# سوغ (س-و-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir

- Harfler: س - و - غ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [سَائِغًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%BA%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Kolay içilen | 1 | 1 | [16:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/ayet/16:66.md) |
| [سَائِغٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%BA%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Kolay içilen | 1 | 1 | [35:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/ayet/35:12.md) |
| [يُسِيغُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%90%D9%8A%D8%BA%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | يُفْعِلُهُ | Onu kolay içer | 1 | 1 | [14:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/ayet/14:17.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (45 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · İçecek
2. [جرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Ceraa eskimiş ipin kopan ifleri demektir
3. [فرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Sindirilmiş gıda
4. [طري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Taze
5. [لبن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Süt demektir
6. [مخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Suyu yaranlar
7. [ملح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Tuzlu
8. [أجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Ücac acı veya tuzlu su veya benzeri anlamındadır
9. [فرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Fırat Çoşkulu akan nehre fırat, durgun akan suya nil denir
10. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hilye takı demektir
11. [عبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Abere bir ırmaktan geçerken üstüne basılan taşlar
12. [دمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ve kan
13. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Et
14. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
15. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Su yosunudur
16. [لبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Lebas” kurulup gerilmiş ser yay, eğilmiş sert ağaç…
17. [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Sakiy: Kaba konmuş sudur
18. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Neredeyse o
19. [بطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Batın karın demektir
20. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
21. [خلص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hales : Çekirdek içidir
22. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Arka
23. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bahr deniz demektir
24. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kevn tepe demektir
25. [شكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sütle dolu memedir
26. [سوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Seviye: Engebesiz düz yerdir
27. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
28. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
29. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ekel pas demektir
30. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
31. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
32. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
33. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
34. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
35. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوغ |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%8A.md), [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md), [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md), [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) |
| Zıt Kök | [غصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%B5.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İçeceğin ve yiyeceğin boğazdan hiçbir engele takılmadan, kolayca ve akıcı bir şekilde kayıp geçmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi nimetlerin fıtrata tam uyumlu, pürüzsüz ve lezzetle kabul edilebilir oluşu; azabın ise yutulamaz ve içselleştirilemez niteliği |
| Çekirdek Özet 3 | Bir eylemin veya nesnenin sistem, akıl ve meşruiyet süzgecinden pürüzsüzce geçebilme yeteneği (cevaz ve meşruiyet) |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca tat duyusuna dair sıradan bir lezzet sanılması; fıtri kabul, içselleştirilebilirlik ve meşruiyet boyutunun gözden kaçırılması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Boşluk, serbest akış, yayılma ve yönelme hareketi (ortak çekirdek paydaşları: [سوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AD.md) açıklıkta dolaşmak, [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) yukarı doğru taşmak/yayılmak, [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) akıtıp sevk etmek, [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) serbestçe yayılmak) | غ | Harfin kattığı derinlik, batma ve boğazın içine doğru kaybolma tınısıyla, serbest akış hareketini boğaz kanalından pürüzsüzce aşağı inme ve yutulma olgusuna özelleştirmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, kesintisiz çizgi | Süreklilik arz eden bir kanal veya hat boyunca kayma ve intikal zeminini kurar. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme | İki nokta arasında köprü kurarak akışkanın bedenle temasını ve kesintisiz devamını sağlar. |
| غ | Göz/kaynak imgesinin yoğunlaşması (ikiz harf ع üzerinden türetme); derinlik, batma, kaybolma | Maddenin boğaz boşluğundan içeriye doğru batıp gözden kaybolması ve derine inmesi hareketini verir. |
| سوغ | Kanaldan içeriye pürüzsüzce batıp akma | Bir akışkanın boğaz hattından geçerek bedenin derinliklerine hiçbir takılma, tıkanma ve direnç olmaksızın nüfuz etmesi hareketini resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun veya içeceğin boğazı yakmadan, düğümlemeden, boğaza durmadan kaygan ve pürüzsüz şekilde yutulması; boğazdaki tıkanıklığı açan yudum. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Mutalemmis bir beytinde yılanın zehir dişlerini geçirecek pürüzsüz bir alan bulmasını bu kökle tasvir eder: فأطرق إطراق الشجاع ولو رأى / مساغا لنابيه الشجاع لصمما (Şeca' yılanı gibi başını eğdi; şayet zehir dişleri için rahatça batacak bir yol bulsaydı hemen sokardı). |
| Erken Arapça kullanım | İslâm öncesi ve erken dönemde boğazda kalan lokmayı indiren suya mecazen «غصة» dindirici denilmiş; Abdullah b. Müslim el-Hüzelî gündüzün açılıp rahatlamasını susuzun suyu kolayca içmesine benzetmiştir: قد ساغ فيه لها وجه النهار كما / ساغ الشراب لعطشان إذا شربا. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesi genelinde kök, dar boğazlardan ve geçitlerden pürüzsüzce akma, geçişe uygun olma ve fiziki bir kanaldan kolaylıkla kayma dairesinde temsil edilir. Arapçadaki سوغ biçimi, özellikle boğaz ve yutak fizyolojisiyle doğrudan irtibatlanmış olup akışkanın yutulurken dirençle karşılaşmaması anlamına odaklanmıştır. Arap dilcileri kökün bir varyant olarak [صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md) (kalıba dökülme, pürüzsüzce biçim alma) köküyle akraba olabileceğini ve kalın sesli harfin incelmesiyle boğazdan kolayca akıp gitme nüansının doğduğunu belirtirler. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan aynı fonetik kök sınırlı kalsa da, akışkanlık ve hareket serbestisi bildiren köklerle anlamsal bir örtüşme gösterir. Arapçada kazandığı özgün karakter, hem somut boğaz geçişini hem de soyut planda bir nesnenin veya fiilin hukuken ve ahlaken onaylanıp benimsenmesini (cevaz ve teshil) ifade eden çift yönlü bir gelişim çizgisi sergilemesidir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سوغ ile [صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md) akrabalığı | Kalıba dökülen madenin akıcılığı ([صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md)) ile boğazdan akıp giden suyun pürüzsüzlüğü (سوغ) arasında ses incelmesi ve anlam özelleşmesi ilişkisi mevcuttur. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı Sami akışkanlık kökleri | Sıvının kanaldan engelsiz akması ve bir yol bularak ilerlemesi ekseninde semantik paralellik görülür. | Muhtemel |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda düzenli ve kesin bir soydaşlık formu tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوغ | Anlamlı | Kolayca yutulmak, boğazdan pürüzsüzce akmak | İçeceğin içimi tatlı ve zahmetsiz olması; cevaz bulmak. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| سغو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| وسغ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| وغس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [غسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B3%D9%88.md) | Anlamlı | Karanlığın çökmesi, örtme | Gecenin iyice kararması ve ortalığı bürümesi hâlidir. | Müsta'mel kök; hedef kökle ses zıtlığı taşır; Kur'an'da geçmez. |
| [غوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Derine dalma, suya gömülme | Aslen [غوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%88%D8%B5.md) biçiminin varyantı veya suyun dibine inme anlamıyla irtibatlıdır. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوغ | Merkez | Boğazdan pürüzsüz geçiş | İçeceğin hiçbir tiksinti ve direnç üretmeden bedene kayması. | Hem akıcılığı hem de fıtrata uygun kolaylığı bildirir. |
| [هني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%8A.md) | Komşu | Afiyet ve zahmetsizlik | Sonucu ve sindirimi sıkıntısız, külfetsiz olan faydayı ifade eder. | سوغ geçiş anındaki kolaylıktır; [هني](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%86%D9%8A.md) tüketim sonrasındaki afiyettir. |
| [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) | Komşu | Bedenle bütünleşme, hazım | Besinin dokulara pürüzsüzce karışıp yarar sağlamasıdır. | سوغ boğazdan inişi, [مرأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%A3.md) midenin kabulünü ve kana karışmasını vurgular. |
| [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) | Komşu | Tatlılık ve arılık | Suyun tuzluluk ve tortudan arınmış saf tadını belirtir. | [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) lezzet niteliğidir; سوغ akış ve yutuş kolaylığıdır. |
| [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) | Komşu | Geçerlilik, ruhsat | Bir sınırın veya engelin aşılarak geçilmesidir. | سوغ fıtri ve fiziksel pürüzsüzlükten türeyen meşruiyettir; [جوز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%88%D8%B2.md) doğrudan geçiş serbestisidir. |
| [غصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B5%D8%B5.md) | Zıt | Tıkanma, boğazda kalma | Lokmanın veya içeceğin boğazı tıkaması, nefesi kesmesi hâlidir. | سوغ kökünün fiziksel ve anlamsal tam karşıtıdır; geçememe krizidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوغ | Boğazdan kolayca akma, meşru olma | Sıvının bedene dirençsiz nüfuzu ve soyut planda işin onaylanabilirliği. | Kesin |
| Latince | Potabilis, facilis | Kolay içilebilir, engelsiz | İçilebilir niteliği (potabilis) karşılar; boğazdaki haz verici kayma hissini eksik bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | Palatable, easily swallowed, admissible | Boğazdan rahat geçen, lezzetli, caiz | Fiziksel olarak yutma rahatlığını, soyut olarak hukuki cevazı karşılar. | Güçlü |
| Almanca | Bekömmlich, süffig, statthaft | İçe çekimi rahat, içimi tatlı, caiz | İçeceğin boğazdan kayıp gitmesini ve bedene uyumunu çok iyi yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | Agréable à boire, recevable | Kolay içilen, kabul edilebilir | Boğazdan pürüzsüz akışı ve usule uygunluk boyutunu taşır. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Duden, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَائِغًا (İsmi fâil) | Fıtri arılık ve engelsiz içim | Kan ve fışkı arasından çıkan tertemiz, pürüzsüz sütün içenlere verdiği kolaylık ve lezzet bağlamı (Nahl [16:66](https://lisan.digital/tr/ayet/16:66.md)). |
| سَائِغٌ (İsmi fâil) | Tatlı suyun boğazdan pürüzsüz akışı | İki denizin karşılaştırılmasında susuzluğu gideren tatlı suyun boğazdan kayıp gitmesi bağlamı (Fâtır [35:12](https://lisan.digital/tr/ayet/35:12.md)). |
| يُسِيغُهُ (Muzari fiil) | Yutulamama, içselleştirilememe | Cehennemde irinli suyun tiksintiden ve yakıcılıktan ötürü boğazdan aşağı indirilememesi, yutulamaması bağlamı (İbrâhîm [14:17](https://lisan.digital/tr/ayet/14:17.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret azabı ve ilahi adalet | İbrâhîm [14:17](https://lisan.digital/tr/ayet/14:17.md) çerçevesinde azap ehlinin irinli suyu yutamaması (nefy-i isâğa), azabın içselleştirilemeyen ve fıtratı bütünüyle reddeden ontolojik yapısını temellendirir. | Beden ve ruh tarafından kabul edilemezlik. |
| Fıkıh | Hukuki cevaz ve meşruiyet («تسويغ») | Bir muamelenin veya tasarrufun şeriat süzgecinden engelsiz geçip geçerli sayılması; zaruret hâlinde boğazda kalan lokmayı indirecek kadar haram içeceğe ruhsat verilmesi. | Hukuki ve ahlaki meşruiyet, cevaz. |
| Tefsir | Nimetin fıtrata uygunluğu | Nahl [16:66](https://lisan.digital/tr/ayet/16:66.md) ve Fâtır [35:12](https://lisan.digital/tr/ayet/35:12.md) ayetlerinde sütün ve tatlı suyun fıtrata tam denkliği; hiçbir iğreti unsur barındırmayan ilahi ikramın letafeti. | Safiyet, engelsizlik ve tam fıtri uyum. |
| Hadis | Boğazı tıkayan dertleri defetme | Boğazda kalan lokmanın su ile indirilmesi mecazından hareketle («الماء سواغ الغصص»), sıkıntıları bertaraf eden ilahi lütuflar. | Düğümü çözen ve geçişi kolaylaştıran vasıta. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve vahiy uyumu | Ruhsal kabul edilebilirlik | Vahyin getirdiği ilkelerin fıtrat boğazında düğümlenmeden kalbe akması | Hakikat, fıtrata yabancı olmadığı için ruh tarafından dirençsizce içselleştirilir. | Güçlü |
| İlmi | Mantıksal tutarlılık | Pürüzsüz delillendirme | Bir argümanın akıl süzgecinde tıkanıklık yapmadan zihne oturması | Delilin açık olması zihnin onu itirazsızca kabul etmesini ve hazmetmesini sağlar. | Kesin |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet | Sosyal rıza ve cevaz | Yönetim kararlarının toplum vicdanında direnç görmeden uygulanabilmesi | Toplumun kabul edemediği kararlar boğazda kalan diken gibidir; meşruiyet akışı sağlar. | Güçlü |
| İktisadi | Likidite ve işlem kolaylığı | Akışkan dolaşım | Malların ve sermayenin bürokratik/yapay engellere takılmadan el değiştirmesi | Faiz ve tekelleşme iktisadi boğazı tıkar; helal ticaret dolaşımı pürüzsüzleştirir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve düşük viskozite (Akışkanlar Mekaniği) | Bir akışkanın dar bir boru hattından geçerken türbülans, sürtünme ve direnç üretmeksizin pürüzsüz kayması hadisesiyle birebir örtüşür. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Kurumsal meşruiyet ve dirençsiz intibak (Sosyoloji) | Yeni bir toplumsal kural veya değerin, bünyede yabancılaşma ve çatışma doğurmadan kabul görüp içselleştirilmesi sürecini modeller. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca «içimi hoş su» veya «lezzetli içecek» olarak algılanıp, olayın derin biyolojik ve ahlaki intibak boyutundan soyutlanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök yalnızca bir içecek vasfı değil; fıtrat ile sunulan nesne arasındaki tam ahengi, bedenin hiçbir savunma mekanizmasını harekete geçirmeyen ilahi rahmet akışını ve zıddıyla azabın kabul edilemezliğini anlatır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İbrâhîm [14:17](https://lisan.digital/tr/ayet/14:17.md)'deki tasvirin sadece fiziksel bir zorluk sanılması; oysa cehennem ehlinin maruz kaldığı azabın varoluşsal olarak asla fıtrata mal edilemeyeceğini ve ebedi bir içsel reddediş doğurduğunu kavrayamama tehlikesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin sunduğu nimetlerin fıtratla tam bir mutabakat içinde olduğunu, ilahi terbiyenin insan yaratılışına hiçbir pürüz bırakmayacak şekilde nüfuz ettiğini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbret ve kudret sahnelerinde sütün teşekkülünü anlatan ayette (Nahl [16:66](https://lisan.digital/tr/ayet/16:66.md)), suyun yaratılış hikmetinde (Fâtır [35:12](https://lisan.digital/tr/ayet/35:12.md)) ve inkârcıların ahiretteki varoluşsal tıkanışını tasvir eden ayetlerde (İbrâhîm [14:17](https://lisan.digital/tr/ayet/14:17.md)) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Nimetin sadece niceliksel bir lütuf değil, içselleştirilebilir niteliksel bir uyum olduğunu gösterir; meşruiyetin zorlamayla değil fıtri kolaylıkla kaim olduğunu hatırlatır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir sıvının boğaz kanalından en ufak bir sürtünme, acılık ve takılma olmaksızın pürüzsüzce, rahatlıkla ve kayarak mideye inmesi.
- Soyut anlam: Bir hakikatin, hükmün veya fiilin akıl, fıtrat ve meşruiyet süzgecinden hiçbir iç dirençle karşılaşmadan tam bir rıza ve uyumla kabul edilmesi.
- Sistematik karşılık: Sisteme dâhil olan girdinin iletim kanalında direnci sıfırlayan akışkanlığı; engelsiz dolaşım ve mutlak uyum hali.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{R \to 0} \frac{F}{R} \implies \Phi(x) = 1$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $F$ sisteme giren akışı veya maddeyi, $R$ temas yüzeyindeki sürtünme, direnç veya boğaz tıkanıklığını temsil eder. Direncin sıfıra yaklaşması ($R \to 0$) durumunda geçiş akıcılığı ($S$) sonsuz pürüzsüzlüğe ulaşır ve bu durum nesnenin sistem tarafından tam kabulünü ve fıtri meşruiyetini simgeleyen potansiyel fonksiyonu $\Phi(x) = 1$ olarak sonuçlandırır. Direnç aşılamadığında ise yutuluş imkânsızlaşır.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%BA/occurrences?meal=IK

### [İbrahim 14:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/ayet/14:17.md) — يُسِيغُهُ

يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ

Meal (IK): Onu yudum yudum alacak ama yutamayacaktır. Her taraftan ona ölüm geldiği halde ölemeyecektir. Ve arkasından şiddetli bir azab gelip çatacaktır.

### [Nahl 16:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/ayet/16:66.md) — سَائِغًا

وَإِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَنًا خَالِصًا سَائِغًا لِلشَّارِبِينَ

Meal (IK): Sizin için hayvanlarda da ibret vardır. Onların karınlarındaki fışkı ile kan arasından; size, içenlerin boğazından kolaylıkla geçen dupduru bir süt içiririz.

### [Fatır 35:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/ayet/35:12.md) — سَائِغٌ

وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): İki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Sığa(sad)” kalıba dökülmüş şeydir. “Sad” “sin”e dönüşerek boğazdan kolayca geçen su anlamı kazanmıştır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والسين
غ س و، س و غ مستعملان غسو: غَسَا اللَّيلُ، وأَغْسَى أصْوَبُ، إذا أظلم.
وشَيْخٌ غاسٍ: طال عمره، وبالغَيْن أيضاً.
سوغ: ساغَ شرابه في الحلق، وأَساغَه الله.
وسَوَّغْتُ فلانا ما أصاب.
وهذا سَوْغُه أي ولد على أثره.

##### Türkçe

باب **الغين** وال**سين**
**غ س و**، **س و غ** kullanımdadır. **غسو**: **غَسَا اللَّيلُ**; ve **أَغْسَى** daha isabetlidir; karardığı zaman.
Ve **شَيْخٌ غاسٍ**: ömrü uzadı; ve **الغَيْن** ile de.
**سوغ**: içkisi boğazda kolayca geçti; ve Allah onu kolayca geçirtti.
Ve falana isabet edeni ona helâl kıldım.
Ve bu onun **سَوْغُه**’dur; yani onun ardından doğdu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ساغَ الشرابُ يَسوغُ سَوْغاً، أي سهُل مدخَلُه في الحَلْقِ، وسُِغْتُهُ أنا أَسُوغُهُ وأَسيغُهُ، يتعدَّى ولا يتعدَّى. والأجود أَسَغْتُهُ إساغَةً. يقال أَسِغْ لي غُصَّتي، أي أمهِلْني ولا تُعْجِلْني. قال تعالى: "يَتَجَرَّعُهُ ولا يكاد يُسيغُهُ". والسِواغُ بكسر السين: ما أَسَغْتَ به غصّتَكَ. يقال: الماء سِواغُ الغُصَصِ. ومنه قول الكميت:
وكانت سِواغاً أنْ جَئزْتُ بغُصَّةٍ
وساغَ له ما فعل، أي جازَ له ذلك وأنا سَوَّغْتُهُ له، أي جوّزْته. ويقال: هذا سَوْغُ هذا وسِيغُ هذا، للذي وُلِدَ بعده ولم يولد بينهما. ويقال: هي أخته سَوْغُهُ وسَوْغَتُهُ أيضاً.

##### Türkçe

**ساغَ** içki **يَسوغُ** **سَوْغاً**: yani boğaza giriş yeri kolay oldu; ve ben onu **سُِغْتُهُ**: ben onu **أَسُوغُهُ** ve **أَسيغُهُ**; geçişli olur ve geçişsiz olur. Daha iyi olanı: ben onu **أَسَغْتُهُ** **إساغَةً**. Denir: **أَسِغْ** bana **غُصَّتي**; yani bana mühlet ver ve beni acele ettirme. Yüce Allah dedi ki: " **يَتَجَرَّعُهُ** ve neredeyse onu **يُسيغُهُ** olmaz." Ve **السِواغُ** (sin’in kesresiyle): **غصّتَكَ** ile onu **أَسَغْتَ** olduğun şeydir. Denir: su, **سِواغُ الغُصَصِ**’dır. Ve ondan, el-Kumeyt’in sözü:
وكانت **سِواغاً** أنْ جَئزْتُ ب**غُصَّةٍ**

Ve ona yaptığı şey **ساغَ** oldu; yani bu ona caiz oldu; ve ben onu ona **سَوَّغْتُهُ**; yani onu caiz gördüm. Ve denir: bu, bunun **سَوْغُ**’udur ve bunun **سِيغُ**’idir; onun ardından doğan ve ikisinin arasında doğmamış olan kimse için. Ve denir: o, onun kız kardeşidir: onun **سَوْغُهُ**’u ve ayrıca onun **سَوْغَتُهُ**’dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والسين
غسا ، غوس ، غيس ، سوغ .
غسا : أبو عبيد ، عن الأصمعيِّ : غَسَا الليلُ يَغْسُو : أَغْسى يُغْسي : إذا أَظْلَم .
وقال ابن السكيت مثله ، وزادَ : وَغَسِي يَغْسَى ، وأنشد :
فَلمَّا غسَا لَيْلى وَأَيقنْتُ أَنها
هي الأُرَبى جاءتْ بِأُمِّ حَبَوْكَرى
وقال الليث : شيخٌ غاسٍ : قد طال عمرهُ ، قلت : هذا تصحيفٌ ، والصَّوَابُ : شيخٌ عاسٍ بالعينِ ، يقال : عَسا الشيخُ يَعْسُو .
غوس غيس : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ يقال : يَوْمٌ غَوّاسٌ : فيه هزيمةٌ وتشليحٌ ، قال : ويقال : أشَاؤُنَا مَغَوَّسٌ : أي مُشَنَّخٌ ، وتَغْوِيسهُ : تَشْذيب سُلاَّئه عنه .
وقال أبو عمرو : يقال : فلانٌ يَتَقلَّبُ في غَيْساتِ شَبابِهِ : أي في نعمةِ شَبابهِ .
وقال أبو عبيد : في غَيْسانِ شبابه .
وأنشد أبو عمرو :
بينَا الْفَتى يَخْبِطُ في غَيساتِهِ
تَقَلُّبَ الْحَيَّةِ في قِلاَتهِ
إذ أصْعدَ الدَّهْرُ إلَى عِفْرَاتهِ
فاجْتَاحَهَا بِشَفْرَتَيْ مِبْرَاتهِ
قلت : والنون والتاءُ فيهما لَيْسَتَا منَ الأصل ، من قال : غَيساتٍ ، فهي تاءُ
فعلاتٍ ، ومن قال : غَيْسانَ ، فهو نون فَعْلانَ .
سوغ : قال الليث : يقال : سَاغَ شرابهُ في حَلْقهِ سَوْغاً وسَوَاغاً ، وأساغَهُ الله ، وسَوَّغتُ فلاناً ما أصابَ .
وقال أبو عبيد : قال أبو عمرو : هذَا سَوْغ هَذا : إذا وُلدَ على أثره .
وقال المفضّلُ : هو سَوْغُهُ وسَيغُهُ بالواو والياء ، ويقال : هو أخوهُ سَوْغُهُ ، وهي أخته سَوْغُهُ : إذا لم يكن بينهما ولدٌ .
وقال اللحيانيُّ : أسْوَغَ الرَّجلُ أَخاهُ إِسْواغاً : إذا ولدَ معه ، ويقال : أساغ فلانٌ الطَّعام والشرابَ يُسِيغه .
ومنه قول الله : ( يَتَجَرَّعُهُ وَلاَ يَكَادُ يُسِيغُهُ ) ( إبراهيم : 17 ) .
وقال ابن بزرجَ : أساغَ فلانٌ بفلانٍ : أي : به تم أَمرهُ ، وبه كان نُجْحُ حاجته ، وذلكَ أنه يريد عدةَ رِجالٍ أو عدة دراهمَ فيبقى واحد به يتم الأمر ، فإذا أصابه ، قيل : أسَاغَ به ، وإن كانَ أكثر منْ ذلك ، قيلَ : أسَاغوا بهمْ .

##### Türkçe

باب **الغين** ve **السين**
**غسا** , **غوس** , **غيس** , **سوغ** .

**غسا** : Ebû Ubeyd, **الأصمعيّ**’den: **غَسَا** gece **يَغْسُو** : **أَغْسى** **يُغْسي** : karardığı zaman (denir).
İbnü’s-Sikkît de onun benzerini söyledi ve artırdı: **وَغَسِي** **يَغْسَى**; ve şu beyti inşâd etti:
فَلمَّا غسَا لَيْلى وَأَيقنْتُ أَنها
هي الأُرَبى جاءتْ بِأُمِّ حَبَوْكَرى
Leys dedi: **شيخٌ غاسٍ**: ömrü uzamış (kimse). Dedim: Bu bir tashîftir; doğru olan: **شيخٌ عاسٍ** **بالعين** iledir; denir ki: **عَسا** ihtiyar **يَعْسُو**.

**غوس غيس** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: denir ki: **يَوْمٌ غَوّاسٌ**: içinde bozgun ve soyup-çıkarma vardır. Dedi: ve denir ki: **أشَاؤُنَا مَغَوَّسٌ**: yani **مُشَنَّخٌ**; ve onun **تَغْوِيسهُ**: ondan onun **سُلاَّئه**’sinin budanmasıdır.
Ebû Amr dedi: denir ki: falan kimse **يَتَقلَّبُ في غَيْساتِ شَبابِهِ**: yani gençliğinin nimeti içinde.
Ebû Ubeyd dedi: gençliğinin **غَيْسان**’ında.
Ebû Amr şu beyti inşâd etti:
بينَا الْفَتى يَخْبِطُ في غَيساتِهِ
تَقَلُّبَ الْحَيَّةِ في قِلاَتهِ
إذ أصْعدَ الدَّهْرُ إلَى عِفْرَاتهِ
فاجْتَاحَهَا بِشَفْرَتَيْ مِبْرَاتهِ
Dedim: içlerindeki **النون** ve **التاء** ikisi de aslîden değildir; kim **غَيساتٍ** derse, o **فعلاتٍ**’ın **تاء**’sıdır; kim **غَيْسانَ** derse, o **فَعْلانَ**’ın **نون**’udur.

**سوغ** : Leys dedi: denir ki: onun içeceği boğazında **سَاغَ** **سَوْغاً** ve **سَوَاغاً**; ve Allah onu **أساغَهُ**; ve falana isabet edeni ben falana **سَوَّغتُ**.
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: **هذَا سَوْغ هَذا**: onun peşinden doğduğu zaman.
Mufaddal dedi: o, **سَوْغُهُ** ve **سَيغُهُ** **بالواو** ve **الياء** iledir; ve denir ki: o, onun **أخوهُ سَوْغُهُ**; ve o, onun **أخته سَوْغُهُ**: ikisinin arasında bir doğum olmadığı zaman.
Lihyânî dedi: adam kardeşini **أسْوَغَ** **إِسْواغاً**: onunla birlikte doğduğu zaman; ve denir ki: falan kimse yemeği ve içeceği **أساغ** **يُسِيغه**.
Ve ondan Allah’ın sözü: ( **يَتَجَرَّعُهُ وَلاَ يَكَادُ يُسِيغُهُ** ) (İbrâhîm: 17).
İbn Buzerc dedi: falan kimse falan kimse ile **أساغَ**: yani onunla işi tamam oldu ve onunla ihtiyacının başarısı oldu; bu, onun birtakım adamlar yahut birtakım dirhemler istemesi, sonra işin onunla tamam olacağı bir tek kişinin kalmasıdır; onu elde edince: onunla **أسَاغَ** denir; eğer bundan daha çok olursa: onlarla **أسَاغوا** denir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة.
ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]):
* كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) *
والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان.
ومن ذلك قولهم:  لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة:
فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾  [الصافات 55].
وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛  لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى:
* وما عدلَتْ  من أهلِها لِسوائكا([4]) *
ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد:
لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ  *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح.
(سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها.
(سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد.  يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال:
مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له.
فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد.
(سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك  سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال:
ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ  *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]):
وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ
فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها.
(سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾  [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب.
(سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك  السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن.
(سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ  الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه.
(سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم  على جَور. وأنشدوا:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
أي شَمّها.
والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *
وأمّا التأخير فالتسويف.  يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا.
(سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ.  ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *
وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول.
(سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد:  سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17])
(سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]):
كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها  *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل.
(سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء.
(سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها.
وأمّا الكلمةُ الأخرى  فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه.
وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه.
والسِّيساء([19]):  مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر
39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44).
([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا).
([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14:
127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67.
([6]) ويروى أيضاً: "سوداء".
([7]) البيت في اللسان (سوأ).
([8]) سبق البيت في مادة (زير).
([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا".
([10]) البيت في اللسان (6: 55).
([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73).
([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها.
([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط).
([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف).
([15]) صدره كما في اللسان (سوف):
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) ديوان رؤبة 106.
([17]) الجمهرة (3: 48).
([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44.
([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس).
([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس).
([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **الواو** ve onları üçleyen şeyler)

(**سوي**) **السين** ve **الواو** ve **الياء**; iki şey arasında doğruluk ve itidal üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: bu, şuna eşit olmaz; yani ona denk olmaz. Ve falan ile falan, bu işte bir **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani eşittir. Ve **سُوىً** bir yer; yani kavmin içine girmeyi ve ondan çıkmayı bildiği bir alâmettir. Ve denir: adam **أسْوَى** oldu; arka tarafı ve çocuğu düzgün olursa.

Ve bize Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülazîz’den, Ebû Ubeyd’den, Kisâî’den; dedi ki: “Nasıl akşamladınız?” denir; şöyle denir: **مَستوُون** salihler. İsterler: çocuklarımız, hayvanlarımız düzgün, salih bir **سَوِيَّةٌ**dir.

Ve babdan **السِّيُّ**: yerden boşluk; söyleyenin sözünde([1]):
* Sanki **السِّيِّ**’nin devekuşları üzerlerine yumurtladı([2]) *

Ve **السِّيّ**: misil. Ve onların “**سِيّانِ**” sözleri: yani iki misil.

Ve bundan onların “**لا سيّما**” sözleri: yani “misli yoktur ki…”. O, **السين** ve **الواو** ve **الياء**dandır; nitekim “**ولا سَواء**” denir. Ve **السّيَّ**’nin misil olduğuna delil, Hutay’e’nin sözü:
Sakının size vadi karnının yılanından *** dişini dürten, size **بسِيِّ**([3])

Ve babdan **السَّواء**: evin ortası ve başkası; düzlüğünden dolayı bununla adlandırıldı. Allah yüce övgüsü: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55].

Ve onların “bu, şunun **سِوَى**’sıdır”; yani başkasıdır, sözü ise babdandır; çünkü o, onun **سِواه**’ı olunca ikisi de her birisi kendi mahallinde eşit üzere olur. Ve buna delil: **السِّواء**’ı **سِوى** mânasında uzatmalarıdır. *A‘şâ dedi:
* Ehli arasından senin **لِسوائكا**’na denk olmadı([4]) *

Ve denir: falanın **سِوَى**’sına kastettim; nitekim “kastına kastettim” denir. Ferrâ okuttu:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])

(**سوء**) Amma **السين** ve **الواو** ve **الهمزة** bundan değildir; ancak çirkinlik babındandır. Dersin: adam **أسوَأُ**; yani çirkin. Ve kadın **سَوآء**; yani çirkin. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "**سوْآءُ**([6]) doğurgan, kısır güzelden hayırlıdır." Bunun için **السَّيِّئة** “kötülük” diye adlandırıldı. Ve ateş **سُوأَى** diye adlandırıldı; görünüşünün çirkinliğinden. Allah تعالى dedi: ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. Ve Ebû Zübeyd dedi:
لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ  *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])

(**سوح**) **السين** ve **الواو** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: evin avlusu; çoğulu **ساحات** ve **سُوح**.

(**سوخ**) **السين** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denir: ayakları yerde battı, batar. Ve denir: yağmura tutulduk da yer **سُوَّاخَى** oldu; **فُعَّالَى** üzere; bu, yağmurun çamuru çoğalınca olur. Ve böyle olunca, geçenlerin ayakları onda batar.

(**سود**) **السين** ve **الواو** ve **الدال** tek bir asıldır; o da renkte beyazlığın zıddıdır; sonra ona hamledilir ve ondan türetilir. **السَّواد** renkte bilinir. Ve bir kavim yanında, beyazlığa muhalif olan her şey, hangi renk olursa olsun, siyahlık haysiyetindedir. Denir: şey **اسودّ** oldu ve **اسوادَّ**. Ve her şeyin **سوادُ**’ı: şahsıdır. Ve **السِّواد**: gizli konuşmadır; denir: onunla **ساوده** onu **مساودةً** ve **سِواداً**; ona gizlice konuştuğu vakit. Ebû Ubeyd dedi: o, senin **سَوادِكَ**’ını onun **سَواده**’ına yaklaştırmandandır; o da şahıstır. Dedi:
مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])

Ve **الأساود**: **الأسود**’un çoğuludur; o da yılanlardır. Amma Ebû Zerr’in—Allah ona rahmet etsin—“ve bu **الأساودُ** çevremdedir” sözü; ancak onda bulunan aletlerin şahsını kastetti; [ve çevresinde([9])] bir **مِطْهرةٌ** ve bir **إِجّانةٌ** ve bir **جَفْنة**’den başka bir şey yoktu. Ve **السَّواد**: çok sayıdır; yer onun için kararır diye bununla adlandırıldı.

Amma **السِّيادة** hakkında bir kavim dedi: **السيِّد**: halîmdir. Ve bir topluluk bunun hilmden olmasını inkâr etti; dediler: ancak **سيِّداً** diye adlandırıldı; çünkü insanlar onun **سَواده**’ına sığınırlar. Bu, birinciden daha kıyaslı ve daha sahihdir. Ve denir: falan, falandan daha **أسوَد**’dır; yani ondan daha yüce **سِيادةً**dır. Ve **الأسودان**: hurma ve sudur. Ve dediler: kalbin **سَوَاد**’ı ve onun **سُوَيداؤُه**; o, onun tanesidir. Ve denir: falan benimle **سَاوَدَ** da ben ona üstün geldim; renk siyahlığından ve **السّؤدُد**’dan birlikte. Ve babın hepsinde kıyas birdir.

(**سور**) **السين** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; yükseklik ve yükselme üzerine delâlet eder. Bundan: kızdı ve kabardıysa **سَار يَسُور**. Ve onun öfkesinin bir **سَورةً**’si vardır. Ve **السُّور**: **سُورة**’nin çoğuludur; o, binadan her bir menzildir. Dedi:
ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ  *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])

Amma diğerinin sözü([11]):
وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ
o, onun öfkeli olmadığını ister. Ve bazısı derdi: o, içkinin başına çabukça **يَسُور** ettiği kimsedir. Ve kadının **سِوار**’ı ve **الإسوار**([12])—Farsların **أساورة**’sinden, onlar kumandanlardır—ikisini de Arapça olmayan görüyorum. Ve şarabın **سَورة**’si: keskinliği ve kaynamasıdır.

(**سوط**) **السين** ve **الواو** ve **الطاء**; bir şeyin bir şeye karışması üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُطت**; bir kısmını bir kısmına karıştırdım. Ve falan işini **سَوَّط** etti, **تسويطاً**; onu karıştırdığı vakit. Şair dedi:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

Ve babdan **السَّوط**; çünkü deriye karışır; denir: onu **بالسَّوط** **سُطْتُهُ**; onu dövdüm. Amma nasibi **سَوطاً** diye adlandırmalarına gelince, bu bundandır. Allah yüce övgüsü: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]; yani azaptan bir nasip.

(**سوع**) **السين** ve **الواو** ve **العين**; şeyin devamı ve geçip gitmesi üzerine delâlet eder. Bundan **السَّاعة**; bununla adlandırıldı. Denir: bize geceden bir **سَوْعٍ** ve **سُوَاعٍ** sonra geldi; yani ondan bir sükûnetten sonra. Çünkü o, geçip giden ve devam eden bir şeydir. Ve bundan onların “ona **مُساوعةً** muamele ettim” sözleri; nitekim “**مياومَة**” denir; bu, **السَّاعة**’dandır. Ve denir: develeri **أَسَعْتُ** **إساعةً**; bu, onları ihmal edip kendi hâllerine bırakınca olur. Ve o, **تَسُوع** eder. Ondan denir: o, kayıp, **سائع**. Ve **مِسياعٌ** bir dişi deve; o, otlakta giden devedir. Ve **السِّياع**: içinde saman bulunan çamurdur.

(**سوغ**) **السين** ve **الواو** ve **الغين**; şeyin kolaylığına ve özellikle boğazda sürüp gitmesine delâlet eden bir asıldır; sonra buna hamledilir. Denir: içki boğazda **ساغ** etti, **سَوغاً**. Ve Allah yüce celâli onu **أساغَ** etti. Ve ondan türeyenlerden onların sözü: falan şunu elde etti de ben onu ona **فسوَّغْتُهُ**. Amma onların “bu, bunun **سَوْغُ**’udur”; yani mislidir, sözü; bundan olması caizdir; yani onun yolunda akar ve onun sürüp gidişi gibi sürüp gider. Ve caizdir ki **السين** bir **صاد**’dan بدل edilmiş olsun; sanki onun **صِيغَ** edilmesi gibi **صياغَته**. Onun babında zikredilmiştir.

(**سوف**) **السين** ve **الواو** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi koklamadır. Denir: şeyi **سُفْت** ederim, onu **أَسُوفُه** **سَوْفاً**; ve onu **أَسَفْتُهُ**. Ve ehl-i ilimden bazısı, onların “bizimle onların arasında bir **مَسافةٌ** vardır” sözünün bundan olduğunu görüşe gitti. Dedi: kılavuz, toprağı **يَسُوف** ederdi; kast üzere mi yoksa sapma üzere mi olduğunu bilmek için. Ve okudular:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
yani onları kokladı.

Ve ikinci asıl: **السُّوَاف**; malın gitmesi ve hastalığıdır. Denir: adam **أساف** etti; malında **السُّواف** vuku bulduğu vakit. Humeyd b. Sevr dedi:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *

Amma geciktirme ise **التسويف**’tir. Denir: onu **سوَّفتُه**; onu geciktirdiğin vakit; “**سوف** şunu yapacağım” dediğin vakit.

(**سوق**) **السين** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; o, şeyin sevk edilmesidir. Denir: onu sevk etti; onu **يسوقه** **سَوقاً**. Ve **السَّيِّقة**: hayvanlardan sevk olunan şeydir. Ve denir: karıma mehirini **سقتُ** ettim ve onu **أَسَقْتُهُ**. Ve **السُّوق** bundan türemiştir; her şeyin ona sevk edilmesinden dolayı; çoğulu **أسواق**. Ve insanın ve başkasının **الساق**’ı; çoğulu **سُوق**; ancak bununla adlandırıldı; çünkü yürüyen onun üzerinde sevk olunur. Ve denir: kadın **سَوْقاء** ve adam **أَسوَق**; baldırı büyük olursa. Ve mastar **السَّوَق**’tur. Ru’be dedi:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *

Ve savaşın **سُوق**’u: çarpışma girdabıdır; o, birinci babdan türemiştir.

(**سوك**) **السين** ve **الواو** ve **الكاف**; hareket ve çalkantı üzerine delâlet eden tek bir asıldır. Denir: develer **تساوَقَت**; zayıflıktan ve kötü hâlden boyunları çalkalandı. Ve ayrıca denir: develer zayıflıktan **تَسَاوَكُ** eder hâlde geldi; yani başlarını oynatırlar. Bundan **السِّواك** ismi türetildi; o, çubuğun kendisidir. Ve **السِّواك** onun kullanımıdır da. İbn Düreyd dedi: şeyi **سُكْتُ** ettim, **سَوكاً**; onu ovaladığım vakit. Ondan **السِّواك**’ın اشتقاقı; denir: ağzını **ساك** etti; “**استاك**” dediğin vakit ağzı zikretmezsin.([17])

(**سول**) **السين** ve **الواو** ve **اللام**; bir şeyde gevşeklik üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: **سَوِلَ** **يَسْوَل** **سَوَلا**. Hüzeli([18]) dedi:
كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها  *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ

Amma onların “ona şeyi **سَوّلتُ**”; yani onu ona süsledim, sözleri; mümkün olur ki ona onun **سُؤلَه**’ini vermiş olasın; **السُّؤل**’den hemzenin yumuşatılmış olması üzere.

(**سوم**) **السين** ve **الواو** ve **الميم**; şeyin talebi üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُمت**; onu **أَسُومُهُ** **سَوْمَاً**. Ondan alış ve satışta **السَّوام**. Ve babdan: otlatan dişi hayvan **سامَت** eder, **تسوم**; ve ben onu **أَسَمْتُهَا**. Allah تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]; yani otlatırsınız. Ve denir: falanı malımda **سّوَّمْت** ettim, **تسويماً**; onu malında hüküm sahibi kıldığın vakit. Ve kölemi **سَوَّمْتُ**: onu istediğiyle baş başa bıraktım. Ve **الخيل المُسَوَّمَة**: binicileri üzerinde olduğu hâlde salıverilmiş atlardır. Bunun hepsinin aslı birdir.

Ve babdan şâz olanlardan **السُّومَةُ**; o, şeyde konulan alâmettir. Ve **السِّيما** bundan maksur olandır. *Allah سبحانه dedi: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. Onu uzattıkları vakit **السيماء** dediler.

(**سوس**) **السين** ve **الواو** ve **السين** iki asıldır: birincisi bir şeyde bozulmadır; diğeri tabiat ve yaratılıştır. Birincisi: yiyecek **ساس** eder, **يَساسُ**; ve **أَساس** eder, **يُسِيسُ**; **سُوس** denilen bir şeyle bozulduğu vakit. Ve koyun **ساست** eder, **تَسَاس**; biti çoğaldığı vakit. Ve denir: **السَّوَسَ** atlara sağrılarında isabet eden bir hastalıktır.

Amma diğer kelime ise **السُّوس**; o, tabiatdır. Ve denir: bu, falanın **سُوس**’undandır; yani tabiatındandır.

Ve onların “onu **سُسْته** ederim, onu **أسُوسُه**” sözleri; muhtemeldir ki bundan olsun; sanki onu kerim tabiat üzerine delâlet ettirir ve onu ona taşır.

Ve **السِّيساء**([19]): sırt omurlarının düzenli olanı. Ve **ماء مَسُوسٌ** ve **كلأٌ مَسُوسٌ**([20]); malda([21]) faydalı olduğu vakit; o da develer ve koyunlardır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) Zeyd el-Hayl’dir; hayvan’da (4: 339) olduğu gibi; ve şiir ve şairler’de A‘şâ tercümesi sırasında; ve Nakdü’ş-şi‘r 39. Ayrıca Ağânî’de (10: 44) Mu‘kır el-Bârikî’nin bir kasidesinden de rivayet edilmiştir.
([2]) İkinci mısraı: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) Hutay’e divanı 69 ve Lisân (**سوا**).
([4]) A‘şâ divanı 66. Tahrici (جنف)’te geçti. İlk mısraı:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) Lisân’da (19: 143): “**فارس الأحزاب**”, tahrif. Beyit, Ağânî’de (14: 127) fâiyye beyitlerindendir; Benî’l-Hâris b. el-Hazrec’ten bir adama yahut Hassân b. Sâbit’e nispet edilmiştir. Bekrî’nin el-Emâlî 67 üzerine tenbihine bak.
([6]) Ayrıca “**سوداء**” diye de rivayet edilir.
([7]) Beyit Lisân’da (**سوأ**).
([8]) Beyit (زير) maddesinde geçti.
([9]) Tekmile Lisân’dandır. Mücmel’de “**من**” “**إلا**” yerine.
([10]) Beyit Lisân’da (6: 55).
([11]) Ahtal’dır. Divanı 116. (2: 73)’te geçti.
([12]) Asılda ve Mücmel’de hemzenin kesriyle ضبط edildi; onun zammıyla da denir.
([13]) Beyit Mücmel’de ve Lisân’da (**سوط**).
([14]) Beyit Ru’be’nindir; divanında 104 ve Lisân’da (**سوف**).
([15]) İlk mısraı Lisân’da (**سوف**) olduğu üzere:
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) Ru’be divanı 106.
([17]) Cemhere (3: 48).
([18]) Mütenahhil el-Hüzelî’dir; Lisân’da (**سول**) olduğu üzere; Hüzellilerin şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 81’deki bir kasidedendir; Şankîtî nüshası 44.
([19]) Hakkı, (سيس) maddesinde olmasıdır.
([20]) Bu ikisinin doğrusu, (مسس) maddesinde olmalarıdır.
([21]) Faydalı olan: susuzluğun şiddetini gideren. Asılda: “**ذفعا**” tahrif.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س و غ
ساغ له الطعام والشراب وأساغه الله تعالةى وماء سائغ وسيغ‏.‏
قال عويف القوافي‏:‏ فسـوف أجزيـك بشـرب شربـا لا سيغاً ولا هنياً عذبا وهذا سوغ هذا‏:‏ لأخيه الذي يليه في الولادة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ لا يسوغ لك أن تفعل كذا‏:‏ لا يجوز‏.‏
وسوغته ما أصاب‏:‏ جوزته له‏.‏
ولا أجد له مساغاً‏.‏
قال المتلمس‏:‏ فأطرق إطراق الشجاع ولو رأى مساغاً لنابيه الشجـاع لصممـا

##### Türkçe

س و غ
**ساغ** ona yiyecek ve içecek; ve Allah Teâlâ onu **أساغه**; ve **ماء سائغ** ve **سيغ**.
**قال عويف القوافي‏:‏**
Fesـevfe ecziـyke bi-şurb şurbـan lâ **سيغاً** ve lâ henîen azben ve hâzâ **سوغ** hâzâ:
doğumda onu izleyen kardeşi için.
Ve mecazdan: **لا يسوغ لك أن تفعل كذا**: caiz olmaz.
Ve **سوغته** ona isabet eden şeyi: onu ona caiz kıldım.
Ve onun için bir **مساغ** bulmuyorum.
**قال المتلمس‏:‏**
Fe-atraqa itrâka’ş-şücâi ve lev raâ **مساغاً** li-nâbeyhi’ş-şücâi la-ṣammemâ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ مَدْخَلهُ في الحلقِ. وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ، وأَساغَه هو وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه. ويقال: أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه، وقيل: تَرَكَه له خالصاً. وسِغْتُه أَسِيغُه وسُغْتُه أَسُوغُه يَتَعَدَّى ولا يَتَعَدَّى، والأَجْوَدُ أَسَغْتُه إِساغةً. يقال: أَسِغْ لي غُصَّتي أَي أَمْهِلْنِي ولا تُعْجِلْني. وقال تعالى: يَتَجَرَّعُه ولا يَكادُ يَسِيغُه.
والسِّواغُ، يكسر السين: ما أَسَغْتَ به غُصَّتَكَ. يقال: الماء سِواغُ الغُصَص؛ ومنه قول الكميت:
وكانَتْ سِواغاً أَنْ جَئِزْت بِغُصَّةٍ
وشرابٌ سائِغُ وأَسْوَغُ: عَذْبٌ. وطَعامٌ أَسْوَغُ سَيِّغٌ: يَسُوغُ في الحَلْقِ؛ وقوْلُ عبد الله بن مسلم الهُذَليِّ:
قدْ ساغَ فيه لها وَجْهُ النهارِ كما
ساغَ الشَّرابُ لِعَطْشانٍ ، إذا شَرِبا
أَرادَ سَهُلَ فاستعمله في النهار على المثل. وساغ له ما فَعَلَ أَي جازَ له ذلك، وأَنا سَوَّغْتُه له أَي جَوَّزْتُه. قال ابن بزرج: أَساغَ فلانٌ بفلان أَي به تَمَّ أَمرُه وبه كان قضاءُ حاجتِه، وذلك أَنه يريد عِدَّةَ رجالٍ أَو عِدَّةَ دَراهِمَ فيبقى واحد به يَتِمُّ الأَمرُ، فإِذا أَصابَه قيل أَساغَ به، وإن كان أَكثر من ذلك قيل أَساغُوا بهم. وسَوْغُ الرجلِ: الذي يولد على أَثره ،إن لم يك أَخاه. وسَوْغُه: أَخوه لأَبيه وأُمه، وذلك إذا ولد بعده على أَثره ليس بينهما ولد. قال الفراء: سمعت رجلين من بني تميم قال أَحدهما سَوْغُه، وقال الآخر سَوْغَتُه، معناه يتلوه. وقال المفضل: هو سَوْغُه وسَيْغُه، بالواو والياء. ويقال: هو أَخوه سَوْغُه وهي أُخته سَوْغُه إذا لم يكن بينهما ولد؛ الجوهري: ويقال هذا سَوْغُ هذا وَسَيْغُ هذا للذي ولد بعده ولم يولد بينهما. وسوغه وسَوْغَتُه: أُخته التي ولدت على أَثره. وأَسْواغُه: الذين وُلِدُوا في بطن واحد بعده ليس بينه وبينهم بطن سواهم، والصاد فيه لغة.
وأَسْوَغَ الرجلُ أَخاه إسْواغاً إذا ولد معه.
وقد سَاغَتْ به الأَرضُ سَوْغاً مثل ساخت سواء. وفي حديث أَبي أَيوب: إذا شئت فارْكَبْ ثم سُغْ في الأَرض ما وجدْتَ مَساغاً أَي ادخل فيها ما وجدْت مدخلاً.

##### Türkçe

**ساغَ** içecek boğazda **يَسُوُغُ** **سَوْغاً** ve **سَواغاً**: kolay oldu; boğaza giriş yeri kolaylaştı. Ve **ساغَ** yemek **سَوْغاً**: boğaza indi; ve onu **أَساغَه** o. Ve **ساغَه** **يَسُوغُه** ve **يَسِيغُه** **سَوْغاً** ve **سَيْغاً**; ve Allah onu ona **أَساغَه**. Ve denilir: falan yemeği ve içeceği **أَساغَ**; onu **يُسِيغُه**; ve isabet edeni **سَوَّغَه**: onu hazmettirdi; ve denildi: onu kendisine hâlis olarak bıraktı. Ve onu **سِغْتُه** **أَسِيغُه** ve onu **سُغْتُه** **أَسُوغُه**; geçişli olur ve geçişsiz olur; daha iyi olanı: onu **أَسَغْتُه** **إِساغةً**. Denilir: boğazıma takılanı benim için **أَسِغْ**; yani bana mühlet ver ve beni acele ettirme. Ve Yüce Allah dedi: **يَتَجَرَّعُه ولا يَكادُ يَسِيغُه**.

Ve **السِّواغُ**, **السين**’in kesresiyle: boğazına takılanı onunla geçirdiğin şey. Denilir: su, boğaza takılmaların **سِواغُ**’udur; ve ondan Kümeyt’in sözü:
وكانَتْ سِواغاً أَنْ جَئِزْت بِغُصَّةٍ

Ve **شرابٌ سائِغُ** ve **أَسْوَغُ**: tatlıdır. Ve **طَعامٌ أَسْوَغُ سَيِّغٌ**: boğazda **يَسُوغُ**; ve Abdullah b. Müslim el-Hüzelî’nin sözü:
قدْ ساغَ فيه لها وَجْهُ النهارِ كما
ساغَ الشَّرابُ لِعَطْشانٍ ، إذا شَرِبا
Kolay oldu demek istedi; sonra onu gündüz hakkında mesel olarak kullandı. Ve ona yaptığı şey **ساغَ**; yani bu ona caiz oldu; ve ben onu ona **سَوَّغْتُه**; yani onu caiz kıldım. İbn Bezrec dedi: falan, falan ile **أَساغَ**; yani onunla işi tamam oldu ve onunla ihtiyacının giderilmesi oldu; bu da şundandır: o, birtakım adamlar yahut birtakım dirhemler ister de, işin tamam olması için onunla bir tek kişi kalır; onu elde edince “onunla **أَساغَ**” denir; eğer bundan daha çok olursa “onlarla **أَساغُوا**” denir.

Ve adamın **سَوْغُ**’u: onun ardından doğan kimsedir; eğer onun kardeşi değilse. Ve onun **سَوْغُ**’u: baba ve anneden kardeşidir; bu da, onun ardından doğduğu zaman, ikisinin arasında doğan bir çocuk olmaksızın olur. Ferrâ dedi: Ben Temîm oğullarından iki adam işittim; ikisinden biri “onun **سَوْغُ**’u” dedi, diğeri “onun **سَوْغَتُه**” dedi; manası: onu takip eder. Mufaddal dedi: o, **سَوْغُه** ve **سَيْغُه**’dur; **الواو** ve **الياء** ile. Ve denilir: aralarında çocuk yoksa o, onun **سَوْغُ**’u olan kardeşidir; ve o, onun **سَوْغُ**’u olan kız kardeşidir. Cevherî: ve denilir: bu, bunun **سَوْغُ**’udur ve bunun **سَيْغُ**’udur; yani ondan sonra doğan ve ikisinin arasında doğan olmayan kimse için. Ve onun **سوغه**’u ve onun **سَوْغَتُه**’u: onun ardından doğan kız kardeşidir. Ve onun **أَسْواغُه**’u: tek bir karında ondan sonra doğanlardır; onunla onların arasında, onlardan başka bir karın yoktur; ve **الصاد** onda bir lehçedir.

Ve adam, kardeşini onunla doğurduğu zaman **أَسْوَغَ** **إسْواغاً**.

Ve yer onu **سَاغَتْ** onunla **سَوْغاً**; **ساخت** gibi, eşit olarak. Ve Ebû Eyyûb hadîsinde: “İstersen bin, sonra yerde **سُغْ**; **مَساغاً** bulduğun sürece”; yani bir giriş bulduğun sürece ona gir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س و غ * * سَاغَ * الشراب سهل مدخله في الحلق وبابه قال و * ساغَهُ * غيره وبابه قال وباع ويلزم والأجود * أساغَهُ * غيره قال الله تعالى ﴿يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ و * سَاغَ * له ما فعل أي جاز و * سَوَّغَهُ * له غيره * تَسْويغاً * أي جوزه

##### Türkçe

* س و غ * **سَاغَ** içki: boğaza giriş yeri kolay oldu; babı **قال**’dır. Ve başkası onu **ساغَهُ** yaptı; babı **قال** ve **باع**’dır; لازم olur. Daha iyi olan: başkası onu **أساغَهُ** yaptı. Yüce Allah dedi ki: { onu yudumlar da onu neredeyse **يسيغه** edemez }. Ve ona **سَاغَ**: yaptığı şey, yani caiz oldu. Ve başkası onu ona **سَوَّغَهُ**; **تَسْويغاً**: yani onu caiz kıldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ساغ الشراب يسوغ سوغا، وسواغا، بفتحهما، وفي بعض النسخ: الأخير بالضم: سهل مدخله في الحلق، ومنه قوله تعالى: سائغا للشاربين.
 وقال الشاعر:

  فساغ لي الشراب وكنت قدما                      أكاد أغص بالماء الحـمـيم قال ثعلب: سألت ابن الأعرابي عن معنى الحميم في هذا البيت: فقال: هو الماء البارد، قال ثعلب: فالحميم عنده من الأضداد.
 وكذا ساغ الطعام سوغا: إذا نزل في الحلق.
 ويقال: سغته بالضم أسوغه وسغته بالكسر، أسيغه، لازم متعد، والأجود أسغته إساغة.
 والسواغ، ككتاب: ما أسغت به غصتك، يقال: الماء سواغ الغصص، قال الكميت:
  وكانت سواغا أن جئزت بغصة                      يضيق بها ذرعا سواهم طبيبها وشراب أسوغ وسائغ، أي: عذب، قاله ابن دريد، وكذلك طعام أسوغ: إذا كان يسوغ في الحلق.
 وساغت به الأرض سوغا: مثل ساخت قاله أبو عمرو.
 وساغت الناقة: شذت وتباعدت.
 ومن المجاز: ساغ له ما فعل أي: جاز له ذلك.
 ومن المجاز أيضا: قولهم: هذا سوغ هذا، وسوغته كلاهما في الذكر والأنثى، للذي ولد بعده، وفي المفردات: على إثره عاجلا، ولم يولد بينهما، يقال: هي أخته سوغه وسوغته، وهو أخوه سوغه وسوغته، وقيل: سوغ الرجل: الذي يولد على إثره وإن لم يك أخاه، وقال الفراء: سمعت رجلين من بني تميم قال أحدهما: سوغه، وقال الآخر: سوغته، معناه: يتلوه.
 وقال ابن فارس: هذا سوغ هذا، أي: على صيغته، قال: يجوز أن تكون السين مبدلة من صاد، كأنه صيغ صياغته.
 ويقال: أسغ لي غصتي أي: أمهلني ولا تعجلني، عن ابن عباد والجوهري.
 وقال اللحياني: أسوغ الرجل أخاه: إذا ولد معه، وقيل: إذا ولد بعده، وهو عن ابن عباد.
 وقال ابن بزرج: أساغ فلان بفلان: إذا تم أمره به، وبه كان قضاء حاجته، وذلك أنه يريد عدة رجال، أو عدة دراهمض، فيبقى واحد به يتم الأمر، فإذا أصابه قيل: أساغ به ويقال في الكثير: أساغوا بهم.
 ومن المجاز: سوغه تسويغا: جوزه، وفي المفردات: سوغه مالا، مستعار منه.
 وقال ابن دريد: سوغ له كذا، أي: أعطاه إياه.
 قال الصاغاني: وتسويغات السلاطين من هذا، أي: من سوغه له تسويغا: جوزه، قال: وهي مولدة، قال شيخنا: والمراد بالتسويغ: الإدن في تناول الاستحقاق من جهة معينة، تيسيرا وتسهيلا على الآخذ، فهو من ساغ الشراب: سهل، أو من سوغه: جوزه، فيكون عربيا، وهو الظاهر والأولى.
 قلت: مراد الصاغاني بكونها مولدة أنها لم تسمع في كلام الفصحاء، ولم ترو عنهم، وكون مأخذها صحيحا لا يمنع من توليدها، لفقدان السماع عن الفصحاء، وعدم ورودها في كلامهم، فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: أساغ فلان الشراب والطعام، يسيغه إساغة.
 وسوغه ما أصاب: هنأه، وقيل: تركه له خالصا.
 وطعام سيغ، كسيد: سائغ.
 وساغ النهار: سهل، وهو مجاز، قال عبد الله بن مسلم الهذلي:
  قد ساغ فيه لها وجه النهار كما                      ساغ الشراب لعطشان إذا شربا وأسواغ الرجل: الذين ولدوا معه في بطن واحد بعده، ليس بينه وبينهم بطن سواهم، والصاد لغة.
 ويقال: سغ في الأرض ما وجدت مساغا، أي: ادخل فيها ما وجدت مدخلا.
 ويقال: هذا لا أجد له مساغا، أي: جوازا، أو مدخلا وهو مجاز.

##### Türkçe

**ساغ** içki, **يسوغ** **سوغا** ve **سواغا** (ikisi de fetha ile); bazı nüshalarda: sonuncusu zamme ile: boğazda girişi kolay oldu; bundan da Yüce Allah’ın sözü: **سائغا للشاربين**.

Şair dedi ki:

فساغ لي الشراب وكنت قدما                      أكاد أغص بالماء الحـمـيم

Sa‘leb dedi ki: Bu beyitteki **الحميم**’in manası hakkında İbnü’l-A‘râbî’ye sordum; dedi ki: o, soğuk sudur. Sa‘leb dedi ki: O’na göre **الحميم** zıt anlamlılardandır.

Yine **ساغ** yemek de **سوغا**: boğazda aşağı indiği zaman.

Ve denir: onu zamme ile **سغته**: **أسوغه**; ve onu kesra ile **سغته**: **أسيغه**; (hem) lâzım (hem) müteaddîdir; daha iyi olanı: **أسغته** **إساغة**.

Ve **السواغ**, **كتاب** gibi: boğazına takılmanı kendisiyle giderdiğin şeydir; denir: su, boğaza takılmaların **سواغ**’ıdır. Kümeyt dedi ki:

وكانت سواغا أن جئزت بغصة                      يضيق بها ذرعا سواهم طبيبها

Ve **أسوغ** ve **سائغ** içecek: yani tatlıdır; bunu İbn Düreyd söyledi. Yine **أسوغ** yemek: boğazda kolayca geçtiği zaman.

Ve yer onunla **ساغت** **سوغا**: **ساخت** gibi; bunu Ebû Amr söyledi.

Ve dişi deve **ساغت**: kaçtı ve uzaklaştı.

Mecazdan: Ona yaptığı şey **ساغ**; yani bu ona caiz oldu.

Mecazdan da: Onların “bu, bunun **سوغ**’udur” demeleri; ve **سوغته**: ikisi de erkek ve dişide, ondan sonra doğan içindir. **المفردات**’te: onun peşi sıra hemen; ikisinin arasında çocuk doğmamıştır. Denir: o, onun kız kardeşi **سوغه** ve **سوغته**’dir; ve o, onun erkek kardeşi **سوغه** ve **سوغته**’dir. Ve denildi ki: erkeğin **سوغ**’u: onun peşi sıra doğan kimsedir, kardeşi olmasa bile. Ferrâ dedi ki: Ben Temîm oğullarından iki adam işittim; birisi: **سوغه** dedi, diğeri: **سوغته** dedi; manası: onu takip eder.

İbn Fâris dedi ki: “bu, bunun **سوغ**’udur”; yani onun kalıbı üzerinedir. Dedi ki: **السين**’in **صاد**’dan بدل olması caizdir; sanki “onun kalıbını kalıpladı” (**صيغ صياغته**) gibidir.

Ve denir: “boğazıma takılmamı bana **أسغ** et”; yani bana mühlet ver ve beni acele ettirme; İbn Abbâd ve Cevherî’den.

Lihyânî dedi ki: Adam kardeşini **أسوغ** eder: onunla birlikte doğduğu zaman; ve denildi ki: ondan sonra doğduğu zaman; bu, İbn Abbâd’dandır.

İbn Bezrec dedi ki: Falan, falan ile **أساغ** etti: onunla işi tamam olduğu zaman ve onunla ihtiyacı giderildiği zaman. Bu, şundandır: o, birkaç adamı yahut birkaç dirhemi ister; bir tane kalır, onunla iş tamam olur; onu elde edince “onunla **أساغ** etti” denir. Ve çoklukta denir: “onlarla **أساغوا** ettiler”.

Mecazdan: Onu **تسويغا** **سوغه** etti: ona caiz kıldı. **المفردات**’te: ona malı **سوغه** etti; ondan ödünç alınmıştır.

İbn Düreyd dedi ki: Ona şöyle şöyle **سوغ** etti; yani onu ona verdi.

Sâgânî dedi ki: Sultanların **تسويغات**’ı da bundandır; yani “ona **تسويغا** **سوغه** etti”: ona caiz kıldı. Dedi ki: o, sonradan türetilmiştir. Şeyhimiz dedi ki: **التسويغ** ile kastedilen: belirli bir yönden hak edişi alma hususunda izin vermektir; alana kolaylaştırma ve kolay kılma olarak. O hâlde o, “içki **ساغ** etti”: kolay oldu’dan; yahut “onu **سوغه** etti”: ona caiz kıldı’dan olur; böylece Arapça olur; bu, zahir olan ve daha evlâ olandır.

Ben dedim ki: Sâgânî’nin onun sonradan türetilmiş olmasıyla muradı: fasihlerin sözünde işitilmemiş olması ve onlardan rivayet edilmemiş olmasıdır. Dayanağının sahih olması, fasihlerden semaın yokluğu ve onların sözünde vârid olmaması sebebiyle onun sonradan türetilmiş olmasına engel olmaz; öyleyse düşün.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: Falan içkiyi ve yemeği **أساغ** etti; onu **إساغة** ile **يسيغه** eder.

Ve ona isabet edeni **سوغه** etti: onu hoş gördü; ve denildi ki: onu ona hâlis olarak bıraktı.

Ve **سيغ** yemek, **سيد** gibi: **سائغ**.

Ve gündüz **ساغ** etti: kolay oldu; bu mecazdır. Abdullah b. Müslim el-Hüzelî dedi ki:

قد ساغ فيه لها وجه النهار كما                      ساغ الشراب لعطشان إذا شربا

Ve adamın **أسواغ**’ı: onunla aynı karında onun ardından doğanlardır; onunla onların arasında, onlardan başka karın yoktur; ve **الصاد** bir lehçedir.

Ve denir: Yerde, bir geçit buldukça **سغ** et; yani bir giriş buldukça ona gir.

Ve denir: “Bunun için bir **مساغ** bulamıyorum”; yani bir cevaz yahut bir giriş; bu da mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَاغَ
1 سَاغَ ذ , (S, Mgh, Msb, K,) or ساغ فِى الحَلْقِ, (JK,) aor. يَسُوغُ, (S, Msb,) inf. n. سَوْغٌ (JK, S, Mgh, Msb, K) and سَوَاغٌ, or سُوَاغٌ, accord. to different copies of the K, (TA,) and سَوَغَانٌ, (CK, [not in my MS. copy of the K nor in the TA,]) and مَسَاغٌ, (MA,) It (beverage, or wine, JK, S, K, or food, Mgh, or each of these, TA) [was easy and agreeable to swallow;] was easy of entrance into the fauces; (S, Mgh, Msb, K; *) or passed the fauces easily and agreeably. (Bd in xiv. 20.) [See an ex. in a verse cited voce حَمِيمٌ.] ― -b2- [Hence,] one says, ↓ سُغْ فِى الأَرْضِ مَاوَجَدْتَ مَسَاغًا (assumed tropical:) Enter thou into the land while thou findest a place of entrance. (TA.) ― -b3- And ساغ فِعْلُ الشَّىْءِ (tropical:) The doing of the thing was allowable; or passed for lawful. (Msb.) And ساغ لَهُ مَافَعَلَ (tropical:) What he did was allowable to him; or passed for lawful to him. (S, K, TA.) ― -b4- And ساغ النَّهَارُ (tropical:) The day was, or became, easy. (TA.) ― -b5- ساغت بِهِ الأَرْضُ, (K,) inf. n. سَوْغٌ, (TA,) i. q. سَاخَتْ (assumed tropical:) [The ground, or earth, sank with him; or sank with him and swallowed him up, or enclosed him]. (AA, K, TA.) ― -b6- And ساغت النَّاقَةُ (assumed tropical:) The she-camel became apart, or alone, syn. شَذَّتْ, (K, TA,) or ran, syn. شَدَّتْ, (JK, and so in the CK and in my MS. copy of the K,) and went far away. (JK, TA.) -A2- See also 4, in two places.

2 سَوَّغَ [سوّغهُ is app., in its primary sense, syn. with أَسَاغَهُ: and hence what here follows.] ― -b2- You say, سوّغهُ مَا أَصَابَ, (JK, TA,) inf. n. تَسْوِيغٌ, (JK,) (assumed tropical:) He made pleasant, or agreeable, to him what he attained: or, as some say, he left clear to him what he had attained. (TA.) ― -b3- And سوّغهُ, (inf. n. as above, K,) (tropical:) He made it allowable, lawful, or free, (S, Msb, K,) لَهُ to him. (S.) And سوّغهُ مَالًا (tropical:) [He made property allowable, &c., to him]: so in the “ Mufradلt. ” (TA.) ― -b4- And سوّغ لَهُ كَذَا (assumed tropical:) He gave him such a thing. (IDrd, K.) ― -b5- [See also تَسْوِيغَات, below.]

اساغهُ
4 اساغهُ ذ , (JK, Msb,) inf. n. اـِسَاغَةٌ, (JK,) or اـِسَاغٌ, (Msb,) said of God, (JK,) or of a man, (Msb,) [He made it easy and agreeable to swallow;] he made it easy of entrance into the fauces; (Msb;) [or made it to pass the fauces easily and agreeably;] namely, beverage [&c.: see 1, first sentence]; (JK;) as also ↓ سَاغَهُ. (Msb.) ― -b2- [Hence,] أَسِغْ لِى غُصَّتِى [Make thou easy to me to swallow the thing that is choking me; or let me swallow it;] meaning (assumed tropical:) grant thou to me some delay, or respite; or act gently, or in a leisurely manner, towards me, or with me; (S, K;) and do not hurry me. (S.) ― -b3- And أَسَغْتُهُ, (S, Mgh, Msb,) inf. n. as above, (S, Msb, TA,) I swallowed it: (Msb, and Jel in xiv. 20:) or I received it into my fauces easily (S, Mgh, and Bd in xiv. 20) and agreeably; (Bd ibid.;) namely, beverage, or wine, (S, K,) or food, (Mgh,) or each of these; (TA;) and ↓ سُغْتُهُ and سِغْتُهُ, aor. أَسُوغُهُ and أَسِيغُهُ, (S, K,) inf. n. سَوْغٌ and سَيْغٌ, (TA in art. سيغ,) signify the same. (S, K.) ― -b4- اساغ فُلَانٌ بِفُلَانٍ means (assumed tropical:) Such a one completed his affair by means of such a one, (Ibn-Buzurj, K, TA, [in the CK, ثُمَّ امَرَهُ بِه is erroneously put for تَمَّ أَمْرَهُ بِهِ,]) and accomplished the object of his want by means of him: (Ibn-Buzurj, TA:) the case is that of one's desiring a certain number of men or of pieces of money of which one remains to complete the affair: when he obtains it, one says, اساغ بِهِ. (Ibn-Buzurj, K.) -A2- أَسْوَغَ أَخَاهُ He (a man, Lh) was born with his brother: (Lh, K:) or he was born [next, or immediately,] after his brother. (Ibn-'Abbلd, K.) [See what next follows.]

هٰذَا سَوْغُ هٰذَا
هٰذَا سَوْغُ هٰذَا ذ and سَيْغُهُ (S, K) and ↓ سَوْغَتُهُ (K) mean (tropical:) This is he who was born next after this, (S, K, TA,) or, as in the “ Mufradلt, ” immediately after this; (TA;) and the like is also said of the female: (K:) one says, هِىَ أُخْتُهُ سَوْغُهُ and ↓ سَوْغَتُهُ [She is his sister that was born &c.], (S, TA,) as well as هُوَ أَخُوهُ سَوْغُهُ and ↓ سَوْغَتُهُ [He is his brother that was born &c.]: or سَوْغُ الرَّجُلِ means he who was born after the man, or near after him, though not his brother: and Fr heard a man of Benoo-Temeem say سَوْغُهُ, and another of the same tribe say ↓ سَوْغَتُهُ, meaning he who followed him: (TA:) [the pl. of سَوْغٌ is أَسْوَاغٌ; and it is said that] أَسْوَاغُ الرَّجُلِ means those who were born with the man in one case of childbirth, after him, no other childbirth having occurred between him and them: (TA:) or those born next after him: (JK:) and أَصْوَاغ is a dial. var. thereof: but IF says that هٰذَا سَوْغُ هٰذَا means This is of the cast, mould, form, or fashion, of this; and that the س may be a substitute for ص; as though the one were cast, moulded, formed, or fashioned, like the other: (TA:) and [in like manner] one says, هٰذَا سَيْغُ هٰذَا this is proportionate to this, or of the proportion of this. (TA in art. سيغ.)

سَوْغَةٌ
سَوْغَةٌ ذ : see the next preceding paragraph in four places.

سِوَاغٌ
سِوَاغٌ ذ A thing whereby one makes to enter easily into his fauces [and to pass down his throat] that which is choking him. (S, Msb, K.) One says, المَآءُ سِوَاغُ الغُصَصِ [Water is that whereby one makes easy of entrance into the fauces and of passage down the throat the things that are choking him]. (S.)

سَائِغٌ
سَائِغٌ ذ , applied to beverage, or wine, (JK, K, TA,) and food, (TA,) Descending easily [and agreeably] down the throat; (JK, Msb, K, TA, and Bd and Jel in xvi. 68 and Bd in xxxv. 13;) [or easy and agreeable to swallow;] not choking; (Jel in xvi. 68;) and ↓ أَسْوَغُ signifies the same; (IDrd, K, TA;) and so ↓ سَيِّغٌ, applied to food [&c.]; (TA;) [and ↓ مُسْتَسَاغٌ, accord. to Freytag, as from the K, in which I do not find it.]

سَيِّغٌ
سَيِّغٌ ذ : see the next preceding paragraph.

أَسْوَغُ
أَسْوَغُ ذ : see سَائِغٌ. [Freytag assigns to it also another signification, which belongs not to it, but to سَوْغ.]

تَسْوِيغَاتُ السَّلَاطِينِ
تَسْوِيغَاتُ السَّلَاطِينِ ذ is a post-classical term, (O, K,) from سَوَّغْتُهُ لَهُ, inf. n. تَسْوِيغٌ, meaning “ I made it allowable, lawful, or free, to him: ” (O:) and what is meant by [the sing. of تسويغات i. e.] تَسْوِيغٌ is The permission [of the Sultلn] for the taking of that which is one's right, or due, on a particular account, with facilitation thereof to the taker. (MF.)

مَسَاغٌ
مَسَاغٌ ذ [A place of easy entrance or passage for beverage, or food, into the fauces or throat. ― -b2- And hence,] (assumed tropical:) A place of entrance into a land [&c.]; as in a saying cited in the first paragraph of this art., q. v. (TA.) ― -b3- And [hence] one says, هٰذَا لَا أَجِدُ لَهُ مَسَاغًا (tropical:) This, I do not find to it a passage, or an [easy] entrance; or a way, or place, of entrance. (TA.)

مُسْتَسَاغٌ
مُسْتَسَاغٌ ذ : see سَائِغٌ.

##### Türkçe

سَاغَ
1 **سَاغَ** **ذ** , (S, Mgh, Msb, K,) yahut **ساغ فِى الحَلْقِ**, (JK,) muzârîsi **يَسُوغُ**, (S, Msb,) mastarı **سَوْغٌ** (JK, S, Mgh, Msb, K) ve **سَوَاغٌ**, yahut **سُوَاغٌ**, K’nın farklı nüshalarına göre, (TA,) ve **سَوَغَانٌ**, (CK, [K’nın benim yazma nüshamında da TA’da da yoktur,]) ve **مَسَاغٌ**, (MA,) O (içecek, yahut şarap, JK, S, K, yahut yiyecek, Mgh, yahut bunların her biri, TA) [yutması kolay ve hoş idi;] yutağa girişte kolay idi; (S, Mgh, Msb, K; *) yahut yutağı kolay ve hoş bir şekilde geçti. (Bd xiv. 20’de.) [**حَمِيمٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.] ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: ↓ **سُغْ فِى الأَرْضِ مَاوَجَدْتَ مَسَاغًا** (mecaz kabul edilmiştir:) Bir giriş yeri buldukça araziye gir. (TA.) ― -b3- Ve **ساغ فِعْلُ الشَّىْءِ** (mecaz:) Şeyin yapılması câiz oldu; yahut helâl sayıldı. (Msb.) Ve **ساغ لَهُ مَافَعَلَ** (mecaz:) Onun yaptığı şey ona câiz oldu; yahut ona helâl sayıldı. (S, K, TA.) ― -b4- Ve **ساغ النَّهَارُ** (mecaz:) Gün kolay oldu, yahut kolaylaştı. (TA.) ― -b5- **ساغت بِهِ الأَرْضُ**, (K,) mastarı **سَوْغٌ**, (TA,) **سَاخَتْ** ile aynı (mecaz kabul edilmiştir:) [Yer, onunla birlikte çöktü; yahut onunla birlikte çöküp onu yuttu, yahut onu içine aldı]. (AA, K, TA.) ― -b6- Ve **ساغت النَّاقَةُ** (mecaz kabul edilmiştir:) Dişi deve ayrıldı, yahut yalnız kaldı, eş anlamlısı **شَذَّتْ**, (K, TA,) yahut koştu, eş anlamlısı **شَدَّتْ**, (JK, ve CK’da ve K’nın benim yazma nüshamında da böyledir,) ve uzaklaştı. (JK, TA.) -A2- 4’e de bak, iki yerde.

2 **سَوَّغَ** [**سوّغهُ** görünüşe göre, aslî anlamında, **أَسَاغَهُ** ile eş anlamlıdır: ve bundan dolayı burada gelen şey.] ― -b2- Şöyle dersin: **سوّغهُ مَا أَصَابَ**, (JK, TA,) mastarı **تَسْوِيغٌ**, (JK,) (mecaz kabul edilmiştir:) Ona, elde ettiği şeyi hoş, yahut beğenilir kıldı: yahut bazılarına göre, elde ettiği şeyi ona açık bıraktı. (TA.) ― -b3- Ve **سوّغهُ**, (mastarı yukarıdaki gibi, K,) (mecaz:) Onu câiz, helâl, yahut serbest kıldı, (S, Msb, K,) **لَهُ** ona. (S.) Ve **سوّغهُ مَالًا** (mecaz:) [Ona malı câiz kıldı, vb.]: “Mufradât”ta böyledir. (TA.) ― -b4- Ve **سوّغ لَهُ كَذَا** (mecaz kabul edilmiştir:) Ona şöyle bir şey verdi. (IDrd, K.) ― -b5- [Aşağıda **تَسْوِيغَات**,a da bak.]

**اساغهُ**
4 **اساغهُ** **ذ** , (JK, Msb,) mastarı **اـِسَاغَةٌ**, (JK,) yahut **اـِسَاغٌ**, (Msb,) Allah hakkında söylenir, (JK,) yahut bir insan hakkında, (Msb,) [onu yutması kolay ve hoş kıldı;] yutağa girişte kolay kıldı; (Msb;) [yahut yutağı kolay ve hoş bir şekilde geçirdi;] yani içecek [&c.: 1’in ilk cümlesine bak]; (JK;) ve ayrıca ↓ **سَاغَهُ**. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَسِغْ لِى غُصَّتِى** [Beni boğan şeyi yutmamı bana kolay kıl; yahut onu yutmama izin ver;] anlamı (mecaz kabul edilmiştir:) bana bir mühlet, yahut bir süre tanı; yahut bana karşı, yahut benimle, yumuşak davran, yahut ağırdan alarak davran; (S, K;) ve beni aceleye getirme. (S.) ― -b3- Ve **أَسَغْتُهُ**, (S, Mgh, Msb,) mastarı yukarıdaki gibi, (S, Msb, TA,) Ben onu yuttum: (Msb, ve Jel xiv. 20’de:) yahut onu yutağıma kolay (S, Mgh, ve Bd xiv. 20’de) ve hoş bir şekilde aldım; (Bd aynı yerde;) yani içecek, yahut şarap, (S, K,) yahut yiyecek, (Mgh,) yahut bunların her biri; (TA;) ve ↓ **سُغْتُهُ** ve **سِغْتُهُ**, muzârîsi **أَسُوغُهُ** ve **أَسِيغُهُ**, (S, K,) mastarı **سَوْغٌ** ve **سَيْغٌ**, (TA, **سيغ** maddesinde,) aynı anlama gelir. (S, K.) ― -b4- **اساغ فُلَانٌ بِفُلَانٍ** demektir ki (mecaz kabul edilmiştir:) Falanca, falanca vasıtasıyla işini tamamladı, (Ibn-Buzurj, K, TA, [CK’da, **ثُمَّ امَرَهُ بِه** yanlışlıkla **تَمَّ أَمْرَهُ بِهِ** yerine konmuştur,]) ve ihtiyacının maksadını onun vasıtasıyla gerçekleştirdi: (Ibn-Buzurj, TA:) durum şudur: kişi, belli sayıda adamı yahut para parçalarını ister; bunlardan biri kalır ki iş tamam olsun: onu elde edince, **اساغ بِهِ** denir. (Ibn-Buzurj, K.) -A2- **أَسْوَغَ أَخَاهُ** O (bir adam, Lh) kardeşiyle birlikte doğdu: (Lh, K:) yahut kardeşinden sonra [hemen, yahut bitişik olarak] doğdu. (Ibn-'Abbâd, K.) [Bundan sonra gelen şeye bak.]

**هٰذَا سَوْغُ هٰذَا**
**هٰذَا سَوْغُ هٰذَا** **ذ** ve **سَيْغُهُ** (S, K) ve ↓ **سَوْغَتُهُ** (K) demektir (mecaz:) Bu, bunun ardından doğan kimsedir, (S, K, TA,) yahut “Mufradât”ta olduğu üzere, bunun hemen ardından; (TA;) benzeri dişi için de söylenir: (K:) şöyle denir: **هِىَ أُخْتُهُ سَوْغُهُ** ve ↓ **سَوْغَتُهُ** [O, onun kız kardeşidir ki doğdu vb.], (S, TA,) ayrıca **هُوَ أَخُوهُ سَوْغُهُ** ve ↓ **سَوْغَتُهُ** [O, onun erkek kardeşidir ki doğdu vb.]: yahut **سَوْغُ الرَّجُلِ** demektir ki adamdan sonra doğan, yahut ona yakın bir zamanda sonra doğan kimse, her ne kadar onun kardeşi olmasa da: ve Fr, Benû-Temîm’den bir adamın **سَوْغُهُ** dediğini, aynı kabileden bir başkasının da ↓ **سَوْغَتُهُ** dediğini işitti; onun ardından geleni kastederek: (TA:) [**سَوْغٌ**’un çoğulu **أَسْوَاغٌ**’dur; ve denilmiştir ki] **أَسْوَاغُ الرَّجُلِ** demektir ki adamla birlikte tek bir doğum hâlinde, ondan sonra doğanlar; onunla onların arasında başka bir doğum gerçekleşmemiş olarak: (TA:) yahut onun hemen ardından doğanlar: (JK:) ve **أَصْوَاغ** bunun lehçe varyantıdır: fakat IF der ki **هٰذَا سَوْغُ هٰذَا** demektir: Bu, bunun dökümü, kalıbı, şekli, yahut tarzıdır; ve **س** harfi **ص**’ın yerine geçmiş olabilir; sanki biri, diğeri gibi dökülmüş, kalıplanmış, şekillendirilmiş, yahut tarzlanmış gibidir: (TA:) ve [aynı şekilde] şöyle denir: **هٰذَا سَيْغُ هٰذَا** bu, buna orantılıdır, yahut bunun oranındadır. (TA, **سيغ** maddesinde.)

**سَوْغَةٌ**
**سَوْغَةٌ** **ذ** : bir önceki paragrafın dört yerinde bak.

**سِوَاغٌ**
**سِوَاغٌ** **ذ** Kişinin yutağına [ve boğazından aşağı] kendisini boğan şeyi kolayca sokmasını sağlayan şey. (S, Msb, K.) Şöyle denir: **المَآءُ سِوَاغُ الغُصَصِ** [Su, boğan şeylerin yutağa girişini ve boğazdan aşağı geçişini kolaylaştıran şeydir]. (S.)

**سَائِغٌ**
**سَائِغٌ** **ذ** , içeceğe, yahut şaraba, (JK, K, TA,) ve yiyeceğe, (TA,) söylenir: Boğazdan kolay [ve hoş] bir şekilde inen; (JK, Msb, K, TA, ve Bd ve Jel xvi. 68’de ve Bd xxxv. 13’te;) [yahut yutması kolay ve hoş olan;] boğmayan; (Jel xvi. 68’de;) ve ↓ **أَسْوَغُ** aynı anlama gelir; (IDrd, K, TA;) ve yine ↓ **سَيِّغٌ**, yiyeceğe [&c.] söylenir; (TA;) [ve ↓ **مُسْتَسَاغٌ**, Freytag’a göre, K’dan olarak; onda ben bunu bulmuyorum.]

**سَيِّغٌ**
**سَيِّغٌ** **ذ** : bir önceki paragrafa bak.

**أَسْوَغُ**
**أَسْوَغُ** **ذ** : **سَائِغٌ**’e bak. [Freytag ona ayrıca başka bir anlam da verir; bu ona değil, **سَوْغ**’a aittir.]

**تَسْوِيغَاتُ السَّلَاطِينِ**
**تَسْوِيغَاتُ السَّلَاطِينِ** **ذ** klasik-sonrası bir terimdir, (O, K,) **سَوَّغْتُهُ لَهُ**, mastarı **تَسْوِيغٌ**, “Ona câiz, helâl, yahut serbest kıldım:” anlamından, (O:) ve [**تسويغات**’ın tekili yani] **تَسْوِيغٌ** ile kastedilen şudur: Belirli bir sebeple, kişinin hakkı yahut alacağı olan şeyi alma hususunda [Sultanın] izni; ve bunu alana kolaylaştırılmasıyla birlikte. (MF.)

**مَسَاغٌ**
**مَسَاغٌ** **ذ** [İçeceğin, yahut yiyeceğin, yutağa yahut boğaza kolay giriş yahut geçiş yeri. ― -b2- Ve bundan dolayı,] (mecaz kabul edilmiştir:) Bir araziye giriş yeri [&c.]; bu maddenin ilk paragrafında zikredilen sözde olduğu gibi, ona bak. (TA.) ― -b3- Ve [bundan dolayı] şöyle denir: **هٰذَا لَا أَجِدُ لَهُ مَسَاغًا** (mecaz:) Buna, bir geçit, yahut bir [kolay] giriş; yahut bir yol, yahut giriş yeri bulamıyorum. (TA.)

**مُسْتَسَاغٌ**
**مُسْتَسَاغٌ** **ذ** : **سَائِغٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَاغَ
سَاغَ ( w )  U ( n. ac. سَوْغ 1 ,  سَوَاْغ 22 ,  سَوَغَاْن 36 ),
a.  Was easy to swallow.

b.  [ La ], Was allowable, lawful for; was suitable for. -  I ,  U ( n. ac. سَوْغ 1 ,

سَيْغ
سَيْغ [ 1I ] ),
a.  Swallowed easily-

سَوَّغَ
سَوَّغَ II
a.  [ acc. &  La ], Gave, granted to.

أَسْوَغَ
أَسْوَغَ IV ,
a.  Made easy to swallow.

سَوْغ
سَوْغ 1 , ( pl. أَسْوَاْغ 38 ),
a.  Twin; next-born.

أَسْوَغُ
أَسْوَغُ 14 ,
a.  Easy to swallow.

سَاْوِغ
سَاْوِغ 21 ,
a.  see 14 . -  سَوَاْغ 22 ,  سَوَغَاْن 36 , Propriety, suitability.

سَيِّغ
سَيِّغ [ 25I ],
a.  see 14 .

##### Türkçe

**سَاغَ**
**سَاغَ** ( w )  U ( n. ac. **سَوْغ** 1 ,  **سَوَاْغ** 22 ,  **سَوَغَاْن** 36 ),
a.  Yutması kolay oldu.

b.  [ La ], İçin caiz, helâl oldu; için uygun oldu. -  I ,  U ( n. ac. **سَوْغ** 1 ,

**سَيْغ**
**سَيْغ** [ 1I ] ),
a.  Kolayca yutuldu-

**سَوَّغَ**
**سَوَّغَ** II
a.  [ acc. &  La ], -e verdi, -e bağışladı.

**أَسْوَغَ**
**أَسْوَغَ** IV ,
a.  Yutması kolay kıldı.

**سَوْغ**
**سَوْغ** 1 , ( pl. **أَسْوَاْغ** 38 ),
a.  İkiz; sonra doğan.

**أَسْوَغُ**
**أَسْوَغُ** 14 ,
a.  Yutması kolay.

**سَاْوِغ**
**سَاْوِغ** 21 ,
a.  14’e bak. -  **سَوَاْغ** 22 ,  **سَوَغَاْن** 36 , Yerindelik, uygunluk.

**سَيِّغ**
**سَيِّغ** [ 25I ],
a.  14’e bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سوغ
سَاغَ - يَسُوغُ - سَائِغ - أسَاغَ - يُسِيْغُ
سَاغَ - يَسُوغُ + كائن + بشيء: يلذ ويهنأ ويستمتع به ويستسيغ طعمه: يتذوق الطعم ويقيس درجة قبوله فيراه بعد التذوق أنه مقبول وطيب فيبلعه بسهولة ورضا ولذة
سَائِغ: اسم فاعل صفة مشبهة من " سَاغَ - يَسُوغُ  ": الذي يجعل المتذوق " يَسُوغُ ":  له درجة من الطعم الجيد تجعله مقبولاً من المتذوق
أسَاغَ - يُسِيْغُ + شيء + كائناً: على وزن " أفعل" من " سَاغَ - يَسُوغُ ": جعله" يَسُوغُ " به: جعله يهنأ ويلذ ويستمتع به
﴿يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ﴾: ولا يكاد يجعله الشراب يهنأ ويستمتع به ويقبله ويرويه
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باللذة والمتعة النفسية الفكرية والحواسية الذوقية"، وهي:
لَذَّ - يَلَذُّ، مَتَعَ - يَمْتَعُ (مَتُعَ - يَمْتُعُ)، هَنَأَ - يهنِئُ (هَنَأَ - يَهْنَأُ) (هَنَأَ - يَهْنُؤُ)، فَكِهَ - يَفْكَهُ، سَاغَ - يَسُوغُ، مَرَأَ - يَمْرَأُ (مَرِئَ - يَمْرَأُ)
سَاغَ - يَسُوغُ
 	﴿يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ (17)﴾ إبراهيم
سائغ
 	﴿وإن لكم في الأنعام لعبرة نسقيكم مما في بطونه من بين فرث ودم لبنا خالصا سائغا للشاربين (66)﴾ النحل ﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(12)﴾ فاطر
مختار الصحاح:
● [سوغ] س و غ: سَاغَ الشراب سهل مدخله في الحلق وبابه قال و ساغَهُ غيره وبابه قال وباع ويلزم والأجود أساغَهُ غيره قال الله تعالى ﴿يتجرعه ولا يكاد يسيغه﴾ و سَاغَ له ما فعل أي جاز و سَوَّغَهُ له غيره تَسْويغاً أي جوزه
الراغب
ساغ
- ساغ الشراب في الحلق: سهل انحداره، وأساغه كذا. قال: }سائغا للشاربين﴿[النحل/66]،﴾ولا يكاد يسيغه{ [إبراهيم/17]، وسوغته مالا مستعار منه، وفلان سوغ أخيه: إذا ولد إثره عاجلا تشبيها بذلك.
ملخص اللسان:
1.  ساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ مَدْخَلهُ في الحلقِ.وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ،وأَساغَه هو وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه.
2.     أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه،وقيل: تَرَكَه له خالصاً.
3.     وشرابٌ سائِغُ وأَسْوَغُ: عَذْبٌ.
4.     وأَنا سَوَّغْتُه له أَي جَوَّزْتُه
5.     وسَوْغُ الرجلِ: الذي يولد على أَثره ،إن لم يك أَخاه. وسَوْغُه: أَخوه لأَبيه وأُمه،
6.     وقد سَاغَتْ به الأَرضُ سَوْغاً مثل ساخت سواء.
لسان العرب
● - سوغ: ساغَ الشرابُ في الحَلْقِ يَسُوُغُ سَوْغاً وسَواغاً: سَهُلَ   مَدْخَلهُ في الحلقِ. وساغَ الطعامُ سَوْغاً: نزل في الحلقِ، وأَساغَه هو   وساغَه يَسُوغُه ويَسِيغُه سَوْغاً وسَيْغاً وأَساغَه الله إِيّاه. ويقال:   أَساغَ فلانٌ الطعامَ والشرابَ يُسِيغُه وسَوَّغَه ما أَصابَ: هَنَّأَه،   وقيل: تَرَكَه له خالصاً. وسِغْتُه أَسِيغُه وسُغْتُه أَسُوغُه يَتَعَدَّى   ولا يَتَعَدَّى، والأَجْوَدُ أَسَغْتُه إِساغةً. يقال: أَسِغْ لي غُصَّتي   أَي أَمْهِلْنِي ولا تُعْجِلْني. وقال تعالى: يَتَجَرَّعُه ولا يَكادُ   يَسِيغُه.   والسِّواغُ، يكسر السين: ما أَسَغْتَ به غُصَّتَكَ. يقال: الماء سِواغُ   الغُصَص؛ ومنه قول الكميت:   وكانَتْ سِواغاً أَنْ جَئِزْت بِغُصَّةٍ   وشرابٌ سائِغُ وأَسْوَغُ: عَذْبٌ. وطَعامٌ أَسْوَغُ سَيِّغٌ: يَسُوغُ في   الحَلْقِ؛ وقوْلُ عبد الله بن مسلم الهُذَليِّ:   قدْ ساغَ فيه لها وَجْهُ النهارِ كما   ساغَ الشَّرابُ لِعَطْشانٍ ، إذا شَرِبا   أَرادَ سَهُلَ فاستعمله في النهار على المثل. وساغ له ما فَعَلَ أَي   جازَ له ذلك، وأَنا سَوَّغْتُه له أَي جَوَّزْتُه. قال ابن بزرج: أَساغَ   فلانٌ بفلان أَي به تَمَّ أَمرُه وبه كان قضاءُ حاجتِه، وذلك أَنه يريد   عِدَّةَ رجالٍ أَو عِدَّةَ دَراهِمَ فيبقى واحد به يَتِمُّ الأَمرُ، فإِذا   أَصابَه قيل أَساغَ به، وإن كان أَكثر من ذلك قيل أَساغُوا بهم.   وسَوْغُ الرجلِ: الذي يولد على أَثره ،إن لم يك أَخاه. وسَوْغُه: أَخوه   لأَبيه وأُمه، وذلك إذا ولد بعده على أَثره ليس بينهما ولد. قال الفراء:   سمعت رجلين من بني تميم قال أَحدهما سَوْغُه، وقال الآخر سَوْغَتُه،   معناه يتلوه. وقال المفضل: هو سَوْغُه وسَيْغُه، بالواو والياء. ويقال: هو   أَخوه سَوْغُه وهي أُخته سَوْغُه إذا لم يكن بينهما ولد؛ الجوهري: ويقال   هذا سَوْغُ هذا وَسَيْغُ هذا للذي ولد بعده ولم يولد بينهما. وسوغه   وسَوْغَتُه: أُخته التي ولدت على أَثره. وأَسْواغُه: الذين وُلِدُوا في بطن   واحد بعده ليس بينه وبينهم بطن سواهم، والصاد فيه لغة.   وأَسْوَغَ الرجلُ أَخاه إسْواغاً إذا ولد معه.   وقد سَاغَتْ به الأَرضُ سَوْغاً مثل ساخت سواء. وفي حديث أَبي أَيوب:   إذا شئت فارْكَبْ ثم سُغْ في الأَرض ما وجدْتَ مَساغاً أَي ادخل فيها ما   وجدْت مدخلاً.
مقاييس اللغة:
(سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ  الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه.
القاموس المحيط:
ساغَ الشَّرابُ سَوْغاً وسَواغاً سَهُلَ مَدْخَلُهُ. وسُغْتُه أسُوغُه، وسِغْتُه أسِيغُه، لازِمٌ مُتَعَدٍّ.
والسِواغُ، ككتابٍ: ما أسَغْتَ به غُصَّتَكَ. وشَرابٌ أسْوَغُ: سائِغٌ. وساغَتْ به الأرضُ: سخَتْ، و الناقةُ: شذَّتْ، و له ما فَعَلَ: جازَ. وهذا سَوْغُ هذا وسَوْغَتُه: كلاهُما في الذَّكَرِ والأُنْثَى: وُلِدَ بعدَه، ولم يُولَدْ بينَهما. وأسِغْ لي غُصَّتِي: أمْهِلْنِي. وأسْوَغَ أخاهُ: وُلِدَ معه، وقيل: بعدَهُ.
وأساغَ فلانٌ بفلانٍ: تَمَّ أمْرُه به، وذلك أنه يُريدُ عِدَّةَ رِجالٍ أو دَراهِمَ، فَيَبْقَى واحدٌ به يَتِمُّ الأمْرُ، فإذا أصابه قيل: أساغَ به، وفي الكثيرِ: أساغُوا بِهم. وسَوَّغَه تَسْويغاً: جَوَّزَهُ، و له كذا: أعطاهُ إياهُ. وتَسْويغاتُ السَّلاطينِ، مُوَلَّدَةٌ.
- هذا سَيْغُ هذا، أي سَوْغُه. وسِغْتُ الشَّرابَ أسِيغُه سُغْتُه أسُوغُه. وسِيغُ، بالكسر ناحيةٌ بخُراسانَ، ويقالُ صِيغُ، منها الإِمامُ أبو بَكرٍ محمدُ بنُ عُمَرَ الصِّيغِيُّ المُفَسِّرُ، مُصَنِّفُ كِتابِ " التلْخيصِ في اللُّغَةِ " .
تاج العروس:
سوغ
ساغَ الشَّرَابُ يَسُوغُ سَوْغاً وسَوَاغاً بفَتْحِهِمَا وفي بَعْضِ النُّسَخِ : الأخِيرُ بالضَّمِّ : سَهُلَ مَدْخَلُه في الحَلْقِ ومنْهُ قولُه تعالى : سائِغاً للشّارِبِينَ
وقالَ الشّاعِرُ :
فساغَ ليَ الشَّرَابُ وكُنْتُ قِدْماً ... أكادُ أغَصُّ بالماءِ الحَمِيمِ قالَ ثَعْلَبٌ : سألْتُ ابنَ الأعْرابِيِّ عن مَعْنَى الحَمِيمِ في هذا البَيْتِ : فقالَ : هوَ الماءُ البارِدُ قالَ ثعْلَبٌ : فالحَميمُ عِنْدَهُ منَ الأضْدَادِ
وكذا ساغَ الطَّعَامُ سَوْغاً : إذا نَزَلَ في الحَلْقِ
ويُقَالُ : سُغْتُه بالضَّمِّ أسُوغُه وسِغْتُه بالكَسْرِ أسِيغُه لازِمٌ مُتَعَدٍّ والأجْوَدُ أسَغْتُه إساغَةً
والسِّواغُ ككِتَابٍ : ما أسَغْتَ بهِ غُصَّتَكَ يُقَالُ : الماءُ سِواغُ الغَصَصِ قالَ الكُمَيْتُ :
وكانَتْ سِوَاغاً أنْ جَئِزْتُ بغُصَّةٍ ... يَضِيقُ بها ذَرْعاً سَوَاهُم طَبِيبُهَا وشَرابٌ أسْوَغُ وسائِغٌ أي : عَذْبٌ قالَهُ ابنُ دُرَيْدٍ وكذلكَ طَعَامٌ أسْوَغٌ : إذا كانَ يَسُوغُ في الحَلْقِ
وساغَتْ بهِ الأرْضُ سَوْغاً : مِثْلُ ساخَتْ قالَهُ أبو عَمْروٍ
وساغَتِ النّاقَةُ : شَذَّتْ وتَبَاعَدَتْ
ومن المَجَازِ : ساغَ لهُ ما فَعَلَ أي : جازَ لهُ ذلكَ
ومن المَجَازِ أيْضاً : قَوْلُهم : هذا سَوْغُ هذا وسَوْغَتهُ كِلاهُمَا في الذَّكَرِ والأُنْثَى للذِي وُلِدَ بَعْدَهُ وفي المُفْرَدَاتِ : على إثْرِهِ عاجِلاً ولَمْ يُوْلَدْ بَيْنَهُمَا يُقَالُ : هِيَ أُخْتُه سَوْغُهُ وسَوْغَتُه وهُوَ أخُوه سَوْغُه وسَوْغَتُه وقيلَ : سَوْغُ الرَّجُلِ : الّذِي يُولَدُ على إثْرِهِ وإنْ لَمْ يَكُ أخاهُ وقالَ الفَرّاءُ : سَمِعْتُ رَجُلَينِ منْ بَنِي تَمِيمٍ قالَ أحَدُهُما : سَوْغُه وقالَ الآخَرُ : سَوْغَتُه معناه : يَتْلُوه
وقالَ ابنُ فارِسٍ : هذا سَوْغُ هذا أي : على صِيَغَتِه قالَ : يجُوزُ أنْ تَكُونَ السِّينُ مُبْدَلَةً منْ صادٍ كأنَّهُ صِيغَ صِياغَتَهُ
ويُقَالُ : أسِغْ لي غُصَّتِي أي : أمْهِلْنِي ولا تُعْجِلْنِي عن ابنِ عبّادٍ والجَوْهَرِيُّ
وقالَ اللِّحْيَانِيِّ : أسْوَغَ الرَّجُلُ أخاهُ : إذا وُلِدَ مَعَهُ وقيلَ : إذا وُلِدَ بَعْدَهُ وهُوَ عن ابنِ عَبّادٍ
وقالَ ابنُ بُزُرْجَ : أساغَ فُلانٌ بفُلانٍ : إذا تَمَّ أمْرُه بهِ وبهِ كانَ قَضَاءُ حاجَتِه وذلكَ أنَّهُ يُرِيدُ عِدَةَ رِجَال أو عِدَّةَ دَرَاهِمض فيَبْقَى واحِدٌ بهِ يَتِمُّ الأمْرُ فإذا أصابَهُ قيلَ : أساغَ بهِ ويُقَالُ في الكَثِيرِ : أساغُوا بهم
ومن المَجَازِ : سَوَّغَهُ تَسْوِيغاً : جَوَّزَهُ وفي المُفْرَداتِ : سَوَّغَهُ مالاً مُسْتَعارٌ منه
وقالَ ابنُ دُرَيدٍ : سَوَّغَ لَهُ كذا أي : أعْطَاهُ إيّاهُ
قالَ الصّاغَانِيُّ : وتَسْوِيغَاتُ السّلاطِينِ من هذا أي : منْ سوَّغَهُ لَهُ تَسْوِيغاً : جَوَّزَهُ قالَ : وهِيَ مُوَلَّدَةٌ قالَ شَيْخُنَا : والمُرَادُ بالتَّسْوِيغِ : الإدْنُ في تَنَاوِلِ الاسْتِحْقاقِ منْ جِهَةٍ مُعَيَّنَةٍ تَيْسيراً وتَسْهِيلاً على الآخِذِ فهُوَ منْ ساغَ الشَّرَابُ : سَهُلَ أو منْ سَوَّغَهُ : جَوَّزَه فيكُونُ عَرَبِياً وهُوَ الظّاهِرُ والأوْلَى
قلتُ : مُرادُ الصّاغَانِيُّ بكَوْنهَا مُوَلَّدَةً أنَّها لمْ تُسْمَعْ في كَلامِ الفُصَحاء ولمْ تُرْوَ عَنْهُمْ وكَوْنُ مأْخَذِهَا صَحيحاً لا يَمْنَعُ منْ تَوْلِيدِها لِفْقْدانِ السَّماعِ عنِ الفُصحاءِ وعدَمِ وُرودِهَا في كَلامِهِمْ فتأمَّلْ
وممّا يستدْرَكُ عليهِ : أساغَ فُلانٌ الشَّرابَ والطَّعَامَ يُسِيغُه إساغَةً
وسَوَّغَهُ ما أصابَ : هَنَّأَهُ وقيلَ : تَرَكَهُ له خالِصاً
وطَعَامٌ سَيِّغٌ كسَيِّدٍ : سائِغٌ
وساغَ النَّهَارُ : سَهُلَ وهوَ مجازٌ قالَ عَبدُ اللهِ بنُ مُسْلِمٍ الهُذَلِيُّ :
قَدْ ساغَ فيهِ لها وَجْهُ النَّهَارِ كما ... ساغَ الشَّرَابُ لعَطْشَانٍ إذا شَرِبا وأسْواغُ الرَّجُلِ : الّذِين وُلِدُوا معَهُ في بَطْنٍ واحِدٍ بَعْدَه لَيسَ بينَهُ وبيْنَهُمْ بَطْنٌ سواهُمْ والصّادُ لغَةٌ
ويُقَالُ : سُغْ في الأرْضِ ما وَجَدْت مَساغاً أي : ادْخُلْ فيها ما وَجَدْتَ مَدْخَلاً
ويُقَالُ : هذا لا أجِدُ لَهُ مَسَاغاً أي : جَوَازاً أوْ مَدْخَلاً وهُوَ مجَازٌ
سيغ
هذا سَيغُ هذا أي : سوْغُه هذا الحَرْفُ مَكْتُوبٌ في سائِر النُّسَخِ بالأحْمَرِ على أنَّه مستدْرَكٌ على الجَوْهَرِيُّ وليسَ كما زَعَمَ فإنَّ الجَوْهَرِيُّ ذكَرَهُ في الّذِي قَبْلَهُ فقال : ويُقَالُ : هذا سَوْغُ هذا وسَيْغُ هذا : للذي وُلِدَ بَعْدَهُ ولمْ يُولَدْ بينَهُمَا فالأوْلَى أنْ يُكْتَبَ بالأسْودِ ونقَلَ المُفَضَّلُ أيْضاً هكذا فقالَ : هُوَ سَوْغُه وسيْغُه بالواوِ والياءِ
وسِغْتُ الشَّرَابَ بالكَسْرِ أسِيغُه بمَعْنَى سُغْتُه أسُوغُهُ سَيْغاً وسوْغاً بمَعْنىً واحِدٍ
وسِيغُ بالكَسْرِ : اسمُ ناحِيَةِ بخُراسَانَ كانَ بها مَهْلِكُ أسَدِ بنِ عَبْدِ اللهِ القَسْرِيّ ويُقَالُ : صِيغُ بالصّادِ وهُوَ المشهورُ منْهَا : الإمامُ أبو بَكْرٍ مُحَمَّدُ بنُ عُمَرَ الصِّيغيُّ المُفَسِّرُ مُصَنِّفُ كِتابِ التَّلْخِيصِ في اللُّغَةِ وهكذا نَقَلَه الحافظُ في التَّبْصِيرِ واقْتَصَرَ على السِّينِ
ومما يستدْرَكُ عليه : يُقَالُ : هاذ سَيْغُ هذا : إذا كان على قَدْرِه

##### Türkçe

سوغ
**سَاغَ** - **يَسُوغُ** - **سَائِغ** - **أسَاغَ** - **يُسِيْغُ**

**سَاغَ - يَسُوغُ** + bir varlık + bir şey ile: lezzetli bulur ve hoşlanır ve ondan zevk alır ve tadını **يستسيغ**: tadı tadar ve kabul derecesini ölçer; tadımdan sonra onun kabul edilir ve iyi olduğunu görür; böylece onu kolaylıkla, rıza ve lezzetle yutar.

**سَائِغ**: “**سَاغَ - يَسُوغُ**”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe: tadanı “**يَسُوغُ**” kılan; onda, tadan tarafından kabul edilir kılan iyi bir tat derecesi bulunan.

**أسَاغَ - يُسِيْغُ** + bir şey + bir varlığı: “**سَاغَ - يَسُوغُ**”dan “**أفعل**” vezninde: onu onunla “**يَسُوغُ**” kıldı: onu hoşlanır, lezzet alır ve ondan zevk alır kıldı.

﴿**يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ**﴾: ve neredeyse içeceği onu hoşlanır ve ondan zevk alır kılmaz, onu kabul ettirmez ve onu kandırmaz.

Ve lafız, “psikolojik–fikrî ve duyusal–tat alma lezzet ve haz hissi” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**لَذَّ - يَلَذُّ**، **مَتَعَ - يَمْتَعُ** (**مَتُعَ - يَمْتُعُ**)، **هَنَأَ - يهنِئُ** (**هَنَأَ - يَهْنَأُ**) (**هَنَأَ - يَهْنُؤُ**)، **فَكِهَ - يَفْكَهُ**، **سَاغَ - يَسُوغُ**، **مَرَأَ - يَمْرَأُ** (**مَرِئَ - يَمْرَأُ**)

**سَاغَ - يَسُوغُ**
﴿**يَتَجَرَّعُهُ وَلَا يَكَادُ يُسِيغُهُ وَيَأْتِيهِ الْمَوْتُ مِنْ كُلِّ مَكَانٍ وَمَا هُوَ بِمَيِّتٍ وَمِنْ وَرَائِهِ عَذَابٌ غَلِيظٌ (17)﴾ İbrahim

**سائغ**
﴿Ve şüphesiz sizin için davarlarda elbette bir ibret vardır; size, karınlarındakinden, fışkı ile kan arasından, içenler için hâlis, **سائغا** bir süt içiririz (66)﴾ Nahl
﴿Ve iki deniz bir olmaz; şu tatlı, susuzluğu gideren, içeceği **سائغ**; şu ise tuzlu, acı; ve her birinden taze et yersiniz ve giydiğiniz bir süs çıkarırsınız; ve onda gemileri yararak gider görürsün; ve O’nun fazlından arayasınız diye; ve umulur ki şükredersiniz (12)﴾ Fatır

Muhtâr es-Sıhâh:
● [**سوغ**] س و غ: **سَاغَ** içecek; boğaza giriş yeri kolay oldu; babı **قال**. Ve başkası onu **ساغَهُ** kıldı; babı **قال** ve **باع**; lâzım olur; daha iyi olanı: başkası onu **أساغَهُ** kıldı; Allah Teâlâ dedi: ﴿**يتجرعه ولا يكاد يسيغه**﴾. Ve **سَاغَ** ona yaptığı şey, yani ona câiz oldu. Ve başkası onu ona **سَوَّغَهُ** **تَسْويغاً**: yani onu câiz kıldı.

er-Râgıb
**ساغ**
- **ساغ** içecek boğazda: inişi kolay oldu; ve onu **أساغه** şöyle. Dedi: }**سائغا للشاربين**﴿[Nahl/66]،﴾**ولا يكاد يسيغه**{ [İbrahim/17]. Ve onu, ödünç alınmış bir mal olarak **سوغته**; ve falan kimse kardeşinin **سوغ**’udur: eğer onun ardından çabucak doğmuşsa; bununla benzetme olarak.

Lisân’ın özeti:
1. İçecek boğazda **ساغَ**; **يَسُوُغُ** **سَوْغاً** ve **سَواغاً**: boğaza giriş yeri kolay oldu. Ve yemek **ساغَ** **سَوْغاً**: boğaza indi. Ve o onu **أَساغَه**; ve onu **ساغَه**; **يَسُوغُه** ve **يَسِيغُه** **سَوْغاً** ve **سَيْغاً**; ve Allah onu ona **أَساغَه**.
2. Falan kimse yemeği ve içeceği **أَساغَ**; **يُسِيغُه**; ve ona isabet edeni **سَوَّغَهُ**: onu hoş kıldı; ve denildi ki: onu ona hâlis olarak bıraktı.
3. **شرابٌ سائِغُ** ve **أَسْوَغُ**: tatlıdır.
4. Ve ben onu ona **سَوَّغْتُه**: yani onu câiz kıldım.
5. Ve erkeğin **سَوْغُ**’u: onun ardından doğan (kardeşi olmasa bile). Ve onun **سَوْغُ**’u: baba ve anneden kardeşidir.
6. Ve gerçekten yer onunla **سَاغَتْ** **سَوْغاً**; **ساخت** gibi, eşit.

Lisânü’l-ʿArab
● - **سوغ**: İçecek boğazda **ساغَ**; **يَسُوُغُ** **سَوْغاً** ve **سَواغاً**: boğaza giriş yeri kolay oldu. Ve yemek **ساغَ** **سَوْغاً**: boğaza indi. Ve o onu **أَساغَه**; ve onu **ساغَه**; **يَسُوغُه** ve **يَسِيغُه** **سَوْغاً** ve **سَيْغاً**; ve Allah onu ona **أَساغَه**. Ve denilir: falan kimse yemeği ve içeceği **أَساغَ**; **يُسِيغُه**; ve ona isabet edeni **سَوَّغَهُ**: onu hoş kıldı; ve denildi ki: onu ona hâlis olarak bıraktı. Ve onu **سِغْتُه** **أَسِيغُه** ve onu **سُغْتُه** **أَسُوغُه**; geçişli olur ve geçişsiz olur; daha iyi olanı: onu **أَسَغْتُه** **إِساغةً**. Denilir: **أَسِغْ** bana boğazıma takılanı: yani bana mühlet ver, beni acele ettirme. Ve Yüce Allah dedi: **يَتَجَرَّعُه ولا يَكادُ يَسِيغُه**. Ve **السِّواغُ**, sîn’in kesresiyle: boğazına takılanı onunla **أَسَغْتَ** ettiğin şey. Denilir: su, boğaza takılmaların **سِواغُ**’udur; ve ondan Kümeyt’in sözü:
Ve o, boğaza takılmayla geçip gittiğimde bir **سِواغاً** idi
Ve **شرابٌ سائِغُ** ve **أَسْوَغُ**: tatlıdır. Ve **طَعامٌ أَسْوَغُ سَيِّغٌ**: boğazda **يَسُوغُ** eder. Ve Abdullah b. Müslim el-Hüzelî’nin sözü:
Gündüzün yüzü onda onun için gerçekten **ساغَ** oldu; tıpkı
içeceğin susamışa, içtiklerinde, **ساغَ** olması gibi
Kolay oldu demek istedi; onu gündüzde misal olarak kullandı. Ve ona yaptığı şey **ساغَ** oldu: yani ona câiz oldu. Ve ben onu ona **سَوَّغْتُه**: yani onu câiz kıldım. İbn Büzerc dedi: falan kimse falan kimse ile **أَساغَ**: yani onunla işi tamam oldu ve onunla ihtiyacının görülmesi oldu; bu, onun birtakım adamlar yahut birtakım dirhemler istemesi, sonra birinin kalması ve onunla işin tamam olmasıdır; onu bulduğunda “onunla **أَساغَ**” denilir; eğer bundan daha çok ise “onlarla **أَساغُوا**” denilir. Ve erkeğin **سَوْغُ**’u: onun ardından doğan (kardeşi olmasa bile). Ve onun **سَوْغُ**’u: baba ve anneden kardeşidir; bu, onun ardından doğduğunda, aralarında doğan bir çocuk olmaksızın. Ferrâ dedi: Benî Temîm’den iki adam işittim; birisi **سَوْغُه** dedi, diğeri **سَوْغَتُه** dedi; manası: onu takip eder. Mufaddal dedi: o onun **سَوْغُ**’udur ve **سَيْغُ**’udur; vâv ve yâ ile. Ve denilir: o onun kardeşidir, onun **سَوْغُ**’udur; ve o onun kız kardeşidir, onun **سَوْغُ**’udur; aralarında doğan bir çocuk yoksa. Cevherî: ve denilir: bu, bunun **سَوْغُ**’udur ve bunun **سَيْغُ**’udur; onun ardından doğan ve aralarında doğan olmayan kimse için. Ve onun **سوغه**’u ve onun **سَوْغَتُه**: onun ardından doğan kız kardeşidir. Ve onun **أَسْواغُه**’u: onun ardından tek bir karında doğanlar; onunla onların arasında onlardan başka karın yoktur; ve **الصاد** onda bir lehçedir. Ve erkek, kardeşini **أَسْوَغَ** **إسْواغاً**: eğer onunla birlikte doğmuşsa. Ve gerçekten yer onunla **سَاغَتْ** **سَوْغاً**; **ساخت** gibi, eşit. Ve Ebû Eyyûb hadîsinde: “İstersen bin, sonra yerde, bir **مَساغاً** bulduğun sürece **سُغْ** et”: yani bir giriş bulduğun sürece ona gir.

Maqâyîsü’l-Luğa:
(**سوغ**) sîn, vâv ve ğayn; bir asıl, şeyin kolaylığına ve özellikle boğazda sürüp gitmesine delâlet eder; sonra bunun üzerine taşınır. Denilir: içecek boğazda **ساغَ** **سَوغاً**. Ve Allah, celâl ve yüceliğiyle, **أساغَ**. Ve ondan türeyenlerden onların sözü: falan kimse şunu elde etti; ben onu ona **فسوَّغْتُهُ إياه**. Ama onların “bu, bunun **سَوْغُ**’udur” sözü; yani onun benzeri; bunun da bundan olması câizdir: yani onun akışını akar ve onun sürüp gidişi gibi sürüp gider. Ve sîn’in, sâd’dan بدل edilmiş olması da câizdir; sanki onun **صِيغَ** edilmesi gibi. Ve onun babında zikredilmiştir.

el-Kâmûsü’l-Muhît:
İçecek **ساغَ** **سَوْغاً** ve **سَواغاً**: girişi kolay oldu. Ve onu **سُغْتُه** **أسُوغُه**; ve onu **سِغْتُه** **أسِيغُه**; lâzım, müteaddî.
Ve **السِواغُ**, bir kitap gibi: boğazına takılanı onunla **أسَغْتَ** ettiğin şey. Ve **شَرابٌ أسْوَغُ**: **سائِغٌ**. Ve yer onunla **ساغَتْ**: **سخَتْ**; ve deve: **شذَّتْ**; ve ona yaptığı şey: câiz oldu. Ve bu, bunun **سَوْغُ**’udur ve onun **سَوْغَتُه**’dur: ikisi de erkek ve dişide; onun ardından doğdu; ve ikisinin arasında doğan olmadı. Ve “boğazıma takılanı bana **أسِغْ** et”: bana mühlet ver. Ve kardeşini **أسْوَغَ**: onunla birlikte doğdu; ve denildi ki: onun ardından.
Ve falan kimse falan kimse ile **أساغَ**: onunla işi tamam oldu; bu, onun birtakım adamlar veya dirhemler istemesi, sonra birinin kalması ve onunla işin tamam olmasıdır; onu bulduğunda “onunla **أساغَ**” denilir; çokta: “onlarla **أساغُوا**”. Ve onu **سَوَّغَه** **تَسْويغاً**: onu câiz kıldı; ve ona şöyle: onu ona verdi. Ve sultanların **تَسْويغاتُ**’ı, sonradan türetilmiştir.
- “bu, bunun **سَيْغُ**’udur”: yani onun **سَوْغُ**’udur. Ve içeceği **سِغْتُ** **أسِيغُه**; onu **سُغْتُ** **أسُوغُه**. Ve **سِيغُ**, kesre ile: Horasan’da bir bölgenin adıdır; ve **صِيغُ** denilir; ondan: müfessir imam Ebû Bekir Muhammed b. Ömer **الصِّيغِيُّ**, “**التلْخيصِ في اللُّغَةِ**” kitabının musannifi.

Tâcü’l-ʿArûs:
**سوغ**
İçecek **ساغَ**; **يَسُوغُ** **سَوْغاً** ve **سَوَاغاً**, ikisini de fetha ile; bazı nüshalarda: sonuncusu damme ile: boğaza giriş yeri kolay oldu; ve ondan Yüce söz: **سائِغاً للشّارِبِينَ**.
Şair dedi:
Bana içecek gerçekten **فساغَ** oldu; ve eskiden ben …
sıcak su ile neredeyse boğulacak olurdum
Saʿleb dedi: Bu beyitte **الحَمِيمِ**’in manası hakkında İbnü’l-Aʿrâbî’ye sordum; dedi ki: o soğuk sudur. Saʿleb dedi: o halde **الحَميمُ** onun yanında zıtlardandır.
Ve yine yemek **ساغَ** **سَوْغاً**: eğer boğaza inmişse.
Ve denilir: onu damme ile **سُغْتُه** **أسُوغُه**; ve kesre ile **سِغْتُه** **أسِيغُه**; lâzım, müteaddî; daha iyi olanı: onu **أسَغْتُه** **إساغَةً**.
Ve **السِّواغُ** bir kitap gibi: boğazına takılanı onunla **أسَغْتَ** ettiğin şey; denilir: su, boğaza takılmaların **سِواغُ**’udur. Kümeyt dedi:
Ve o, boğaza takılmayla geçip gittiğimde bir **سِوَاغاً** idi …
onunla göğsü daralan; onların dışında onun tabibi yoktur
Ve **شرابٌ أسْوَغُ** ve **سائِغٌ**: yani tatlıdır; bunu İbn Düreyd söyledi. Ve yine **طَعَامٌ أسْوَغٌ**: eğer boğazda **يَسُوغُ** ediyorsa.
Ve yer onunla **ساغَتْ** **سَوْغاً**: **ساخَتْ** gibi; bunu Ebû Amr söyledi.
Ve deve **ساغَتْ**: sapıttı ve uzaklaştı.
Mecazdan: ona yaptığı şey **ساغَ**: yani ona o câiz oldu.
Mecazdan da: onların sözü: bu, bunun **سَوْغُ**’udur ve onun **سَوْغَتهُ**’dir; ikisi de erkek ve dişide, onun ardından doğan içindir; ve **المُفْرَدَاتِ**’ta: onun ardından çabucak; ve ikisinin arasında doğan olmadı. Denilir: o, onun kız kardeşidir, onun **سَوْغُهُ**’dur ve onun **سَوْغَتُه**’dur; ve o, onun kardeşidir, onun **سَوْغُه**’dur ve onun **سَوْغَتُه**’dur. Ve denildi ki: erkeğin **سَوْغُ**’u: onun ardından doğan, kardeşi olmasa bile. Ferrâ dedi: Benî Temîm’den iki adam işittim; birisi **سَوْغُه** dedi, diğeri **سَوْغَتُه** dedi; manası: onu takip eder.
İbn Fâris dedi: “bu, bunun **سَوْغُ**’udur”: yani onun **صِيَغَتِه** üzere. Dedi: sîn’in sâd’dan بدل edilmiş olması câizdir; sanki o, onun **صِيغَ** edilmesi gibi.
Ve denilir: boğazıma takılanı bana **أسِغْ** et: yani bana mühlet ver, beni acele ettirme; İbn Abbâd ve Cevherî’den.
Lihyânî dedi: erkek, kardeşini **أسْوَغَ**: eğer onunla birlikte doğmuşsa; ve denildi ki: eğer onun ardından doğmuşsa; bu, İbn Abbâd’dandır.
İbn Büzerc dedi: falan kimse falan kimse ile **أساغَ**: eğer onunla işi tamam olmuşsa ve onunla ihtiyacının görülmesi olmuşsa; bu, onun birtakım adamlar veya birtakım dirhemler istemesi, sonra birinin kalması ve onunla işin tamam olmasıdır; onu bulduğunda “onunla **أساغَ**” denilir; çokta “onlarla **أساغُوا**” denilir.
Mecazdan: onu **سَوَّغَه** **تَسْوِيغاً**: onu câiz kıldı; ve **المُفْرَداتِ**’ta: onu, ödünç alınmış bir mal olarak **سَوَّغَهُ**.
İbn Düreyd dedi: ona şunu **سَوَّغَ**: yani onu ona verdi.
Sâğânî dedi: sultanların **تَسْوِيغَاتُ**’ı bundan; yani ona onu **سَوَّغَهُ** **تَسْوِيغاً**: onu câiz kıldı; dedi: ve o, sonradan türetilmiştir. Şeyhimiz dedi: **التَّسْوِيغِ** ile murad: belirli bir cihetten istihkakın alınmasına izin vermektir; alan üzerine kolaylaştırma ve kolay kılma olarak; o halde o, içeceğin **ساغَ** olması: kolay oldu; yahut onu **سَوَّغَهُ**: onu câiz kıldı; böylece Arapça olur; ve bu, zâhir ve daha evlâdır.
Ben dedim: Sâğânî’nin onun “sonradan türetilmiş” oluşuyla muradı: fasihlerin كلامında işitilmemiş olması ve onlardan rivayet edilmemiş olmasıdır; ve onun menşeinin sahih oluşu, fasihlerden سماعın yokluğu ve onların كلامında vârid olmaması sebebiyle onun türetilmiş olmasına engel olmaz; öyleyse düşün.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: falan kimse içeceği ve yemeği **أساغَ**; **يُسِيغُه** **إساغَةً**.
Ve ona isabet edeni **سَوَّغَهُ**: onu hoş kıldı; ve denildi ki: onu ona hâlis olarak bıraktı.
Ve **طَعَامٌ سَيِّغٌ** ( **سَيِّدٍ** gibi): **سائِغٌ**.
Ve gündüz **ساغَ**: kolay oldu; ve o mecazdır. Abdullah b. Müslim el-Hüzelî dedi:
Onun için onda gündüzün yüzü gerçekten **قَدْ ساغَ** oldu; tıpkı …
içeceğin susamışa, içtiklerinde, **ساغَ** olması gibi
Ve erkeğin **أسْواغُ**’u: onunla birlikte tek bir karında onun ardından doğanlar; onunla onların arasında onlardan başka karın yoktur; ve **الصّادُ** bir lehçedir.
Ve denilir: yerde, bir **مَساغاً** bulduğun sürece **سُغْ** et: yani bir giriş bulduğun sürece ona gir.
Ve denilir: bunun için bir **مَسَاغاً** bulmuyorum: yani bir câizlik yahut bir giriş; ve o mecazdır.

**سيغ**
“bu, bunun **سَيغُ**’udur”: yani onun **سوْغُ**’udur. Bu harf, diğer nüshaların tamamında kırmızı ile yazılmıştır; Cevherî üzerine istidrâk edilmiş olduğuna göre; ve onun zannettiği gibi değildir; çünkü Cevherî onu bir önceki yerde zikretti; şöyle dedi: ve denilir: bu, bunun **سَوْغُ**’udur ve bunun **سَيْغُ**’udur: onun ardından doğan ve ikisinin arasında doğan olmayan kimse için. O halde daha evlâ olan, siyah ile yazılmasıdır. Ve Mufaddal da böyle nakletti; şöyle dedi: o onun **سَوْغُه**’dur ve onun **سيْغُه**’dur; vâv ve yâ ile.
Ve içeceği kesre ile **سِغْتُ**; **أسِيغُه**; damme ile onu **سُغْتُه**; **أسُوغُه** manasında; **سَيْغاً** ve **سوْغاً** tek bir manada.
Ve **سِيغُ** kesre ile: Horasan’da bir bölgenin adıdır; Esed b. Abdullah el-Kasrî’nin helâk yeri oradaydı. Ve **صِيغُ** denilir, sâd ile; ve o, ondan meşhur olandır. Ondan: müfessir imam Ebû Bekir Muhammed b. Ömer **الصِّيغيُّ**, “**التَّلْخِيصِ في اللُّغَةِ**” kitabının musannifi. Hâfız, **التَّبْصِيرِ**’de onu böyle nakletti ve sîn ile yetindi.
Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: denilir: “bu, bunun **سَيْغُ**’udur”: eğer onun ölçüsü üzere ise.
