# سوط (س-و-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Tokmak demektir

- Harfler: س - و - ط
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَوْطَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%B7%D9%8E.md) | فَعْلَ | Kırbaç | 1 | 1 | [89:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/ayet/89:13.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Suyun yukarıdan aşağıya doğru döküldüğü yer, çağlayan…
2. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su yosunudur
3. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوط |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md), [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md), [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md), [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki veya daha fazla nesneyi birbirine geçecek, kaynaşacak ve ayrışmayacak şekilde kuvvetle karıştırmak; tencereyi tahta kepçeyle çalkalamak. |
| Çekirdek Özet 2 | İç içe geçmiş, birbirine yedirilmiş ve bedenle kaynaşarak derinlere işleyen kesintisiz, yoğunlaştırılmış ceza ve pay. |
| Çekirdek Özet 3 | Adaletin ve ilahi yaptırımın tekdüze değil; farklı unsurları bir potada birleştiren, iliklere işleyen ve parçalanamaz bir bütün olarak inen kuşatıcı müeyyidesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit, mekanik bir «deri kırbaç» veya «tokmak» aletine indirgeyerek, kelimenin özündeki «iç içe geçme, harmanlanma, derinlemesine nüfuz etme ve pay alma» semantik çekirdeğini gözden kaçırmak. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Bir yöne doğru yayılma, uzanma, harekete geçme, bir halden diğerine akma veya niyetlenme ([سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md), [سوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AD.md), [سود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AF.md), [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md), [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md), [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md), [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md)). | ط | Çıkış mahreci kuvvetli ve kapantılı olan ط harfi, yayılma ve akış hareketini sınırlandırıp kuşatarak bir kap veya beden içinde birbirine geçme, kaynaşma ve nüfuz edici bir çarpma kuvvetine dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, batma, dayanma | Nesnenin yüzeyine takılma, batıcı ve temas edici etki oluşturma, tutunarak içeri işleme dinamiği. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Ayrı unsurları birbirine raptetme, bitiştirme, süreklilik ve geçiş sağlama işlevi. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Karışımı bir hacim içinde döndürme, çepeçevre sarma, hedefe dolanma ve kuşatıcı baskı kurma. |
| سوط | İç içe geçerek tutunan, bağlanan ve kuşatıcı biçimde hedefe sarılan hareket | Ayrı unsurların veya şeritlerin birbirine kenetlenip sarılması; hedefe çarptığında yüzeyde kalmayıp deriye ve içe işleyerek nüfuz eden kuşatıcı darbe veya karışım. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Sıvı veya katı maddeleri (özellikle kaynayan tenceredeki yemeği) bir araçla homojen hale gelinceye dek kuvvetle karıştırmak; tencere karıştırma tahtası veya kepçesi. Buradan türekle, deri şeritlerin birbirine örülüp karıştırılmasıyla yapılan kamçı/kırbaç. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şairi şu beytinde kökü görüşlerin birbirine girmesi ve bozulması anlamında kullanır: فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ / فلستَ على تسويطها بمُعان |
| Erken Arapça kullanım | Ka‘b b. Züheyr meşhur kasidesinde sevgilinin tabiatının kanına karışmasını bu fiille anlatır: لَكِنَّها خُلَّةٌ قَد سيطَ مِن دَمِها / فَجعٌ وَوَلعٌ وَإِخلافٌ وَتَبديلُ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dillerinde سوط kökü, fiziksel olarak birbirine bağlama, sarma, örme ve kamçı/kırbaç gibi örülmüş bir vasıtayla vurma semantik alanıyla ilişkilidir. İbranicede שׁוּט (*šwṭ*) kökü temelde «bir yerden bir yere hızla geçmek, dolaşmak, kürek çekmek» anlamlarına gelirken, kamçı kavramını karşılayan שׁוֹט (*šōṭ*) kelimesi doğrudan havada hızla savrulan ve bedene dolanan kırbacı ifade eder. Benzer şekilde Süryanicede ܫܘܛܐ (*šawṭā*) sözcüğü «kırbaç, darbe, azap» manalarında sabit bir karşılık bulur. Arapçada kökün somut temeli, bir yandan kamçının örülüşündeki (farklı deri şeritlerinin birbirine geçirilmesi) ve tenceredeki maddelerin harmanlanmasındaki «karışma» (*mühâleta*) hareketini korumuş; diğer yandan bu karışımın meydana getirdiği «şiddetli, içe işleyen darbe ve mukadder pay» anlamını öne çıkarmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سوط fiili: خلط الشيء بعضه ببعض | Tencereyi kepçeyle karıştırmak, et ile kanın birbirine geçmesi; şeritlerin örülmesiyle yapılan kamçı ve paylaştırılan hisse. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שׁוֹט (*šōṭ*), Süryanice ܫܘܛܐ (*šawṭā*) | Her iki dilde de kamçı, kırbaç darbesi ve ilahi ceza/bela anlamında doğrudan leksikal ve semantik paralellik. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çırpma, savurma, vurma kökleri | Hızlı savurma hareketiyle ses çıkarma ve yüzeye işleme dinamiklerini içeren ilksel kök yansımaları. | Muhtemel |

Kaynak: Payne Smith, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوط | Anlamlı | Karıştırmak, kamçı | Maddeleri birbirine yedirmek; örülmüş kırbaç; pay. | Hedef kök; Kur'an'da geçer (Fecr [89:13](https://lisan.digital/tr/ayet/89:13.md)). |
| [سطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B7%D9%88.md) | Anlamlı | Ezmek, hücum etmek, baskın yapmak | Karşı tarafı alt etmek üzere üzerine atılmak, galebe çalmak. | Kur'an'da geçer (Hac [22:72](https://lisan.digital/tr/ayet/22:72.md)); hedef kökle sert müdahale ortaklığı taşır. |
| [وسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D8%B7.md) | Anlamlı | Ortada olmak, dengeli ve adil olmak | İki uç nokta arasında tam merkezde bulunmak, en hayırlı konum. | Kur'an'da geçer (Bakara [2:143](https://lisan.digital/tr/ayet/2:143.md)); unsurların dengeye oturduğu merkez. |
| [وطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%B3.md) | Anlamlı | Çiğnemek, şiddetle ezmek | Ayak altında çiğnemek, fırın veya tandır; şiddetli vuruş. | Kur'an'da geçmez; fiziksel ezme ve karıştırma ortaklığı vardır. |
| [طسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B3%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapça sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| [طوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Süslenmek, güzelleşmek; parlamak | Tavus kuşu; aya benzer parlaklık ve tezyinat. | Kur'an'da geçmez; görsel form ve düzenlilik taşır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوط | Merkez | Karışma, nüfuz etme, kırbaç, katışık azap | Nesneye bütünüyle nüfuz eden, harmanlanmış ve sarıcı darbe/ceza. | Maddelerin tencerede kaynayıp karışması gibi iliklere işleyen kuşatıcı müeyyide. |
| [جلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Cilde vurmak, had cezası | Darbenin doğrudan dış deriye (epidermis) uygulanması ve sınırlandırma. | Yalnızca bedenin dış örtüsünü hedefler, içe karışma veya harmanlanma kastı taşımaz. |
| [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Vurmak, temas ettirmek | Genel hareket biçimi olarak bir şeyin diğerine çarpması. | Cezalandırma, seyahat veya misal verme gibi çok geniş bir alana yayılır, kamçıya özgü örgü içermez. |
| [خلط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B7.md) | Komşu | Birbirine katmak, karıştırmak | Farklı maddeleri bir araya getirip ayrışmaz kılmak. | Yalnızca kimyasal/fiziksel birleşmeyi anlatır; darbe, azap payı veya alet anlamı içermez. |
| [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Acı vermek, cezalandırmak | Kişiyi normal halinden alıkoyup acı hissettiren süreç. | Azabın bizzat kendisidir; سوط ise o azabın dökülen payı veya vurucu vasıtasıdır. |
| [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) | Zıt | Arınmak, ayrışmak, saf olmak | Katışıklardan bütünüyle kurtularak tek ve duru hale gelmek. | سوط kökünün temelindeki harmanlanma, karışma ve nüfuz etmenin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوط | Karıştırma, kırbaç, azap payı | Hem tencereyi altüst ederek karıştırma eylemini hem de örülmüş kırbacı ve nasibi kapsar. | Kesin |
| Latince | *flagellum*, *verber*, *miscere* | Kırbaç, kamçı darbesi; karıştırmak | *Flagellum* örülmüş kamçıyı ve cezayı karşılar; eylemsel karıştırma için *miscere* köküne ihtiyaç duyar. | Güçlü |
| İngilizce | *whip*, *scourge*, *blend/intermix* | Kırbaç, bela/azap aracı; harmanlamak | *Scourge* kelimesi hem kamçı hem de toplumsal felaket anlamını çok iyi yakalar; fiziksel karıştırmayı vermez. | Güçlü |
| Almanca | *Geißel*, *Peitsche*, *Mischung* | Kırbaç, musibet; karışım | *Geißel* mecazen felaket ve ilahi ceza anlamında kökün Kur'ani boyutuna yaklaşır. | Güçlü |
| Fransızca | *fouet*, *fléau* | Kamçı, musibet, yıkıcı bela | *Fléau* bir halkın başına gelen ortak ve ağır yıkımı karşılarken mekanik kamçı anlamından uzaklaşır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سوط (İsim: Azap kırbacı / katışık azap payı) | Farklı bela unsurlarının birbirine yedirilmesiyle oluşturulan, bedene ve topluma iliklerine kadar nüfuz eden kuşatıcı ceza hissesi | İsyan ve azgınlıkta haddi aşan geçmiş kavimlerin (Âd, Semûd, Firavun) üzerine toptan indirilen ilahi helak bağlamı; Fecr [89:13](https://lisan.digital/tr/ayet/89:13.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi adaletin tecellisi ve helak kavranışı | Âd, Semûd ve Firavun kavimlerine inen azabın "sallamak/dökmek" (*sabba*) fiiliyle birleşerek bir pay (*nasîb*) mı yoksa doğrudan sürekli bir mahiyet mi arz ettiği tartışılmıştır. | Azabın tek tip değil, iliklere işleyen ve farklı helak türlerini bünyesinde toplayan bir terkip olduğu tespiti. |
| Fıkıh | Had cezalarının infaz araçları | Hadd cezalarında (örneğin zina veya kazif) kullanılacak kamçının niteliği: Ne öldürecek kadar sert ve düğümlü ne de hissettirmeyecek kadar yumuşak olmalıdır (orta nitelikli *sevt*). | Bedenin dokusuna zarar vermeksizin caydırıcılığı sağlayan örülmüş terbiye ve ceza vasıtası. |
| Tefsir | İstiare ve mecaz-ı mürsel tahlilleri | Ayette geçen ifadenin dünyevi kırbaçlama cezasına bir teşbih mi yoksa birbirine harmanlanmış katıksız bir ceza tenceresi mi olduğu analizi. | Dilbilimciler (Ferrâ, Zeccâc) kelimenin kökündeki «karıştırma» (*halt*) manasından hareketle bunun bir azap payı ve karışımı olduğunu vurgular. |
| Hadis | İmtihan, fitne ve fitne uyarıları | Hz. Ali'nin «Tencerenin karıştırıldığı gibi karıştırılacaksınız» (لتُساطُنَّ سَوْطَ القِدْر) rivayetinde fitnelerin insanları ayrıştırıp imtihan etmesi. | Toplumun ve safların altüst edilerek samimi olan ile olmayanın birbirine karıştırılıp sınanması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı mekanizması | İbret verici ve arındırıcı müeyyide | Sınırları aşan yapıların kökünü kazıma veya onları sarsarak kendilerine getirme | Azap rastgele bir darbe değil, insanın kendi ürettiği kötülüklerin bir potada eritilip üzerine boşaltılmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Farklı dinamiklerin bir potada etkileşimi | Homojenleştirici karıştırma süreci | Ayrık duran bileşenleri tek bir faz haline getirme | Deney ortamında tencerenin veya kimyasal karışımın homojen hale gelinceye dek çalkalanması prensibi. | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin caydırıcılık ve kontrol aygıtı | Kanuni müeyyide ve infaz gücü | Toplumsal taşkınlıkları ve anarşiyi bastırma | Hukukun ihlal edildiği noktada devreye giren ölçülü ve kanun dairesindeki zorlayıcı kamu gücü. | Güçlü |
| İktisadi | Pazarın dalgalanması ve varlıkların karışması | Tedavüldeki sermayenin sirkülasyonu ve harmanlanması | Farklı emtia ve fonların piyasa içinde birbirine geçişi | Malın belirli ellerde donmasını engelleyip pazar hareketliliğiyle dengelenmesi veya risklerin birbirine katılması. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Türbülanslı karışma (turbulent mixing) ve viskoz sürtünme darbesi | Bir akışkanın içindeki farklı katmanların harici bir kuvvetle birbirine bütünüyle nüfuz etmesi; kinetik enerjinin darbe halinde yüzeye ve iç dokuya aktarılması modeli. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif travma ve kurumsal çözülme | Bir toplumun üzerine inen ani ve çok boyutlu krizlerin (ekonomik, askeri, ahlaki), bireylerin psikolojik ve toplumsal dokusuna nüfuz ederek onları sarsması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi yalnızca fiziksel bir «kırbaç» ya da kullanıcının excel notunda geçtiği biçimiyle kaba bir «tokmak» aletine indirgemek; kelimenin etimolojik özü olan «karıştırma, nüfuz etme ve pay alma» boyutunu ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, sadece basit bir dövme aletini değil; ilahi adaletin farklı azap bileşenlerini birleştirerek azgınlaşmış toplumlara (Fecr [89:13](https://lisan.digital/tr/ayet/89:13.md)) boca ettiği «derinlemesine işletilmiş azap hissesini» ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayette geçen «azap kamçısı» tabirini sıradan bir bedensel işkence aleti sanarak, kavimlerin helakindeki ontolojik, jeolojik ve sosyolojik çok katmanlı yıkım sürecini basitleştirmek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ilahi cezalandırmayı tasvir ederken seçtiği kelimelerin rastgele olmadığını, سوط kökünün hem bir araya örülmüşlüğü (kırbaç) hem de içine işleyen azap payını aynı anda sunan çok katmanlı bir semantik mimariye sahip olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tarihsel helak anlatımlarında, kibir ve istibdatla yeryüzünde fesat çıkaran geçmiş despot güçlerin (Âd, Semûd, Firavun) sonunu bildiren ayet grubunda (Fecr Suresi) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın muhatabın dış yüzeyinde kalan yüzeysel bir temas değil; kişinin/toplumun tüm dokusuna, etine ve kanına nüfuz eden harmanlanmış bir ceza olduğunu idrak ettirerek cezanın hafifliği vehmini ortadan kaldırır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Tenceredeki yemeği tahta kepçeyle altüst ederek homojenleştirmek; deri şeritleri birbirine örerek bedene sarılan ve deriye nüfuz eden bir kamçı/kırbaç haline getirmek.
- Soyut anlam: Farklı ceza, keder veya etki unsurlarının birbiri içinde eriyerek muhatabın varlığına bütünüyle sirayet etmesi; kaçınılmaz ilahi ceza payı.
- Sistematik karşılık: Azgınlık ve fesat üreten sistemlerin, kendi ürettikleri günahların ilahi adalet potasında birleşerek üzerlerine kesintisiz bir yıkım paketi olarak dökülmesi.
- LaTeX modeli: $$\vec{F} = \int_{\Omega} (\rho \cdot \vec{v}) \, d\Omega \implies \Delta U = \sum_{i=1}^{n} c_i \cdot \psi_i$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega$ hacmi içinde yoğunluk ($\rho$) ve hız alanının ($\vec{v}$) entegre edilmesiyle oluşan $\vec{F}$ vektörü, tenceredeki veya ortamdaki bileşenlerin kuvvetle harmanlanarak birbirine geçmesini temsil eder. Sağ taraftaki $\Delta U$ ifadesi, farklı karakterdeki azap ve tesir bileşenlerinin ($c_i \cdot \psi_i$) toplamından oluşan, hedefin bütün dokularına nüfuz eden nihai bileşik etkiyi (azap payını) simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Fecr 89:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/ayet/89:13.md) — سَوْطَ

فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ

Meal (IK): Bu sebeple Rabbın onları, azab kırbacından geçirdi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Tokmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والطاء و و ا ي ء معهما
س ط و، س و ط، ط و س، و س ط، ط س ي، ط ي س، ط س أ مستعملات
سطو:
السَّطو: البَسْط على النّاس بقَهرِهم من فوق، يقال: سَطَوْتُ عليه وبه، قال الله عزّ وجلّ: "يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا".
والسُّطو: شدّة البطش، وإنما سُمِّي الفَرَسُ ساطياً، لأنّه يَسْطُو على سائر الخَيْل، فيقومُ على رِجليه، ويَسْطُو بيديه.
والفَحْلُ يَسْطُو على طَروقته.
والسَّطْو: أن يَسْطُوَ الرّاعي فيُدْخِلَ يَدَهُ في رحِمِ النّاقِةِ، فيُخرِج ولدها مُقَطَّعاً، وربّما نشب الولدُ في بطنها، فيستخرج، ويفعل بالمرأة إذا خيِفَ عليها.
وسَطْوُ الخَيل إذا جرت، ألاّ تُبْقِىَ شيئاً، لا تُبالِ كَيْفَ وَقَعَتْ حوافرُها.
وربّما سطا الرّاعي على الرَّمَكَة إذا نزا عليها فَحْلٌ لئيمٌ، فيمسّ رَحِمَها بيده فيستخرج الوَثْر، وهو ماءُ الفَحْل، كي لا تحمل، قال رؤبة:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
ويُقالُ: اتّقِ سَطْوتَهُ، أيْ أخذَته.
سوط:
السَّوْط: معروف. والسَّوْط: خَلْطُتك الشّيءَ بالشّيء، قال: مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي.
والمِسْوَطُ: الذي يُساطُ به، والسَّوّاطُ وسَوّط أَمرَه تَسْويطاً، أي خلّط فيه، قال:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
والسُّوَيْطاء: مَرَقَةٌ كثيرةُ التَمْرِ والماء.
وسط:
الوَسْط، مُخَفَّفاً يكونُ مَوْضِعاً للشّيء، تقول: زيدٌ وَسْطَ الدّار، فإذا نصبت السّين صار اسماً لما بين طَرَفي كلِّ شيء.
ووَسَطَ فلانٌ جماعةً من النّاسِ، وهو يَسِطُهُمْ، إذا صار في وَسطهم.
وسُمِّي واسطُ الرَّحل واسِطاً، لأنّه وَسَطٌ بين الآخرةِ والقادمةِ، وجَمْعُه: أواسط وواسطة القِلادة: جَوْهَرةٌ تكون في وَسَط الكِرْسِ المَنْظُوم.
وفلانٌ وَسِيطُ الحَسَب في قَوْمه، وقد وَسُطَ وَساطة وسِطَةً ووسّطة توسيطا.
قال:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
وفلانٌ وسيطُ الدّارِ، وامرأةٌ وسيطةٌ والواسط: النّبات، هُذَليّة. وواسط: كورة. والوَسَطُ من النّاس وكلّ شيءٍ: أَعْدَلَه، وأفضله، ليس بالغالي ولا المُقَصِّر.
طوس:
الطّاوُوس: طائرٌ حَسَنٌ، ويُقال للشَّيْء الحَسَن: إنّه لمُطَوَّسٌ، قال رؤبة.
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ
طسي:
طسأ:
طَسِيَتْ نَفْسُه فهي طاسية، أي تغيّرت من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرّها، وقد يهمز.
والاسم: الطُّسْأَةُ وهذا الشَّيء أطسَأني.
طيس:
الطَّيْسُ: العَدَد الكثير، قال رؤبة.
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

##### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**س ط و**، **س و ط**، **ط و س**، **و س ط**، **ط س ي**، **ط ي س**، **ط س أ** kullanımdadırlar.

**سطو**:
**السَّطو**: insanlara, onların üstünden zorla kahrederek yayılmadır; denilir: **سَطَوْتُ** ona ve onunla. Aziz ve celil Allah dedi: “**يكادون يسطون بالذّين يَتْلُون عليهم آياتِنا**”.
**السُّطو**: yakalamanın şiddetidir. Ancak at **ساطياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer bütün atların üzerine **يَسْطُو** eder; böylece iki ayağı üzerinde durur ve iki eliyle **يَسْطُو** eder.
Ve aygır, kendi **طَروقته**’si üzerine **يَسْطُو** eder.
Ve **السَّطْو**: çobanın **يَسْطُوَ** etmesi; böylece elini dişi devenin rahmine sokması, sonra yavrusunu parçalanmış olarak çıkarmasıdır. Bazen yavru onun karnında takılır; böylece çıkarılır. Ve kendisinden korkulursa kadınla da yapılır.
Ve atların **سَطْوُ**’su, koştukları zaman, hiçbir şeyi bırakmamalarıdır; nalları nasıl düştüyse aldırmaz.
Ve bazen çoban, üzerine aşağılık bir aygır sıçradığı zaman kısrağa **سطا** eder; böylece rahmine eliyle dokunur, sonra **الوَثْر**’i çıkarır; o, aygırın suyudur; ki gebe kalmasın. Rü’be dedi:
إنْ كُنْتَ من أمرِكَ في مَسماسِ
فاسطُ على أُمِّك سَطْوَ الماسِ
Ve denilir: **اتّقِ سَطْوتَهُ**; yani onu yakaladı.

**سوط**:
**السَّوْط**: bilinen (şey). Ve **السَّوْط**: senin bir şeyi bir şeyle karıştırmandır. Dedi: **مَسُوطٌ لَحْمُها بدمي ولَحْمي**.
Ve **المِسْوَطُ**: onunla **يُساطُ** edilendir. Ve **السَّوّاطُ**; ve **سَوّط** işini **تَسْويطاً**; yani onda karıştırdı. Dedi:
فَسُطْها ذميم الرأي غَيْرَ مُوَفَّقٍ		فلست على تَسويطها بمُعـانِ
Ve **السُّوَيْطاء**: hurması ve suyu çok olan bir çorbadır.

**وسط**:
**الوَسْط**, hafifletilmiş olarak, şey için bir yer olur; dersin: Zeyd evin **وَسْطَ**’ındadır. Sin’i nasb edince, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
Ve falan, insanlardan bir topluluğun arasına **وَسَطَ** etti; o, onların arasına girdiği zaman, onları **يَسِطُهُمْ** eder.
Ve eyerin **واسط**’ı **واسِطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, arka ile ön arasında bir **وَسَطٌ**tur. Onun çoğulu: **أواسط**. Ve gerdanlığın **واسطة**’sı: dizilmiş **الكِرْس**’in **وَسَط**’ında bulunan bir cevherdir.
Ve falan, kavminde soyca **وَسِيطُ**tur. Ve **وَسُطَ** bir **وَساطة** ve **سِطَةً** ve **وسّطة** bir **توسيطا**.
Dedi:
وَسَّطت من حنظلةَ الأُصْطُمّا
Ve falan evin **وسيطُ**’idir; ve bir kadın **وسيطةٌ**’dır. Ve **الواسط**: bitkidir; Hüzeyliyye (lehçesi). Ve **واسط**: bir kûredir (bölgedir). Ve insanlardan ve her şeyden **الوَسَطُ**: onun en adili ve en faziletlisidir; ne aşırı pahalıdır ne de eksik bırakan.

**طوس**:
**الطّاوُوس**: güzel bir kuştur. Ve güzel şeye denilir: o, elbette **لمُطَوَّسٌ**tur. Rü’be dedi:
أَزْمان ذات الغَبْغَبِ المُطَوَّسِ

**طسي**:

**طسأ**:
**طَسِيَتْ** nefsi; böylece o **طاسية**’dir; yani yağlıyı yemekten değişti; böylece onu tiksinir görürsün. Hemzelenebilir.
İsim: **الطُّسْأَةُ**. Ve bu şey beni **أطسَأني** etti.

**طيس**:
**الطَّيْسُ**: çok sayı(dır). Rü’be dedi:
عَدَدْتُ قومي كعَديد الطَّيْسِ
إذْ ذهب القَوْمُ الكِرامُ ليسي

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَوْطُ: الذي يُضرَب به، والجمع أسواطٌ وسِياطٌ. وسُطْتُهُ أَسوطَهُ، إذا ضربتَه بالسَوْطِ. وقوله تعالى: "فصَبَّ عليهم رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ"، أي نصيبَ عذابٍ، ويقال: شِدَّتَهُ، لأنَّ العذاب قد يكون بالسَوْطِ. والسَوْطُ أيضاً: خَلْطُ الشيء بعضِه ببعض. ومنه سُمِّيَ المِسواطُ. وسَوَّطَهُ، أي خلطَه وأكثر ذلك. يقال: سَوَّطَ فلانٌ أُمُورَهُ. قال الشاعر:
فَسُطْها ذميمَ الرأيِ غير مُوَفَّقٍفلستَ على تَسْويطها بمُعـانِ
ويقال أموالهم سَويطَةٌ بينهم، أي مختلطة.

##### Türkçe

**السَوْطُ**: onunla vurulan şey; çoğulu **أسواطٌ** ve **سِياطٌ**dur. **وسُطْتُهُ أَسوطَهُ**: **السَوْطِ** ile ona vurduğun zaman (denir). Yüce Allah’ın sözü: “فصَبَّ عليهم رَبُّكَ **سَوْطَ** عَذابٍ”; yani azaptan bir pay; ve denir ki: onun şiddeti; çünkü azap **السَوْطِ** ile de olabilir. Ve **السَوْطُ** ayrıca: şeyin bir kısmını bir kısmıyla karıştırmaktır. Ondan dolayı **المِسواطُ** adlandırıldı. Ve **سَوَّطَهُ**: yani onu karıştırdı; bunun çoğu (kullanımı) böyledir. Denir ki: falan, işlerini **سَوَّطَ**. Şair dedi ki:
فَسُطْها ذميمَ الرأيِ غير مُوَفَّقٍفلستَ على تَسْويطها بمُعـانِ
Ve denir ki: malları aralarında **سَويطَةٌ**dur; yani karışık.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ط ( و ا ي ء )
سطا ، سوط ، طوس ، طسأ ، وسط ، وطس ، طيس : ( مستعملة ) .
سوط : يقال : ساطَ دابّتَه : إذا ضرَبَه بالسَّوط يَسُوطُه .
وقال الشاعر يصف فرساً :
فصوَّبْتُه كأنّه صَوْبُ غَيْبَةٍ
على الأَمْعَزِ الضّاحي إذا سيطَ أَحْضَرَا
قاله الشماخ يصف فرسه . وصوَّبْتُه : أي حملتُه على الحُضْر في صَبَبٍ من الأرض . والصَّوْب : المَطَر .
والغبية الدفعة منه .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( الْفَسَادَ فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ ) ( الفجر : 13 ) ، هذه كلمةٌ تقولُها العرب لكلّ نوع من العذاب تُدخِل فيه السَّوْطَ ، جَرَى به الكلامُ والمَثَل ، ونرَى أن السَّوط من عَذابهم الذي يعذّبون به ؛ فَجَرى لكلّ عَذاب إذا كان فيه عندَهم غايةُ العذاب .
وقال اللّيث وغيرُه : السَّوْطُ : خَلْطُ الشيء بعضُه ببعض . والمِسْوَط الّذي يُسَاطُ به ، وإذا خَلَّطَ إنسانٌ في أمره قيل : سَوَّطَ أَمْرَه تَسْويطاً ؛ وأَنشَد :
فُسْطها ذَمِيمَ الرّأي غيرَ موفَّقٍ
فلستَ عَلَى تسويطِها بِمُعَانِ
وقال غيرُه : سُمِّيَ السَّوْطُ سَوْطاً لأنّه إذا سِيطَ به إنسانٌ أو دابَّةٌ خُلِطَ الدَّمُ باللّحم . وسَاطَه ، أي : خَلَطه .
الحرَّاني عن ابن السكّيت : يقال : أموالُهم سَوِيطةٌ بينَهم ، أي : مختلِطَة .
وقال الليث : السُّوَيْطاءُ : مَرَقةٌ كثير ماؤُها وتمْرُها .
سطا : قال ابن شُمَيل : الأيدِي السَّواطِي ، التي تَتناوَلُ الشيء . وأنشَد :
تَلَذُّ بِأَخْذِها الأيْدِي السَّواطِي
وقال الفرّاء في قوله تعالى : ( يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ ءَايَاتُنَا (
 ( الحج : 72 ) ، يعني مُشْرِكي أهل مكّة ، كانوا إذا سَمِعوا الرجلَ من المسلمين يتلو القرآنَ كادُوا يَبْطشون به ، ونحو ذلك قال أبو زيد .
وقال ابن شُمَيل : فلانٌ يَسْطو عَلَى فلان ، أي : يَتَطاول عليه . وأميرٌ ذو سَطْوَة : ذو شَتْم وظُلْم وضَرْب .
أبو عبيد عن الأصمعي : السَّاطي من الخَيل : البَعيد الشَّحْوَةِ وهي الخَطْوة ، وقد سَطَا يَسْطو سَطْواً ، وقال رؤبة :
غَمْرَ اليَدَيْنِ بِالجِراءِ سَاطِي
وقال اللّيث : السَّطْوُ : شِدَّة البَطْش ، وإنما سُمّي الفرسُ ساطياً لأنّه يسطو عَلَى سائر الخيل ، ويقومُ عَلَى رِجْليه ويَسْطو بيديه . قال : والفَحْلُ يَسْطو عَلَى طَروقَتِه .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : السَّطْوُ : أن يُدخِل الرجلُ اليَدَ في الرَّحِم فيَسْتَخْرِجَ الوَلَد . والمَسْطُ : أن يُدخِل اليدَ في الرّحم فيستخرِجَ الوَثْرَ ، وهو ماءُ الفَحْل ، وقال رؤبة :
إنْ كنتَ من أَمْرِكَ في مَسْماسِ
فاسْط عَلَى أُمِّكَ سَطْوَ الماسِي
قال اللّيث وقد يُسْطَى عَلَى المرأة إذا نَشَبَ ولدُها في بطنِهَا ميِّتاً فيُسْتخرَج منها .
ورُوِي عن بعض الفُقَهاء أنّه قال : لا بأسَ بأَن يَسْطُوَ الرجلُ على المرأة إذا خِيفَ عليها ، ولم تُوجَد امرأةٌ تتولّى ذلك . ويقال : اتّقِ سَطْوَتَه ، أي : أَخْذَتَه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : ساطَى فلانٌ فلاناً : إذا شَدَّدَ عليه . وساطاه : إذا رَفَقَ به .
وقال أبو سعيد : سَطَأَ الرجلُ المرأة وشَطَأَها : إذا وَطِئَها ، رواه أبو تراب عنه .
ابن الأعرابي : سَطَا عَلَى الحامل وساطَ ، مَقْلُوبٌ : إذا أَخْرَجَ وَلَدَها .
طوس : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الطَّوْسُ : القَمَر ، والطُّوْس : دَواءُ الْمَشِيِّ .
وقال اللّيث : يقال للشَّيءِ الحَسَن : إنّهُ لَمُطَوَّس ، وقال رؤبة :
أَزْمانَ ذاتِ الغَبْغَب المُطَوَّسِ
قال : والطّاوُوس : طائرٌ حَسَن ، ووَجْهٌ مُطَوَّسٌ حَسَن ، وقال أبو صَخْر الهُذَلِيّ :
إذْ تَسْتَبِي قَلْبِي بذِي عُذَرٍ
ضَافٍ يَمُجُّ المِسْكَ كالْكَرْمِ
ومُطَوَّسٍ سَهْلٍ مدامعه
لا شاحبٍ عارٍ ولا جَهْمِ
وقال المؤرِّج : الطَّاؤُوسُ في كلام أهلِ الشام : الجميلُ من الرّجال ، وأنشَد :
فلو كنتَ طاؤُوساً لكنتَ مُمَلَّكاً
رُعَيْنُ ولكنْ أنتَ لأْمٌ هَبَنْقَعُ
قال : والَّلأْم : اللئيم . ورُعَين اسم رجُل .
قال : والطاءُوس : الأرضُ المخضرَّة التي عليها كلُّ ضَرْب من الوَرْد أيامَ الربيع .
وقال أبو عمرو : طاسَ يَطوسُ طَوْساً : إذا حَسُن وَجْهُه ونَضَر بعد عِلّة ، وهو مأخوذ
من الطَّوْس وهو القَمَر . وطاس الشيءُ يَطِيس طَيْساً : إذا كَثُر .
أبو تراب عن الأشجعي : يقال : ما أَدْرِي أينَ طَمَسَ وأين طَوَّس ، أي : أين ذَهَب .
وسط : قال الله جل وعز : ( وَكَذَالِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا ) ( البقرة : 143 ) .
قال أبو إسحاق في قوله : ( أُمَّةً وَسَطًا ( قولان ، قال بعضهم : وَسَطاً عَدْلاً . وقال بعضهم : خياراً ، واللفظان مختلفان والمعنى واحد ، لأن العَدْل خيْر ، والخيْر عدل .
وقيل في صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان من أوْسَط قومه ، أي : من خِيارهم . والعرَب تَصِف الفاضلَ النَّسَبِ بأنه من أَوْسط قومه ، وهذا يَعرِف حقيقتَه أهلُ اللغة ، لأن العرَب تَستعمل التَّمثيل كثيراً ، فتُمثِّل القبيلةَ بالوادي ، والقاع ، وما أشبهَه ، فخيْرُ الوادي وَسَطُه ، فيقال : هذا من وَسط قومِه ، ومن وَسط الوادي ، وسرَر الوادي ، وسَرارَتِه ، وسِرّه ، ومعناه كلُّه من خيرِ مكان فيه ، فكذلك النبي ( صلى الله عليه وسلم ) من خير مكانٍ في نَسَب العرب ، وكذلك جُعِلتْ أُمّتُه أمّةً وَسَطاً ، أي : خِياراً .
وقال أحمد بن يحيى : الفَرْق بين الوَسْط والوَسَط : أن ما كان يَبِينُ جُزء من جزء فهو وَسْط ، مِثل الحَلْقة من الناس ، والسُّبْحة والعِقْد .
قال : وما كان مُصْمَتاً لا يَبين جزءٌ من جزء فهو وَسَط ، مثل وَسَط الدار والراحةِ والبُقعة وقد جاء في ( وَسط ) التسكين .
وقال الليث : الوَسْط مخفّفاً يكون موضعاً للشيء ، كقولك : زيدٌ وَسْط الدار . وإذا نصبتَ السينَ صار اسماً لما بين طَرَفَيْ كلِّ شيء .
وقال المبرِّد : تقول : وَسَط رأسِك دُهْنٌ يا فَتَى ، لأنك أخبرتَ أنه استقرّ في ذلك الموضع فأَسْكنْت السين ونصبْت لأنه ظرف . وتقول : وَسَط رأْسِك صُلْب لأنه اسمٌ غيرُ ظَرْف .
وتقول : ضربتُ وَسَطه لأنه المفعول به بعينه ، وتقول : حَفَرْت وسَط الدار بئراً : إذا جعلتَ الوَسَط كلَّه بئراً ، كقولك : خرّبت وَسَطُ الدار ، وكلُّ ما كان معه حرْفُ خَفْض فقد خرج عن معنى الظرف وصار اسماً ، كقولك : سِرْتُ من وَسَط الدار ، لأن الضمير ل ( من ) وتقول : قمتُ في وَسَط الدار ، كما تقول في حاجةِ زَيد ، فتحرِّك السين من وسَط ، لأنه ههنا ليس بظرف .
سَلَمة عن الفرّاء : أوسَطْتُ القومَ ووَسَطْتهم ، وتوسْطتهم بمعنى واحد إذا دخلت وَسطَهم .
قال الله تعالى : ( ( نَقْعاً فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعاً ) ( العاديات : 5 ) .
وقال الليث : يقال : وَسَط فلانٌ جماعةً من الناس وهو يَسِطهم : إذا صار وَسْطَهم . قال : وإنما سُمِّي واسطُ الرَّحْل
واسطاً لأنه وَسَطٌ بين الآخرَة والقادِمة ، وكذلك واسطة القِلادة ، وهي الجوهرة التي تكون في وَسَط الكِرْس المنظوم .
قلتُ : أخطأ الليث في تفسير واسِطِ الرَّحْل ولم يُثْبته ، وإنما يَعرف هذا مَن شاهد العرَب ومارس شَدَّ الرِّحال على الرَّواحل ، فأما من يفسِّر كلامَ العرَب على قِياساتِ خواطرِ الوهْم فإن خطأَه يكثُر .
قلتُ : وللرَّحْل شَرْخان : وهما طَرَفاه مِثل قَرَبوس السَّرْج ، فالطَّرَف الذي يلي ذَنَب البعيرِ آخرَةُ الرَّحْل ومُؤخرته ، والطرفُ الذي يلي رأس البعيرِ واسِطُ الرَّحْل بلا هاء ، ولم يُسمَّ واسطاً لأنه وَسَطٌ بين الآخرة والقادمة كما قال الليث ، ولا قادمةَ للرَّحْل بَتَّةً ، إنما القادمة الواحدةُ من قَوادِم الريش ، ويَضرَع الناقة قادِمان وآخِران بغير هاء ، وكلامُ العرَب يُدَوَّن في الصُّحف من حيث يصحّ ، إما أن يؤخذ عن إمامٍ ثقةٍ عرَفَ كلام العرب وشاهَدهم ، أو يُتلقَّى عن مُؤَدَ ثقة يَروِي عن الثِّقات المقبولين ، فأما عباراتُ من لا معرفة له ولا مُشاهَدة فإنه يفسِد الكلامَ ويُزيله عن صيغته .
وقال ابن شميل في باب الرِّحال : وفي الرَّحْل واسطه وآخرته ومَوْرِكُه ، فواسطُه مقدَّمُه الطويل الذي يلِي صدرَ الراكب ، وأما آخرَته فمؤْخِرتُه وهي خشبتُه العريضة الطويلة الّتي تُحاذِي برأسِ الراكب .
قال : والآخِرة والوَاسطُ : الشَّرْخان ، يقال : رَكِب بين شَرْخَيْ رَحْلِه .
قلتُ : فهذا الّذي وصَفَه النَّضْر صحيحٌ كلُّه لا شك فيه ، وأما واسِطةُ القِلادة : فهي الجوهرة الفاخرة الّتي تُجعَل في وَسَطها .
وقال اللّيث : فلانٌ وَسِيطُ الدّار والحَسَب في قومِه ، وقد وَسُط وَساطَةً وسِطَة ووسَّطه توسيطاً .
وأَنشدَ :
وسّطْتُ من حَنْظلةَ الأُصْطُمّا
طيس : قال اللّيث : الطَّيْس : العَدَد الكثير .
وقال رؤبة :
عَدَدْتُ قومِي كعَدِيد الطَّيْسِ
إذْ ذَهَبَ القومُ الكِرامُ لَيْسيِ
أراد : بقوله ليسي ، أي : غَيْرِي . قال : واختلفوا في تفسير الطَّيْس ، فقال بعضهم : كلُّ من على ظهرِ الأرضِ من الأنام فهوَ من الطَّيْس . وقال بعضٌ : بل كلُّ خَلْق كثير النَّسْل ، نحو : النَّمل والذُّباب والهَوام .
وقال أبو عَمْرو : طاسَ يَطيسُ طَيْساً : إذا كَثُر . وحِنْطة طَيْسٌ كثيرة .
طسأ : أبو عُبيد عن الأصمعيّ : إذا غَلَب الدَّسَم على قَلْب الآكل فاتَّخَم قيل : طَسِىءَ يَطْسَأ طَسْاً وطَنِخَ يطنخ طَنْخاً .
وقال اللّيث : يقال : طَسِئتْ نفسُه فهي طاسئةٌ : إذا تغيّرتْ من أَكْل الدَّسَم فرأيته متكرِّهاً لذلك ، يُهمَز ولا يُهمَزُ .
وقال أبو زيد : طَسِئْتُ طسْئاً : إذا اتخَمْتَ عن دَسَم .
وطس : أبو عبيد : الوَطيسُ : شيءٌ مِثْل التَّنُّور يُختَبز فيه ؛ يُشبَّه حَرُّ الحَرْب به .
وقال الأصمعيّ : الوَطِيس : حجارةٌ مدَوَّرة ، فإذا حَمِيتْ لم يمكن أحداً الوطْءُ عليها ، يُضرَب مَثلاً للأمْر إذا اشتَدّ ، فيقَال : حَمِي الوَطِيس .
وقال اليماميّ : يقال : طِسِ الشيءَ ، أي : أَحْمِ الحجارةَ وضَعْها عليه .
وقال أبو سعيد : الوَطِيس : الضِّراب في الحرب ، ومنه قولُ عليّ عليه السلام : الآن حَمِيَ الوَطيس : أي : حَمِيَ الضِّراب وجَدّتِ الحَرْب ، قال : وقولُ النّاس : الوَطيس : التّنّورُ ، باطل .
وأخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي في قولهم : ( حمي الوطيس ) هو الوطء الذي يطس الناس ، أي : يدقهم ويقتلهم . وأصل الوطس : الوطء من الخيل والإبل .
ويروى أن النبي صلى اللَّهُ عليه وآله وسلم رفعت له يوم مُؤتة فرأى معترك القوم فقال : ( حمي الوطيس ) .
وقال أبو عُبيد : وطَسْتُ الشيءَ ووهَصْتهُ ووَقَصْتهُ : إذا كسرتَه .
وأنشد :
تَطِسُ الأَكامُ بذات خُفَ مِيثَمِ
وقال زيد بن كُثْوَة : الوَطِيس يحتفر في الأرض ويصَغَّر رأسُه ، ويُخرَق فيه خَرْقٌ للدخَّان ، ثم يُوقَد فيه حتى يَحمَى ، ثم يوضَع فيه اللَّحم ويُسَدّ ، ثم يُؤتَى من الغَدِ واللَّحمُ غابٌّ لم يَحترِق .
وروى ابن هانىء عن الأخفش نحوه .

##### Türkçe

س ط ( **و ا ي ء** )
**سطا** ، **سوط** ، **طوس** ، **طسأ** ، **وسط** ، **وطس** ، **طيس** : (kullanılanlar).

**سوط** : denilir: **ساطَ دابّتَه** : eğer onu **السَّوط** ile dövdüyse; onu döver: **يَسُوطُه**.
Şair, bir atı vasfederek dedi:
فصوَّبْتُه كأنّه صَوْبُ غَيْبَةٍ
على الأَمْعَزِ الضّاحي إذا سيطَ أَحْضَرَا
Bunu, atını vasfederek eş-Şemmâh söylemiştir. Ve **صوَّبْتُه**: yani onu, yerin bir inişinde, hızlı yürüyüşe sevk ettim. Ve **الصَّوْب**: yağmurdur.
Ve **الغبية**: ondan bir defadır.
Ve el-Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) sözü hakkında dedi: ( **الْفَسَادَ فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ** ) (el-Fecr: 13), bu, Arapların, içine **السَّوْط**’u dâhil ettikleri her azap türü için söyledikleri bir kelimedir; söz ve mesel onunla yürümüştür; ve biz, **السَّوط**’un, onların kendisiyle azap ettikleri azaplarından olduğunu görüyoruz; böylece, onların yanında azabın nihayeti bulunduğu vakit, her azap için yürümüştür.
Ve el-Leys ve başkası dedi: **السَّوْطُ**: şeyin bir kısmını bir kısmıyla karıştırmaktır. Ve **المِسْوَط**: kendisiyle **يُسَاطُ** edilendir; ve eğer bir insan işinde karıştırırsa denilir: **سَوَّطَ أَمْرَه تَسْويطاً**; ve okudu:
فُسْطها ذَمِيمَ الرّأي غيرَ موفَّقٍ
فلستَ عَلَى تسويطِها بِمُعَانِ
Ve başkası dedi: **السَّوْط**’a **سَوْط** adı verildi; çünkü onunla bir insan yahut bir binek **سِيطَ** edilirse, kan etle karışır. Ve **سَاطَه**: yani onu karıştırdı.
El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: denilir: **أموالُهم سَوِيطةٌ بينَهم**; yani: aralarında karışıktır.
Ve el-Leys dedi: **السُّوَيْطاءُ**: suyu ve hurması çok olan bir çorbadır.

**سطا** : İbn Şümeyl dedi: **الأيدِي السَّواطِي**: şeyi alan (uzanan) ellerdir. Ve okudu:
تَلَذُّ بِأَخْذِها الأيْدِي السَّواطِي
Ve el-Ferrâ, Yüce’nin sözü hakkında dedi: ( **يَكَادُونَ يَسْطُونَ بِالَّذِينَ يَتْلُونَ عَلَيْهِمْ ءَايَاتُنَا** ) (el-Hacc: 72), yani Mekke halkının müşrikleri; Müslümanlardan bir adamın Kur’an okuduğunu işittiklerinde ona neredeyse saldırıyorlardı; buna benzerini Ebû Zeyd söyledi.
Ve İbn Şümeyl dedi: falan, falana **يَسْطو عَلَى**; yani: ona karşı uzanır (üstüne varır). Ve **أميرٌ ذو سَطْوَة**: sövme, zulüm ve dövme sahibi.
Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: atlardan **السَّاطي**: **الشَّحْوَة**’si uzak olan; o da adımdır. Ve **سَطَا يَسْطو سَطْواً**. Ve Ru’be dedi:
غَمْرَ اليَدَيْنِ بِالجِراءِ سَاطِي
Ve el-Leys dedi: **السَّطْوُ**: yakalamanın şiddetidir; at, **ساطياً** diye adlandırıldı; çünkü o, diğer atların üzerine saldırır; iki ayağı üzerinde durur ve iki eliyle saldırır. Dedi: ve aygır, dişisine saldırır: **يَسْطو عَلَى طَروقَتِه**.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **السَّطْوُ**: adamın eli rahme sokup çocuğu çıkarmasıdır. Ve **المَسْطُ**: eli rahme sokup **الوَثْر**’ü çıkarmasıdır; o, aygırın suyudur. Ve Ru’be dedi:
إنْ كنتَ من أَمْرِكَ في مَسْماسِ
فاسْط عَلَى أُمِّكَ سَطْوَ الماسِي
El-Leys dedi: ve kadına, çocuğu karnında ölü olarak takılıp kaldığında, ondan çıkarılmak üzere **يُسْطَى** edilir.
Ve bazı fakihlerden rivayet olundu ki dedi: eğer ondan korkulursa ve bunu üstlenecek bir kadın bulunmazsa, erkeğin kadına **يَسْطُوَ** etmesinde sakınca yoktur. Ve denilir: **اتّقِ سَطْوَتَه**; yani: onun yakalamasını.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: falan, falanla **ساطَى** etti: eğer ona şiddet gösterdiyse. Ve **ساطاه**: eğer ona yumuşak davrandıysa.
Ebû Sa‘îd dedi: adam, kadını **سَطَأَ** etti ve **شَطَأَها**: eğer onunla cinsel ilişkiye girdiyse; bunu Ebû Turâb ondan rivayet etti.
İbnü’l-A‘râbî: gebe üzerine **سَطَا** etti ve **ساطَ**; ters çevrilmiş (lafız): eğer onun çocuğunu çıkardıysa.

**طوس** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الطَّوْسُ**: aydır; ve **الطُّوْس**: yürüyüş ilacıdır.
Ve el-Leys dedi: güzel şeye denilir: o, elbette **لَمُطَوَّس**’tur. Ve Ru’be dedi:
أَزْمانَ ذاتِ الغَبْغَب المُطَوَّسِ
Dedi: ve **الطّاوُوس**: güzel bir kuştur; ve **وَجْهٌ مُطَوَّسٌ**: güzel (yüz). Ve Ebû Sahr el-Hüzelî dedi:
إذْ تَسْتَبِي قَلْبِي بذِي عُذَرٍ
ضَافٍ يَمُجُّ المِسْكَ كالْكَرْمِ
ومُطَوَّسٍ سَهْلٍ مدامعه
لا شاحبٍ عارٍ ولا جَهْمِ
Ve el-Muerric dedi: Şam ehlinin sözünde **الطَّاؤُوسُ**: erkeklerden güzel olandır. Ve okudu:
فلو كنتَ طاؤُوساً لكنتَ مُمَلَّكاً
رُعَيْنُ ولكنْ أنتَ لأْمٌ هَبَنْقَعُ
Dedi: ve **الَّلأْم**: alçak (kimse). Ve **رُعَين** bir adam adıdır.
Dedi: ve **الطاءُوس**: bahar günlerinde üzerinde her çeşit gül bulunan yeşermiş topraktır.
Ebû Amr dedi: **طاسَ يَطوسُ طَوْساً**: eğer yüzü güzelleşip bir hastalıktan sonra tazelenirse; bu, ay olan **الطَّوْس**’tan alınmıştır. Ve şey **طاس** eder: **يَطِيس طَيْساً**: eğer çoğalırsa.
Ebû Turâb, el-Eşca‘î’den: denilir: **ما أَدْرِي أينَ طَمَسَ وأين طَوَّس**; yani: nereye gitti.

**وسط** : Allah (azze ve celle) dedi: ( **وَكَذَالِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا** ) (el-Bakara: 143).
Ebû İshâk, şu sözü hakkında dedi: ( **أُمَّةً وَسَطًا** ) iki söz (görüş) vardır: bazısı dedi: **وَسَطاً** adildir. Bazısı dedi: hayırlıdır; iki lafız farklıdır, mana birdir; çünkü adil hayırdır, hayır adildir.
Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında denildi ki: kavminin **أوْسَط**’ından idi; yani: onların hayırlılarındandı. Ve Araplar, faziletli nesep sahibini, kavminin **أَوْسط**’undan diye vasfeder; bunun hakikatini dil ehli bilir; çünkü Araplar temsili çok kullanır; kabileyi vadiyle, düzlükle ve benzeriyle temsil eder; vadinin hayırlısı onun ortasıdır; böylece denilir: bu, kavminin **وَسط**’ındandır; ve vadinin **وَسط**’ındandır; ve vadinin göbeğindendir: **وسرَر الوادي**; ve onun göbeğinden: **وسَرارَتِه**; ve onun içinden: **وسِرّه**; bunun manası bütünüyle, onda bulunan yerin hayırlısındandır; işte Peygamber (sallallahu aleyhi ve sellem) de Arap nesebinde hayırlı bir yerdendir; ve ümmeti de ümmet **وَسَطاً** kılındı; yani: hayırlılar.
Ahmed b. Yahyâ dedi: **الوَسْط** ile **الوَسَط** arasındaki fark: bir parçanın bir parçadan ayrıldığı şey **وَسْط**’tur; insanlar halkası gibi, tesbih ve gerdanlık gibi.
Dedi: ve yekpare olup bir parçası bir parçadan ayrılmayan şey **وَسَط**’tur; evin ortası gibi, avuç içi ve yer parçası gibi; ve (**وَسط**)’ta sükûn (okunuş) gelmiştir.
Ve el-Leys dedi: **الوَسْط** hafifletilmiş olarak, şeyin yeri olur; senin: Zeyd evin **وَسْط**’ındadır, sözün gibi. Ve sîn’i nasb edersen, her şeyin iki ucu arasındaki şeye isim olur.
Ve el-Muberrid dedi: dersin: **وَسَط** başında yağ vardır ey delikanlı; çünkü onun o yerde yerleştiğini haber verdin; böylece sîn’i sakin kıldın ve nasb ettin; çünkü o zarf (yer zarfı)dır. Ve dersin: başının **وَسَط**’ı serttir; çünkü o, zarf olmayan bir isimdir.
Ve dersin: onun **وَسَطه**’nu vurdum; çünkü o, bizzat mef‘ûl bih’dir. Ve dersin: evin **وسَط**’ına bir kuyu kazdım: eğer bütün **الوَسَط**’ı kuyu yaptıysan; senin: evin **وَسَطُ**’u harap oldu, sözün gibi. Ve beraberinde cer harfi bulunan her şey, zarf manasından çıkmış ve isim olmuştur; senin: evin **وَسَط**’ından yürüdüm, sözün gibi; çünkü zamir **من**’a aittir. Ve dersin: evin **وَسَط**’ında kalktım; Zeyd’in ihtiyacında dediğin gibi; böylece **وسَط**’tan sîn’i harekelersin; çünkü burada o, zarf değildir.
Seleme, el-Ferrâ’dan: **أوسَطْتُ** kavme ve **وَسَطْتهم** ve **توسْطتهم** bir manadadır; eğer onların **وَسط**’ına girdiysen.
Allah Teâlâ dedi: ( **نَقْعاً فَوَسَطْنَ بِهِ جَمْعاً** ) (el-Âdiyât: 5).
Ve el-Leys dedi: denilir: falan, insanlardan bir topluluğu **وَسَط** etti; o, onları **يَسِطهم**: eğer onların **وَسْط**’u olduysa. Dedi: ve **واسطُ الرَّحْل** ancak **واسطاً** diye adlandırıldı; çünkü o, **الآخرَة** ile **القادِمة** arasında bir **وَسَط**’tır; ve gerdanlığın **واسطة**’sı da böyledir; o, dizilmiş **الكِرْس**’un **وَسَط**’ında bulunan cevherdir.
Dedim: el-Leys, **واسِطِ الرَّحْل**’i tefsirde hata etti ve onu sabitlemedi; bunu ancak Arapları görmüş ve binekler üzerine eyer bağlamayı uygulamış kimse bilir; ama Arapların sözünü vehim hatıralarının kıyasları üzerine tefsir edenin hatası çok olur.
Dedim: **الرَّحْل**’in iki **شَرْخان**’ı vardır; ikisi de onun iki ucudur; eyerin **قَرَبوس**’u gibi. Devenin kuyruğuna bitişik olan uç, **آخرَةُ الرَّحْل** ve onun arka kısmıdır: **ومُؤخرته**. Devenin başına bitişik olan uç ise, **واسِطُ الرَّحْل**’dir, **هاء**sız; el-Leys’in dediği gibi, **الآخرة** ile **القادمة** arasında bir **وَسَط** olduğu için **واسطاً** diye adlandırılmadı; ve **قادمة** diye bir şey, **الرَّحْل** için asla yoktur; **القادمة** ancak tüylerin önlerinden bir tanedir. Ve deveye, **قادِمان** ve **آخِران** denilir, **هاء**sız. Ve Arapların sözü, sahifelerde, sahih olduğu yerden kaydedilir: ya Arapların sözünü bilen ve onları görmüş güvenilir bir imamdan alınır; yahut güvenilir bir edâ sahibinden alınır; o da kabul edilmiş güvenilirlerden rivayet eder. Ama bilgisi ve görmesi olmayanın ibareleri, sözü bozar ve onu kalıbından uzaklaştırır.
Ve İbn Şümeyl, eyerler babında dedi: ve **الرَّحْل**’de onun **واسطه**’ı, **آخرته**’si ve **مَوْرِكُه** vardır. Onun **واسطُه**’ı, binicinin göğsüne bitişik olan uzun ön kısmıdır. Ama onun **آخرته**’si, arka kısmıdır; o, binicinin başına hizalanan geniş uzun tahtasıdır.
Dedi: ve **الآخِرة** ile **الوَاسط**: iki **الشَّرْخان**’dır; denilir: eyerinin iki **شَرْخ**’ı arasında bindi.
Dedim: en-Nadr’ın vasfettiği bu, bütünüyle doğrudur, onda şüphe yoktur. Ama gerdanlığın **واسِطة**’sı: o, onun **وَسَط**’ına konulan değerli cevherdir.
Ve el-Leys dedi: falan, evin ve kavmi içinde soyun **وَسِيطُ**’udur; ve **وَسُط** etti: **وَساطَةً** ve **سِطَة**; ve onu **وسَّطه توسيطاً**.
Ve okudu:
وسّطْتُ من حَنْظلةَ الأُصْطُمّا

**طيس** : el-Leys dedi: **الطَّيْس**: çok sayı.
Ve Ru’be dedi:
عَدَدْتُ قومِي كعَدِيد الطَّيْسِ
إذْ ذَهَبَ القومُ الكِرامُ لَيْسيِ
Murad etti: **ليسي** sözüyle; yani: benden başkası. Dedi: **الطَّيْس**’in tefsirinde ihtilaf ettiler; bazısı dedi: yeryüzünün sırtında olan bütün canlılar **الطَّيْس**’tendir. Bazısı dedi: bilakis, nesli çok olan her yaratık; karınca, sinek ve haşerat gibi.
Ebû Amr dedi: **طاسَ يَطيسُ طَيْساً**: eğer çoğalırsa. Ve **حِنْطة طَيْسٌ**: çok (buğday).

**طسأ** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: eğer yağ, yiyenin kalbine galip gelip de tıka basa olursa denilir: **طَسِىءَ يَطْسَأ طَسْاً** ve **طَنِخَ يطنخ طَنْخاً**.
Ve el-Leys dedi: denilir: **طَسِئتْ نفسُه فهي طاسئةٌ**: eğer yağlı yemeği yemekten değiştiyse; böylece onu bundan tiksinir görürsün; hemzelenir ve hemzelenmez.
Ebû Zeyd dedi: **طَسِئْتُ طسْئاً**: eğer yağdan dolayı tıka basa olduysan.

**وطس** : Ebû Ubeyd: **الوَطيسُ**: tandıra benzer bir şeydir; içinde ekmek pişirilir; savaşın harareti onunla benzetilir.
El-Asma‘î dedi: **الوَطِيس**: yuvarlatılmış taşlardır; ısındıklarında kimsenin onların üzerine basması mümkün olmaz; iş şiddetlendiğinde ona mesel vurulur; böylece denilir: **حَمِي الوَطِيس**.
El-Yemâmî dedi: denilir: **طِسِ الشيءَ**; yani: taşları ısıt ve onu onun üzerine koy.
Ebû Sa‘îd dedi: **الوَطِيس**: savaşta vuruşmadır; ondan, Ali (aleyhi’s-selâm)’ın sözü: **الآن حَمِيَ الوَطيس**; yani: vuruşma kızıştı ve savaş ciddileşti. Dedi: insanların sözü: **الوَطيس** tandırdır; batıldır.
Ve el-Münzirî bana haber verdi; Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den, onların: (**حمي الوطيس**) sözünde: o, insanların **يطس** ettiği **الوطء**’dür; yani: onları ezer ve öldürür. Ve **الوطس**’un aslı: atlardan ve develerden basmadır: **الوطء**.
Ve rivayet olunur ki Peygamber (sallallahu aleyhi ve âlihî ve sellem)’e, Mu’te günü (savaş alanı) kaldırıldı da kavmin çarpışma yerini gördü; şöyle dedi: (**حمي الوطيس**).
Ebû Ubeyd dedi: **وطَسْتُ الشيءَ** ve **وهَصْتهُ** ve **وَقَصْتهُ**: eğer onu kırdıysan.
Ve okudu:
تَطِسُ الأَكامُ بذات خُفَ مِيثَمِ
Zeyd b. Kusve dedi: **الوَطِيس** yerde kazılır; başı küçültülür; onda duman için bir delik açılır; sonra onda ateş yakılır, ta ki ısınsın; sonra et onun içine konur ve kapatılır; sonra ertesi gün gelinir; et, geceleyin kalmış olduğu halde yanmamıştır.
İbn Hânî’, el-Ahfeş’ten bunun benzerini rivayet etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة.
ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]):
* كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) *
والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان.
ومن ذلك قولهم:  لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة:
فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾  [الصافات 55].
وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛  لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى:
* وما عدلَتْ  من أهلِها لِسوائكا([4]) *
ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد:
لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ  *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح.
(سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها.
(سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد.  يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال:
مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له.
فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد.
(سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك  سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال:
ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ  *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]):
وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ
فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها.
(سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾  [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب.
(سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك  السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن.
(سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ  الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه.
(سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم  على جَور. وأنشدوا:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
أي شَمّها.
والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *
وأمّا التأخير فالتسويف.  يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا.
(سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ.  ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *
وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول.
(سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد:  سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17])
(سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]):
كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها  *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل.
(سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء.
(سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها.
وأمّا الكلمةُ الأخرى  فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه.
وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه.
والسِّيساء([19]):  مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر
39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44).
([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا).
([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14:
127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67.
([6]) ويروى أيضاً: "سوداء".
([7]) البيت في اللسان (سوأ).
([8]) سبق البيت في مادة (زير).
([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا".
([10]) البيت في اللسان (6: 55).
([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73).
([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها.
([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط).
([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف).
([15]) صدره كما في اللسان (سوف):
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) ديوان رؤبة 106.
([17]) الجمهرة (3: 48).
([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44.
([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس).
([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس).
([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(سîn, وâv ve bunların üçüncüsü olan harflerin bâbı)

(سوي) **السين** ve **الواو** ve **الياء**; iki şey arasında doğruluk ve itidal üzere bir asla delâlet eder. Denir ki: bu, şuna **لا يساوي**; yani ona denk olmaz. Ve falan ile falan, bu işte bir **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani eşitlik üzeredir. Ve **مكان سُوىً**: yani kavmin içine girmeyi ve ondan çıkmayı bildiği bir alâmetli yer. Ve denir ki: adam **أسْوَى** oldu; arka tarafı ve çocuğu düzgün olduysa.

Bize Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülazîz’den; Ebû Ubeyd’den; Kisâî dedi ki: “Nasıl akşamladınız?” denir; şöyle cevap verilir: **مَستوُون** salihler. İsterler ki: çocuklarımız, hayvanlarımız düzgün, salih bir düzgünlüktedir.

Bâbdan: **السِّيُّ**: yerden boşluk (açık alan); söyleyenin sözünde([1]):
* Sanki **السِّيِّ**’nin devekuşları onların üzerine yumurtladı([2]) *

Ve **السِّيّ**: benzer. “**سِيّانِ**” sözleri: yani iki benzer.

Bundan da onların sözü: **لا سيّما**; yani “benzeri yoktur ki…”. O, **السين** ve **الواو** ve **الياء**’dandır; nitekim “**ولا سَواء**” denir. **السّيَّ**’nin “benzer” olduğuna delil, Hutay’e’nin sözü:
Sakının size vadi karnının yılanından *** dişi azı hırçın, size **بسِيِّ**([3])

Bâbdan: **السَّواء**: evin ortası ve başkasının (ortası); düzlüğünden dolayı böyle adlandırıldı. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55].

Ama onların sözü: “bu, şunun **سِوَى**’sıdır”; yani onun gayrısıdır; o da bâbdandır; çünkü o, onun gayrısı olunca, ikisi de her biri kendi sınırı içinde eşitlik üzere olur. Buna delil: **السِّواء**’yı **سِوى** mânasında uzatmalarıdır. *A‘şâ dedi:
* Ehli arasından senin **لِسوائكا**’na meyletmedi([4]) *

Ve denir: falanın **سِوَى**’sına kastettim; nitekim “kastına kastettim” denir. Ferrâ okuttu:
Fakat mutlaka **سِوَى حُذيفة**’den övgümü çevireceğim *** akşamın delikanlısına ve uçurumların süvarisine([5])

(سوء) Amma **السين** ve **الواو** ve **الهمزة** bundan değildir; ancak çirkinlik bâbındandır. Dersin: adam **أسوَأُ**; yani çirkin. Ve kadın **سَوآء**; yani çirkin. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**سوْآءُ**([6]) doğurgan, kısır güzelden hayırlıdır.” Bundan dolayı **السَّيِّئة** “kötülük” diye adlandırıldı. Ve ateş **سُوأَى** diye adlandırıldı; görünüşünün çirkinliğinden. Allah تعالى dedi: ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. Ebû Zübeyd dedi:
Dostun hürmetinden çekinmedi ve hak oldu *** ey kavmim, çirkin **السَّوأةِ السَّوآءِ**’ya([7])

(سوح) **السين** ve **الواو** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: evin avlusu (**ساحة الدار**); çoğulu **ساحات** ve **سُوح**.

(سوخ) **السين** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denir: ayakları yerde battı; batar (**تسوخ**). Ve denir: yağmura tutulduk da yer **سُوَّاخَى** oldu; **فُعَّالَى** vezni üzere; bu, yağmurun çamurunun çoğalmasıdır. Böyle olunca, geçenlerin ayakları onda batar.

(سود) **السين** ve **الواو** ve **الدال** tek bir asıldır; o da renkte beyazlığın zıddıdır; sonra ona hamledilir ve ondan türetilir. Renk olarak **السَّواد** bilinir. Bir kavme göre, beyazlığa muhalif olan her şey—hangi renk olursa olsun—siyahlık alanındadır. Denir: şey **اسودّ** oldu ve **اسوادَّ** oldu. Her şeyin **سوادُ**’ı: şahsıdır. Ve **السِّواد**: gizli konuşmadır; denir: onunla **ساوده**; **مساودةً** ve **سِواداً**; ona sır söylediğinde. Ebû Ubeyd dedi: bu, senin siyahlığını onun siyahlığına yaklaştırmandandır; o da şahıstır. Dedi:
Kim **السِّواد** ve oyun ve tutku içinde *** çokça giden olursa, ben çokça giden değilim([8])

Ve **الأساود**: **الأسود**’un çoğuludur; o da yılanlardır. Ama Ebû Zerr—Allah ona rahmet etsin—sözü: “ve bu **الأساودُ** çevremdedir”; ancak onda bulunan aletlerin şahsını kastetti; [ve çevresinde([9])] ancak bir abdest kabı, bir leğen ve bir çanak vardı. Ve **السَّواد**: çok sayı; böyle adlandırıldı, çünkü yer onunla kararır.

Ama **السِّيادة** hakkında bir kavim dedi ki: **السيِّد**: halimdir. Bir topluluk bunun hilmden olmasını inkâr etti ve dediler ki: ancak “efendi” diye adlandırıldı; çünkü insanlar onun **سَواده**’na sığınırlar. Bu, birinciden daha kıyasî ve daha sahihdir. Ve denir: falan, falandan daha **أسوَد**’dır; yani ondan daha yüce **سِيادةً**dır. Ve **الأسودان**: hurma ve su. Ve dediler: kalbin **سَوَاد**’ı ve onun **سُوَيداؤُه**; o, onun tanesidir. Ve denir: falan benimle **سَاوَدَ** etti de ben ona üstün geldim (**فسُدْته**); renk siyahlığından ve efendilikten birlikte. Bâbın tamamında kıyas birdir.

(سور) **السين** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; yücelik ve yükselmeye delâlet eder. Bundan: kızdı ve kabardı diye **سَار يَسُور** denir. Ve onun öfkesinin bir **سَورةً**’si vardır. Ve **السُّور**: **سُورة**’nin çoğuludur; o, binadan her bir menzildir. Dedi:
Nice perdeli, engellenmiş çadır sahibi *** **السُّورِ**’un yüksekliklerinde ona yürüdüm([10])

Ama başkasının sözü([11]):
Ve kadehte kazançlı bir içici, bana arkadaş oldu *** ne **الحَصُور** ile, ne de onda **بسَوَّارِ**
O, onun öfkeli olmadığını ister. Bazıları derdi ki: o, içkinin başında çabuk dolaştığı kimsedir. Ama kadının **سِوار**’ı ve **الإسوار**([12])—Farsların **أساورة**’sinden, onlar kumandanlardır—ikisini de Arapça olmayan görüyorum. Ve şarabın **سَورة**’si: keskinliği ve kaynamasıdır.

(سوط) **السين** ve **الواو** ve **الطاء**; bir şeyin bir şeyle karışmasına delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُطت**; bir kısmını bir kısmına karıştırdım. Ve falan işini **سَوَّط** etti, **تسويطاً**; onu karıştırdıysa. Şair dedi:
Onu karıştır; kötü görüşlü, muvaffak olmayan *** onun karıştırılmasına yardımcı değilsin([13])

Bâbdan: **السَّوط**; çünkü deriye karışır. Denir: onu **بالسَّوط** **سُطْتُهُ**; onu dövdüm. Ama nasibi **سَوطاً** diye adlandırmaları da bundandır. Allah yüce övgüsüyle dedi: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]; yani azaptan bir nasip.

(سوع) **السين** ve **الواو** ve **العين**; şeyin sürüp gitmesine ve devamına delâlet eder. Bundan: **السَّاعة**; bununla adlandırıldı. Denir: bize geceden bir **سَوْعٍ** ve **سُوَاعٍ** sonra geldi; yani ondan bir sükûnetten sonra. Çünkü o, geçip giden ve devam eden bir şeydir. Bundan: onunla **مُساوعةً** muamele ettim; nitekim **مياومَة** denir; bu, **السَّاعة**’dandır. Ve denir: develeri **أَسَعْتُ**; **إساعةً**; onları ihmal ettin de kendi hâllerince geçip gittilerse. Ve **ساعت**; o hâlde **تَسُوع** eder. Bundan denir: o, kayıp **سائع**’dır. Ve **ناقة مِسياعٌ**: otlakta giden (dişi deve). Ve **السِّياع**: içinde saman bulunan çamur.

(سوغ) **السين** ve **الواو** ve **الغين**; özellikle boğazda şeyin kolaylığına ve akıp gitmesine delâlet eden bir asıldır; sonra buna hamledilir. Denir: içecek boğazda **ساغ** etti; **سَوغاً**. Ve Allah yüce celâliyle **أساغَ** etti. Ondan türeyenlerden: falan şuna uğradı da ben onu ona **فسوَّغْتُهُ إياه** (ona onu uygun gördüm/ona onu geçerli kıldım). Ama onların sözü: “bu, bunun **سَوْغُ**’udur”; yani benzeridir; bu da bundan olabilir; yani onun yolunda yürür ve onun sürüp gidişi gibi sürer. Ve olabilir ki **السين** bir **صاد**’dan بدل edilmiştir; sanki “**صِيغَ**” onun biçimlenişi gibi. Bâbında zikredilmiştir.

(سوف) **السين** ve **الواو** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi koklamadır. Denir: şeyi **سُفْت**; onu **أَسُوفُه**; **سَوْفاً**; ve onu **أَسَفْتُهُ**. Ehl-i ilimden bazıları, “aramızda onlarla bir **مَسافةٌ** var” sözünün bundan olduğunu söyledi. Dedi: kılavuz, toprağı **يَسُوف** ederdi; kast üzere mi yoksa sapma üzere mi olduğunu bilmek için. Şunu okudular:
* Kılavuz yolların izlerini **استافَ** ettiğinde([14]) *
yani onları kokladı.

İkinci asıl: **السُّوَاف**: malın gitmesi ve hastalığı. Denir: adam **أساف** etti; malında **السُّواف** vuku bulduysa. Humeyd b. Sevr dedi:
* Eski maldan **أَسَافا** ettiler ve yoksullaştılar([15]) *

Ama geciktirme: **التسويف**’tir. Denir: onu **سوَّفتُه**; onu geciktirdim; “**سوف** şunu yapacağım” dediğinde.

(سوق) **السين** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin sürülmesidir. Denir: onu sürdü; onu sürer; **سَوقاً**. Ve **السَّيِّقة**: hayvanlardan sürülüp götürülen şey. Ve denir: karıma mehirini **سقتُ**; ve onu **أَسَقْتُهُ**. Ve **السُّوق** bundan türemiştir; her şeyin ona sürülmesinden dolayı; çoğulu **أسواق**. Ve insanın ve başkasının **الساق**’ı; çoğulu **سُوق**; ancak böyle adlandırıldı; çünkü yürüyen onun üzerinde sürüklenir (**ينْساق**). Ve denir: kadın **سَوْقاء**; ve adam **أَسوَق**; baldırı büyükse. Masdar: **السَّوَق**. Ru’be dedi:
* **سَوَق** içinde, uzun süreli, koşuşturmanın kubbesi([16]) *

Ve **سُوق الحرب**: savaşın kaynaşması; o, birinci bâbdan türemiştir.

(سوك) **السين** ve **الواو** ve **الكاف**; hareket ve çalkantıya delâlet eden tek bir asıldır. Denir: develer **تساوَقَت**; zayıflıktan ve kötü hâlden boyunları çalkalandı. Ve ayrıca denir: develer zayıflıktan **ما تَسَاوَكُ** geldi; yani başlarını oynatmaz. Bundan **السِّواك** adı türedi; o, çubuğun kendisidir. Ve **السِّواك** onun kullanımıdır da. İbn Düreyd dedi: şeyi **سُكْتُ**; **سَوكاً**; onu ovaladıysan. Ondan **السِّواك**’ın اشتقاقı; denir: ağzını **ساك** etti; “**استاك**” dediğinde ağzı zikretmezsin.([17])

(سول) **السين** ve **الواو** ve **اللام**; bir şeyde gevşekliğe delâlet eden bir asıldır. Denir: **سَوِلَ**; **يَسْوَل**; **سَوَلا**. Hüzeli([18]) dedi:
Beyaz, düz taş gibi; rengini parlatmış *** **الحَمَل الأَسْوَلِ**’in hızlı sürüşünün akışı

Ama onların sözü: ona şeyi **سَوّلتُ**; ona süsledim; mümkün ki ona onun **سُؤلَه**’ini vermişsindir; hemzenin **السُّؤل**’den yumuşatılmış olması üzere.

(سوم) **السين** ve **الواو** ve **الميم**; şeyin talebine delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُمت**; onu **أَسُومُهُ**; **سَوْمَاً**. Ondan **السَّوام** alış ve satışta (pazarlık). Ve bâbdan: otlatan (dişi) **سامَت**; **تسوم**; ve ben onu **أَسَمْتُهَا**. Allah تعالى dedi: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]; yani otlatırsınız. Ve denir: falanı malımda **سّوَّمْت**; **تسويماً**; onu malında hüküm sahibi kıldınsa. Ve kölemi **سَوَّمْتُ**: onu ve istediğini serbest bıraktım. Ve **الخيل المُسَوَّمَة**: salıverilmiş, üzerlerinde binicileri olan (atlar). Bunun hepsinin aslı birdir.

Bâbdan şâz olan: **السُّومَةُ**; o, şeye konulan alâmettir. Ve **السِّيما** bundan kısaltılmıştır. *Allah سبحانه dedi: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. Onu uzattıklarında **السيماء** derler.

(سوس) **السين** ve **الواو** ve **السين** iki asıldır: biri bir şeyde bozulma, diğeri tabiat ve yaratılıştır. Birincisi: yiyecek **ساس** eder; **يَساسُ**; ve **أَساس**; **يُسِيسُ**; **سُوس** denilen bir şeyle bozulduğunda. Ve koyun **ساست** eder; **تَسَاس**; biti çoğaldığında. Ve denir: **السَّوَسَ** atların sağrılarında isabet eden bir hastalıktır.

Diğer kelime ise **السُّوس**; o, tabiatdır. Ve denir: bu, falanın **سُوس**’undandır; yani tabiatındandır.

Ama onların sözü: onu **سُسْته**; onu **أسُوسُه**; muhtemeldir ki bundan olsun; sanki onu kerim tabiat üzerine delâlet ettirir ve onu ona taşır.

Ve **السِّيساء**([19]): sırtın omurlarının düzenli (kısmı). Ve **ماء مَسُوسٌ** ve **كلأٌ مَسُوسٌ**([20]); malda([21]) faydalı olduğunda; o da develer ve koyunlardır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) Zeyd el-Hayl’dir, el-Hayavân’da (4: 339) olduğu gibi; ve eş-Şi‘r ve’ş-Şu‘arâ’da A‘şâ tercümesi sırasında; ve Nakdü’ş-Şi‘r 39. Ayrıca el-Eğânî’de (10: 44) Mu‘kir el-Bârikî’nin bir kasidesinden de rivayet edilmiştir.
([2]) İkinci mısraı: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) Hutay’e Dîvânı 69 ve Lisân (سوا).
([4]) A‘şâ Dîvânı 66. Daha önce (جنف)’te tahrici geçti. İlk mısraı:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) Lisân’da (19: 143): “فارس الأحزاب”; tahrif. Beyit, el-Eğânî’de (14: 127) fâiyye beyitlerindendir; Benî el-Hâris b. el-Hazrec’ten bir adama veya Hassân b. Sâbit’e nispet edilmiştir. Ve Bekrî’nin el-Emâlî üzerine tenbihine bak: 67.
([6]) Ayrıca “سوداء” diye de rivayet edilir.
([7]) Beyit Lisân’da (سوأ).
([8]) Beyit daha önce (زير) maddesinde geçti.
([9]) Tekmile Lisân’dandır. Mücmel’de “إلا” yerine “من” vardır.
([10]) Beyit Lisân’da (6: 55).
([11]) O, Ahtal’dır. Dîvânı 116. Daha önce (2: 73)’te geçti.
([12]) Asıl ve Mücmel’de hemzenin kesriyle ضبط edilmiştir; onun zammesiyle de denir.
([13]) Beyit Mücmel ve Lisân’da (سوط).
([14]) Beyit Ru’be’nindir; Dîvânında 104 ve Lisân’da (سوف).
([15]) İlk mısraı Lisân’da (سوف) olduğu gibi:
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) Ru’be Dîvânı 106.
([17]) el-Cemhere (3: 48).
([18]) O, el-Mütenahhil el-Hüzelî’dir; Lisân’da (سول) olduğu gibi; Hüzellilerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 81’deki bir kasidedendir; Şınkîtî nüshası 44.
([19]) Hakkı, (سيس) maddesinde olmasıdır.
([20]) Bu ikisinin doğrusu, (مسس) maddesinde olmalarıdır.
([21]) Faydalı olan: susuzluğun şiddetini gideren. Asılda: “ذفعا” tahriftir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

الجلد المضفور الذي يضرب به، وأصل السوط: خلط الشيء بعضه ببعض، يقال: سطته وسوطته، فالسوط يسمى سوطا لكونه مخلوط الطاقات بعضها ببعض، وقوله: ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ [الفجر/13] تشبيها بما يكون في الدنيا من العذاب بالسوط، وقيل: إشارة إلى ما خلط لهم من أنواع العذاب، المشار إليه بقوله: ﴿حميما وغساقا﴾ [النبأ/25].

##### Türkçe

Vurulan (dövülen) şey; onunla vurulan örülü deri. **السوط**’un aslı: bir şeyi, onun bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır. Denir ki: **سطته** ve **سوطته**. Böylece **السوط**, tabakalarının bir kısmının bir kısmına karıştırılmış olması sebebiyle **سوطا** diye adlandırılır. Ve O’nun sözü: ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ [الفجر/13], dünyada **السوط** ile (olan) azaptan olan şeye benzetme olarak. Ve denildi ki: ﴿حميما وغساقا﴾ [النبأ/25] sözüyle işaret edilene, onlar için azap türlerinden karıştırılmış olana bir işarettir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س و ط
ضربه سوطاً وأسواطاً‏.‏
وسطت الدابة وسيطت تساط‏.‏
قال‏:‏ فصوبته كأنه صوب غبية على الأمعز الضاحي إذا سيط أحضرا وسـاط الهريشـة بالمسـوط والمسـواط وسوطهـا‏.‏
وسـاط الأقـط‏:‏ خلطـه‏.‏
وأموالهم وأماتعهم سويطة فوضى مختلطة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ صب عليهم سوط عذاب‏.‏
وساق الأمور بسوط واحد‏.‏
وهما يتعاطيان سوطاً واحداً إذا اتفقا على نجر واحد وخلق واحد‏.‏
وخذوا في هذا السوط وهو طريق دقيق بين شرفين وفي هذه السياط والأسواط‏.‏
ووردنا على سوط من الماء وهي فضلة غدير ممتدة لكنها خلة قد سيط من دمها فجمـع وولـع وإخلـاف وتبديـل وقال عمر بن أبي ربيعة‏:‏ أفق إن هندا حبها سيط من دمي ولحمي فمهما اسطعت منه فغيّر وقال أيضاً‏:‏ هنيئاً لكم قلبي وصفو مودتـي فقد سيط من لحمي هواك ومن دمي ونحن نسوط هذا الأمر‏:‏ نقلبه ظهراً لبطن وندبره‏.‏
وفلان يسوط الحرب ويوسطها‏:‏ يباشرها قال‏:‏ فسطها ذميم الرأي غير موفـق فلسـت علـى تسويطها بمعان

##### Türkçe

س و ط
Onu **سوطاً** ve **أسواطاً** olarak dövdü.
Bineği **وسطت**; ve **سيطت** (o) **تساط**.
Dedi ki:
Onu, sanki **غبية**’nin inişi gibi, güneşte parlayan **الأمعز** üzerine (indirdim); **سيط** olunduğu vakit, **أحضرا** (olarak) ve **وسـاط** **الهريشـة**’yi **المسـوط** ve **المسـواط** ile ve onun **سوطهـا**’sı (ile).
**وسـاط الأقـط**: onu karıştırdı.
Ve onların malları ve eşyaları, karışık bir kargaşa olarak **سويطة**’dır; karışmış.
Mecazdan: Onların üzerine **سوط عذاب** döktü.
Ve işleri tek bir **سوط** ile sevk etti.
Ve ikisi, tek bir **سوطاً**’u karşılıklı alırlar; bir tek **نجر** ve bir tek **خلق** üzerinde uyuştukları zaman.
Ve bu **السوط**’a girdiler; o, iki yüksekliğin arasında ince bir yoldur; ve bu **السياط** ve **الأسواط**’ta.
Ve suyun bir **سوط**’u üzerine vardık; o, uzamış bir gölcüğün artığıdır; fakat o, bir yarıktır ki onun kanından **سيط** olunmuştur; böylece toplama, düşkünlük, değiştirme ve tebdil (vardır). Ömer b. Ebî Rebîa dedi ki:
Ayıl; çünkü Hind’in sevgisi, kanımdan ve etimden **سيط** olunmuştur; ondan her neyi yapabildiysen, değiştir.
Ve yine dedi:
Size helâl olsun kalbim ve sevgimin saflığı; çünkü senin hevan, etimden ve kanımdan **سيط** olunmuştur.
Ve biz bu işi **نسوط** ederiz: onu üstünü altına çeviririz ve onu tedbir ederiz.
Ve falan, savaşı **يسوط** eder ve onu **يوسطها**: ona doğrudan temas eder. Dedi ki:
Onu, kötü görüşlü, muvaffak olmayan (kimse) **فسطها**; artık ben, onun **تسويطها**’sı üzerine yardımcı değilim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّوْطُ: خَلْطُ الشيء بَعْضِه ببعض، ومنه سمي الـمِسْواطُ. وساطَ الشيءَ سَوْطاً وسَوَّطَه: خاضَه وخَلَطَه وأَكثَرَ ذلك. وخصَّ بعضُهم به القِدْرَ إِذا خُلِطَ ما فيها. والمِسْوَطُ والمِسْواطُ: ما سِيطَ به. واسْتَوَطَ هو: اخْتَلَطَ، نادر. وفي حديث سَوْدة: أَنه نظَرَ إِليها وهي تنظر في رَكْوةٍ فيها ماء فنَهاها وقال: إِني أَخافُ عليكم منه المِسْوطَ، يعني الشيْطانَ، سمي به من ساطَ القِدْرَ بالـمِسْوطِ والـمِسْواطِ، وهو خشبة يُحَرّكُ بها ما فيها ليخْتَلِطَ، كأَنه يُحَرِّك الناس للمعصيةِ ويجمعهم فيها. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: لتُساطُنَّ سَوْطَ القِدْر، وحديثه مع فاطمةَ، رضوان اللّه عليهما:
مَسْوطٌ لَحْمُها بِدَمي ولَحْمي
أَي مَمْزوجٌ ومَخْلُوط؛ ومنه قصيد كعب بن زهير:
لكِنَّها خُلَّةٌ، قدْ سِيطَ من دَمِها
فَجْعٌ وَوَلْعٌ، وإِخْلافٌ وتَبْدِيلُ
أَي كأَنَّ هذه الأَخْلاقَ قد خُلِطَتْ بدمها. وفي حديث حَلِيمةَ: فشَقّا بَطْنَه فهما يَسُوطانِه. وسَوْطَ رَأْيَه: خَلَّطَه. واسْتَوَطَ عليه أَمرُه: اضْطَرَبَ. وأَمْوالُهم بينهم سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ أَي مُخْتلِطةٌ. وإِذا خَلَّط الإِنسانُ في أَمره قيل: سَوَّطَ أَمرَه تَسْوِيطاً؛ وأَنشد:
فَسُطْها ذَميمَ الرَّأْي، غَيرَ مُوَفَّقٍ،
فَلَسْتَ على تَسْوِيطِها بِمُعانِ
وسمي السَّوْطُ سَوْطاً لأَنه إِذا سِيطَ به إِنسان أَو دابّة خُلِطَ الدمُ باللحمِ، وهو مُشْتَقٌّ من ذلك لأَنه يَخْلِطُ الدم باللحم ويَسُوطُه. وقولهم: ضربت زيداً سَوْطاً إِنما معناه ضربته ضربة بسوط، ولكن طريق إِعرابه أَنه على حذف المضاف أَي ضربته ضربة سَوْطٍ، ثم حذفت الضربة على حذف المضاف، ولو ذهبت تتأَوّل ضربته سوطاً على أَن تقدَّر إِعرابه ضربةً بسوط كما أَن معناه كذلك أَلزمك أَن تُقدِّر أَنك حذفتَ الباء كما يُحْذَفُ حَرْفُ الجرِّ في نحو قوله أَمَرْتُكَ الخير وأَسْتَغْفِرُ اللّه ذنباً، فتحتاج إِلى اعْتذارٍ من حذف حرف الجر، وقد غَنِيتَ عن ذلك كله بقوله إِنه على حذف المضاف في ضربة سوطٍ، ومعناه ضربةً بسوط، وجمعه أَسْواطٌ وسِياطٌ. وفي الحديث: معَهم سِياطٌ كأَذْنابِ البقر؛ هو جمع سَوْطٍ الذي يُجْلَد به، والأَصل سِواطٌ، بالواو، فقلبت ياء للكسرة قبلها، ويجمع على الأَصل أَسْواطاً. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: فجعلنا نضْرِبه بأَسْياطِنا وقِسيِّنا؛ قال ابن الأَثير: هكذا روي بالياء وهو شاذّ والقياسُ أَسْواطِنا، كما يقال في جمع ريح أَرياح شاذّاً والقياس أَرواحٌ، وهو المُطَّرِدُ المستعمل، وإِنما قلبت الواو في سِياط للكسرة قبلها، ولا كَسرةَ في أَسواط. وقد ساطَه سَوْطاً وسُطْتُه أَسُوطُه إِذا ضربته بالسَّوْط؛ قال الشَّماخ يصف فرسَه:
فصَوَّبْتُه كأَنَّه صَوْبُ غَبْيةٍ
على الأَمْعَزِ الضَّاحِي، إِذا سِيطَ أَحْضَرا
صَوَّبْتُه: حملته على الحُضرِ في صَبَبٍ من الأَرض. والصَّوْبُ: المطر، والغَبْيَةُ: الدُّفْعةُ منه. وفي الحديث: أَوَّلُ من يدخل النارَ السَّوَّاطونَ؛ قيل هم الشُّرَطُ الذين معهم الأَسْواط يَضْربون بها الناس. وساطَ دابَّته يَسُوطُه إِذا ضربه بالسوْطِ. وساوَطَني فسُطْتُه أَسُوطه؛ عن اللحياني، لم يزد على ذلك شيئاً؛ قال ابن سيده: وأَراه إِنما أَراد خاشَنَني بسَوْطِه أَو عارَضَنِي به فغلبته، وهذا في الجَواهِر قليل إِنما هو في الأَعْراضِ. وقوله عزّ وجلّ: فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ؛ أَي نَصِيبَ عَذابٍ، ويقال: شدَّته لأَن العذاب قد يكون بالسوط؛ وقال الفراء: هذه الكلمة تقولها العرب لكل نوع من العذاب يدخل فيه السوْطُ جرى به الكلام والمثَل، ويروى أَن السوطَ من عذابهم الذي يُعذّبون به فجرى لكل عذاب إِذ كان فيه عندهم غايةُ العذابِ.
والمِسْياطُ: الماء يبقى في أَسفل الحوض؛ قال أَبو محمد الفقعسي: حتى انتهت رَجارِجُ المِسْياطِ
والسِّياطُ: قُضْبانُ الكُرّاثِ الذي عليه ماليقه
(* قوله «ماليقه» كذا
بالأصل، والذي في القاموس: زماليقه.) تشبيهاً بالسياط التي يضرب بها؛ وسَوَّطَ الكراثُ إِذا أَخرج ذلك.
وسَوْطُ باطلٍ: الضوء الذي يدخل من الكُوَّة، وقد حكيت فيه الشين. والسُّوَيْطاء: مرقة كثيرة الماء تساط أَي تخلط وتضرب.

##### Türkçe

**السَّوْطُ**: şeyin bir kısmını bir kısmıyla karıştırmaktır; bundan dolayı **الـمِسْواطُ** adlandırılmıştır. Ve **ساطَ** şeyi **سَوْطاً** ve **سَوَّطَه**: onu daldı ve karıştırdı ve bunu çokça yaptı. Bazıları bunu, içindekiler karıştırıldığı zaman tencereye tahsis etti. Ve **المِسْوَطُ** ve **المِسْواطُ**: onunla karıştırılan şeydir. Ve **اسْتَوَطَ** o: karıştı; nadirdir. Ve **سَوْدة** hadîsinde: onun ona baktığı, o da içinde su bulunan bir **رَكْوةٍ**’ye bakarken, onu menetti ve dedi ki: “Ben sizin üzerinize ondan **المِسْوطَ**’tan korkuyorum”; yani şeytan; tencereyi **الـمِسْوطِ** ve **الـمِسْواطِ** ile karıştırmaktan dolayı onunla adlandırıldı; o, içindekini karışsın diye onunla hareket ettirilen bir tahta parçasıdır; sanki insanları masiyete hareket ettiriyor ve onları onda topluyor. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Mutlaka tencerenin **سَوْطَ**’u gibi karıştırılacaksınız”; ve onun Fâtıma ile hadîsi, Allah’ın rızası ikisinin üzerine olsun:

مَسْوطٌ لَحْمُها بِدَمي ولَحْمي

Yani: karıştırılmış ve harmanlanmış; ve ondan Ka‘b b. Züheyr’in kasidesi:

لكِنَّها خُلَّةٌ، قدْ سِيطَ من دَمِها
فَجْعٌ وَوَلْعٌ، وإِخْلافٌ وتَبْدِيلُ

Yani: sanki bu huylar onun kanıyla karıştırılmıştır. Ve **حَلِيمةَ** hadîsinde: “Karnını yardılar; ikisi de onu **يَسُوطانِه** (karıştırıyorlardı).” Ve **سَوْطَ** onun görüşünü: onu karıştırdı. Ve **اسْتَوَطَ** onun üzerine işi: çalkalandı. Ve malları aralarında **سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ**: yani karışık. Ve insan işinde karıştırırsa denir ki: **سَوَّطَ** işini **تَسْوِيطاً**; ve inşad etti:

فَسُطْها ذَميمَ الرَّأْي، غَيرَ مُوَفَّقٍ،
فَلَسْتَ على تَسْوِيطِها بِمُعانِ

Ve **السَّوْطُ** (kamçı) **سَوْطاً** diye adlandırıldı; çünkü onunla bir insan veya binek **سِيطَ** (vurulduğu) zaman kan etle karışır; o bundan türemiştir, çünkü kanı etle karıştırır ve onu **يَسُوطُه**. Ve onların sözü: “Zeyd’i **سَوْطاً** vurdum” ancak manası: onu bir kamçı ile bir vuruş vurdumdur; fakat i‘râbının yolu, muzâfın hazfi üzerinedir; yani “onu **ضربة سَوْطٍ** (kamçı vuruşu) vurdum”, sonra muzâfın hazfi üzere “vuruş”u hazfettin. Eğer “onu **سوطاً** vurdum”u, i‘râbını “kamçı ile bir vuruş” takdir ederek te’vîl etmeye gidersen—manası da böyle olduğu hâlde—sana, “**أَمَرْتُكَ الخير** ve **أَسْتَغْفِرُ اللّه ذنباً**” sözünün benzerinde cer harfinin hazfedildiği gibi, senin de **الباء**’yı hazfettiğini takdir etmen gerekir; böylece cer harfinin hazfinden bir özre ihtiyaç duyarsın; hâlbuki bütün bunlardan, “o, **ضربة سوطٍ**’ta muzâfın hazfi üzerinedir; manası: kamçı ile bir vuruştur” sözüyle müstağni oldun. Onun çoğulu **أَسْواطٌ** ve **سِياطٌ**’tır. Ve hadîste: “Onlarla beraber sığır kuyrukları gibi **سِياطٌ** vardır”; o, onunla celd edilen **سَوْطٍ**’un çoğuludur; aslîsi **سِواطٌ**’tır, **واو** ile; ondan önceki kesre sebebiyle **ياء**’a çevrildi; ve aslî üzere **أَسْواطاً** olarak da çoğul yapılır. Ve Ebû Hureyre hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Bizi **بأَسْياطِنا** ve yaylarımızla vurmaya başladı”; İbnü’l-Esîr dedi ki: “Böylece **ياء** ile rivayet edildi ve o şâzdır; kıyas **أَسْواطِنا**’dır; tıpkı **ريح**’in cem‘inde şâz olarak **أَرياح** denildiği, kıyasın ise **أَرواحٌ** olduğu gibi; o, süreklilik gösteren kullanılan olandır. Ancak **سِياط**’ta **واو**, ondan önceki kesre sebebiyle çevrildi; **أَسواط**’ta kesre yoktur.” Ve **ساطَه سَوْطاً** ve **سُطْتُه أَسُوطُه**: onu **السَّوْط** ile vurduğum zaman; eş-Şemmâh atını vasfederek dedi:

فصَوَّبْتُه كأَنَّه صَوْبُ غَبْيةٍ
على الأَمْعَزِ الضَّاحِي، إِذا سِيطَ أَحْضَرا

**صَوَّبْتُه**: onu, yerin bir eğiminde, **الحُضرِ**’e doğru sürdüm. Ve **الصَّوْبُ**: yağmur; ve **الغَبْيَةُ**: ondan bir defadır. Ve hadîste: “Ateşe ilk girenler **السَّوَّاطونَ**’dur”; denildi ki: onlar, yanlarında **الأَسْواط** bulunan, onlarla insanları döven **الشُّرَطُ**tur. Ve **ساطَ** binitini **يَسُوطُه**: onu kamçı ile vurduğu zaman. Ve **ساوَطَني** de ben onu **فُسُطْتُه أَسُوطه**; el-Lihyânî’den; bunun üzerine bir şey artırmadı. İbn Sîde dedi ki: Bana göre o ancak “beni kamçısıyla sertçe muamele etti” yahut “onunla bana karşı koydu da ben onu yendim”i kastetti; bu, cevherlerde azdır; ancak a‘râzda olur. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ**; yani azaptan bir nasip; ve “şiddeti” denir; çünkü azap kamçı ile olabilir. El-Ferrâ dedi ki: Bu kelimeyi Araplar, içinde kamçının bulunduğu her çeşit azap için söyler; onunla söz ve mesel yürümüştür. Ve rivayet edilir ki: **السوط** onların, onunla azap edildikleri azaplarındandır; böylece, onda onların yanında azabın nihayeti bulunduğu için, her azap için yürümüştür.

Ve **المِسْياطُ**: havuzun alt tarafında kalan sudur; Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi:

حتى انتهت رَجارِجُ المِسْياطِ

Ve **السِّياطُ**: üzerinde **ماليقه** bulunan pırasanın çubuklarıdır—onunla vurulan kamçılara benzetme olarak. Ve pırasa **سَوَّطَ**: o şeyi çıkardığı zaman.

Ve **سَوْطُ باطلٍ**: pencereden giren ışıktır; onda **الشين** de hikâye edilmiştir.

Ve **السُّوَيْطاء**: suyu çok olan, **تساط** yani karıştırılan ve çırpılan bir çorbadır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س و ط * * السَّوْطُ * الذي يضرب به والجمع * أسْواطٌ * و * سِيَاطٌ * و * سَاطَهُ * ضربه بالسوط وبابه قال وقوله تعالى ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ أي نصيب عذاب ويقال شدته لأن العذاب قد يكون بالسوط و * السَّوْطُ * أيضا خلط الشيء بعضه ببعض ومنه سمي * المِسْواطُ * و * سَوَّطَهُ تسويطاً * خلطه وأكثر ذلك

##### Türkçe

* س و ط * * **السَّوْطُ** * kendisiyle vurulan şeydir; çoğulu * **أسْواطٌ** * ve * **سِيَاطٌ** *’dur. Ve * **سَاطَهُ** *: ona **السَّوْطُ** ile vurdu; babı **قال**’dır. Yüce Allah’ın sözü: { فصب عليهم ربك سوط عذاب } yani azaptan bir nasip (pay). Ve denilir: onun şiddeti; çünkü azap **السَّوْطُ** ile de olabilir. Ve * **السَّوْطُ** * ayrıca bir şeyin bir kısmını bir kısmıyla karıştırmaktır; bundan dolayı * **المِسْواطُ** * adlandırıldı. Ve * **سَوَّطَهُ تسويطاً** *: onu karıştırdı; bunun çoğu…

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السوط: الخلط، أي خلط الشيء بعضه ببعض، كما في الصحاح، أو هو أن تخلط شيئين في إنائك ثم تضربهما بيدك حتى يختلطا، كما في الجمهرة، وفي حديث علي مع فاطمة رضي الله عنهما:  مسوط لحمها بدمي ولحمي  أي ممزوج ومخلوط، ومنه قول كعب بن زهير:
  لكنها خلة قد سيط من دمها                      فجع وولع وإخلاف وتبديل أي كأن هذه الأخلاق قد خلطت بدمها، كالتسويط، يقال: ساط الشيء سوطا، وسوطه: خاضه وخلطه وأكثر ذلك. يقال: سوط فلان أموره تسويطا، أي خلطها، وأنشد الجوهري:
  فسطها ذميم الرأي غير موفق                      فلست على تسويطها بمعـان والسوط: المقرعة، قال ابن دريد: لأنها تسوط، أي تخلط اللحم بالدم إذا سيط بها إنسان أو دابة. وقال الجوهري: السوط: ما يضرب به ج: سياط، بالكسر، وأصله: سواط، بالواو، قلبت ياء لكسر ما قبلها. ومنه الحديث  معهم سياط كأذناب البقر  قال المتنخل يصف موردا:
  كأن مزاحف الحيات فيه                      قبيل الصبح آثار السياط يجمع أيضا على أسواط، على الأصل. قال ابن الأثير: أسياط شاذ، كما يقال في جمع ريح: أرياح شاذا، والقياس: أسواط وأرواح، وهو المطرد المستعمل. ومن المجاز: السوط: النصيب، وبه فسر قوله تعالى  فصب عليهم ربك سوط عذاب  أي نصيب عذاب، كما في الصحاح. وقيل: المراد بالسوط هنا: الشدة، وهو مجاز أيضا، والمعنى أي شدة عذاب؛ لأن العذاب قد يكون بالسوط، كما في الصحاح أيضا. وقال الفراء: هذه كلمة تقولها العرب لكل نوع من العذاب يدخل فيه السوط، جرى به المثل، والكلام، ويروى أن السوط من عذابهم الذي يعذبون به، فجرى لكل عذاب؛ إذ كان فيه عندهم غاية العذاب. فالسوط: اسم للعذاب وإن لم يكن هناك ضرب بسوط. والسوط: الضرب بالسوط، قال الشماخ يصف فرسا:
  فصـوبـتـه كـأنـه صـوب غـيبة                      على الأمعز الضاحي إذا سيط أحضرا

  صوبته، أي: حملته على الحضر في صبب من الأرض. والصوب: المطر. والغبية: الدفعة منه. وساط دابته يسوطه سوطا، إذا ضربه بالسوط. وقولهم: ضربت زيدا سوطا. إنما معناه: ضربته ضربة بسوط، ولكن طريق إعرابه أنه على حذف المضاف، أي ضربته ضربة سوط، ثم حذفت الضربة على حذف المضاف. والسوط من القديد، هكذا في أصول القاموس، والصواب: من الغدير فضله، وفي بعض النسخ فضلته. وسوط من ماء: قد خبط وطرق، والجمع سياط، وهو مجاز. وفي الأساس: يقال وردنا على سوط واحد من الماء، وهي فضلة غدير ممتدة كالسوط. والسوط أيضا: منقع الماء، والجمع أسواط. ومن المجاز: ما يتعاطيان سوطا واحدا، أي أمرا واحدا، وفي الأساس إذا اتفقا على نجر واحد وخلق واحد. والمسوط، كمنبر: ما يخلط به من عصا ونحوها، وقد ساط قدره بالمسوط، كالمسواط، كمحراب. ومسوط، بلا لام: ولد لإبليس، قال مجاهد: وهم خمسة: داسم، والأعور، ومسوط، وبتر وزلنبور، قال سفيان: داسم والأعور لا أدري ما عملهما، وأما مسوط فإنه يغري على الغضب والصخب، وبتر: صاحب المصائب، وزلنبور: يفرق بين الرجل وأهله. وقد تقدم ذلك في حرف الراء أيضا، وفي حديث سودة:  أنه نظر إليها وهي تنظر في ركوة فيها ماء، فنهاها وقال: إني أخاف عليكم منه المسوط  يعني الشيطان. هكذا جاء في هذا الحديث بالألف واللام. وقال ابن عباد: المسواط: فرس لا يعطي حضره إلا بالسوط، فكأنه يدخر حضره. ومن المجاز: استوط أمره، أي اختلط، نادر. وقال أبو زيد: يقال أموالهم سويطة بينهم، أي مختلطة، حكاه عنه يعقوب، قاله الجوهري. وقال الليث: السويطاء: مرقة كثر ماؤها وثمرها، أي بصلها وحمصها وسائر الحبوب، سميت لأنها تساط، أي تخلط وتضرب. وقال ابن دريد: هي السريطاء، بالراء، وقد مر ذكره. ومن المجاز: سوط باطل: ضوء يدخل من الكوة في الشمس، وهو بعينه خيط باطل، الذي تقدم، ويروى بالشين المعجمة أيضا. ومن المجاز: السياط: قضبان الكراث التي عليها زماليقه، تشبيها بالسياط التي يضرب بها. وقد سوط الكراث تسويطا، إذا أخرج ذلك. ومن المجاز: سوط أمره تسويطا، إذا خلط فيه. نقله الجوهري، وتقدم شاهده آنفا. ودارة الأسواط: بظهر الأبرق بالمضجع، تناوحها حمة، وهي برقة بيضاء لبني قيس ابن جزء بن كعب بن أبي بكر بن كلاب، وقد مر ذكرها في حرف الراء أيضا. وأصل الأسواط: مناقع المياه، والدارة: كل أرض اتسعت فأحاطت بها الجبال. وقال ابن عباد: ساطت نفسي سوطانا، محركة: تقلصت، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: أموالهم بينهم مستوطة، كسويطة. والسواط: الشرطي الذي معه السوط. وساوطني فسطته أسوطه سوطا، عن اللحياني، وفسره ابن سيده، فقال: أي عارضني بسوطه فغلبته، وهذا في الجواهر قليل، إنما هو في الأعراض. والمسياط: الماء يبقى في أسفل الحوض، قال أبو محمد الفقعسي:
  حتى انتهت رجارج المسياط

  وساط الهريسة وسوطها: حركها بخشبة لتختلط. ويقال: ساق الأمور بسوط واحد. وخذوا في هذا السوط، وهو طريق دقيق بين شرفين، وفي هذه السياط، والأسواط، كما في الأساس. ويروى بالشين أيضا، وهو مجاز. وكذلك قولهم: سيط حبك بدمي، ومن دمي. وهو يسوط الأمر سوطا: يقلبه ظهرا لبطن. وفلان يسوط الحرب ويسوطها، أي يباشرها، كما في الأساس. وأحمد بن محمد بن مهران السوطي، عن أبي نعيم وعفان، وعنه الطبراني، وحسين بن محمد بن إسحاق السوطي، شيخ للعتيقي، وأحمد بن محمد بن إسماعيل السوطي، شيخ للدار قطني، وإبراهيم بن إسماعيل السوطي عن أبي أمية الطرسوسي. وسويط، كزبير: قرية بالبلقاء من أرض الشام، نسب إليها الإمام المحدث محمد بن محمد بن محمد بن الحسن الكناني الجعفري السويطي، ارتحل أحد جدوده منها فنزل إلى ريف مصر وتدير بها، وإليهم نسبت الجعفرية القرية المشهورة بالغربية، وقد تقدم ذكرها.

##### Türkçe

**السوط**: karıştırma; yani bir şeyi, onun bir kısmını bir kısmıyla karıştırmak; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut o, kabında iki şeyi karıştırmandır; sonra ikisini elinle vurursun da karışırlar; **الجمهرة**’de olduğu gibi. Ve Ali’nin Fâtıma ile (Allah ikisinden de razı olsun) hadîsinde: **مسوط لحمها بدمي ولحمي**: yani karıştırılmış ve harmanlanmış. Ve ondan Ka‘b b. Züheyr’in sözü:

  لكنها خلة قد سيط من دمها                      فجع وولع وإخلاف وتبديل

yani sanki bu huylar onun kanıyla karıştırılmıştır; **التسويط** gibi. Denir: **ساط** şeyi **سوطا**; ve **سوطه**: onu çalkaladı ve karıştırdı; çoğu da böyledir. Denir: falan, işlerini **تسويطا** **سوط** etti; yani onları karıştırdı. Ve Cevherî şu beyti okudu:

  فسطها ذميم الرأي غير موفق                      فلست على تسويطها بمعـان

Ve **السوط**: kırbaç. İbn Düreyd dedi: çünkü o **تسوط** eder; yani bir insan yahut bir binek onunla **سيط** edilince eti kanla karıştırır. Cevherî dedi: **السوط**: kendisiyle vurulan şey; çoğulu: **سياط**, kesre ile. Aslı: **سواط**, **الواو** ile; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء**’a çevrildi. Ve ondan hadîs: **معهم سياط كأذناب البقر**. Mütenahhil bir su başını vasfederek dedi ki:

  كأن مزاحف الحيات فيه                      قبيل الصبح آثار السياط

Ayrıca **أسواط** üzerine de cem‘ olunur; asıl üzere. İbnü’l-Esîr dedi: **أسياط** şâzdır; tıpkı **ريح**’in cem‘inde şâz olarak **أرياح** denildiği gibi. Kıyas: **أسواط** ve **أرواح**’tır; ve o, muttarid kullanılan olandır. Mecazdan: **السوط**: nasip. Onunla Allah Teâlâ’nın sözü tefsir edildi: **فصب عليهم ربك سوط عذاب**; yani azap nasibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi ki: burada **السوط** ile murad: şiddettir; o da mecazdır. Mânâ: yani azabın şiddeti; çünkü azap, kırbaçla da olabilir; yine **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ferrâ dedi: bu, Arapların, içinde kırbacın bulunduğu her tür azap için söyledikleri bir kelimedir; onunla mesel ve söz yürümüştür. Ve rivayet olunur ki **السوط**, onların kendisiyle azap ettikleri azaplarındandır; böylece her azap için yürümüştür; zira onda, onların yanında azabın nihayeti vardı. Öyleyse **السوط**: azabın adıdır; orada kırbaçla vurma olmasa bile. Ve **السوط**: kırbaçla vurma. Şemmâh bir atı vasfederek dedi ki:

  فصـوبـتـه كـأنـه صـوب غـيبة                      على الأمعز الضاحي إذا سيط أحضرا

**صوبته**: yani onu, yerin bir eğiminde, yerleşik olana doğru sevk ettim. Ve **الصوب**: yağmur. Ve **الغبية**: ondan bir defa (bir sağanak). Ve **ساط** binitini, onu **سوطا** **يسوطه**; kırbaçla vurduğu zaman. Ve onların sözü: “Zeyd’i bir **سوطا** vurdum.” Ancak mânâsı: onu kırbaçla bir vuruş vurdumdur; fakat i‘râb yolu, muzâfın hazfi üzerinedir; yani “onu bir **ضربة سوط** vurdum”; sonra muzâfın hazfi üzere **الضربة** hazfedildi. Ve **السوط** **القديد**’dendir; **القاموس**’un asıllarında böyledir. Doğrusu: **الغدير**’dendir, onun artığıdır; bazı nüshalarda “artığı” (**فضلته**). Ve “sudan bir **سوط**”: çalkalanmış ve dövülmüş olur; cem‘i **سياط**’tır; bu mecazdır. Ve **الأساس**’ta: denir: “Biz sudan bir tek **سوط** üzerine vardık”; o, kırbaç gibi uzamış bir gölcük artığıdır. Ve **السوط** ayrıca: su birikintisi; cem‘i **أسواط**. Mecazdan: “İkisi bir tek **سوطا** alıp verirler”; yani bir tek iş; ve **الأساس**’ta: bir tek **نجر** ve bir tek **خلق** üzerinde uyuştukları zaman. Ve **المسوط**, **منبر** vezninde: değnek ve benzeri şeylerden, kendisiyle karıştırılan şey; ve o, tenceresini **المسوط** ile **ساط** etti; **المسواط** gibi, **محراب** vezninde. Ve **مسوط**, **لام**sız: İblîs’e bir oğul. Mücâhid dedi: onlar beştir: **داسم** ve **الأعور** ve **مسوط** ve **بتر** ve **زلنبور**. Süfyân dedi: **داسم** ve **الأعور**’un işini bilmiyorum; ama **مسوط** öfke ve gürültüye kışkırtır; **بتر**: musibetlerin sahibidir; **زلنبور**: kişi ile ehli arasını ayırır. Bu, **حرف الراء**’da da geçmişti. Ve Sevde hadîsinde: **أنه نظر إليها وهي تنظر في ركوة فيها ماء، فنهاها وقال: إني أخاف عليكم منه المسوط**; yani şeytan. Bu hadîste **الألف واللام** ile böyle gelmiştir. İbn Abbâd dedi: **المسواط**: yerleşik olana ancak kırbaçla giden bir at; sanki yerleşik olmayı biriktirir. Mecazdan: **استوط** işini; yani karıştı; nâdirdir. Ebû Zeyd dedi: denir: “Onların malları aralarında **سويطة**dır”; yani karışıktır. Bunu ondan Ya‘kūb nakletti; Cevherî söyledi. Leys dedi: **السويطاء**: suyu ve “semeri” çok olan bir çorba; yani soğanı ve nohudu ve diğer bütün taneleri; ona bu ad verildi; çünkü o **تساط** edilir; yani karıştırılır ve çırpılır. İbn Düreyd dedi: o, **السريطاء**’dır, **الراء** ile; onun zikri geçmişti. Mecazdan: **سوط باطل**: güneşte, pencereden giren bir ışık; o, daha önce geçen **خيط باطل**’ın aynısıdır; **الشين المعجمة** ile de rivayet olunur. Mecazdan: **السياط**: pırasanın, üzerinde püskülleri bulunan çubukları; kendisiyle vurulan **السياط**’a benzetme olarak. Ve pırasayı **تسويطا** **سوط** etti; o şeyi çıkardığı zaman. Mecazdan: işini **تسويطا** **سوط** etti; onda karıştırdığı zaman. Cevherî nakletti; az önce şahidi geçti. Ve **دارة الأسواط**: **الأبرق**’ın arkasında, **المضجع**’da; onu bir **حمة** dolaşır; o, **بني قيس ابن جزء بن كعب بن أبي بكر بن كلاب**’a ait beyaz bir **برقة**dır; onun zikri **حرف الراء**’da da geçmişti. **الأسواط**’ın aslı: suların birikintileridir. Ve **الدارة**: dağların kuşattığı, genişleyen her yerdir. İbn Abbâd dedi: nefsim **سوطانا** **ساطت**; harekeli: büzüldü; Sâgānî nakletti. Ve ona ilâve olarak: “Onların malları aralarında **مستوطة**dır”; **سويطة** gibi. Ve **السواط**: yanında kırbaç bulunan polis. Ve Lihyânî’den: “Benimle **ساوطني** etti; ben de onu **سوطا** **أسوطه** **فسطته**.” İbn Sîde onu tefsir etti ve dedi ki: yani kırbacıyla bana karşı koydu da ben onu yendim. Bu, **الجواهر**’de azdır; ancak **الأعراض**’dadır. Ve **المسياط**: havuzun dibinde kalan su. Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi ki:

  حتى انتهت رجارج المسياط

Ve **الهريسة**yi **ساط** etti ve **سوطها**: karışsın diye onu bir tahta ile hareket ettirdi. Ve denir: “İşleri bir tek **سوط** ile sevk etti.” Ve “Bu **السوط**’a girin”; o, iki yüksek yer arasında ince bir yoldur. Ve “Bu **السياط**’ta ve **الأسواط**’ta”; **الأساس**’ta olduğu gibi. **الشين** ile de rivayet olunur; o mecazdır. Yine onların sözü: “Senin sevgin benim kanımla, ve kanımdan **سيط** edildi.” Ve o, işi **سوطا** **يسوط** eder: onu altını üstüne çevirir. Ve falan, savaşı **يسوط** eder ve **يسوطها**; yani ona doğrudan girişir; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve Ahmed b. Muhammed b. Mihrân **السوطي**, Ebû Nu‘aym ve Affân’dan; ondan Taberânî. Ve Hüseyin b. Muhammed b. İshâk **السوطي**, Atîkī’nin şeyhi. Ve Ahmed b. Muhammed b. İsmâ‘îl **السوطي**, Dârakutnî’nin şeyhi. Ve İbrâhîm b. İsmâ‘îl **السوطي**, Ebû Ümeyye et-Tarsûsî’den. Ve **سويط**, **زبير** vezninde: Şam diyarından Belkā’da bir köy; ona nisbetle, muhaddis imam Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen el-Kinânî el-Ca‘ferî **السويطي**; dedelerinden biri oradan göç etti de Mısır’ın kırsalına indi ve orada manastırlaştı; ve onlara nisbetle, Garbiyye’de meşhur köy **الجعفرية** nisbet edildi; onun zikri geçmişti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَاطَهُ
1 سَاطَهُ ذ , [aor. يَسُوطُ,] (M,) inf. n. سَوْطٌ, (S, M, K,) He mixed it, (S, M, K,) one part with another, (S,) and stirred it about, and beat it; (M;) as also ↓ سوّطهُ, (M, K, *) inf. n. تَسْوِيطٌ: (K:) or سَوْطٌ signifies the putting together two things in a vessel, then beating them with the hand until they become mixed: (Jm, K:) or, accord. to some, it relates particularly to a cooking-pot, when its contents are mixed: (M:) you say, سَاطَ قِدْرَهُ بِالمِسْوَطِ [he mixed, and stirred about, and beat, the contents of his cooking-pot with the مِسْوَط, q. v.]: (TA:) but you say also, سَاطَ الهَرِيسَةَ, and ↓ سَوَّطَهَا, he stirred about the [food called] هريسة with a piece of wood, in order that it might become mixed: (TA:) or ↓ سوّطهُ signifies he mixed it much. (S.) ― -b2- [Hence,] سِيطَ حُبُّكَ بِدَمِى and مِنْ دَمِى (assumed tropical:) [The love of thee is mixed with my blood]. (TA.) And هُوَ يَسْوطُ الأَمْرَ (assumed tropical:) He turns over the affair [in his mind]. (TA.) And فُلَانٌ يَسُوطُ الحَرْبَ and ↓ يُسَوِّطُهَا (assumed tropical:) Such a one superintends, manages, or conducts, in person, the war. (A, TA.) And فُلَانٌ أُمُورَهُ ↓ سَوَّطَ, inf. n. as above, (S, TA,) (tropical:) Such a one rendered his affairs confused, or disordered, or perplexed: (TA:) and in like manner, رَأْيَهُ [his opinion]. (M.) And أَمْرَهُ ↓ سَوَّطَ (tropical:) He created confusion, or disorder, in his affair, or case. (K, TA.) -A2- سَاطَهُ, (M,) aor. يَسُوطُ, (S,) inf. n. سَوْطٌ, (M, K,) He whipped him; struck him with a سَوْط; (S, M, K;) namely, a beast, and a man. (TA.) ― -b2- سَاوَطَنِى فَسُطْتُهُ: see 3.

2 سَوَّطَ see 1, in six places. -A2- سَوَّطَ الكُرَّاثُ, (M, K,) inf. n. تَسْوِيطٌ, (K,) (tropical:) The leeks put forth their سِيَاط [or seed-stalks: see سَوْطٌ]. (M, K, TA.)

3 سَاْوَطَ ↓ سَاوَطَنِى فَسُطْتُهُ, aor. of the latter أَسُوطُهُ: thus mentioned by Lh, without any addition: app. meaning He acted roughly with me with his whip, or he contended with me therewith, and I overcame him [with my whip]: a mode of expression which is rare in relation to substances; rather relating to accidents, or attributes. (M.)

8 اـِسْتَوَطَ 2, which is extr., [for by rule it should be اِسْتَاطَ,] It (a thing) was, or became, mixed. (M.) ― -b2- [Hence,] اِسْتَوَطَ عَلَيْهِ أَمْرُهُ (tropical:) His affair, or case, was, or became, confused, or disordered, to him. (M, K, * TA.)

سَوْطٌ
سَوْطٌ ذ [A whip;] a certain thing, (S, M,) namely, plaited skin, (Bd in lxxxix. 12,) [or a lash,] with which one beats, or strikes, (S, M,) well known; (Msb;) i. q. مِقْرَعَةٌ: (K:) so called because it mixes the flesh with the blood (IDrd, M, K) when a man or a beast is struck with it; (IDrd, TA;) or because its several component parts are mixed together: (Bd, ubi suprà:) pl. [of pauc.] أَسْوَاطٌ and [of mult.] سِيَاطٌ: (S, M, Msb, K:) the latter originally سِوَاطٌ. (TA.) The saying ضَرَبْتُ زَيْدًا سَوْطًا means ضَرَبْتُ زَيْدًا بِسَوْطٍ [I struck Zeyd with a whip]: (M, Msb: *) or it is one of those rare instances in which a prefixed n. is suppressed; being originally ضَرَبْتُهُ ضَرْبَةَ سَوْطٍ [I struck him a stroke, or lash, of a whip], meaning ضَرْبَةً بِسَوْطٍ [a stroke, or lash, with a whip]: (M:) or ضَرْبَةً وَاحِدَةً بِسَوْطٍ [one stroke, or lash, with a whip]. (Mgh.) One says also, ضَرَبَهُ مِائَةَ سَوْطٍ [He struck him a hundred strokes, or lashes, of the whip]. (S and K in art. سحل.) ― -b2- In the Kur [lxxxix. 12], where it is said, فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ, (S, Msb,) it signifies (tropical:) A portion, or share: (S, K:) or (S, Msb, but in the K, “ and ”) (tropical:) vehemence, or severity; (S, Msb, K;) as being likened to the paining of a whip; (Msb;) because punishment is sometimes with the سَوْط; (S;) and this word is used by the Arabs to denote every kind of punishment when it is extreme, though there be in it no beating: (Fr:) [therefore,] the above-cited saying in the Kur means, (tropical:) [And thy Lord poured upon them a portion, or a share, or vehemence, or severity, of punishment: or it means,] a mixture; prepared for them, of various punishments: or it is designed to show that what befell them in the present world was, in comparison with what is prepared for them in the final state, like the whip in comparison with the sword: (Bd:) or the meaning is (assumed tropical:) a kind of punishment. (Jel.) [Agreeably with this last explanation, it is said that] the phrase هُمَا يَتَعَاطَيَانِ سَوْطًا وَاحِدًا means (tropical:) They two are agreed upon one mode: (A:) or the meaning is (tropical:) [they two enter, or plunge, into; or venture boldly upon, and do;] one thing, or affair; (S, and K; but wanting in one copy of the former; and in the latter, in the place of هما is put ما;) i. e., one sort [of thing or affair]. (S.) ― -b3- [قِيدُ سَوْطٍ The measure of a whip, i. e. a whip's length, is an astronomical measure, which seems, from several instances that I have noted, in the work of Kzw &c., to be the same as رُمْحٌ is in modern usage; i. e. four degrees and a half, by rule; but, like the latter, not precise nor uniform in every instance.] ― -b4- [The pl.] سِيَاطٌ also signifies (tropical:) The seed-stalks of leeks; (TK;) the stalks, of leeks, upon which are the زَمَالِيق thereof: (M, K:) so called as being likened to the سياط with which one strikes. (M.) ― -b5- And سَوْطٌ signifies also (tropical:) A remaining portion (A, K) of water, (A,) or of a pool of water left by a torrent, (K, [in some copies of which الغَدِيل is erroneously put for الغَدِير,]) extended like the سَوْط [with which one strikes]: (A:) pl. سِيَاطٌ. (TA.) ― -b6- And (assumed tropical:) A place where water collects and stagnates: (K:) pl. أَسْوَاطٌ. (TA.) ― -b7- And (tropical:) A road, or track, of little width, between two elevations: pl. أَسْيَاطٌ [or سِيَاطٌ?] and أًسْوَاطٌ: so in the A: but some say شَوْطٌ, q. v. (TA.) ― -b8- Also (assumed tropical:) A kind of tent, of [goats'] hair. (Ibn-El-Kelbee, TA voce بَيْتٌ, q. v.) ― -b9- And سَوْطُ بَاطِلٍ (tropical:) Light entering from an aperture in a wall, in sunshine; (K, TA;) also termed خَيْطُ بَاطِلٍ: but as some say, with ش. (TA: and it is mentioned with ش in art. شوط in the S, and again in the K.)

سَوِيطٌ
سَوِيطٌ ذ ; fem. with ة: see مَسُوطٌ.

سَوَّاطٌ
سَوَّاطٌ ذ The شُرَطِىّ [or officer of the prefect of police] who has with him the سَوْط [or whip]. (TA.)

مَسَوطٌ
مَسَوطٌ ذ Mixed. (TA.) So in a trad. of 'Alee with Fلtimeh, [in which the former expresses the intimacy of her union with him, as though they two were one person,] مَسُوطٌ لَحْمُهَا بِدَمِى وَلَحْمِى (assumed tropical:) Her flesh is blended and mixed with my blood and my flesh. (TA.) You say also, أَمْوَالُهُمْ بَيْنَهُمْ ↓ سَوِيطَةٌ Their possessions are mixed among them; (AZ, S, K;) i. q. ↓ مُسْتَوطَةٌ. (M.)

مِسْوَطٌ
مِسْوَطٌ ذ : see what next follows.

مِسْوَاطٌ
مِسْوَاطٌ ذ A thing with which one mixes a thing, (S, * M, K,) and stirs it about; (M;) i. e., a stick, or the like, used for that purpose; as also ↓ مِسْوَطٌ. (K.) -A2- A horse that will not put forth his power of running unless by means of the whip; (Ibn-'Abbلd and K; and so in a copy of the S, on the authority of AO, but omitted in another copy;) as though (TA) keeping it in store. (S, TA.)

مُسْتَوِطٌ
مُسْتَوِطٌ ذ ; fem. with ة: see مَسُوطٌ.

##### Türkçe

**سَاطَهُ**
1 **سَاطَهُ** ذ , [muzâri‘ **يَسُوطُ**,] (M,) mastar ismi **سَوْطٌ**, (S, M, K,) Onu karıştırdı, (S, M, K,) bir kısmı diğer bir kısımla, (S,) ve onu çalkaladı, ve dövdü; (M;) bunun gibi ↓ **سوّطهُ**, (M, K, *) mastar ismi **تَسْوِيطٌ**: (K:) yahut **سَوْطٌ** iki şeyi bir kapta bir araya koymayı, sonra el ile onları dövmeyi, ta ki karışmış oluncaya kadar, ifade eder: (Jm, K:) yahut bazılarına göre, özellikle bir tencereye ilişkindir; içindekiler karıştırıldığı zaman: (M:) şöyle dersin, **سَاطَ قِدْرَهُ بِالمِسْوَطِ** [tenceresinin içindekileri **مِسْوَط** ile karıştırdı, çalkaladı ve dövdü; bk.]: (TA:) fakat ayrıca şöyle de dersin, **سَاطَ الهَرِيسَةَ**, ve ↓ **سَوَّطَهَا**, **هريسة** denilen yemeği bir tahta parçasıyla çalkaladı; karışmış olması için: (TA:) yahut ↓ **سوّطهُ** onu çokça karıştırdı demektir. (S.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **سِيطَ حُبُّكَ بِدَمِى** ve **مِنْ دَمِى** (mecaz farz edilerek:) [Senin sevgin benim kanımla karıştırılmıştır]. (TA.) Ve **هُوَ يَسْوطُ الأَمْرَ** (mecaz farz edilerek:) O, işi [zihninde] evirip çevirir. (TA.) Ve **فُلَانٌ يَسُوطُ الحَرْبَ** ve ↓ **يُسَوِّطُهَا** (mecaz farz edilerek:) Filân kimse savaşı bizzat gözetir, idare eder yahut yürütür. (A, TA.) Ve **فُلَانٌ** أُمُورَهُ ↓ **سَوَّطَ**, mastar ismi yukarıdaki gibi, (S, TA,) (mecaz:) Filân kimse işlerini karışık, düzensiz yahut müşkül hâle getirdi: (TA:) ve aynı şekilde, **رَأْيَهُ** [görüşünü]. (M.) Ve **أَمْرَهُ** ↓ **سَوَّطَ** (mecaz:) O, işinde yahut hâlinde karışıklık yahut düzensizlik meydana getirdi. (K, TA.) -A2- **سَاطَهُ**, (M,) muzâri‘ **يَسُوطُ**, (S,) mastar ismi **سَوْطٌ**, (M, K,) Ona kırbaç vurdu; ona **سَوْط** ile vurdu; (S, M, K;) yani, bir hayvana da, bir insana da. (TA.) ― -b2- **سَاوَطَنِى فَسُطْتُهُ**: bk. 3.

2 **سَوَّطَ** bk. 1, altı yerde. -A2- **سَوَّطَ الكُرَّاثُ**, (M, K,) mastar ismi **تَسْوِيطٌ**, (K,) (mecaz:) Pırasalar **سِيَاط**larını [yahut tohum saplarını: bk. **سَوْطٌ**] çıkardı. (M, K, TA.)

3 **سَاْوَطَ** ↓ **سَاوَطَنِى فَسُطْتُهُ**, ikincisinin muzâri‘i **أَسُوطُهُ**: Lh tarafından böyle, hiçbir ilâve olmaksızın, zikredilmiştir: görünüşe göre mânâsı: O, kırbacıyla bana sert davrandı, yahut onunla benimle çekişti; ben de onu [kırbacımla] yendim: bu, cevherlere nispetle nadir bir ifade tarzıdır; daha ziyade arazlara yahut sıfatlara ilişkindir. (M.)

8 **اـِسْتَوَطَ** 2, ki bu şâzdır, [zira kaideye göre **اِسْتَاطَ** olmalıydı,] O (bir şey) karıştı yahut karışmış oldu. (M.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **اِسْتَوَطَ عَلَيْهِ أَمْرُهُ** (mecaz:) Onun işi yahut hâli, ona göre, karışık yahut düzensiz oldu. (M, K, * TA.)

**سَوْطٌ**
**سَوْطٌ** ذ [Bir kırbaç;] belirli bir şey, (S, M,) yani örülmüş deri, (Bd in lxxxix. 12,) [yahut bir kamçı,] onunla dövülür yahut vurulur, (S, M,) mâlûm; (Msb;) **مِقْرَعَةٌ** ile aynı: (K:) böyle adlandırılmıştır; çünkü bir insan yahut bir hayvan onunla vurulduğunda eti kanla karıştırır; (IDrd, M, K) (IDrd, TA;) yahut çünkü onun çeşitli bileşen parçaları birbirine karıştırılmıştır: (Bd, ubi suprà:) cem‘ [kıllet] **أَسْوَاطٌ** ve [kesret] **سِيَاطٌ**: (S, M, Msb, K:) ikincisi aslında **سِوَاطٌ** idi. (TA.) **ضَرَبْتُ زَيْدًا سَوْطًا** sözü, **ضَرَبْتُ زَيْدًا بِسَوْطٍ** [Zeyd’e bir kırbaçla vurdum] demektir: (M, Msb: *) yahut bu, başına getirilen bir ismin hazfedildiği nadir örneklerdendir; aslı **ضَرَبْتُهُ ضَرْبَةَ سَوْطٍ** [ona bir kırbaç darbesi vurdum] olup, mânâsı **ضَرْبَةً بِسَوْطٍ** [bir kırbaçla bir darbe]dir: (M:) yahut **ضَرْبَةً وَاحِدَةً بِسَوْطٍ** [bir kırbaçla tek bir darbe]. (Mgh.) Ayrıca şöyle denir, **ضَرَبَهُ مِائَةَ سَوْطٍ** [Ona kırbaçtan yüz darbe vurdu]. (S ve K, md. سحل.) ― -b2- Kur’ân’da [lxxxix. 12], **فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ** denildiği yerde, (S, Msb,) bu (mecaz:) Bir pay, yahut hisse demektir: (S, K:) yahut (S, Msb, fakat K’da “ve”) (mecaz:) şiddet yahut sertlik; (S, Msb, K;) kırbacın acıtmasına benzetilmesi itibarıyla; (Msb;) çünkü ceza bazen **سَوْط** iledir; (S;) ve bu kelime Araplar tarafından, içinde dövme bulunmasa bile, aşırı olduğu zaman her çeşit cezayı ifade etmek için kullanılır: (Fr:) [buna göre,] Kur’ân’daki yukarıda anılan söz, (mecaz:) [Ve Rabbin onların üzerine azaptan bir pay yahut hisse, yahut şiddet yahut sertlik döktü: yahut mânâsı,] onlar için hazırlanmış, çeşitli cezalardan bir karışım: yahut maksat, dünyada başlarına gelenin, âhirette kendileri için hazırlanmış olana nispetle, kılıca nispetle kırbaç gibi olduğunu göstermektir: (Bd:) yahut mânâ (mecaz farz edilerek:) bir çeşit cezadır. (Jel.) [Bu son açıklamaya uygun olarak,] **هُمَا يَتَعَاطَيَانِ سَوْطًا وَاحِدًا** ibaresinin (mecaz:) İki kişi bir tarz üzerinde anlaşmıştır mânâsına geldiği söylenir: (A:) yahut mânâ (mecaz:) [iki kişi bir şeye yahut bir işe girer, dalar; yahut cesaretle girişir ve yapar;] bir şey, yahut bir iş; (S ve K; fakat bir nüshada birincide yoktur; ikincide ise **هما** yerine **ما** konmuştur;) yani bir tür [şey yahut iş]. (S.) ― -b3- [**قِيدُ سَوْطٍ** Kırbaç ölçüsü, yani bir kırbacın uzunluğu, astronomik bir ölçüdür; Kzw vb. eserinde kaydettiğim birkaç örnekten anlaşıldığı üzere, modern kullanımda **رُمْحٌ** ile aynı gibidir; yani kaideye göre dört buçuk derece; fakat onun gibi, her örnekte kesin ve yeknesak değildir.] ― -b4- [Cem‘] **سِيَاطٌ** ayrıca (mecaz:) pırasaların tohum sapları demektir; (TK;) üzerinde onların **زَمَالِيق**leri bulunan pırasa sapları: (M, K:) vurulan **سياط**lara benzetilerek böyle adlandırılmıştır. (M.) ― -b5- Ve **سَوْطٌ** ayrıca (mecaz:) suyun kalan bir parçası (A, K), (A,) yahut selin bıraktığı bir su birikintisinin, (K, [bazı nüshalarında yanlışlıkla **الغَدِيل** yerine **الغَدِير** konmuştur,]) **سَوْط** [vurulan kırbaç] gibi uzanmış olan kısmı demektir: (A:) cem‘i **سِيَاطٌ**. (TA.) ― -b6- Ve (mecaz farz edilerek:) suyun toplandığı ve durgunlaştığı bir yer: (K:) cem‘i **أَسْوَاطٌ**. (TA.) ― -b7- Ve (mecaz:) iki yükselti arasında, az genişlikte bir yol yahut patika: cem‘i **أَسْيَاطٌ** [yahut **سِيَاطٌ**?] ve **أًسْوَاطٌ**: A’da böyle; fakat bazıları **شَوْطٌ** der; bk. (TA.) ― -b8- Ayrıca (mecaz farz edilerek:) [keçi] kılından bir çeşit çadır. (Ibn-El-Kelbee, TA, md. **بَيْتٌ**, bk.) ― -b9- Ve **سَوْطُ بَاطِلٍ** (mecaz:) güneşli havada, duvardaki bir delikten giren ışık; (K, TA;) ayrıca **خَيْطُ بَاطِلٍ** diye de adlandırılır: fakat bazılarına göre, **ش** ile. (TA: ve S’de md. شوط’ta **ش** ile zikredilmiştir; sonra K’da yine.)

**سَوِيطٌ**
**سَوِيطٌ** ذ ; müennesi ة ile: bk. **مَسُوطٌ**.

**سَوَّاطٌ**
**سَوَّاطٌ** ذ Yanında **سَوْط** [kırbaç] bulunan **شُرَطِىّ** [polis âmiri memuru]. (TA.)

**مَسَوطٌ**
**مَسَوطٌ** ذ Karışmış. (TA.) ‘Alî’nin Fلtimeh ile ilgili bir rivayetinde böyledir; [orada birincisi, onunla birleşmesinin yakınlığını, sanki ikisi tek kişiymiş gibi, ifade eder:] **مَسُوطٌ لَحْمُهَا بِدَمِى وَلَحْمِى** (mecaz farz edilerek:) Onun eti benim kanımla ve etimle harmanlanmış ve karışmıştır. (TA.) Ayrıca şöyle dersin, **أَمْوَالُهُمْ بَيْنَهُمْ** ↓ **سَوِيطَةٌ** Onların malları aralarında karışıktır; (AZ, S, K;) ↓ **مُسْتَوطَةٌ** ile aynı. (M.)

**مِسْوَطٌ**
**مِسْوَطٌ** ذ : bk. hemen ardından gelen.

**مِسْوَاطٌ**
**مِسْوَاطٌ** ذ Bir şeyi karıştırmak için kullanılan şey, (S, * M, K,) ve onu çalkalamak için; (M;) yani bu maksatla kullanılan bir çubuk yahut benzeri; bunun gibi ↓ **مِسْوَطٌ**. (K.) -A2- Kırbaç vasıtası olmaksızın koşma gücünü ortaya koymayan at; (Ibn-'Abbلd ve K; ve S’nin bir nüshasında AO rivayetiyle böyledir, fakat başka bir nüshada düşürülmüştür;) sanki (TA) onu depolayıp saklıyor gibi. (S, TA.)

**مُسْتَوِطٌ**
**مُسْتَوِطٌ** ذ ; müennesi ة ile: bk. **مَسُوطٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَاطَ
سَاطَ ( w )  U ( n. ac. سَوْط 1 ),
a.  Mixed, stirred ( liquid ).

b.  Whipped, flogged, scourged.

c.  Threw into confusion, disorder.

d.  Superintended.

e.  ( n. ac. سَوَطَاْن 36 ), Was distressed, afflicted.

سَوَّطَ
سَوَّطَ II ,
a.  see I (b) , ( c ), ( d ).

اِسْتَوَطَ
اِسْتَوَطَ VIII , ( w )
a.  Was disturbed, confused.

سَوْط
سَوْط [ 1 ] , ( pl. سِيَاط [ 23I ] ,  أَسْوَاْط 38 ),
a.  Whip, scourge.

b.  Misfortune

c.  Portion, share.

d.  Pool of water.

سَوِيْط
سَوِيْط [ 25 ],
a.  Confounded.

سَوَّاط
سَوَّاط [ 28 ],
a.  Officer ( prefect ).

مِسْوَاط
مِسْوَاط [ 45 ],
a.  Stick, spatula.

b.  Refractory horse.

##### Türkçe

سَاطَ
سَاطَ ( w ) U ( n. ac. **سَوْط** 1 ),
a.  (sıvıyı) karıştırdı, çalkaladı.

b.  Kamçıladı, kırbaçladı, değnekledi.

c.  Kargaşaya, düzensizliğe attı.

d.  Nezaret etti.

e.  ( n. ac. **سَوَطَاْن** 36 ), sıkıntıya düştü, musibete uğradı.

سَوَّطَ
سَوَّطَ II ,
a.  I (b), (c), (d)’ye bak.

اِسْتَوَطَ
اِسْتَوَطَ VIII , ( w )
a.  Sarsıldı, şaşırdı.

سَوْط
**سَوْط** [ 1 ] , ( pl. **سِيَاط** [ 23I ] ,  **أَسْوَاْط** 38 ),
a.  Kırbaç, kamçı.

b.  Musibet.

c.  Pay, hisse.

d.  Su birikintisi.

سَوِيْط
**سَوِيْط** [ 25 ],
a.  Şaşırmış.

سَوَّاط
**سَوَّاط** [ 28 ],
a.  Memur (vali vekili).

مِسْوَاط
**مِسْوَاط** [ 45 ],
a.  Çubuk, spatula.

b.  Huysuz at.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سوط
سَاطَ - يَسُوطُ - سَوْط
سَاطَ - يَسُوْطُ + كائن + كائناً أو شيئاً + بشيء: يضربه بشيء رفيع ليخلطه ويحركه: مثل الخلاط الآلي الذي يضرب بشفرته أو بأسلاكه سائلاً أو جامداً فيخلطه بقوة
سَوْط: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " سَاطَ - يَسُوطُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " سَاطَ - يَسُوطُ ": الخليط المنوع: وهو كذلك اسم آلة: الأداة التي يضرب بها للخلط، والتي قد تستعمل في التعذيب بالجلد
﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ فصب عليهم ربك خليطاً من العذاب: أنواعاً متعددة مختلطة من العذاب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الخلط والمزج ضد الاستخلاص والفصل"، وهي:
صَهَرَ - يَصْهَرُ، مَشَجَ - يَمْشِجُ، خَلَط َ - يَخْلِطُ، مَرَج - يَمْرُجُ، مَزَجَ - يَمْزُجُ، سَاط َ - يَسُوْطُ
سوط
 	﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب(13)﴾ الفجر
مختار الصحاح
● [سوط] س و ط: السَّوْطُ الذي يضرب به والجمع أسْواطٌ و سِيَاطٌ و سَاطَهُ ضربه بالسوط وبابه قال وقوله تعالى ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ أي نصيب عذاب ويقال شدته لأن العذاب قد يكون بالسوط و السَّوْطُ أيضا خلط الشيء بعضه ببعض ومنه سمي المِسْواطُ و سَوَّطَهُ تسويطاً خلطه وأكثر ذلك
معجم الفرائد القرآنية
س و ط
"سوْط" في قولـه تعالـى :" فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ" (13) الفجر  .
السَّوْط : الخلط، وسمي السوط سوطاً لأنه عند الضرب به يخلط اللحم بالدم .
الراغب
السوط
الجلد المضفور الذي يضرب به، وأصل السوط: خلط الشيء بعضه ببعض، يقال: سطته وسوطته، فالسوط يسمى سوطا لكونه مخلوط الطاقات بعضها ببعض، وقوله: }فصب عليهم ربك سوط عذاب﴿[الفجر/13] تشبيها بما يكون في الدنيا من العذاب بالسوط، وقيل: إشارة إلى ما خلط لهم من أنواع العذاب، المشار إليه بقوله:﴾حميما وغساقا{ [النبأ/25].
ملخص اللسان
1.     السَّوْطُ: خَلْطُ الشيء بَعْضِه ببعض،ومنه سمي المِسْواطُ.وساطَ  الشيءَ سَوْطاً وسَوَّطَه: خاضَه وخَلَطَه وأَكثَرَ ذلك.وخصَّ بعضُهم به القِدْرَ إِذا خُلِطَ ما فيها.
2.    والمِسْوَطُ والمِسْواطُ: ما سِيطَ به.واسْتَوَطَ هو: اخْتَلَطَ ،والمِسْواطِ، وهو خشبة يُحَرّكُ بها ما فيها ليخْتَلِطَ،
3.     وإِذا خَلَّط الإِنسانُ في أَمره قيل: سَوَّطَ أَمرَه تَسْوِيطاً
4.     وقد ساطَه سَوْطاً وسُطْتُه أَسُوطُه إِذا ضربته بالسَّوْط
5.     وقوله عزّ وجلّ: فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ؛ أَي  نَصِيبَ عَذابٍ، ويقال: شدَّته لأَن العذاب قد يكون بالسوط؛ وقال الفراء: هذه الكلمة تقولها العرب لكل نوع من العذاب يدخل فيه السوْطُ جرى به الكلام والمثَل
6.    وسَوْطَ رَأْيَه: خَلَّطَه. واسْتَوَطَ عليه  أَمرُه: اضْطَرَبَ. وأَمْوالُهم بينهم سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ أَي مُخْتلِطةٌ.
لسان العرب
● - سوط: السَّوْطُ: خَلْطُ الشيء بَعْضِه ببعض، ومنه سمي المِسْواطُ. وساطَ  الشيءَ سَوْطاً وسَوَّطَه: خاضَه وخَلَطَه وأَكثَرَ ذلك. وخصَّ بعضُهم  به القِدْرَ إِذا خُلِطَ ما فيها. والمِسْوَطُ والمِسْواطُ: ما سِيطَ به.  واسْتَوَطَ هو: اخْتَلَطَ، نادر. وفي حديث سَوْدة: أَنه نظَرَ إِليها وهي  تنظر في رَكْوةٍ فيها ماء فنَهاها وقال: إِني أَخافُ عليكم منه  المِسْوطَ، يعني الشيْطانَ، سمي به من ساطَ القِدْرَ بالمِسْوطِ والمِسْواطِ، وهو  خشبة يُحَرّكُ بها ما فيها ليخْتَلِطَ، كأَنه يُحَرِّك الناس للمعصيةِ  ويجمعهم فيها. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: لتُساطُنَّ سَوْطَ  القِدْر، وحديثه مع فاطمةَ، رضوان اللّه عليهما:  مَسْوطٌ لَحْمُها بِدَمي ولَحْمي  أَي مَمْزوجٌ ومَخْلُوط؛ ومنه قصيد كعب بن زهير:  لكِنَّها خُلَّةٌ، قدْ سِيطَ من دَمِها  فَجْعٌ وَوَلْعٌ، وإِخْلافٌ وتَبْدِيلُ  أَي كأَنَّ هذه الأَخْلاقَ قد خُلِطَتْ بدمها. وفي حديث حَلِيمةَ:  فشَقّا بَطْنَه فهما يَسُوطانِه. وسَوْطَ رَأْيَه: خَلَّطَه. واسْتَوَطَ عليه  أَمرُه: اضْطَرَبَ. وأَمْوالُهم بينهم سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ أَي  مُخْتلِطةٌ. وإِذا خَلَّط الإِنسانُ في أَمره قيل: سَوَّطَ أَمرَه تَسْوِيطاً؛  وأَنشد:  فَسُطْها ذَميمَ الرَّأْي، غَيرَ مُوَفَّقٍ،  فَلَسْتَ على تَسْوِيطِها بِمُعانِ  وسمي السَّوْطُ سَوْطاً لأَنه إِذا سِيطَ به إِنسان أَو دابّة خُلِطَ  الدمُ باللحمِ، وهو مُشْتَقٌّ من ذلك لأَنه يَخْلِطُ الدم باللحم  ويَسُوطُه. وقولهم: ضربت زيداً سَوْطاً إِنما معناه ضربته ضربة بسوط، ولكن طريق  إِعرابه أَنه على حذف المضاف أَي ضربته ضربة سَوْطٍ، ثم حذفت الضربة على  حذف المضاف، ولو ذهبت تتأَوّل ضربته سوطاً على أَن تقدَّر إِعرابه ضربةً  بسوط كما أَن معناه كذلك أَلزمك أَن تُقدِّر أَنك حذفتَ الباء كما يُحْذَفُ  حَرْفُ الجرِّ في نحو قوله أَمَرْتُكَ الخير وأَسْتَغْفِرُ اللّه ذنباً،  فتحتاج إِلى اعْتذارٍ من حذف حرف الجر، وقد غَنِيتَ عن ذلك كله بقوله  إِنه على حذف المضاف في ضربة سوطٍ، ومعناه ضربةً بسوط، وجمعه أَسْواطٌ  وسِياطٌ. وفي الحديث: معَهم سِياطٌ كأَذْنابِ البقر؛ هو جمع سَوْطٍ الذي  يُجْلَد به، والأَصل سِواطٌ، بالواو، فقلبت ياء للكسرة قبلها، ويجمع على  الأَصل أَسْواطاً. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: فجعلنا نضْرِبه  بأَسْياطِنا وقِسيِّنا؛ قال ابن الأَثير: هكذا روي بالياء وهو شاذّ والقياسُ  أَسْواطِنا، كما يقال في جمع ريح أَرياح شاذّاً والقياس أَرواحٌ، وهو  المُطَّرِدُ المستعمل، وإِنما قلبت الواو في سِياط للكسرة قبلها، ولا كَسرةَ  في أَسواط. وقد ساطَه سَوْطاً وسُطْتُه أَسُوطُه إِذا ضربته بالسَّوْط؛  قال الشَّماخ يصف فرسَه:  فصَوَّبْتُه كأَنَّه صَوْبُ غَبْيةٍ  على الأَمْعَزِ الضَّاحِي، إِذا سِيطَ أَحْضَرا  صَوَّبْتُه: حملته على الحُضرِ في صَبَبٍ من الأَرض. والصَّوْبُ: المطر،  والغَبْيَةُ: الدُّفْعةُ منه. وفي الحديث: أَوَّلُ من يدخل النارَ  السَّوَّاطونَ؛ قيل هم الشُّرَطُ الذين معهم الأَسْواط يَضْربون بها الناس.  وساطَ دابَّته يَسُوطُه إِذا ضربه بالسوْطِ. وساوَطَني فسُطْتُه أَسُوطه؛  عن اللحياني، لم يزد على ذلك شيئاً؛ قال ابن سيده: وأَراه إِنما أَراد  خاشَنَني بسَوْطِه أَو عارَضَنِي به فغلبته، وهذا في الجَواهِر قليل إِنما  هو في الأَعْراضِ. وقوله عزّ وجلّ: فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ؛ أَي  نَصِيبَ عَذابٍ، ويقال: شدَّته لأَن العذاب قد يكون بالسوط؛ وقال  الفراء: هذه الكلمة تقولها العرب لكل نوع من العذاب يدخل فيه السوْطُ جرى به  الكلام والمثَل، ويروى أَن السوطَ من عذابهم الذي يُعذّبون به فجرى لكل  عذاب إِذ كان فيه عندهم غايةُ العذابِ.  والمِسْياطُ: الماء يبقى في أَسفل الحوض؛ قال أَبو محمد الفقعسي:  حتى انتهت رَجارِجُ المِسْياطِ  والسِّياطُ: قُضْبانُ الكُرّاثِ الذي عليه ماليقه  (* قوله «ماليقه» كذا  بالأصل، والذي في القاموس: زماليقه.) تشبيهاً بالسياط التي يضرب بها؛  وسَوَّطَ الكراثُ إِذا أَخرج ذلك.  وسَوْطُ باطلٍ: الضوء الذي يدخل من الكُوَّة، وقد حكيت فيه الشين.  والسُّوَيْطاء: مرقة كثيرة الماء تساط أَي تخلط وتضرب.
مقاييس اللغة:
(سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])
ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾  [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب.
القاموس المحيط:
السَّوْطُ الخَلْطُ، أو هو أن تَخْلِطَ شَيْئَينِ في إِنائِكَ، ثم تَضْرِبَهُما بيدِكَ حتى يَخْتَلِطا، كالتَّسْويطِ، والمِقْرَعةُ، لأنها تَخْلِطُ اللحمَ بالدَّم ج سِياطٌ وأسْواطٌ، والنَّصيبُ، والشِّدَّةُ، والضَّرْبُ بالسَّوْطِ
من القَدِيدِ: فَضْلُه، ومَنْقَعُ الماءِ. وما يَتَعاطَيانِ سَوْطاً واحداً: أمْراً واحداً. والمِسْوَطُ: ما يُخْلَطُ به من عَصاً ونحوِها، كالمِسْواطِ، وبلا لامٍ: ولَدٌ لإِبْلِيسَ يُغْرِي على الغَضَبِ. والمِسْواطُ: فرسٌ لا يُعْطِي حُضْرَه إلاَّ بالسَّوْط. واسْتَوَطَ أمرُه: اضْطَرَبَ، واخْتَلَطَ. وأموالُهم سَوِيْطَةٌ بينهم: مُخْتَلِطةٌ. والسُّوَيْطاءُ: مَرَقَةٌ كثُرَ ماؤُها وثَمَرُها، أي: بَصَلُها وحِمَّصُها وسائرُ الحُبوبِ. وسَوْطُ باطِلٍ: ضَوْءٌ يَدْخُلُ من الكُوَّةِ في الشمسِ. والسِّياطُ: قُضْبان الكُرَّاثِ التي عليها زَمالِيقُه. وسَوَّطَ تَسْويطًا: أخْرَجَ ذلك، أمْرَه: خَلَّطَ فيه. ودارَةُ الأَسْواطِ: بظَهْرِ الأَبْرَقِ بالمَضْجِعِ، وساطَتْ نَفْسِي سَوَطاناً، محركةً: تَقَلَّصَتْ.
سُيوطُ أو أُسْيوطُ، بضَمِّهما ة بصَعيدِ مِصْرَ. وككِتابٍ مُغَنٍّ مَشهورٌ.
تاج العروس:
س و ط
السَّوْطُ : الخَلْطُ أَي خَلْطُ الشَّيْء بَعْضِه ببَعْضٍ كما في الصّحاح أو هو أنْ تَخْلِطَ شَيْئَيْنِ في إنائكَ ثمَّ تَضْرِبَهما بيَدِكَ حتَّى يَخْتَلِطا كما في الجمهرة وفي حَديثِ عليٍّ مع فاطِمَةَ رَضِيَ الله عَنْهما : " مَسُوطٌ لَحْمُها بدَمي ولَحْمي " أَي مَمْزوجٌ ومَخْلوطٌ ومِنْهُ قَولُ كَعْبِ بن زُهَيْرٍ :
لكنَّها خُلَّةٌ قَدْ سيطَ من دَمِها ... فَجْعٌ ووَلْعٌ وإخْلافٌ وتَبْديلُ أَي كأَنَّ هذه الأخْلاقَ قَدْ خُلِطَت بدَمِها كالتَّسْويطِ يُقال : ساطَ الشَّيْء سَوْطاً وسَوَّطَه : خاضَه وخَلَطَه وأَكْثَرَ ذلِكَ . يُقَالُ : سَوَّطَ فُلانٌ أُمورَه تَسْويطاً أَي خَلَطها وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيّ :
فسُطْهَا ذَميمَ الرَّأْيِ غَيْرَ مُوَفَّقٍ ... فلَسْتَ عَلَى تَسْويطِها بمُعَانِ والسَّوْطُ : المِقْرَعَةُ قالَ ابن دُرَيْدٍ : لأنَّها تَسُوطُ أَي تَخْلِطُ اللَّحْمَ بالدَّمَ إِذا سيطَ بها إنْسانٌ أو دابَّة . وقالَ الجَوْهَرِيّ : السَّوْطُ : مَا يُضْرَبُ به ج : سِياطٌ بالكَسْرِ وأَصْلُه : سِواطٌ بالواو قُلِبَت ياءً لكَسْرِ مَا قَبْلَها . ومِنْهُ الحديث " معهم سِياطٌ كأَذْنابِ البَقَرِ " قالَ المُتَنَخِّل يَصِفُ مَوْرِداً :
كأَنَّ مَزاحِفَ الحَيَّاتِ فيهِ ... قُبَيْلَ الصُّبْحِ آثارُ السِّياطِ يُجْمَعْ أَيْضاً عَلَى أَسْواط عَلَى الأَصْل . قالَ ابن الأثير : أَسْياطٌ شاذٌّ كما يُقَالُ في جمع ريحٍ : أَرْياحٌ شاذًّا والقِياسُ : أَسْواطٌ وأَرْواحٌ وهو المُطَّرِدُ المُسْتَعْمَلُ . ومن المَجَازِ : السَّوْطُ : النَّصيبُ وبه فُسِّرَ قوله تعالى " فَصَبَّ عَلَيْهِم رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ " أَي نَصيبَ عَذابٍ كما في الصّحاح . وقِيل : المُرادُ بالسَّوْطِ هُنا : الشِّدَّةُ وهو مجازٌ أَيْضاً والمَعْنى أَي شِدَّةَ عَذابٍ ؛ لأنَّ العَذابَ قَدْ يَكُونُ بالسَّوْطِ كما في الصّحاح أَيْضاً . وقالَ الفَرَّاءُ : هذه كَلِمَةٌ تَقولُها العَرَبُ لكُلِّ نَوْعٍ من العَذابِ يَدْخُلُ فيه السَّوْطُ جَرَى به المَثَل والكَلامُ ويُرْوَى أنَّ السَّوْطَ من عَذابِهم الَّذي يُعَذَّبون به فجَرى لكُلِّ عَذابٍ ؛ إذْ كانَ فيه عِنْدَهُم غايَةُ العَذابِ . فالسَّوْطُ : اسمٌ للعَذابِ وإنْ لم يكن هُناكَ ضَرْبٌ بسَوْطٍ . والسَّوْطُ : الضَّرْبُ بالسَّوْطِ قالَ الشَّمّاخُ يَصِفُ فَرَساً :
فصَوَّبْتُه كَأَنَّهُ صَوْبُ غَيْبَةٍ ... عَلَى الأَمْعَزِ الضَّاحي إِذا سيطَ أَحْضَرَا
صَوَّبْتُه أَي : حَمَلْتُه عَلَى الحُضْرِ في صَبَبٍ من الأرْضِ . والصَّوْبُ : المَطَرُ . والغَبْيَة : الدَّفْعَةُ مِنْهُ . وساطَ دابَّتَه يَسوطُه سَوْطاً إِذا ضَرَبَه بالسَّوْطِ . وقولهم : ضَربتُ زَيْداً سَوْطاً . إنَّما مَعْنَاهُ : ضَرَبْتُه ضَرْبَةً بِسَوْطٍ ولكنّ طَريقَ إعْرابه أَنَّهُ عَلَى حَذْفِ المُضاف أَي ضَرَبْتُه ضَرْبَةَ سَوْطٍ ثمَّ حُذِفَتِ الضَّرْبَةُ عَلَى حَذْفِ المُضافِ . والسَّوْطُ من القَديدِ هَكَذا في أُصولِ القاموسِ والصَّواب : من الغَديرِ فَضْلُهُ وفي بعض النُّسَخ فَضْلَتُه . وسَوْطٌ من ماءٍ : قَدْ خُبِط وطُرِقَ والجمعُ سِياطٌ وهو مَجازٌ . وفي الأَسَاسِ : يُقَالُ ورَدْنا عَلَى سَوْطٍ واحِدٍ من الماءِ وهي فَضْلَةُ غَديرٍ مُمْتَدَّة كالسَّوْط . والسَّوْطُ أَيْضاً : مَنْقَعُ الماءِ والجمعُ أَسْواطٌ . ومن المَجَازِ : مَا يَتَعاطَيان سَوْطاً واحِداً أَي أَمْراً واحِداً وفي الأَسَاسِ إِذا اتَّفَقا عَلَى نَجْرٍ واحدٍ وخُلُقٍ واحِدٍ . والمِسْوَطُ كمِنْبَرٍ : مَا يُخْلَطُ به من عَصاً ونَحْوِها وَقَدْ ساطَ قِدْرَهُ بالمِسْوَطِ كالمِسْواطِ كمِحْرابٍ . ومِسْوَطٌ بلا لامٍ : وَلَدٌ لإبْليسَ قالَ مُجاهِدٌ : وهمْ خَمْسَةٌ : داسِمٌ والأَعْوَرُ ومِسْوَطٌ وبِتْرٌ وزَلَنْبورُ قالَ سُفيان : داسِمٌ والأعْوَرُ لا أَدْري مَا عَمَلُهما وأمّا مِسْوَطٌ فإِنَّه يُغْري عَلَى الغَضَبِ والصَّخب وبِتْرٌ : صَاحِب المَصائبِ وزَلَنْبورُ : يُفَرِّقُ بَيْنَ الرَّجُلِ وأَهْلِه . وَقَدْ تَقَدَّم ذلِكَ في حرف الرّاء أَيْضاً وفي حَديثِ سَوْدَةَ : " أَنَّهُ نَظَرَ إليها وهي تَنْظُر في رَكْوَةٍ فيها ماءٌ فنَهاها وقالَ : إنِّي أَخافُ عليكُمْ مِنْهُ المِسْوَطَ " يعني الشَّيْطان . هَكَذا جاءَ في هذا الحديثِ بالألفِ واللاّمِ . وقالَ ابن عبّادٍ : المِسْوَاطُ : فَرَسٌ لا يُعْطي حُضْرَهُ إلاَّ بالسَّوْطِ فكأنَّه يَدَّخِر حُضْرَه . ومن المَجَازِ : اسْتَوَطَ أَمْرُه أَي اخْتَلَطَ نادرٌ . وقالَ أَبُو زَيْدٍ : يُقَالُ أَمْوالُهُمْ سُوَيْطَةٌ بَيْنَهُم أَي مُخْتَلِطَةٌ حكاهُ عنه يَعْقوبُ قالَهُ الجَوْهَرِيّ . وقالَ اللَّيْثُ : السُّوَيْطاءُ : مَرَقَةٌ كَثُرَ ماؤُها وثَمَرُها أَي بَصَلُها وحِمَّصُها وسائرُ الحُبوبِ سُمِّيَتْ لأنَّها تُساطُ أَي تُخْلَط وتُضْرَب . وقالَ ابن دُرَيْدٍ : هي السُّرَيْطاءُ بالراء وَقَدْ مَرَّ ذِكْرُه . ومن المَجَازِ : سَوْطُ باطِلٍ : ضَوْءٌ يَدْخُلُ من الكُوَّةِ في الشَّمْسِ وهو بعَيْنِه خَيْطُ باطِلٍ الَّذي تَقَدَّم ويُرْوَى بالشّينِ المُعْجَمَة أَيْضاً . ومن المَجَازِ : السِّياطُ : قُضْبانُ الكُرّاثِ الَّتِي عليها زَماليقُه تَشْبيهاً بالسِّياطِ الَّتِي يُضْرَبُ بها . وَقَدْ سَوَّطَ الكُرّاثُ تَسْويطاً إِذا أَخْرَجَ ذلِكَ . ومن المَجَازِ : سَوَّطَ أَمْرَهُ تَسْويطاً إِذا خَلَّطَ فيه . نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ وتقدم شاهِدُه آنِفا . ودارَةُ الأسْواطِ : بظَهْرِ الأبْرَقِ بالمَضْجَعِ تُناوِحُها حَمَّةٌ وهي بُرْقَةٌ بَيْضاءُ لبَني قَيْس ابن جَزْءِ بن كَعْبِ بن أَبي بَكْر بن كِلابٍ وَقَدْ مَرَّ ذِكْرُها في حَرْفِ الرّاءِ أَيْضاً . وأَصْلُ الأسْواطِ : مَناقِعُ المياهِ والدّارَةُ : كلُّ أَرضٍ اتَّسَعَت فأَحاطَتْ بها الجِبالُ . وقالَ ابن عَبَّادٍ : ساطَتْ نَفْسي سَوَطَاناً مُحَرَّكَةً : تَقَلَّصَتْ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيّ . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : أَمْوالُهُم بَيْنَهُمْ مُسْتَوِطَةٌ كسَويطَة . والسَّوَّاطُ : الشُّرَطِيُّ الَّذي مَعَهُ السَّوْطُ . وساوَطَني فسُطْتُه أَسوطُه سَوْطاً عن اللِّحْيانِيّ وفَسَّره ابن سِيدَه فقال : أَي عارَضَني بسَوْطِه فَغَلَبْتُه وهذا في الجَواهِرِ قَليلٌ إنَّما هو في الأعْراضِ . والمِسْياطُ : الماءُ يَبْقَى في أَسْفَلِ الحَوْضِ قالَ أَبُو مُحَمَّدٍ الفَقْعَسِيُّ :
" حتَّى انْتَهَتْ رَجارِجُ المِسْياطِ
وساطَ الهَريسَةَ وسَوَّطَها : حَرَّكَها بخَشَبَةٍ لِتَخْتَلِطَ . ويُقَالُ : ساقَ الأُمورَ بسَوْطٍ واحِدٍ . وخُذوا في هذا السَّوْطِ وهو طَريقٌ دَقيقٌ بَيْنَ شَرَفَيْنِ وفي هذه السِّياطِ والأَسْواطِ كما في الأَسَاسِ . ويُرْوَى بالشِّين أَيْضاً وهو مَجازٌ . وكَذلِكَ قولُهُم : سيطَ حُبُّك بِدَمي ومن دَمي . وهو يَسوطُ الأمْرَ سَوْطاً : يُقَلِّبهُ ظَهْراً لِبَطْنٍ . وفلانٌ يَسوطُ الحَرْبَ ويُسَوِّطُها أَي يُباشِرُها كما في الأَسَاسِ . وأحْمَدُ بن مُحَمَّدِ بن مِهْرانَ السَّوْطِيُّ عن أَبي نُعَيْمٍ وعفَّان وعنه الطَّبَرانِيُّ وحُسَيْنُ بن محمَّد بن إسحاقَ السَّوْطِيُّ شَيْخٌ للعتيقيِّ وأَحْمَدُ بن مُحَمَّد بن إسماعيل السَّوْطِيُّ شيخٌ للدّارِ قُطْنِيِّ وإبراهيم بن إسماعيل السَّوْطِيُّ عن أَبي أُمَيَّة الطَّرَسوسِيِّ . وسُوَيْط كزُبَيْرٍ : قريةٌ بالبَلْقاءِ من أرضِ الشّام نُسِبَ إليها الإمام المُحَدِّثُ مُحَمَّد بن مُحَمَّد بن محمَّد بن الحَسَن الكِنانيّ الجَعْفَرِيّ السُوَيْطِيُّ ارتحلَ أحدُ جُدودِه منها فنَزَل إِلَى ريفِ مِصْرَ وتَدَيَّرَ بها وإليهم نُسِبت الجَعْفَرِيّةُ القريَةُ المَشْهورةُ بالغَرْبِيّة وَقَدْ تَقَدَّم ذِكْرُها

##### Türkçe

**سوط**
**سَاطَ - يَسُوطُ - سَوْط**
**سَاطَ - يَسُوْطُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi + bir şeyle: onu ince bir şeyle vurur ki onu karıştırsın ve hareket ettirsin: bıçaklarıyla veya telleriyle bir sıvıyı veya katıyı vurup onu kuvvetle karıştıran elektrikli karıştırıcı gibi.
**سَوْط**: “فـَعـْل” vezninde, **سَاطَ - يَسُوطُ**’tan fiil ismi: ve o, aynı şekilde **سَاطَ - يَسُوطُ** fiiliyle olan şeydir: çeşitlendirilmiş karışım: ve o, aynı şekilde âlet ismidir: karıştırmak için kendisiyle vurulan alet; ve deriyi kamçılayarak işkencede kullanılabilir.
﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾ yani: Rabbin onların üzerine azaptan bir karışım döktü: azabın karışmış çoklu türleri.
Ve lafız, “karıştırma ve harmanlama; çıkarma ve ayırmanın zıddı” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**صَهَرَ - يَصْهَرُ**، **مَشَجَ - يَمْشِجُ**، **خَلَط َ - يَخْلِطُ**، **مَرَج - يَمْرُجُ**، **مَزَجَ - يَمْزُجُ**، **سَاط َ - يَسُوْطُ**

**سوط**
 	﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب(13)﴾ **الفجر**

**مختار الصحاح**
● [**سوط**] س و ط: **السَّوْطُ**: kendisiyle vurulan şey; çoğulu **أسْواطٌ** ve **سِيَاطٌ**. Ve **سَاطَهُ**: onu kamçıyla vurdu; kapısı **قال**’dır. Ve Yüce Allah’ın sözü ﴿فصب عليهم ربك سوط عذاب﴾: yani azaptan bir pay; ve “şiddeti” denir; çünkü azap kamçıyla olabilir. Ve **السَّوْطُ** ayrıca: bir şeyi bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır; ondan **المِسْواطُ** isimlendirilmiştir. Ve **سَوَّطَهُ** onu **تسويطاً**: onu karıştırdı; ve bunun çoğu böyledir.

**معجم الفرائد القرآنية**
س و ط
“**سوْط**”, Yüce Allah’ın sözü: “ فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ” (13) **الفجر**.
**السَّوْط**: karıştırmadır; ve kamçıya **سوطاً** denildi; çünkü onunla vurulduğunda eti kanla karıştırır.

**الراغب**
**السوط**
Kendisiyle vurulan örülü deri; ve **السوط**’un aslı: bir şeyi bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır; “**سطته**” ve “**سوطته**” denir. Böylece kamçıya **سوطا** denir; çünkü lifleri bir kısmı bir kısmına karıştırılmıştır. Ve sözü: }فصب عليهم ربك سوط عذاب﴿[**الفجر**/13], dünyada kamçıyla olan azaba benzetme olarak; ve “onlara karıştırılmış azap türlerine işaret” denildi; şu sözüyle işaret edilene:﴾حميما وغساقا{ [**النبأ**/25].

**ملخص اللسان**
1.     **السَّوْطُ**: bir şeyi bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır; ondan **المِسْواطُ** isimlendirilmiştir. Ve **ساطَ** şeyi **سَوْطاً** ve **سَوَّطَه**: onu daldırdı ve karıştırdı ve bunu çoğalttı. Ve bazısı bunu, içindekiler karıştırıldığında tencereye tahsis etti.
2.    Ve **المِسْوَطُ** ve **المِسْواطُ**: kendisiyle karıştırılan şeydir. Ve **اسْتَوَطَ** o: karıştı; ve **المِسْواطِ**: içindekiler karışsın diye onunla içindekiler hareket ettirilen bir tahta parçasıdır.
3.     İnsan işinde karıştırıp bozarsa: “**سَوَّطَ** işini **تَسْوِيطاً**” denir.
4.     Ve **ساطَه** onu **سَوْطاً** ve **سُطْتُه أَسُوطُه**: onu **السَّوْط** ile vurduğumda.
5.     Ve Aziz ve Celil’in sözü: **فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ**; yani azaptan bir pay; ve “şiddeti” denir; çünkü azap kamçıyla olabilir. Ve **الفراء** dedi: bu kelimeyi Araplar, içinde **السوْطُ** bulunan her azap türü için söyler; söz ve mesel onunla yürümüştür.
6.    Ve **سَوْطَ** görüşünü: onu karıştırdı. Ve **اسْتَوَطَ** onun üzerine işi: sarsıldı. Ve malları aralarında **سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ**: yani karışık.

**لسان العرب**
● - **سوط**: **السَّوْطُ**: bir şeyi bir kısmını bir kısmına karıştırmaktır; ondan **المِسْواطُ** isimlendirilmiştir. Ve **ساطَ** şeyi **سَوْطاً** ve **سَوَّطَه**: onu daldırdı ve karıştırdı ve bunu çoğalttı. Ve bazısı bunu, içindekiler karıştırıldığında tencereye tahsis etti. Ve **المِسْوَطُ** ve **المِسْواطُ**: kendisiyle karıştırılan şeydir. Ve **اسْتَوَطَ** o: karıştı; nadirdir. Ve **سَوْدة** hadîsinde: onun, içinde su bulunan bir **رَكْوةٍ**’ye bakarken ona baktığı; onu menetti ve dedi ki: “Ben sizin için ondan **المِسْوطَ**’tan korkarım”; yani şeytan; **المِسْوطِ** ve **المِسْواطِ** ile tencereyi karıştırmaktan dolayı onunla isimlendirildi; o, içindekiler karışsın diye onunla içindekiler hareket ettirilen bir tahta parçasıdır; sanki insanları günaha doğru hareket ettiriyor ve onları onda topluyor. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Mutlaka **سَوْطَ القِدْر** karıştırılacaksınız.” Ve onun Fâtıma ile hadîsi, Allah ikisinden de razı olsun: “**مَسْوطٌ** eti benim kanımla ve etimle”; yani karıştırılmış ve harmanlanmış. Ve ondan Ka‘b b. Zuheyr’in kasidesi:
  “لَكِنَّها خُلَّةٌ، قَدْ سِيطَ من دَمِها
  فَجْعٌ وَوَلْعٌ، وإِخْلافٌ وتَبْدِيلُ”
  yani sanki bu huylar onun kanıyla karıştırılmıştır. Ve **حَلِيمةَ** hadîsinde: “Karnını yardılar; ikisi onu karıştırıyorlardı.” Ve **سَوْطَ** görüşünü: onu karıştırdı. Ve **اسْتَوَطَ** onun üzerine işi: sarsıldı. Ve malları aralarında **سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ**: yani karışık. Ve insan işinde karıştırıp bozarsa: “**سَوَّطَ** işini **تَسْوِيطاً**” denir; ve şu beyit okunmuştur:
  “فَسُطْها ذَميمَ الرَّأْي، غَيرَ مُوَفَّقٍ،
  فَلَسْتَ على تَسْوِيطِها بِمُعانِ”
Ve **السَّوْطُ**’a **سَوْطاً** denildi; çünkü bir insan veya binek onunla karıştırıldığında kan etle karışır; o bundan türemiştir; çünkü kanı etle karıştırır ve onu karıştırır. Ve onların “**ضربت زيداً سَوْطاً**” sözleri, ancak manası: onu bir kamçı darbesiyle vurdumdur; fakat i‘rab yolu, muzafın hazfi üzerinedir; yani “onu **ضربةَ سَوْطٍ** darbesiyle vurdum”; sonra darbe, muzafın hazfi üzere hazfedildi. Ve eğer “onu **سوطاً** vurdum”u, i‘rabını “**ضربةً بسوط**” takdir ederek te’vil etmeye gidersen, sana, “**أمرتُكَ الخير**” ve “**أستغفرُ اللّه ذنباً**” gibi örnekte cer harfinin hazfedildiği gibi, **الباء**’yı hazfettiğini takdir etmen gerekir; böylece cer harfinin hazfinden bir özre ihtiyaç duyarsın; hâlbuki “**ضربة سوطٍ**”da muzafın hazfi üzerinedir sözüyle bütün bunlardan müstağni oldun; manası “**ضربةً بسوط**”tur. Çoğulu **أَسْواطٌ** ve **سِياطٌ**’tır. Hadîste: “Onlarla birlikte sığır kuyrukları gibi **سِياطٌ** vardır”; o, kendisiyle cilt vurulan **سَوْطٍ**’un çoğuludur; aslı **سِواطٌ** idi, **واو** ile; öncesindeki kesre sebebiyle **ياء**’a çevrildi; ve aslında **أَسْواطاً** olarak cem‘ edilir. Ebû Hureyre hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Bizi **بأَسْياطِنا** ve yaylarımızla dövmeye başladı”; İbnü’l-Esîr dedi: böylece **ياء** ile rivayet edilmiştir ve bu şâzdır; kıyas **أَسْواطِنا**’dır; rîh’in cem‘inde “**أَرياح**”ın şâz olarak söylenmesi gibi; kıyas **أَرواحٌ**’tır; o, düzenli kullanılan olandır. **سِياط**’ta **واو** ancak öncesindeki kesre sebebiyle çevrilmiştir; **أَسواط**’ta kesre yoktur. Ve **ساطَه** onu **سَوْطاً** ve **سُطْتُه أَسُوطُه**: onu **السَّوْط** ile vurduğumda. **الشَّماخ** atını vasfederek dedi:
  “فصَوَّبْتُه كأَنَّه صَوْبُ غَبْيةٍ
  على الأَمْعَزِ الضَّاحِي، إِذا سِيطَ أَحْضَرا”
**صَوَّبْتُه**: onu, yerin bir eğiminde **الحُضرِ**’e sürdüm. **الصَّوْبُ**: yağmur; **الغَبْيَةُ**: ondan bir itiştir. Hadîste: “Ateşe ilk girenler **السَّوَّاطونَ**’dur”; denildi ki: onlar, yanlarında **الأَسْواط** bulunan, onlarla insanları döven polislerdir. Ve **ساطَ** bineğini **يَسُوطُه**: onu **السوْطِ** ile vurduğunda. Ve **ساوَطَني**; ben de onu **فُسُطْتُه أَسُوطه**; **اللحياني**’den; bundan başka bir şey artırmadı. İbn Sîde dedi: bana göre o, ancak “kamçısıyla bana sert davrandı” veya “onunla bana karşı koydu da ben onu yendim”i kastetti; bu, cevherlerde azdır; ancak arazlarda olur. Ve Aziz ve Celil’in sözü: **فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ**; yani azaptan bir pay; ve “şiddeti” denir; çünkü azap kamçıyla olabilir. Ve **الفراء** dedi: bu kelimeyi Araplar, içinde **السوْطُ** bulunan her azap türü için söyler; söz ve mesel onunla yürümüştür. Ve rivayet edilir ki **السوط** onların, kendisiyle azap edildikleri azaplarındandır; böylece her azap için yürümüştür; çünkü onda, onların yanında azabın nihayeti vardı. Ve **المِسْياطُ**: havuzun alt kısmında kalan sudur; **أَبو محمد الفقعسي** dedi:
  “حتى انتهت رَجارِجُ المِسْياطِ”
Ve **السِّياطُ**: üzerinde **ماليقه** bulunan pırasanın çubuklarıdır; kendisiyle vurulan **السياط**’a benzetme olarak. Ve pırasa **سَوَّطَ**: onu çıkardığında. Ve **سَوْطُ باطلٍ**: pencereden giren ışıktır; onda **الشين** de rivayet edilmiştir. Ve **السُّوَيْطاء**: suyu çok bir çorbadır; **تساط**: yani karıştırılır ve vurulur.

**مقاييس اللغة:**
(**سوط**) **السين** ve **الواو** ve **الطاء**: bir asıl; bir şeyin bir şeye karışmasına delâlet eder. “**سُطت الشّيءَ**”: onun bir kısmını bir kısmına karıştırdım, denir. Ve falan, işini **سَوَّط** etti **تسويطاً**: onu karıştırdığında. Şair dedi:
“فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])”
Ve babdan **السَّوط** vardır; çünkü deriye karışır; “**سُطْتُهُ بالسَّوط**”: onu vurdum, denir. Ve paya **سَوطاً** ad verilmesi sözü ise, bu kabildendir. Allah, yüce övgüsüyle, dedi: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [**الفجر** 13], yani azaptan bir pay.

**القاموس المحيط:**
**السَّوْطُ**: karıştırmadır; yahut o, kabında iki şeyi karıştırman, sonra ikisini elinle vurman ki karışsınlar; **كالتَّسْويطِ**. Ve **المِقْرَعةُ**; çünkü eti kanla karıştırır. Çoğulu **سِياطٌ** ve **أسْواطٌ**. Ve (o): pay; ve şiddet; ve **الضَّرْبُ بالسَّوْطِ**.
**من القَدِيدِ**: onun fazlası; ve suyun birikme yeri. Ve “İkisi bir **سَوْطاً**’ı birlikte yaparlar”: tek bir iş. Ve **المِسْوَطُ**: kendisiyle karıştırılan şey; değnek ve benzeri; **كالمِسْواطِ**. Ve lamsız: İblîs’in, öfkeye kışkırtan bir çocuğu. Ve **المِسْواطُ**: **السَّوْط** olmaksızın **حُضْرَه**’ini vermeyen bir at. Ve **اسْتَوَطَ** işi: sarsıldı ve karıştı. Ve malları aralarında **سَوِيْطَةٌ**: karışık. Ve **السُّوَيْطاءُ**: suyu ve “meyvesi” çok bir çorba; yani soğanı, nohudu ve diğer taneler. Ve **سَوْطُ باطِلٍ**: güneşte pencereden giren ışık. Ve **السِّياطُ**: üzerinde **زَمالِيقُه** bulunan pırasa çubuklarıdır. Ve **سَوَّطَ** **تَسْويطًا**: onu çıkardı; işini: onda karıştırdı. Ve **دارَةُ الأَسْواطِ**: **الأَبْرَقِ**’ın sırtında, **المَضْجِعِ**’da. Ve “Nefsim **ساطَتْ** **سَوَطاناً** (harekeli)”: büzüldü.
Ve **سُيوطُ** veya **أُسْيوطُ**, ikisinin de dammesiyle: Mısır’ın Saîd’inde bir beldedir. Ve “bir kitap gibi”: meşhur bir şarkıcı.

**تاج العروس:**
س و ط
**السَّوْطُ**: karıştırmadır; yani bir şeyi bir kısmını bir kısmına karıştırmak; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Yahut o, kabında iki şeyi karıştırman, sonra ikisini elinle vurman ki karışsınlar; **الجمهرة**’de olduğu gibi. Ve Ali’nin Fâtıma ile hadîsinde, Allah ikisinden de razı olsun: “**مَسُوطٌ** eti benim kanımla ve etimle”; yani karıştırılmış ve harmanlanmış. Ve ondan Ka‘b b. Zuheyr’in sözü:
“لكنَّها خُلَّةٌ قَدْ سيطَ من دَمِها ... فَجْعٌ ووَلْعٌ وإخْلافٌ وتَبْدِيلُ”
yani sanki bu huylar onun kanıyla karıştırılmıştır; **كالتَّسْويطِ**. Denir: **ساطَ** şeyi **سَوْطاً** ve **سَوَّطَه**: onu daldırdı ve karıştırdı ve bunu çoğalttı. Denir: falan, işlerini **سَوَّطَ** etti **تَسْويطاً**: yani onları karıştırdı. Ve **الجَوْهَرِيّ** şu beyiti okuttu:
“فسُطْهَا ذَميمَ الرَّأْيِ غَيْرَ مُوَفَّقٍ ... فلَسْتَ عَلَى تَسْويطِها بمُعَانِ”
Ve **السَّوْطُ**: **المِقْرَعَةُ**’dır. İbn Düreyd dedi: çünkü o, **تَسُوطُ** eder; yani eti kanla karıştırır; bir insan veya binek onunla karıştırıldığında. Ve **الجَوْهَرِيّ** dedi: **السَّوْطُ**: kendisiyle vurulan şeydir; çoğulu: kesre ile **سِياطٌ**; aslı **سِواطٌ** idi, **واو** ile; öncesindeki şeyin kesresi sebebiyle **ياء**’a çevrildi. Ve ondan hadîs: “Onlarla birlikte sığır kuyrukları gibi **سِياطٌ** vardır.” **المُتَنَخِّل** bir su kaynağını vasfederek dedi:
“كأَنَّ مَزاحِفَ الحَيَّاتِ فيهِ ... قُبَيْلَ الصُّبْحِ آثارُ السِّياطِ”
Ayrıca aslında **أَسْواط** üzerine cem‘ edilir. İbnü’l-Esîr dedi: **أَسْياطٌ** şâzdır; rîh’in cem‘inde “**أَرْياحٌ**”ın şâz olarak söylenmesi gibi; kıyas **أَسْواطٌ** ve **أَرْواحٌ**’tır; o, düzenli kullanılan olandır. Mecazdan: **السَّوْطُ**: paydır; ve onunla Yüce Allah’ın sözü tefsir edilmiştir: “ فَصَبَّ عَلَيْهِم رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ ”: yani azaptan bir pay; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: burada **السَّوْطِ** ile murad: şiddettir; o da mecazdır; mana: azabın şiddeti; çünkü azap kamçıyla olabilir; **الصّحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الفَرَّاءُ** dedi: bu, Arapların, içinde **السَّوْطُ** bulunan her azap türü için söyledikleri bir kelimedir; mesel ve söz onunla yürümüştür. Ve rivayet edilir ki **السَّوْطَ**, onların, kendisiyle azap edildikleri azaplarındandır; böylece her azap için yürümüştür; çünkü onda, onların yanında azabın nihayeti vardı. Böylece **السَّوْطُ**, kamçıyla vurma olmasa bile azabın ismidir. Ve **السَّوْطُ**: **الضَّرْبُ بالسَّوْطِ**’tur. **الشَّمّاخُ** bir atı vasfederek dedi:
“فصَوَّبْتُه كَأَنَّهُ صَوْبُ غَيْبَةٍ ... عَلَى الأَمْعَزِ الضَّاحي إِذا سيطَ أَحْضَرا”
**صَوَّبْتُه** yani: onu, yerin bir eğiminde **الحُضْرِ**’e sürdüm. **الصَّوْبُ**: yağmur. **الغَبْيَة**: ondan bir itiştir. Ve **ساطَ** bineğini **يَسوطُه سَوْطاً**: onu **السَّوْطِ** ile vurduğunda. Ve onların “**ضَربتُ زَيْداً سَوْطاً**” sözleri: ancak manası “onu **ضَرْبَةً بِسَوْطٍ** vurdum”dur; fakat i‘rab yolu, muzafın hazfi üzerinedir; yani “onu **ضَرْبَةَ سَوْطٍ** vurdum”; sonra darbe, muzafın hazfi üzere hazfedildi. Ve **السَّوْطُ من القَديدِ**: **القاموس**’un asıllarında böyle; doğrusu: **من الغَديرِ** onun fazlasıdır; ve bazı nüshalarda “fazlası”dır. Ve “**سَوْطٌ من ماءٍ**”: çalkalanmış ve dövülmüş; çoğulu **سِياطٌ**; o mecazdır. Ve **الأَسَاس**’ta: “Bir suyun tek bir **سَوْطٍ**’una vardık”; o, bir **غَديرٍ**’in, kamçı gibi uzanmış artığıdır. Ve **السَّوْطُ** ayrıca: suyun birikme yeridir; çoğulu **أَسْواطٌ**. Mecazdan: “İkisi tek bir **سَوْطاً**’ı birlikte yaparlar”: yani tek bir iş; ve **الأَسَاس**’ta: tek bir yontu üzerinde ve tek bir huy üzerinde anlaştıklarında. Ve **المِسْوَطُ** (minber gibi): değnek ve benzerinden, kendisiyle karıştırılan şeydir. Ve tenceresini **المِسْوَطِ** ile karıştırdı; **كالمِسْواطِ** (mihrap gibi). Ve lamsız **مِسْوَطٌ**: İblîs’in bir çocuğudur. **مُجاهِدٌ** dedi: onlar beştir: **داسِمٌ** ve **الأَعْوَرُ** ve **مِسْوَطٌ** ve **بِتْرٌ** ve **زَلَنْبورُ**. **سُفيان** dedi: **داسِمٌ** ve **الأعْوَرُ**; onların işi nedir bilmiyorum; **مِسْوَطٌ** ise öfkeye ve gürültüye kışkırtır; **بِتْرٌ**: musibetlerin sahibidir; **زَلَنْبورُ**: kişi ile ailesinin arasını ayırır. Ve bu, **الرّاء** harfinde de daha önce geçti. Ve **سَوْدَة** hadîsinde: “Onun, içinde su bulunan bir **رَكْوَةٍ**’ye bakarken ona baktığı; onu menetti ve dedi ki: ‘Ben sizin için ondan **المِسْوَطَ**’tan korkarım’”; yani şeytan. Bu hadîste **الألف** ve **اللاّم** ile böyle gelmiştir. İbn Abbâd dedi: **المِسْوَاطُ**: **السَّوْط** olmaksızın **حُضْرَه**’ini vermeyen bir attır; sanki **حُضْرَه**’ini biriktirir. Mecazdan: **اسْتَوَطَ** işi: yani karıştı; nadirdir. Ebû Zeyd dedi: “Mallarınız aranızda **سُوَيْطَةٌ**”: yani karışık; bunu ondan Ya‘kūb nakletti; **الجَوْهَرِيّ** söyledi. **اللَّيْثُ** dedi: **السُّوَيْطاءُ**: suyu ve “meyvesi” çok bir çorbadır; yani soğanı, nohudu ve diğer taneler; ona bu ad verildi; çünkü o **تُساطُ** edilir; yani karıştırılır ve vurulur. İbn Düreyd dedi: o, **السُّرَيْطاءُ**’dır, **الرّاء** ile; onun zikri geçti. Mecazdan: **سَوْطُ باطِلٍ**: güneşte pencereden giren ışıktır; o, daha önce geçen **خَيْطُ باطِلٍ**’ın aynısıdır; ve **الشّين**’le de rivayet edilir. Mecazdan: **السِّياطُ**: üzerinde **زَماليقُه** bulunan pırasa çubuklarıdır; kendisiyle vurulan **السِّياطِ**’a benzetme olarak. Ve pırasa **سَوَّطَ** etti **تَسْويطاً**: onu çıkardığında. Mecazdan: **سَوَّطَ** işini **تَسْويطاً**: onda karıştırdığında. Bunu **الجَوْهَرِيّ** nakletti; şahidi az önce geçti. Ve **دارَةُ الأسْواطِ**: **الأبْرَقِ**’ın sırtında, **المَضْجَعِ**’da; onu **حَمَّةٌ** ağıt yakar; o, Benî Kays b. Cez’ b. Ka‘b b. Ebî Bekr b. Kilâb’a ait beyaz bir **بُرْقَةٌ**’dır; onun zikri **الرّاءِ** harfinde de geçti. Ve **الأسْواطِ**’ın aslı: suların birikme yerleridir. Ve **الدّارَةُ**: dağların kuşattığı, genişleyen her yerdir. İbn Abbâd dedi: “Nefsim **ساطَتْ** **سَوَطَاناً** (harekeli)”: büzüldü; bunu **الصَّاغَانِيّ** nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Malları aralarında **مُسْتَوِطَةٌ**”: **سَويطَة** gibi. Ve **السَّوَّاطُ**: yanında **السَّوْطُ** bulunan polis. Ve **ساوَطَني**; ben de onu **فَسُطْتُه أَسوطُه سَوْطاً**; **اللِّحْيانِيّ**’den. İbn Sîde onu tefsir etti ve dedi: yani kamçısıyla bana karşı koydu da ben onu yendim; bu, cevherlerde azdır; ancak arazlarda olur. Ve **المِسْياطُ**: havuzun alt kısmında kalan sudur. **أَبُو مُحَمَّدٍ الفَقْعَسِيُّ** dedi:
" حتَّى انْتَهَتْ رَجارِجُ المِسْياطِ
Ve **ساطَ** **الهَريسَةَ** ve **سَوَّطَها**: karışsın diye onu bir tahta ile hareket ettirdi. Ve denir: işleri tek bir **سَوْطٍ** ile yürüttü. Ve “Bu **السَّوْطِ** içinde gidin”: o, iki yüksekliğin arasında ince bir yoldur. Ve bu **السِّياطِ** ve **الأَسْواطِ** içinde; **الأَسَاس**’ta olduğu gibi. Ve **الشِّين** ile de rivayet edilir; o mecazdır. Ve aynı şekilde onların sözü: “**سيطَ** sevgin senin kanımla ve kanımdan.” Ve o, işi **يَسوطُ** eder **سَوْطاً**: onu altüst eder. Ve falan, savaşı **يَسوطُ** eder ve onu **يُسَوِّطُها**: yani ona girişir; **الأَسَاس**’ta olduğu gibi. Ve Ahmed b. Muhammed b. Mihrân **السَّوْطِيُّ**, Ebû Nu‘aym’dan ve Affân’dan; ondan da Taberânî rivayet etti. Ve Hüseyin b. Muhammed b. İshâk **السَّوْطِيُّ**: Atîkî’nin şeyhidir. Ve Ahmed b. Muhammed b. İsmâ‘îl **السَّوْطِيُّ**: Dârakutnî’nin şeyhidir. Ve İbrâhîm b. İsmâ‘îl **السَّوْطِيُّ**, Ebû Umeyye **الطَّرَسوسِيِّ**’den. Ve **سُوَيْط** (Zübeyr gibi): Şam diyarından **البَلْقاءِ**’da bir köydür; ona nisbetle imam muhaddis Muhammed b. Muhammed b. Muhammed b. el-Hasen el-Kinânî el-Ca‘ferî **السُوَيْطِيُّ**; atalarından biri oradan göç etti; Mısır’ın kırsalına indi ve orada manastırlaştı; ve onlara nisbetle **الجَعْفَرِيّةُ** diye bilinen, **الغَرْبِيّة**’de meşhur köy; onun zikri geçti.
