# سوط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سوط

السَّوْطُ: خَلْطُ الشيء بَعْضِه ببعض، ومنه سمي الـمِسْواطُ. وساطَ الشيءَ سَوْطاً وسَوَّطَه: خاضَه وخَلَطَه وأَكثَرَ ذلك. وخصَّ بعضُهم به القِدْرَ إِذا خُلِطَ ما فيها. والمِسْوَطُ والمِسْواطُ: ما سِيطَ به. واسْتَوَطَ هو: اخْتَلَطَ، نادر. وفي حديث سَوْدة: أَنه نظَرَ إِليها وهي تنظر في رَكْوةٍ فيها ماء فنَهاها وقال: إِني أَخافُ عليكم منه المِسْوطَ، يعني الشيْطانَ، سمي به من ساطَ القِدْرَ بالـمِسْوطِ والـمِسْواطِ، وهو خشبة يُحَرّكُ بها ما فيها ليخْتَلِطَ، كأَنه يُحَرِّك الناس للمعصيةِ ويجمعهم فيها. وفي حديث عليّ، كرّم اللّه وجهه: لتُساطُنَّ سَوْطَ القِدْر، وحديثه مع فاطمةَ، رضوان اللّه عليهما:
مَسْوطٌ لَحْمُها بِدَمي ولَحْمي
أَي مَمْزوجٌ ومَخْلُوط؛ ومنه قصيد كعب بن زهير:
لكِنَّها خُلَّةٌ، قدْ سِيطَ من دَمِها
فَجْعٌ وَوَلْعٌ، وإِخْلافٌ وتَبْدِيلُ
أَي كأَنَّ هذه الأَخْلاقَ قد خُلِطَتْ بدمها. وفي حديث حَلِيمةَ: فشَقّا بَطْنَه فهما يَسُوطانِه. وسَوْطَ رَأْيَه: خَلَّطَه. واسْتَوَطَ عليه أَمرُه: اضْطَرَبَ. وأَمْوالُهم بينهم سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ أَي مُخْتلِطةٌ. وإِذا خَلَّط الإِنسانُ في أَمره قيل: سَوَّطَ أَمرَه تَسْوِيطاً؛ وأَنشد:
فَسُطْها ذَميمَ الرَّأْي، غَيرَ مُوَفَّقٍ،
فَلَسْتَ على تَسْوِيطِها بِمُعانِ
وسمي السَّوْطُ سَوْطاً لأَنه إِذا سِيطَ به إِنسان أَو دابّة خُلِطَ الدمُ باللحمِ، وهو مُشْتَقٌّ من ذلك لأَنه يَخْلِطُ الدم باللحم ويَسُوطُه. وقولهم: ضربت زيداً سَوْطاً إِنما معناه ضربته ضربة بسوط، ولكن طريق إِعرابه أَنه على حذف المضاف أَي ضربته ضربة سَوْطٍ، ثم حذفت الضربة على حذف المضاف، ولو ذهبت تتأَوّل ضربته سوطاً على أَن تقدَّر إِعرابه ضربةً بسوط كما أَن معناه كذلك أَلزمك أَن تُقدِّر أَنك حذفتَ الباء كما يُحْذَفُ حَرْفُ الجرِّ في نحو قوله أَمَرْتُكَ الخير وأَسْتَغْفِرُ اللّه ذنباً، فتحتاج إِلى اعْتذارٍ من حذف حرف الجر، وقد غَنِيتَ عن ذلك كله بقوله إِنه على حذف المضاف في ضربة سوطٍ، ومعناه ضربةً بسوط، وجمعه أَسْواطٌ وسِياطٌ. وفي الحديث: معَهم سِياطٌ كأَذْنابِ البقر؛ هو جمع سَوْطٍ الذي يُجْلَد به، والأَصل سِواطٌ، بالواو، فقلبت ياء للكسرة قبلها، ويجمع على الأَصل أَسْواطاً. وفي حديث أَبي هريرة، رضي اللّه عنه: فجعلنا نضْرِبه بأَسْياطِنا وقِسيِّنا؛ قال ابن الأَثير: هكذا روي بالياء وهو شاذّ والقياسُ أَسْواطِنا، كما يقال في جمع ريح أَرياح شاذّاً والقياس أَرواحٌ، وهو المُطَّرِدُ المستعمل، وإِنما قلبت الواو في سِياط للكسرة قبلها، ولا كَسرةَ في أَسواط. وقد ساطَه سَوْطاً وسُطْتُه أَسُوطُه إِذا ضربته بالسَّوْط؛ قال الشَّماخ يصف فرسَه:
فصَوَّبْتُه كأَنَّه صَوْبُ غَبْيةٍ
على الأَمْعَزِ الضَّاحِي، إِذا سِيطَ أَحْضَرا
صَوَّبْتُه: حملته على الحُضرِ في صَبَبٍ من الأَرض. والصَّوْبُ: المطر، والغَبْيَةُ: الدُّفْعةُ منه. وفي الحديث: أَوَّلُ من يدخل النارَ السَّوَّاطونَ؛ قيل هم الشُّرَطُ الذين معهم الأَسْواط يَضْربون بها الناس. وساطَ دابَّته يَسُوطُه إِذا ضربه بالسوْطِ. وساوَطَني فسُطْتُه أَسُوطه؛ عن اللحياني، لم يزد على ذلك شيئاً؛ قال ابن سيده: وأَراه إِنما أَراد خاشَنَني بسَوْطِه أَو عارَضَنِي به فغلبته، وهذا في الجَواهِر قليل إِنما هو في الأَعْراضِ. وقوله عزّ وجلّ: فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ؛ أَي نَصِيبَ عَذابٍ، ويقال: شدَّته لأَن العذاب قد يكون بالسوط؛ وقال الفراء: هذه الكلمة تقولها العرب لكل نوع من العذاب يدخل فيه السوْطُ جرى به الكلام والمثَل، ويروى أَن السوطَ من عذابهم الذي يُعذّبون به فجرى لكل عذاب إِذ كان فيه عندهم غايةُ العذابِ.
والمِسْياطُ: الماء يبقى في أَسفل الحوض؛ قال أَبو محمد الفقعسي: حتى انتهت رَجارِجُ المِسْياطِ
والسِّياطُ: قُضْبانُ الكُرّاثِ الذي عليه ماليقه
(* قوله «ماليقه» كذا
بالأصل، والذي في القاموس: زماليقه.) تشبيهاً بالسياط التي يضرب بها؛ وسَوَّطَ الكراثُ إِذا أَخرج ذلك.
وسَوْطُ باطلٍ: الضوء الذي يدخل من الكُوَّة، وقد حكيت فيه الشين. والسُّوَيْطاء: مرقة كثيرة الماء تساط أَي تخلط وتضرب.

### Türkçe

**السَّوْطُ**: şeyin bir kısmını bir kısmıyla karıştırmaktır; bundan dolayı **الـمِسْواطُ** adlandırılmıştır. Ve **ساطَ** şeyi **سَوْطاً** ve **سَوَّطَه**: onu daldı ve karıştırdı ve bunu çokça yaptı. Bazıları bunu, içindekiler karıştırıldığı zaman tencereye tahsis etti. Ve **المِسْوَطُ** ve **المِسْواطُ**: onunla karıştırılan şeydir. Ve **اسْتَوَطَ** o: karıştı; nadirdir. Ve **سَوْدة** hadîsinde: onun ona baktığı, o da içinde su bulunan bir **رَكْوةٍ**’ye bakarken, onu menetti ve dedi ki: “Ben sizin üzerinize ondan **المِسْوطَ**’tan korkuyorum”; yani şeytan; tencereyi **الـمِسْوطِ** ve **الـمِسْواطِ** ile karıştırmaktan dolayı onunla adlandırıldı; o, içindekini karışsın diye onunla hareket ettirilen bir tahta parçasıdır; sanki insanları masiyete hareket ettiriyor ve onları onda topluyor. Ve Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Mutlaka tencerenin **سَوْطَ**’u gibi karıştırılacaksınız”; ve onun Fâtıma ile hadîsi, Allah’ın rızası ikisinin üzerine olsun:

مَسْوطٌ لَحْمُها بِدَمي ولَحْمي

Yani: karıştırılmış ve harmanlanmış; ve ondan Ka‘b b. Züheyr’in kasidesi:

لكِنَّها خُلَّةٌ، قدْ سِيطَ من دَمِها
فَجْعٌ وَوَلْعٌ، وإِخْلافٌ وتَبْدِيلُ

Yani: sanki bu huylar onun kanıyla karıştırılmıştır. Ve **حَلِيمةَ** hadîsinde: “Karnını yardılar; ikisi de onu **يَسُوطانِه** (karıştırıyorlardı).” Ve **سَوْطَ** onun görüşünü: onu karıştırdı. Ve **اسْتَوَطَ** onun üzerine işi: çalkalandı. Ve malları aralarında **سَوِيطةٌ مُسْتَوِطةٌ**: yani karışık. Ve insan işinde karıştırırsa denir ki: **سَوَّطَ** işini **تَسْوِيطاً**; ve inşad etti:

فَسُطْها ذَميمَ الرَّأْي، غَيرَ مُوَفَّقٍ،
فَلَسْتَ على تَسْوِيطِها بِمُعانِ

Ve **السَّوْطُ** (kamçı) **سَوْطاً** diye adlandırıldı; çünkü onunla bir insan veya binek **سِيطَ** (vurulduğu) zaman kan etle karışır; o bundan türemiştir, çünkü kanı etle karıştırır ve onu **يَسُوطُه**. Ve onların sözü: “Zeyd’i **سَوْطاً** vurdum” ancak manası: onu bir kamçı ile bir vuruş vurdumdur; fakat i‘râbının yolu, muzâfın hazfi üzerinedir; yani “onu **ضربة سَوْطٍ** (kamçı vuruşu) vurdum”, sonra muzâfın hazfi üzere “vuruş”u hazfettin. Eğer “onu **سوطاً** vurdum”u, i‘râbını “kamçı ile bir vuruş” takdir ederek te’vîl etmeye gidersen—manası da böyle olduğu hâlde—sana, “**أَمَرْتُكَ الخير** ve **أَسْتَغْفِرُ اللّه ذنباً**” sözünün benzerinde cer harfinin hazfedildiği gibi, senin de **الباء**’yı hazfettiğini takdir etmen gerekir; böylece cer harfinin hazfinden bir özre ihtiyaç duyarsın; hâlbuki bütün bunlardan, “o, **ضربة سوطٍ**’ta muzâfın hazfi üzerinedir; manası: kamçı ile bir vuruştur” sözüyle müstağni oldun. Onun çoğulu **أَسْواطٌ** ve **سِياطٌ**’tır. Ve hadîste: “Onlarla beraber sığır kuyrukları gibi **سِياطٌ** vardır”; o, onunla celd edilen **سَوْطٍ**’un çoğuludur; aslîsi **سِواطٌ**’tır, **واو** ile; ondan önceki kesre sebebiyle **ياء**’a çevrildi; ve aslî üzere **أَسْواطاً** olarak da çoğul yapılır. Ve Ebû Hureyre hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Bizi **بأَسْياطِنا** ve yaylarımızla vurmaya başladı”; İbnü’l-Esîr dedi ki: “Böylece **ياء** ile rivayet edildi ve o şâzdır; kıyas **أَسْواطِنا**’dır; tıpkı **ريح**’in cem‘inde şâz olarak **أَرياح** denildiği, kıyasın ise **أَرواحٌ** olduğu gibi; o, süreklilik gösteren kullanılan olandır. Ancak **سِياط**’ta **واو**, ondan önceki kesre sebebiyle çevrildi; **أَسواط**’ta kesre yoktur.” Ve **ساطَه سَوْطاً** ve **سُطْتُه أَسُوطُه**: onu **السَّوْط** ile vurduğum zaman; eş-Şemmâh atını vasfederek dedi:

فصَوَّبْتُه كأَنَّه صَوْبُ غَبْيةٍ
على الأَمْعَزِ الضَّاحِي، إِذا سِيطَ أَحْضَرا

**صَوَّبْتُه**: onu, yerin bir eğiminde, **الحُضرِ**’e doğru sürdüm. Ve **الصَّوْبُ**: yağmur; ve **الغَبْيَةُ**: ondan bir defadır. Ve hadîste: “Ateşe ilk girenler **السَّوَّاطونَ**’dur”; denildi ki: onlar, yanlarında **الأَسْواط** bulunan, onlarla insanları döven **الشُّرَطُ**tur. Ve **ساطَ** binitini **يَسُوطُه**: onu kamçı ile vurduğu zaman. Ve **ساوَطَني** de ben onu **فُسُطْتُه أَسُوطه**; el-Lihyânî’den; bunun üzerine bir şey artırmadı. İbn Sîde dedi ki: Bana göre o ancak “beni kamçısıyla sertçe muamele etti” yahut “onunla bana karşı koydu da ben onu yendim”i kastetti; bu, cevherlerde azdır; ancak a‘râzda olur. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **فصَبَّ عليهم ربُّك سَوْطَ عَذابٍ**; yani azaptan bir nasip; ve “şiddeti” denir; çünkü azap kamçı ile olabilir. El-Ferrâ dedi ki: Bu kelimeyi Araplar, içinde kamçının bulunduğu her çeşit azap için söyler; onunla söz ve mesel yürümüştür. Ve rivayet edilir ki: **السوط** onların, onunla azap edildikleri azaplarındandır; böylece, onda onların yanında azabın nihayeti bulunduğu için, her azap için yürümüştür.

Ve **المِسْياطُ**: havuzun alt tarafında kalan sudur; Ebû Muhammed el-Fak‘asî dedi:

حتى انتهت رَجارِجُ المِسْياطِ

Ve **السِّياطُ**: üzerinde **ماليقه** bulunan pırasanın çubuklarıdır—onunla vurulan kamçılara benzetme olarak. Ve pırasa **سَوَّطَ**: o şeyi çıkardığı zaman.

Ve **سَوْطُ باطلٍ**: pencereden giren ışıktır; onda **الشين** de hikâye edilmiştir.

Ve **السُّوَيْطاء**: suyu çok olan, **تساط** yani karıştırılan ve çırpılan bir çorbadır.
