# سور — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سور

سَوْرَةُ الخمرِ وغيرها وسُوَارُها: حِدَّتُها؛ قال أَبو ذؤيب: تَرى شَرْبَها حُمْرَ الحِدَاقِ كأَنَّهُمْ
أُسارَى، إِذا ما مَارَ فِيهمْ سُؤَار
وفي حديث صفة الجنة: أَخَذَهُ سُوَارُ فَرَحٍ؛ أَي دَبَّ فيه الفرح دبيب الشراب. والسَّوْرَةُ في الشراب: تناول الشراب للرأْس، وقيل: سَوْرَةُ الخمر حُمَيّاً دبيبها في شاربها، وسَوْرَةُ الشَّرَابِ وُثُوبُه في الرأْس، وكذلك سَوْرَةُ الحُمَةِ وُثُوبُها. وسَوْرَةُ السُّلْطان: سطوته واعتداؤه. وفي حديث عائشة، رضي الله عنها، أَنها ذكرت زينب فقالت: كُلُّ خِلاَلِها محمودٌ ما خلا سَوْرَةً من غَرْبٍ أَي سَوْرَةً منْ حِدَّةٍ؛ ومنه يقال لِلْمُعَرْبِدِ: سَوَّارٌ. وفي حديث الحسن: ما من أَحد عَمِلَ عَمَلاً إِلاَّ سَارَ في قلبه سَوُْرَتانِ.
وسارَ الشَّرَابُ في رأْسه سَوْراً وسُؤُوراً وسُؤْراً على الأَصل: دار وارتفع.
والسَّوَّارُ: الذي تَسُورُ الخمر في رأْسه سريعاً كأَنه هو الذي يسور؛ قال الأَخطل:
وشارِبٍ مُرْبِحٍ بالكَاسِ نادَمَني
لا بالحَصُورِ، ولا فيها بِسَوَّارِ
أَي بمُعَرْبِدٍ من سار إِذا وَثَبَ وَثْبَ المُعَرْبِدِ. وروي: ولا فيها بِسَأْآرِ، بوزن سَعَّارِ بالهمز، أَي لا يُسْئِرُ في الإِناء سُؤْراً بل يَشْتَفُّه كُلَّه، وهو مذكور في موضعه؛ وقوله أَنشده ثعلب: أُحِبُّهُ حُبّاً له سُوَّارى،
كَمَا تُحِبُّ فَرْخَهَا الحُبَارَى
فسره فقال: له سُوَّارَى أَي له ارتفاعٌ؛ ومعنى كما تحب فرخها الحبارى: أَنها فيها رُعُونَةٌ فمتى أَحبت ولدها أَفرطت في الرعونة. والسَّوْرَةُ: البَرْدُ الشديد. وسَوْرَةُ المَجْد: أَثَرُه وعلامته ارتفاعه؛ وقال النابغة:
ولآلِ حَرَّابٍ وقَدٍّ سَوْرَةٌ،
في المَجْدِ، لَيْسَ غُرَابُهَا بِمُطَارِ
وسارَ يَسُورُ سَوْراً وسُؤُوراً: وَثَبَ وثارَ؛ قال الأَخطل يصف خمراً: لَمَّا أَتَوْهَا بِمِصْبَاحٍ ومِبْزَلِهمْ،
سَارَتْ إِليهم سُؤُورَ الأَبْجَلِ الضَّاري
وساوَرَهُ مُساوَرَةٌ وسِوَاراً: واثبه؛ قال أَبو كبير:
. . . . . . ذو عيث يسر
إِذ كان شَعْشَعَهُ سِوَارُ المُلْجمِ
والإِنسانُ يُساوِرُ إِنساناً إِذا تناول رأْسه. وفلانٌ ذو سَوْرَةٍ في الحرب أَي ذو نظر سديد. والسَّوَّارُ من الكلاب: الذي يأْخذ بالرأْس. والسَّوَّارُ: الذي يواثب نديمه إِذا شرب. والسَّوْرَةُ: الوَثْبَةُ. وقد سُرْتُ إِليه أَي وثَبْتُ إِليه. ويقال: إِن لغضبه لسَوْرَةً. وهو سَوَّارٌ أَي وثَّابٌ مُعَرْبِدٌ. وفي حديث عمر: فكِدْتُ أُساوِرُه في الصلاة أَي أُواثبه وأُقاتله؛ وفي قصيدة كعب بن زهير:
إِذا يُساوِرُ قِرْناً لا يَحِلُّ له
أَنْ يَتْرُكَ القِرْنَ، إِلا وهْو مَجْدُولُ
والسُّورُ: حائط المدينة، مُذَكَّرٌ؛ وقول جرير يهجو ابن جُرْمُوز: لَمَّا أَتَى خَبَرُ الزُّبَيْرِ تَوَاضَعَتْ
سُورُ المَدِينَةِ، والجِبالُ الخُشَّعُ
فإِنه أَنث السُّورَ لأَنه بعض المدينة فكأَنه قال: تواضعت المدينة، والأَلف واللام في الخشع زائدة إِذا كان خبراً كقوله:
ولَقَدْ نَهَيْتُكَ عَنْ بَنَات الأَوْبَرِ
وإِنما هو بنات أَوبر لأَن أَوبر معرفة؛ وكما أَنشد الفارسي عن أَبي زيد:يَا لَيْتَ أُمَّ العَمْرِ كانت صَاحِبي
أَراد أُم عمرو، ومن رواه أُم الغمر فلا كلام فيه لأَن الغمر صفة في الأَصل فهو يجري مجرى الحرث والعباس، ومن جعل الخشع صفة فإِنه سماها بما آلت إِليه. والجمع أَسْوارٌ وسِيرَانٌ. وسُرْتُ الحائطَ سَوْراً وتَسَوَّرْتُه إِذا عَلَوْتَهُ. وتَسَوَّرَ الحائطَ: تَسَلَّقَه. وتَسَوَّرَ الحائط: هجم مثل اللص؛ عن ابن الأَعرابي: وفي حديث كعب بن مالك: مَشَيْتُ حتى تَسَوَّرْتُ جِدَارَ أَبي قتادة أَي عَلَوْتُه؛ ومنه حديث شيبة: لم يَبْقَ إِلا أَنَّ أُسَوِّرَهُ أَي أَرتفع إِليه وآخذه. وفي الحديث: فَتَساوَرْتُ لها؛ أَي رَفَعْتُ لها شخصي. يقال: تَسَوَّرْتُ الحائط وسَوَّرْتُه. وفي التنزيل العزيز: إِذ تَسَوَّرُوا المِحْرَابَ؛ وأَنشد: تَسَوَّرَ الشَّيْبُ وخَفَّ النَّحْضُ
وتَسَوَّرَ عليه: كَسَوَّرَةُ
والسُّورَةُ: المنزلة، والجمع سُوَرٌ وسُوْرٌ، الأَخيرة عن كراع، والسُّورَةُ من البناء: ما حَسُنَ وطال. الجوهري: والسُّوْرُ جمع سُورَة مثل بُسْرَة وبُسْرٍ، وهي كل منزلة من البناء؛ ومنه سُورَةُ القرآن لأَنها منزلةٌ بعد منزلة مقطوعةٌ عن الأُخرى والجمع سُوَرٌ بفتح الواو؛ قال الراعي:هُنَّ الحرائِرُ لا رَبَّاتُ أَخْمِرَةٍ،
سُودُ المحَاجِرِ لا يَقْرَأْنَ بالسُّوَرِ
قال: ويجوز أَن يجمع على سُوْرَاتٍ وسُوَرَاتٍ. ابن سيده: سميت السُّورَةُ من القرآن سُورَةً لأَنها دَرَجَةٌ إِلى غيرها، ومن همزها جعلها بمعنى بقية من القرآن وقِطْعَة، وأَكثر القراء على ترك الهمزة فيها؛ وقيل: السُّورَةُ من القرآن يجوز أَن تكون من سُؤْرَةِ المال، ترك همزه لما كثر في الكلام؛ التهذيب: وأَما أَبو عبيدة فإِنه زعم أَنه مشتق من سُورة البناء، وأَن السُّورَةَ عِرْقٌ من أَعراق الحائط، ويجمع سُوْراً، وكذلك الصُّورَةُ تُجْمَعُ صُوْراً؛ واحتج أَبو عبيدة بقوله:
سِرْتُ إِليه في أَعالي السُّوْرِ
وروى الأَزهري بسنده عن أَبي الهيثم أَنه ردّ على أَبي عبيدة قوله وقال: إِنما تجمع فُعْلَةٌ على فُعْلٍ بسكون العين إِذا سبق الجمعَ الواحِدُ مثل صُوفَةٍ وصُوفٍ، وسُوْرَةُ البناء وسُوْرُهُ، فالسُّورُ جمع سبق وُحْدَانَه في هذا الموضع؛ قال الله عز وجل: فضرب بينهم بسُورٍ له بابٌ باطِنُهُ فيه الرحمةُ؛ قال: والسُّور عند العرب حائط المدينة، وهو أَشرف الحيطان، وشبه الله تعالى الحائط الذي حجز بين أَهل النار وأَهل الجنة بأَشرف حائط عرفناه في الدنيا، وهو اسم واحد لشيء واحد، إِلا أَنا إِذا أَردنا أَن نعرِّف العِرْقَ منه قلنا سُورَةٌ كما نقول التمر، وهو اسم جامع للجنس، فإِذا أَردنا معرفة الواحدة من التمر قلنا تمرة، وكلُّ منزلة رفيعة فهي سُورَةٌ مأْخوذة من سُورَةِ البناء؛ وأَنشد للنابغة:
أَلَمْ تَرَ أَنَّ الله أَعطاكَ سُورَةً،
تَرَى كُلَّ مَلْكٍ دُونَهَا يَتَذَبْذَبُ؟
معناه: أَعطاك رفعة وشرفاً ومنزلة، وجمعها سُوْرٌ أَي رِفَعٌ. قال: وأَما سُورَةُ القرآن فإِنَّ الله، جل ثناؤه، جعلها سُوَراً مثل غُرْفَةٍ وغُرَفٍ ورُتْبَةٍ ورُتَبٍ وزُلْفَةٍ وزُلَفٍ، فدل على أَنه لم يجعلها من سُور البناء لأَنها لو كانت من سُور البناء لقال: فأْتُوا بِعَشْرِ سُوْرٍ مثله، ولم يقل: بعشر سُوَرٍ، والقراء مجتمعون على سُوَرٍ، وكذلك اجتمعوا على قراءة سُوْرٍ في قوله: فضرب بينهم بسور، ولم يقرأْ أَحد: بِسُوَرٍ، فدل ذلك على تميز سُورَةٍ من سُوَرِ القرآن عن سُورَةٍ من سُوْرِ البناء. قال: وكأَن أَبا عبيدة أَراد أَن يؤيد قوله في الصُّورِ أَنه جمع صُورَةٍ فأَخطأَ في الصُّورِ والسُّورِ، وحرَّفَ كلام العرب عن صيغته فأَدخل فيه ما ليس منه، خذلاناً من الله لتكذيبه بأَن الصُّورَ قَرْنٌ خلقه الله تعالى للنفخ فيه حتى يميت الخلق أَجمعين بالنفخة الأُولى، ثم يحييهم بالنفخة الثانية والله حسيبه. قال أَبو الهيثم: والسُّورَةُ من سُوَرِ القرآن عندنا قطعة من القرآن سبق وُحْدانُها جَمْعَها كما أَن الغُرْفَة سابقة للغُرَفِ، وأَنزل الله عز وجل القرآن على نبيه، صلى الله عليه وسلم، شيئاً بعد شيء وجعله مفصلاً، وبيَّن كل سورة بخاتمتها وبادئتها وميزها من التي تليها؛ قال: وكأَن أَبا الهيثم جعل السُّورَةَ من سُوَرِ القرآن من أَسْأَرْتُ سُؤْراً أَي أَفضلت فضلاً إِلا أَنها لما كثرت في الكلام وفي القرآن ترك فيها الهمز كما ترك في المَلَكِ وردّ على أَبي عبيدة، قال الأَزهري: فاختصرت مجامع مقاصده، قال: وربما غيرت بعض أَلفاظه والمعنى معناه. ابن الأَعرابي: سُورَةُ كل شيء حَدُّهُ. ابن الأَعرابي: السُّورَةُ الرِّفْعَةُ، وبها سميت السورة من القرآن، أَي رفعة وخير، قال: فوافق قوله قول أَبي عبيدة. قال أَبو منصور: والبصريون جمعوا الصُّورَةَ والسُّورَةَ وما أَشبهها صُوَراً وصُوْراً وسُوَراً وسُوْراً ولم يميزوا بين ما سبق جَمْعُهُ وُحْدَانَه وبين ما سبق وُحْدانُهُ جَمْعَه، قال: والذي حكاه أَبو الهيثم هو قول الكوفيين . .
(* كذا بياض بالأَصل ولعل محله: وسنذكره في
بابه) . . به، إِن شاء الله تعالى. ابن الأَعرابي: السُّورَةُ من القرآن معناها الرفعة لإِجلال القرآن، قال ذلك جماعة من أَهل اللغة. قال: ويقال للرجل سُرْسُرْ إِذا أَمرته بمعالي الأُمور. وسُوْرُ الإِبل: كرامها؛ حكاه ابن دريد؛ قال ابن سيده: وأَنشدوا فيه رجزاً لم أَسمعه، قال أَصحابنا؛ الواحدة سُورَةٌ، وقيل: هي الصلبة الشديدة منها. وبينهما سُورَةٌ أَي علامة؛ عن ابن الأَعرابي.
والسِّوارُ والسُّوَارُ القُلْبُ: سِوَارُ المرأَة، والجمع أَسْوِرَةٌ وأَساوِرُ، الأَخيرة جمع الجمع، والكثير سُوْرٌ وسُؤْورٌ؛ الأَخيرة عن ابن جني، ووجهها سيبويه على الضرورة، والإِسْوَار
(* قوله: «والاسوار» كذا
هو مضبوط في الأَصل بالكسر في جميع الشواهد الآتي ذكرها، وفي القاموس الأَسوار بالضم. قال شارحه ونقل عن بعضهم الكسر أَيضاً كما حققه شيخنا والكل معرب دستوار بالفارسية). كالسِّوَارِ، والجمع أَساوِرَةٌ. قال ابن بري: لم يذكر الجوهري شاهداً على الإِسْوَارِ لغة في السِّوَارِ ونسب هذا القول إِلى أَبي عمرو بن العلاء؛ قال: ولم ينفرد أَبو عمرو بهذا القول، وشاهده قول الأَحوص:
غادَةٌ تَغْرِثُ الوِشاحَ، ولا يَغْـ
ـرَثُ منها الخَلْخَالُ والإِسْوَارُ
وقال حميد بن ثور الهلالي:
يَطُفْنَ بِه رَأْدَ الضُّحَى ويَنُشْنَهُ
بِأَيْدٍ، تَرَى الإِسْوَارَ فِيهِنَّ أَعْجَمَا
وقال العَرَنْدَسُ الكلابي:
بَلْ أَيُّها الرَّاكِبُ المُفْنِي شَبِيبَتَهُ،
يَبْكِي على ذَاتِ خَلْخَالٍ وإِسْوَارِ
وقال المَرَّارُ بنُ سَعِيدٍ الفَقْعَسِيُّ:
كما لاحَ تِبْرٌ في يَدٍ لمَعَتْ بِه
كَعَابٌ، بَدا إِسْوَارُهَا وخَضِيبُها
وقرئ: فلولا أُلْقِيَ عليه أَساوِرَةٌ من ذهب. قال: وقد يكون جَمْعَ أَساوِرَ. وقال عز وجل: يُحَلَّون فيها من أَسَاوِرَ من ذهب؛ وقال أَبو عَمْرِو ابنُ العلاء: واحدها إِسْوارٌ.
وسوَّرْتُه أَي أَلْبَسْتُه السِّوَارَ فَتَسَوَّرَ. وفي الحديث: أَتُحِبِّينَ أَن يُسَوِّرَكِ اللهُ بِسوَارَيْنِ من نار؟ السِّوَارُ من الحُلِيِّ: معروف. والمُسَوَّرُ: موضع السِّوَارِ كالمُخَدَّمِ لموضع الخَدَمَةِ. التهذيب: وأَما قول الله تعالى: أَسَاوِرَ من ذَهَبٍ، فإِن أَبا إِسحق الزجاج قال: الأَساور من فضة، وقال أَيضاً: فلولا أُلقيَ عليه أَسْوِرَةٌ من ذَهَبٍ؛ قال: الأَسَاوِرُ جمع أَسْوِرَةٍ وأَسْوِرَةٌ جمعُ سِوَارٍ، وهو سِوَارُ المرأَة وسُوَارُها. قال: والقُلْبُ من الفضة يسمى سِوَاراً وإِن كان من الذهب فهو أَيضاً سِوارٌ، وكلاهما لباس أَهل الجنة، أَحلَّنا الله فيها برحمته.
والأُسْوَارُ والإِسْوارُ: قائد الفُرْسِ، وقيل: هو الجَيِّدُ الرَّمْي بالسهام، وقيل: هو الجيد الثبات على ظهر الفرس، والجمع أَسَاوِرَةٌ وأَسَاوِرُ؛ قال:
وَوَتَّرَ الأَسَاوِرُ القِياسَا،
صُغْدِيَّةً تَنْتَزِعُ الأَنْفاسَا
والإِسْوَارُ والأُسْوَارُ: الواحد من أَسَاوِرَة فارس، وهو الفارس من فُرْسَانِهم المقاتل، والهاء عوض من الياء، وكأَنَّ أَصله أَسَاوِيرُ، وكذلك الزَّنادِقَةُ أَصله زَنَادِيقُ؛ عن الأَخفش.
والأَسَاوِرَةُ: قوم من العجم بالبصرة نزلوها قديماً كالأَحامِرَة بالكُوفَةِ.
والمِسْوَرُ والمِسْوَرَةُ: مُتَّكَأٌ من أَدَمٍ، وجمعها المَسَاوِرُ. وسارَ الرجلُ يَسُورُ سَوْراً ارتفع؛ وأَنشد ثعلب:
تَسُورُ بَيْنَ السَّرْجِ والحِزَامِ،
سَوْرَ السَّلُوقِيِّ إِلى الأَحْذَامِ
وقد جلس على المِسْوَرَةِ. قال أَبو العباس: إِنما سميت المِسْوَرَةُ مِسْوَرَةً لعلوها وارتفاعها، من قول العرب سار إِذا ارتفع؛ وأَنشد: سُرْتُ إِليه في أَعالي السُّورِ
أَراد: ارتفعت إِليه. وفي الحديث: لا يَضُرُّ المرأَة أَن لا تَنْقُضَ شعرها إِذا أَصاب الماء سُورَ رأْسها؛ أَي أَعلاه. وكلُّ مرتفع: سُورٌ. وفي رواية: سُورَةَ الرأْس، ومنه سُورُ المدينة؛ ويروى: شَوَى رأْسِها، جمع شَوَاةٍ، وهي جلدة الرأْس؛ قال ابن الأَثير: هكذا قال الهَرَوِيُّ، وقال الخَطَّابيُّ: ويروى شَوْرَ الرَّأْسِ، قال: ولا أَعرفه، قال: وأُراه شَوَى جمع شواة. قال بعض المتأَخرين: الروايتان غير معروفتين، والمعروف: شُؤُونَ رأْسها، وهي أُصول الشعر وطرائق الرَّأْس.
وسَوَّارٌ ومُساوِرٌ ومِسْوَرٌ: أَسماء؛ أَنشد سيبويه:
دَعَوْتُ لِمَا نابني مِسْوَراً،
فَلَبَّى فَلَبَّيْ يَدَيْ مِسْوَرِ
وربما قالوا: المِسوَر لأَنه في الأَصل صفةٌ مِفْعَلٌ من سار يسور، وما كان كذلك فلك أَن تدخل فيه الأَلف واللام وأَن لا تدخلها على ما ذهب إِليه الخليل في هذا النحو. وفي حديث جابر بن عبدالله الأَنصاري: أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، قال لأَصحابه: قوموا فقد صَنَعَ جابرٌ سُوراً؛ قال أَبو العباس: وإِنما يراد من هذا أَن النبي، صلى الله عليه وسلم، تكلم بالفارسية. صَنَعَ سُوراً أَي طعاماً دعا الناس إِليه.
وسُوْرَى، مثال بُشْرَى، موضع بالعراق من أَرض بابل، وهو بلد السريانيين.

### Türkçe

**سَوْرَةُ الخمرِ** ve başkası ve onun **سُوَارُها**’sı: onun keskinliğidir; Ebû Züeyb dedi ki:
Şarabını içenlerini gözbebekleri kızıl görürsün, sanki onlar
esirlerdir; içlerinde bir **سُؤَار** dalgalandığı zaman.

Cennetin sıfatı hadîsinde: “Onu bir sevinç **سُوَارُ**’ı aldı”; yani sevinç onda, içkinin sızması gibi sızdı. Ve içkide **السَّوْرَةُ**: içkinin başa alınmasıdır; ve denildi: **سَوْرَةُ الخمر** onun içeninde sızmasının ateşlenmesidir; ve **سَوْرَةُ الشَّرَابِ** onun başta sıçrayışıdır; ve yine **سَوْرَةُ الحُمَةِ** onun sıçrayışıdır. Ve **سَوْرَةُ السُّلْطان**: onun zorbalığı ve saldırmasıdır. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun, Zeyneb’i andı da dedi ki: “Onun bütün huyları övülmüştür; yalnız **سَوْرَةً من غَرْبٍ** hariç”; yani keskinlikten bir **سَوْرَةً**; bundan dolayı azgınlık edene: **سَوَّارٌ** denir. Hasan hadîsinde: “Hiçbir kimse bir iş işlemez ki kalbinde iki **سَوُْرَتانِ** yürümesin.”

İçki onun başında **سَوْراً** ve **سُؤُوراً** ve asıl üzere **سُؤْراً** yürüdü: döndü ve yükseldi.

Ve **السَّوَّارُ**: şarabın başında çabucak **تَسُورُ** ettiği kimse; sanki o, **يسور** edenin kendisidir; Ahtal dedi ki:
Kadehle beni arkadaş edinen, kazançlı bir içici,
ne **الحَصُورِ** ile, ne de onda bir **بِسَوَّارِ** ile.
Yani, sıçradığı zaman azgının sıçrayışı gibi sıçrayan bir azgınla. Ve rivayet edildi: “ve onda bir **بِسَأْآرِ** ile değil”, hemzeli, **سَعَّارِ** vezninde; yani kapta bir **سُؤْراً** bırakmaz, bilakis onun hepsini içer; ve o, yerinde zikredilmiştir. Ve Sa‘leb’in okuttuğu sözü:
Onu, kendisine bir **سُوَّارى** olan bir sevgiyle severim,
tıpkı **الحُبَارَى**’nın yavrusunu sevdiği gibi.
Onu açıkladı da dedi ki: “Kendisine bir **سُوَّارَى** vardır”; yani kendisine bir yükseliş vardır; “tıpkı hubârâ’nın yavrusunu sevdiği gibi”nin manası: onda bir taşkınlık vardır; ne zaman yavrusunu sevse taşkınlıkta aşırı gider. Ve **السَّوْرَةُ**: şiddetli soğuktur. Ve **سَوْرَةُ المَجْد**: onun izi ve alâmeti, onun yükselişidir; Nâbiga dedi ki:
Ve Âl-i Harrâb’a ve Kadd’a bir **سَوْرَةٌ** vardır,
şerefte; onun kargası uçucu değildir.

Ve **سارَ يَسُورُ** **سَوْراً** ve **سُؤُوراً**: sıçradı ve kabardı; Ahtal, bir şarabı vasfederek dedi ki:
Onu kandil ve onların **مِبْزَلِ**’i ile getirdikleri zaman,
onlara, azgın **الأَبْجَلِ**’in **سُؤُورَ**’u gibi yürüdü.

Ve onu **مُساوَرَةٌ** ve **سِوَاراً** ile **ساوَرَهُ**: onunla sıçraştı; Ebû Kebîr dedi ki:
. . . . . . bir bozgunculuk sahibi, yürür
ne zaman ki onun parıltısı, gemlenmişin **سِوَارُ**’ı oldu.

Ve insan, bir insanı, başını ele geçirdiği zaman **يُساوِرُ**. Ve falan, savaşta bir **سَوْرَةٍ** sahibidir; yani sağlam görüş sahibidir. Ve köpeklerden **السَّوَّارُ**: baştan yakalayan. Ve **السَّوَّارُ**: içtiği zaman nedimiyle sıçraşan. Ve **السَّوْرَةُ**: sıçrayıştır. Ve “Ona **سُرْتُ**”; yani ona sıçradım. Ve denir: “Onun öfkesinin bir **سَوْرَةً**’si vardır.” Ve o, bir **سَوَّارٌ**’dır; yani sıçrayıcı, azgın. Ömer hadîsinde: “Neredeyse namazda onunla **أُساوِرُه** olacaktım”; yani onunla sıçraşır ve dövüşürüm; Ka‘b b. Züheyr’in kasidesinde:
Bir **قِرْناً**’yı, kendisine helâl olmayan bir şekilde **يُساوِرُ** olduğu zaman,
**القِرْنَ**’ı bırakması helâl olmaz; ancak o, bağlanmış olduğu hâlde.

Ve **السُّورُ**: şehrin duvarıdır; müzekkerdir; Cerîr’in, İbn Cürmûz’u hicvederek sözü:
Zübeyr’in haberi geldiği zaman alçaldı
şehrin **سُورُ**’ları ve huşûlu dağlar.
Şüphesiz o, **السُّورَ**’u müennes yaptı; çünkü o, şehrin bir parçasıdır; sanki “şehir alçaldı” demiş gibidir. Ve **الأَلف واللام** “**الخُشَّعُ**”da, haber olduğu zaman zâiddir; şu sözü gibi:
Seni **بَنَات الأَوْبَرِ**’den nehyettim.
Hâlbuki o, **بنات أَوبر**’dir; çünkü **أَوبر** marifedir. Ve Fârisî’nin Ebû Zeyd’den rivayetle okuttuğu gibi:
Keşke **أُمَّ العَمْرِ** benim arkadaşım olsaydı.
**أُم عمرو**’yu kastetti. Kim onu **أُم الغمر** diye rivayet ettiyse onda söz yoktur; çünkü **الغمر** aslında sıfattır; o, **الحرث** ve **العباس** gibi cereyan eder. Kim **الخُشَّع**’ı sıfat yaparsa, onu vardığı şeyle adlandırmıştır. Çoğulu **أَسْوارٌ** ve **سِيرَانٌ**’dır. Duvarı **سَوْراً** ile **سُرْتُ**; ve onu aştığım zaman onu **تَسَوَّرْتُ**. Ve “Duvarı **تَسَوَّرَ**”: ona tırmandı. Ve “Duvarı **تَسَوَّرَ**”: hırsız gibi baskın yaptı; İbnü’l-A‘râbî’den: Ka‘b b. Mâlik hadîsinde: “Yürüdüm, nihayet Ebû Katâde’nin duvarını **تَسَوَّرْتُ**”; yani onu aştım. Ve Şeybe hadîsinden: “Ancak onu **أُسَوِّرَهُ** kaldı”; yani ona yükselir ve onu alırım. Ve hadîste: “Onun için **فَتَساوَرْتُ**”; yani onun için şahsımı yükselttim. Denir: Duvarı **تَسَوَّرْتُ** ve onu **سَوَّرْتُ**. Ve aziz tenzîlde: “**إِذ تَسَوَّرُوا المِحْرَابَ**”; ve şu beyit okundu:
**الشَّيْبُ** aştı ve **النَّحْضُ** hafifledi.
Ve “Onun üzerine **تَسَوَّرَ**”: bir **كَسَوَّرَةُ** gibi.

Ve **السُّورَةُ**: menzildir; çoğulu **سُوَرٌ** ve **سُوْرٌ**’dur; sonuncusu Kurâ‘dan. Ve yapıdan **السُّورَةُ**: güzel olan ve uzun olandır. Cevherî: **السُّوْرُ**, **سُورَة**’nin çoğuludur; **بُسْرَة** ve **بُسْرٍ** gibi; o, binadan her menzildir. Bundan dolayı Kur’ân’ın **سُورَةُ**’si; çünkü o, bir menzilden sonra, ötekinden kesilmiş bir menzildir; çoğulu, **الواو**’u fethalı olarak **سُوَرٌ**’dur; Râ‘î dedi ki:
Onlar hür kadınlardır, örtü sahipleri değil;
göz çukurları kara; **بالسُّوَرِ** ile okumazlar.
Dedi ki: **سُوْرَاتٍ** ve **سُوَرَاتٍ** üzerine cem‘ edilmesi caizdir. İbn Sîde: Kur’ân’dan **السُّورَةُ**’ye **سُورَةً** denildi; çünkü o, başkasına bir derecedir. Kim onu hemzelediyse, onu Kur’ân’dan bir bakiye ve bir parça manasına getirdi. Kurrânın çoğu, onda hemzeyi terk üzeredir. Ve denildi: Kur’ân’dan **السُّورَةُ**, malın **سُؤْرَةِ**’sinden olabilir; sözde çok olduğu için hemzesi terk edildi. **التهذيب**: Ebû Ubeyde’ye gelince, o, onun yapı **سُورة**’sinden türemiş olduğunu iddia etti; ve **السُّورَةَ**’nin, duvarın damarlarından bir damar olduğunu; ve **سُوْراً** diye cem‘ edildiğini; ve yine **الصُّورَةُ** **صُوْراً** diye cem‘ edilir. Ebû Ubeyde, şu sözüyle delil getirdi:
**سِرْتُ إِليه في أَعالي السُّوْرِ**
Ezherî, senediyle Ebû’l-Heysem’den rivayet etti ki o, Ebû Ubeyde’nin sözünü reddetti ve dedi ki: **فُعْلَةٌ** ancak, cem‘den önce müfredin gelmesi hâlinde, aynın sükûnu ile **فُعْلٍ** üzerine cem‘ edilir; **صُوفَةٍ** ve **صُوفٍ** gibi. Ve yapı **سُوْرَةُ**’si ve onun **سُوْرُهُ**’su; böylece **السُّورُ** bu yerde, tekilleri öncelemiş bir cem‘dir. Allah, عز وجل, dedi ki: “Aralarına kapısı olan bir **بِسُورٍ** vuruldu; içi rahmettir.” Dedi ki: **السُّور** Araplar yanında şehrin duvarıdır; o, duvarların en şereflisidir. Allah تعالى, ateş ehli ile cennet ehli arasına engel olan duvarı, dünyada bildiğimiz en şerefli duvara benzetti. O, bir şey için tek isimdir; ancak ondan damarı tanıtmak istediğimizde **سُورَةٌ** deriz; tıpkı hurma dediğimiz gibi: o, cins için câmi‘ isimdir; hurmanın bir tanesini tanıtmak istediğimizde **تمرة** deriz. Ve her yüksek menzil bir **سُورَةٌ**’dir; yapı **سُورَةِ**’sinden alınmıştır. Nâbiga’ya ait olarak okundu:
Görmedin mi ki Allah sana bir **سُورَةً** verdi;
her kralı onun altında bocalar görürsün?
Manası: sana bir yükseklik, şeref ve menzil verdi; onun çoğulu **سُوْرٌ**’dur; yani yükseklikler. Dedi ki: Kur’ân’ın **سُورَةُ**’sine gelince, Allah, جل ثناؤه, onu **سُوَراً** yaptı; **غُرْفَةٍ** ve **غُرَفٍ**, **رُتْبَةٍ** ve **رُتَبٍ**, **زُلْفَةٍ** ve **زُلَفٍ** gibi. Bu, onun onu yapı **سُور**’undan yapmadığına delâlet eder; çünkü eğer yapı **سُور**’undan olsaydı “Onun benzeri on **سُوْرٍ** getirin” derdi; “on **سُوَرٍ**” demezdi. Kurrâ, **سُوَرٍ** üzerinde ittifak etmiştir. Yine “**فضرب بينهم بسور**”da **سُوْرٍ** kıraati üzerinde ittifak ettiler; hiç kimse “**بِسُوَرٍ**” okumadı. Bu da, Kur’ân **سُوَر**’ından bir **سُورَةٍ**’nin, yapı **سُوْر**’undan bir **سُورَةٍ**’den ayrıştığına delâlet eder. Dedi ki: Sanki Ebû Ubeyde, **الصُّورِ**’un **صُورَةٍ**’nin cem‘i olduğu sözünü desteklemek istedi de **الصُّورِ** ve **السُّورِ**’da hata etti; Arapların sözünü kalıbından tahrif etti de onda olmayanı ona soktu; Allah’tan bir mahrum bırakılış olarak, **الصُّورَ**’un, Allah تعالى’nın, içine üfürmek için yarattığı bir boynuz olduğunu yalanlaması sebebiyle: ilk üfürüşle bütün yaratığı öldürür, sonra ikinci üfürüşle onları diriltir; Allah onun hesabını görendir. Ebû’l-Heysem dedi ki: Bizim yanımızda Kur’ân **سُوَر**’ından **السُّورَةُ**, cem‘inin önüne tekili geçmiş bir Kur’ân parçasıdır; tıpkı **الغُرْفَة**’nin **الغُرَفِ**’e önce gelmesi gibi. Allah عز وجل Kur’ân’ı peygamberine, صلى الله عليه وسلم, şeyden sonra şey olarak indirdi ve onu ayrıntılı kıldı; her **سورة**’yi sonu ve başıyla açıkladı ve onu, onu izleyenden ayırdı. Dedi ki: Sanki Ebû’l-Heysem, Kur’ân **سُوَر**’ından **السُّورَةَ**’yi, “**أَسْأَرْتُ سُؤْراً**”dan yaptı; yani bir fazlalık bıraktım; ancak sözde ve Kur’ân’da çok olunca, onda hemze terk edildi; tıpkı **المَلَكِ**’te terk edildiği gibi. Ve Ebû Ubeyde’ye reddetti. Ezherî dedi ki: Onun maksatlarının topluluklarını kısalttım; dedi ki: bazen bazı lafızlarını değiştirdim; manası, manasıdır. İbnü’l-A‘râbî: Her şeyin **سُورَةُ**’si onun sınırıdır. İbnü’l-A‘râbî: **السُّورَةُ** yüksekliktir; Kur’ân’dan **السورة** bununla adlandırıldı; yani yükseklik ve hayır. Dedi ki: Böylece onun sözü, Ebû Ubeyde’nin sözüne uygun düştü. Ebû Mansûr dedi ki: Basralılar, **الصُّورَةَ**’yi ve **السُّورَةَ**’yi ve benzerlerini **صُوَراً** ve **صُوْراً** ve **سُوَراً** ve **سُوْراً** diye cem‘ ettiler; cem‘i tekilinden önce gelen ile tekili cem‘inden önce gelen arasında ayırım yapmadılar. Dedi ki: Ebû’l-Heysem’in naklettiği, Kûfelilerin sözüdür . .
(* asılda böyle bir boşluk; belki yeri: “Ve onu babında zikredeceğiz”) . .
onunla, inşallah تعالى. İbnü’l-A‘râbî: Kur’ân’dan **السُّورَةُ**’nin manası, Kur’ân’ı yüceltmek için yüksekliktir; bunu dil ehlinin bir topluluğu söyledi.
Dedi ki: Yüksek işlerle ona emrettiğin zaman adama **سُرْسُرْ** denir. Ve develerin **سُوْرُ**’u: onların keremlileridir; İbn Düreyd nakletti. İbn Sîde dedi ki: Onun hakkında bir recez okudular; ben onu işitmedim, dedi ashabımız. Tekili **سُورَةٌ**’dir. Ve denildi: onlardan katı, şiddetli olandır. Ve ikisi arasında bir **سُورَةٌ** vardır; yani bir alâmet; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **السِّوارُ** ve **السُّوَارُ** **القُلْبُ**: kadının **سِوَارُ**’ı; çoğulu **أَسْوِرَةٌ** ve **أَساوِرُ**’dir; sonuncusu cem‘in cem‘idir; çoğu **سُوْرٌ** ve **سُؤْورٌ**’dur; sonuncusu İbn Cinnî’dendir; Sîbeveyh onu zaruret üzerine yönlendirdi. Ve **الإِسْوَار**
(* “**والاسوار**” sözü: asılda, gelecek şahitlerin hepsinde kesre ile ضبط edilmiştir; **القاموس**’ta **الأَسوار** damme iledir. Şârihi dedi ki: bazılarından kesre de nakledildi; şeyhimiz onu tahkik etti; hepsi, Farsçada **دستوار**’dan mu‘arrebdir).
**السِّوَار** gibidir; çoğulu **أَساوِرَةٌ**’dir. İbn Berrî dedi ki: Cevherî, **الإِسْوَارِ**’ın **السِّوَارِ**’da bir lugat olduğuna dair şahit zikretmedi ve bu sözü Ebû Amr b. el-Alâ’ya nisbet etti. Dedi ki: Ebû Amr bu sözde tek kalmadı; onun şahidi, Ahvas’ın sözü:
Bir genç kadın; **الوِشاحَ**’ı ısırır, fakat ondan
**الخَلْخَالُ** ve **الإِسْوَارُ** ısırılmaz.
Humeyd b. Sevr el-Hilâlî dedi ki:
Onunla, kuşluk yükselişinde dolaşırlar ve onu dürterler,
ellerle; onlarda **الإِسْوَارَ**’ı acem görürsün.
Arandis el-Kilâbî dedi ki:
Hayır; ey gençliğini tüketen binekli,
**خَلْخَالٍ** ve **إِسْوَارِ** sahibi olana ağlar.
Merrâr b. Sa‘îd el-Fak‘asî dedi ki:
Parlayan bir elde bir altın külçesi göründüğü gibi,
topuklar parladı; onun **إِسْوَارُ**’u ve kınası göründü.
Ve okundu: “Niçin ona altından **أَساوِرَةٌ** atılmadı?” Dedi ki: Bu, **أَساوِرَ**’in cem‘i de olabilir. Ve عز وجل dedi ki: “Orada altından **أَسَاوِرَ** ile süslenirler.” Ebû Amr b. el-Alâ dedi ki: onun bir tanesi **إِسْوارٌ**’dır.

Ve onu **سوَّرْتُ**; yani ona **السِّوَارَ** giydirdim; böylece o **فَتَسَوَّرَ**. Ve hadîste: “Allah’ın seni ateşten iki **بِسوَارَيْنِ** ile **يُسَوِّرَكِ** etmesini sever misin?” **السِّوَارُ** süsten: bilinen şeydir. Ve **المُسَوَّرُ**: **السِّوَارِ**’ın yeri; tıpkı **المُخَدَّمِ**’in **الخَدَمَةِ** yerinde olması gibi. **التهذيب**: Allah تعالى’nın “**أَسَاوِرَ من ذَهَبٍ**” sözüne gelince, Ebû İshak ez-Zeccâc dedi ki: **الأَساور** gümüştendir. Yine dedi ki: “Niçin ona altından **أَسْوِرَةٌ** atılmadı?” Dedi ki: **الأَسَاوِرُ**, **أَسْوِرَةٍ**’nin cem‘idir; **أَسْوِرَةٌ** ise **سِوَارٍ**’ın cem‘idir; o, kadının **سِوَارُ**’ı ve onun **سُوَارُ**’ıdır. Dedi ki: Gümüşten olan **القُلْبُ**’a **سِوَاراً** denir; altından olsa da o da **سِوارٌ**’dır. İkisi de cennet ehlinin giysisidir; Allah bizi oraya rahmetiyle girdirsin.

Ve **الأُسْوَارُ** ve **الإِسْوارُ**: süvarinin kumandanı; ve denildi: o, oklarla atışta iyi olandır; ve denildi: o, atın sırtında sebatta iyi olandır; çoğulu **أَسَاوِرَةٌ** ve **أَسَاوِرُ**’dur; dedi ki:
**الأَسَاوِرُ** yayı gerdi,
Soğdî bir (yay); nefesleri söker alır.

Ve **الإِسْوَارُ** ve **الأُسْوَارُ**: Fars’ın **أَسَاوِرَة**’sinden bir tek kişidir; o, onların savaşçı süvarilerinden bir süvaridir. **الهاء**, **الياء**’dan bedeldir; sanki aslı **أَسَاوِيرُ**’dür; yine **الزَّنادِقَةُ**’nin aslı **زَنَادِيقُ**’tur; Ahfeş’ten.

Ve **الأَسَاوِرَةُ**: Basra’da, eskiden yerleşmiş, Acemden bir kavimdir; Kûfe’deki **الأَحامِرَة** gibi.

Ve **المِسْوَرُ** ve **المِسْوَرَةُ**: deriden bir dayanak; çoğulu **المَسَاوِرُ**’dir. Adam **سَوْراً** ile **سارَ يَسُورُ**: yükseldi; Sa‘leb okuttu:
Eyer ile kuşak arasında yükselir,
**السَّلُوقِيِّ**’nin **سَوْرَ**’u gibi **الأَحْذَامِ**’a.
Ve **المِسْوَرَةِ** üzerine oturdu. Ebû’l-Abbâs dedi ki: **المِسْوَرَةُ** ancak, yüksekliği ve yükselişi sebebiyle **مِسْوَرَةً** adlandırıldı; Arapların “yükseldiği zaman **سارَ**” sözünden. Ve şu beyit okundu:
**سُرْتُ إِليه في أَعالي السُّورِ**
Kastetti: ona yükseldim. Ve hadîste: “Kadına, su başının **سُورَ**’una isabet ettiği zaman saçını çözmemesi zarar vermez”; yani onun en üstüne. Ve her yükselti: **سُورٌ**’dur. Bir rivayette: “başın **سُورَةَ**’si”; bundan da şehrin **سُورُ**’u. Ve rivayet edilir: “başının **شَوَى**’ı”; **شَوَاةٍ**’nin cem‘idir; o, baş derisidir. İbnü’l-Esîr dedi ki: Heravî böyle dedi. Hattâbî dedi ki: “başın **شَوْرَ**’u” diye rivayet edilir; dedi ki: onu bilmem; onu, **شَوَى**’ın **شَوَاة** cem‘i olduğunu sanıyorum. Bazı müteahhirler dedi ki: iki rivayet de bilinmez; bilinen: “başının **شُؤُونَ**’u”dur; o, saçın kökleri ve başın yollarıdır.

Ve **سَوَّارٌ** ve **مُساوِرٌ** ve **مِسْوَرٌ**: isimlerdir; Sîbeveyh okuttu:
Bana gelen şeye karşı **مِسْوَراً**’ı çağırdım,
o da icabet etti; **مِسْوَرِ**’in iki eli icabet etti.
Ve bazen **المِسوَر** derler; çünkü o, aslında **سارَ يَسُورُ**’dan **مِفْعَلٌ** vezninde bir sıfattır. Böyle olan şeyde, Halîl’in bu türde gittiği görüşe göre, ona **الأَلف واللام**’ı sokman da, sokmaman da mümkündür. Câbir b. Abdullah el-Ensârî hadîsinde: Peygamber, صلى الله عليه وسلم, ashabına dedi ki: “Kalkın; çünkü Câbir bir **سُوراً** yaptı.” Ebû’l-Abbâs dedi ki: Bu ile ancak, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, Farsça konuştuğu kastedilir. “Bir **سُوراً** yaptı”; yani insanları ona çağırdığı bir yemek yaptı.

Ve **سُوْرَى**, **بُشْرَى** misali: Irak’ta, Bâbil toprağından bir yerdir; Süryânîlerin beldesidir.
