# سود — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%AF/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: سود

سادَ قومَه يَسودُهُمْ سِيادَةً وسودَداً وسَيْدودَةً، فهو سَيِّدُهم. وهما سادَةٌ. وتقول: سَوَّدَهُ قومُه. وهو أَسْوَدُ من فلانٍ، أي أجلُّ منه. قال الفراء: يقال هذا سَيِّدُ قومِه اليومَ، فإذا أخبرْتَ أنَّه عن قليل يكون سَيِّدَهم قلت: هو سائِدُ قومِهِ عن قليل، وسَيِّد. وأَسادَ الرجلُ وأَسْوَدَ بمعنىً، أي ولد غلاماً سَيِّداً، وكذلك إذا ولد غلاماً أَسْوَدَ اللون. واسْتادَ القومُ بني فلان، أي قتلوا سَيِّدَهم؛ وكذلك إذا أسروه، أو خطبوا إليه. والسَوادُ: لونٌ. وقد اسْوَدَّ الشيء اسْوِداداً، وسْوَادَّ اسْويداداً. ويجوز في الشعر اسْوَأَدَّ تُحَرَّكُ الألفُ لئلا يجمع ساكنين. والأمر منه اسْوَأْدِدْ، وإن شئت أدغمْتَ. وسَوَّدْتُهُ أنا. وتصغير الأَسْوَدِ أُسَيِّدٌ، وإن شئت أُسَيْوِدٌ. أي قد قارب السَوادَ. والنسبة إليه أُسَيْدِيٌّ بحذف الياء المتحركة. وتصغيرُ الترخيمِ سُوَيْدٌ. وقد سَوِدَ الرجل، كما تقول عَوِرَتْ عَيْنُهُ. قال نُصَيب:
سَودْتُ ولم اَمْلِكْ سَوادي وتَحْتَهُ		قميصٌ من القوهِيِّ بيضٌ بَنائقَهْ
وبعضهم يقول: سُدْت. وكلّمْتُ فلاناً فما رَدَّ على سَوْداءَ ولا بيضاء، أي كلمةً قبيحةً ولا حسنةً. والأَسْوَدانِ: التمرُ والماءُ. وضافَ قومٌ مُزَبِّداً المدنيِّ فقال لهم: ما لكم عندي إلا الأَسْوَدانِ. قالوا: إنَّ في ذلك لمَقْنَعاً: التَمر والماءُ. قال ما ذَاكُمْ عَنَيْتُ، إنَّما أردتُ الحَرَّةَ والليلَ. والوَطْأَةُ السَوداءُ: الدارِسَةُ؛ والحمراءُ: الجديدةُ. والأسْوَدُ: العظيمُ من الحَيَّاتِ، وفيه سَوادٌ؛ والجمع الأَساوِدُ، لأنّه اسمٌ، ولو كان صفةً لجمع على فُعْلِ. يقال أَسْوَدُ سالِخٌ غير مضاف، لأنَّه يسلخ جلده كلَّ عام. والأنثى أَسْوَدَةُ، ولا توصف بسالخة. وساوَدني فلانٌ فسُدْتُهُ، من سَوادِ اللون والسوددِ جميعاً. قال الفراء: سَوَّدْتُ الإبلَ تَسْويداً، وهو أن تدقَّ المِسْحَ الباليَ من شَعَرٍ فتداوي به أَدبارها. قال الكسائي: السَيِّدُ من المَعْزِ: المُسِنُّ. وفي الحديث: "ثَنيُّ الضأنِ خيرٌ من السَيِّدِ من المَعْز". وأنشد:
سَواءٌ عليه شاةُ عامٍ دَنَتْ لهليذبحها للضَيفِ أم شَاةُ سَيِّدِ
وقولهم: جاء فلان بغنمِه سودَ البطونِ، وجاء بها حُمْر َالكُلى، معناهما مهازيلُ. والسَوادُ: الشخص، والجمع أَسْوِدَةٌ، ثم الأَساوِدُ جمعُ الجمعِ. قال الأعشى:
تَناهَيْتُمُ عَنَّا وقد كان فـيكُـمُأَساوِدُ صَرْعى لم يُوَسَّدْ قَتيلُها
يعني بالأَساوِد شُخوصَ القَتْلى. وسَوادُ الأمير: ثِقْلُهُ. ولفلان سوادٌ، أي مالٌ كثير. وسَواد الكوفة والبَصرة: قُراهما. وسواد القلبِ: حبَّته، وكذلك أسوَده سوداؤه، وسويداؤه. وسوادُ الناس: عامَّتهم، وكلّ عددٍ كثير. والسِوادُ: السِرار. تقول: ساوَدْتُه مُساودة وسِواداً، أي سارَرْتُه؛ وأصله إدْناءُ سَوادِك من سَوادِه، وهو الشَخْصُ.

### Türkçe

**سادَ** kavmini, onları **يَسودُهُمْ** (onlara efendilik eder) **سِيادَةً** ve **سودَداً** ve **سَيْدودَةً** ile; o da onların **سَيِّدُهم**’udur. Ve ikisi **سادَةٌ**’dir. Ve dersin: Kavmi onu **سَوَّدَهُ**. Ve o, falancadan daha **أَسْوَدُ**’dur; yani ondan daha yücedir. **الفراء** dedi: “Bugün bu, kavminin **سَيِّدُ**’idir” denir; eğer haber verirsen ki o az sonra onların **سَيِّدَ**i olacak, “O, az sonra kavminin **سائِدُ**’idir, ve **سَيِّد**” dersin. Ve adam **أَسادَ** etti ve **أَسْوَدَ** etti, bir mânâdadır; yani **سَيِّداً** bir oğlan doğurdu; aynı şekilde, rengi **أَسْوَدَ** olan bir oğlan doğurduğunda da. Ve kavim, falanoğullarını **اسْتادَ** etti; yani onların **سَيِّدَ**ini öldürdüler; aynı şekilde onu esir ettiklerinde, yahut ona talip olduklarında. Ve **السَوادُ**: bir renktir. Ve şey **اسْوَدَّ** eder, **اسْوِداداً**; ve **اسْوَادَّ** eder, **اسْويداداً**. Ve şiirde **اسْوَأَدَّ** câizdir; iki sâkini bir araya getirmemek için **الألفُ** harekelenir. Ve onun emri **اسْوَأْدِدْ**’dir; istersen idğam edersin. Ve ben onu **سَوَّدْتُهُ**. Ve **الأَسْوَدِ**’in küçültmesi **أُسَيِّدٌ**’dir; istersen **أُسَيْوِدٌ**. Yani **السَوادَ**a yaklaşmıştır. Ve ona nisbet **أُسَيْدِيٌّ**’dir; harekeli **الياء**’yı hazf ile. Ve terhîm küçültmesi **سُوَيْدٌ**’dür. Ve adam **سَوِدَ**; senin “gözü **عَوِرَتْ**” demen gibi. **نُصَيب** dedi:
سَودْتُ ولم اَمْلِكْ سَوادي وتَحْتَهُ		قميصٌ من القوهِيِّ بيضٌ بَنائقَهْ
Ve bazısı der ki: **سُدْت**. Ve falancayla konuştum da ne **سَوْداءَ**ya ne de beyaz’a cevap verdi; yani ne çirkin bir kelimeye ne de güzel bir kelimeye. Ve **الأَسْوَدانِ**: hurma ve sudur. Ve bir kavim Medîneli **مُزَبِّداً**’ya misafir oldu; onlara dedi ki: “Bende sizin yanınızda **الأَسْوَدانِ**’den başka bir şey yoktur.” Dediler: “Şüphesiz bunda bir kanaat vardır: hurma ve su.” Dedi: “Ben sizin kastettiğiniz o değildir; ancak ben **الحَرَّةَ**yı ve geceyi kastettim.” Ve **الوَطْأَةُ السَوداءُ**: eskimiş (aşınmış) olandır; ve kırmızı: yenidir. Ve **الأسْوَدُ**: yılanların büyüğüdür; onda **سَوادٌ** vardır; cem‘i **الأَساوِدُ**’dir; çünkü o bir isimdir; eğer sıfat olsaydı **فُعْلِ** üzere cem‘ olunurdu. **أَسْوَدُ سالِخٌ** denir, izâfesiz; çünkü her yıl derisini soyar. Dişisi **أَسْوَدَةُ**’dir; ve **سالخة** ile vasfedilmez. Ve falan benimle **ساوَدني** etti de ben onu **سُدْتُهُ**; renk **سَوادِ**ından ve **السوددِ**’den birlikte. **الفراء** dedi: Develeri **سَوَّدْتُ** ederim, **تَسْويداً**; o da şudur: kıldan eski **المِسْحَ**ı döversin de onunla arka taraflarını tedavi edersin. **الكسائي** dedi: Keçiden **السَيِّدُ**: yaşlı olandır. Ve hadiste: “**ثَنيُّ الضأنِ** keçiden **السَيِّدِ**’den hayırlıdır.” Ve inşâd etti:
سَواءٌ عليه شاةُ عامٍ دَنَتْ لهليذبحها للضَيفِ أم شَاةُ سَيِّدِ
Ve onların sözü: “Falan koyunuyla geldi, karınları **سودَ**; ve onunla geldi, böbrekleri **حُمْر َالكُلى**”; ikisinin mânâsı: zayıf (cılız) olanlardır. Ve **السَوادُ**: şahıs; cem‘i **أَسْوِدَةٌ**’dir; sonra **الأَساوِدُ** cem‘in cem‘idir. **الأعشى** dedi:
تَناهَيْتُمُ عَنَّا وقد كان فـيكُـمُأَساوِدُ صَرْعى لم يُوَسَّدْ قَتيلُها
**الأَساوِد** ile öldürülenlerin şahıslarını kastediyor. Ve **سَوادُ الأمير**: onun ağırlığıdır. Ve falanın **سوادٌ**u vardır; yani çok maldır. Ve Kûfe ile Basra’nın **سَواد**ı: onların köyleridir. Ve kalbin **سواد**ı: onun tanesidir; aynı şekilde onun **أسوَده**’si, **سوداؤه**’si ve **سويداؤه**’si. Ve insanların **سواد**ı: onların avâmıdır; ve her çok sayı. Ve **السِوادُ**: gizli konuşmadır. Dersin: Onunla **ساوَدْتُه** **مُساودة** ve **سِواداً**; yani onunla gizlice konuştum; ve aslı, senin **سَوادِ**ını onun **سَوادِ**ına yaklaştırmandır; o da şahıstır.
