikle yahut çoğunlukla Medine hurmasına; ve aynı şekilde Ebû Bekir ile Ömer birlikte **العُمَرَانِ** diye adlandırılır; güneş ile ay birlikte, **القَمَرَانِ**: (TA:) yahut bazılarına göre su ve süt mânasınadır; ve bir recez söyleyeni tarafından suya ve **الفَثّ** denilen ota uygulanır; onun [tanesinden] ekmek yapılır ve [kıtlık yahut kuraklık zamanında] yenir. (M, L.) Ayrıca bk. **سُوَيْدٌ**.

― -b9- Ayrıca (farz edilen mecaz:) **حَرَّة** [yahut siyah ve ufalanan taşlarla döşeli saha] ve gece: (S, M, L:) siyahlıklarından dolayı böyle adlandırılmıştır. (M, L.) Bir topluluk, Muzebbid el-Medenî’ye misafir olarak geldi; o da onlara dedi ki: “Sizin için bizde **الأَسْوَدَانِ**’den başka bir şey yoktur:” onlar da cevap verdiler: “Şüphesiz onda bir yeterlilik vardır: hurma ve su:” fakat o dedi ki: “Ben onu kastetmedim: Ben yalnız **حَرَّة**’yi ve geceyi kastettim.” (S, M.) Ve ‘Âişe’nin sözüne gelince: Peygamber ile birlikteyken yiyecekleri yoktu, yalnız **الأَسْوَدَانِ** vardı; ki lugatçılar bunu hurma ve su diye açıklarlar; [ve böylece Mgh’de Mtr tarafından; ISd der ki,] benim kanaatimce o yalnız **حَرَّة**’yi ve geceyi kastetmiştir. (M.)

― -b10- هُوَ **أَسْوَدُ الكَبِدِ** [lafzen: O kara ciğerlidir] demek (mecaz:) o bir düşmandır: (A, TA:) ve **سُودُ الأَكْبَادِ** demek (mecaz:) düşmanlar. (M, A.)

― -b11- Şunu da dersin: جَآءَ فُلَانٌ بِغَنَمِهِ **سُودَ البُطُونِ**, ve aynı şekilde, **حُمْرَ الكُلَى**, ikisi de (mecaz:) Falanca, koyunlarını yahut keçilerini zayıf yahut cılız bir halde getirdi, demektir. (As, S, ve A, **حمر** maddesinde.)

― -b12- Ve رَمَى بِسَهْمِهِ **الأَسْوَدِ** (mecaz:) o, uğurlu oku ile attı; (A, K,) kanla sıvanmış olan; (A,) onunla uğur aradığı; (K, TA,) çünkü onunla atmış ve atılan hedefi vurmuştu; (TA,) yahut sanki kanla (K, TA) siyahlaşmış gibi; (TA,) yahut çok elle tutulmuş olması sebebiyle. (K, TA.)

**كَلَّمْتُهُ فَمَا رَدَّ عَلَىَّ سَوْدَآءَ وَلَا بَيْضَآءَ**: (mecazen:) Onunla konuştum da bana ne kötü bir söz ne de iyi bir söz geri çevirdi: (S, L:) yahut tek bir söz. (A.)

**وَطْأَةٌ سَوْدَآءُ**: (mecazen olduğu varsayılarak:) Silinip kaybolmakta olan bir ayak basışı yahut ayak izi demektir: yenisine **حَمْرَآءُ** denir. (S.)

**السَّوْدَآءُ**: (mecazen olduğu varsayılarak:) Ekili yahut dikili arazi; **البَيْضَآءُ**’ın karşıtı [bk.]. (TA, **بيض** maddesinde [Ayrıca **سَوْدَةٌ**’ye de bak.])

[Ancak **سَنَةٌ سَوْدَآءُ**: (mecazen olduğu varsayılarak:) Pek şiddetli bir yıl demektir; **حَمْرَآءُ** denilen yıldan daha şiddetli; o da **البَيْضآء**’dan daha şiddetli, ve ondan da daha şiddetli olarak **شَهْبَآء**’dan: **شهب** ve **حمر** maddelerine bak.]

**الحَبَّةُ السَّوْدَآءُ**: bir rivayette ölüm dışında her hastalığa deva olduğu söylenen, (TA,) **الشُّونِيزُ** ile aynı (K); bunun gibi ↓ **السُّوَيْدَآءُ** da (TA); [yani] bu sonuncusu **حَبَّةُ الشُّونِيزِ** anlamına gelir, (M,) yahut aslında **الشِّينِيز**; zira Araplar onu IAar’a göre böyle adlandırırlardı: yahut bazılarına göre **الحَبَّةُ الخَضْرَآءُ** ile aynı [bk. **حب** maddesinde]; çünkü Araplar [çoğu kez] siyaha **أَخْضَر** ve yeşile **أَسْوَد** derler. (TA.)

-A3- Ayrıca aşırılığı bildiren bir sıfat olarak da kullanılır; fakat bu şekilde şâzdır; zira basit sıfatı **أَفْعَلُ** vezninde olan bir fiilden türetilmiştir: şu sözde olduğu gibi, **أَسْوَدُ مِنْ حَلَكِ الغُرَابِ** [Karganın yahut kuzgunun karalığından, yahut koyu karalığından daha kara: **حَلَكٌ**’a bak]. (I'Ak s. 237. [Ayrıca bunun zıddı olan **أَبْيَضُ**’a, **بَيَاضٌ** maddesinde; ve Har s. 286’ya bak.])

**أَسْوَدَةٌ**
**أَسْوَدَةٌ** ذ **أَسْوَدُ**’un müennesi, bkz.; isim olarak kullanılır. (S, M.)

**أَسْوَدَاتٌ**
**أَسْوَدَاتٌ** ذ: **سَوْدٌ**’a bak: ― -b2- ve **سَوَادٌ**’a: ― -b3- ve **أَسْوَدُ**’a.

**أَسْوَدِىٌّ**
**أَسْوَدِىٌّ** ذ: **أَسْوَدُ**’a bak, dördüncü cümle.

**أُسَيْدِىٌّ**
**أُسَيْدِىٌّ** ذ, **أُسَيِّدُ**’un nisbe ismidir; harekeli **ى** düşürülmüş olarak. [Siyaha çalan bir renk] yahut siyaha yaklaşan bir renk ile ilgili olan. (S.)

**أُسَيِّدُ**
**أُسَيِّدُ** ذ ve **أُسَيْوِدُ**: **أًسْوَدُ**’a bak, dördüncü cümle.

**مِسَادٌ**
**مِسَادٌ** ذ, sade yağ için yahut bal için bir tulum/deri. (TA bu maddede. [Ayrıca مسد maddesine bak; ve سأد maddesinde **مِسْأَدٌ**’a bak.])

**مَسُودٌ**
**مَسُودٌ** ذ, üzerinde hüküm yahut egemenlik icra olunan kimse; yahut bir başkasının **سَيِّد** [reis, efendi, sahip, vb.] olduğu kimse. (TA.)

**مُسْوِدٌ**
**مُسْوِدٌ** ذ [**أَسْوَدَ**’in ism-i fâili, bkz.:] ة ile, yani **مُسْوِدَةٌ**, siyah çocuklar doğuran kadın: karşıtı **مُبْيِضَةٌ** diye adlandırılır, (Fr, K بيض maddesinde,) yahut daha yaygın olarak **مُوضِحَةٌ**. (O ve TA o maddede.)

**مَآءٌ مَسْوَدَةٌ**
**مَآءٌ مَسْوَدَةٌ** ذ, onu içenler için [**سُوَاد** denilen hastalığın] sebebi olan su. (M, K, TA.) (TA.)

**ظّلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا**
**ظّلَّ وَجْهُهُ مُسْوَدًّا** ذ, Kur’ân’da [xvi. 60 ve xliii. 16] (mecaz kabul edilerek) şu demektir: [Onun yüzü, kederi yahut hoşnutsuzluğu ifade eder hâle gelir; yahut sürer; yahut bütün gün sürer]. (Mgh. [Fiile bak, 9.]) Ve **أَيَّامٌ مُسْوَدَّةٌ** (mecaz kabul edilerek) şu demektir: [Kötü hâl yahut durum günleri] ve geçimin sertliği yahut zorluğu. (Har s. 304.) ― -b2- [**مُسْوَدَّةٌ** Bir kitabın yahut benzerinin ilk müsveddesi, yahut asıl nüshası: (**مُسَوَّدَةٌ** denilmez:) **مُبْيَضَّةٌ**’nin karşıtı, bkz.: muhtemelen klasik sonrası.]

**مُسَوَّدٌ**
**مُسَوَّدٌ** ذ, bir dişi deveden hacamatla alınan kanı içeren bağırsaklar (**مُصْرَان**); baş tarafından bağlanmış, kızartılmış ve yenmiş. (IAar ve K, MF tarafından açıklanmış olarak.)

**المُسَوِّدَةُ**
**المُسَوِّدَةُ** ذ, Abbâsîler hanedanının taraftarları; [elbise­lerini siyah yaptıkları için böyle adlandırılmıştır;] **المُبَيِّضَة**’nin karşıtı. (S ve K بيض maddesinde.)

**مَسْؤُودٌ**
**مَسْؤُودٌ** ذ, **سُئِدُ**’un ism-i mef’ûlü. (K. [1’in son anlamına bak.])
