# سوغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سوغ

ساغ الشراب يسوغ سوغا، وسواغا، بفتحهما، وفي بعض النسخ: الأخير بالضم: سهل مدخله في الحلق، ومنه قوله تعالى: سائغا للشاربين.
 وقال الشاعر:

  فساغ لي الشراب وكنت قدما                      أكاد أغص بالماء الحـمـيم قال ثعلب: سألت ابن الأعرابي عن معنى الحميم في هذا البيت: فقال: هو الماء البارد، قال ثعلب: فالحميم عنده من الأضداد.
 وكذا ساغ الطعام سوغا: إذا نزل في الحلق.
 ويقال: سغته بالضم أسوغه وسغته بالكسر، أسيغه، لازم متعد، والأجود أسغته إساغة.
 والسواغ، ككتاب: ما أسغت به غصتك، يقال: الماء سواغ الغصص، قال الكميت:
  وكانت سواغا أن جئزت بغصة                      يضيق بها ذرعا سواهم طبيبها وشراب أسوغ وسائغ، أي: عذب، قاله ابن دريد، وكذلك طعام أسوغ: إذا كان يسوغ في الحلق.
 وساغت به الأرض سوغا: مثل ساخت قاله أبو عمرو.
 وساغت الناقة: شذت وتباعدت.
 ومن المجاز: ساغ له ما فعل أي: جاز له ذلك.
 ومن المجاز أيضا: قولهم: هذا سوغ هذا، وسوغته كلاهما في الذكر والأنثى، للذي ولد بعده، وفي المفردات: على إثره عاجلا، ولم يولد بينهما، يقال: هي أخته سوغه وسوغته، وهو أخوه سوغه وسوغته، وقيل: سوغ الرجل: الذي يولد على إثره وإن لم يك أخاه، وقال الفراء: سمعت رجلين من بني تميم قال أحدهما: سوغه، وقال الآخر: سوغته، معناه: يتلوه.
 وقال ابن فارس: هذا سوغ هذا، أي: على صيغته، قال: يجوز أن تكون السين مبدلة من صاد، كأنه صيغ صياغته.
 ويقال: أسغ لي غصتي أي: أمهلني ولا تعجلني، عن ابن عباد والجوهري.
 وقال اللحياني: أسوغ الرجل أخاه: إذا ولد معه، وقيل: إذا ولد بعده، وهو عن ابن عباد.
 وقال ابن بزرج: أساغ فلان بفلان: إذا تم أمره به، وبه كان قضاء حاجته، وذلك أنه يريد عدة رجال، أو عدة دراهمض، فيبقى واحد به يتم الأمر، فإذا أصابه قيل: أساغ به ويقال في الكثير: أساغوا بهم.
 ومن المجاز: سوغه تسويغا: جوزه، وفي المفردات: سوغه مالا، مستعار منه.
 وقال ابن دريد: سوغ له كذا، أي: أعطاه إياه.
 قال الصاغاني: وتسويغات السلاطين من هذا، أي: من سوغه له تسويغا: جوزه، قال: وهي مولدة، قال شيخنا: والمراد بالتسويغ: الإدن في تناول الاستحقاق من جهة معينة، تيسيرا وتسهيلا على الآخذ، فهو من ساغ الشراب: سهل، أو من سوغه: جوزه، فيكون عربيا، وهو الظاهر والأولى.
 قلت: مراد الصاغاني بكونها مولدة أنها لم تسمع في كلام الفصحاء، ولم ترو عنهم، وكون مأخذها صحيحا لا يمنع من توليدها، لفقدان السماع عن الفصحاء، وعدم ورودها في كلامهم، فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: أساغ فلان الشراب والطعام، يسيغه إساغة.
 وسوغه ما أصاب: هنأه، وقيل: تركه له خالصا.
 وطعام سيغ، كسيد: سائغ.
 وساغ النهار: سهل، وهو مجاز، قال عبد الله بن مسلم الهذلي:
  قد ساغ فيه لها وجه النهار كما                      ساغ الشراب لعطشان إذا شربا وأسواغ الرجل: الذين ولدوا معه في بطن واحد بعده، ليس بينه وبينهم بطن سواهم، والصاد لغة.
 ويقال: سغ في الأرض ما وجدت مساغا، أي: ادخل فيها ما وجدت مدخلا.
 ويقال: هذا لا أجد له مساغا، أي: جوازا، أو مدخلا وهو مجاز.

### Türkçe

**ساغ** içki, **يسوغ** **سوغا** ve **سواغا** (ikisi de fetha ile); bazı nüshalarda: sonuncusu zamme ile: boğazda girişi kolay oldu; bundan da Yüce Allah’ın sözü: **سائغا للشاربين**.

Şair dedi ki:

فساغ لي الشراب وكنت قدما                      أكاد أغص بالماء الحـمـيم

Sa‘leb dedi ki: Bu beyitteki **الحميم**’in manası hakkında İbnü’l-A‘râbî’ye sordum; dedi ki: o, soğuk sudur. Sa‘leb dedi ki: O’na göre **الحميم** zıt anlamlılardandır.

Yine **ساغ** yemek de **سوغا**: boğazda aşağı indiği zaman.

Ve denir: onu zamme ile **سغته**: **أسوغه**; ve onu kesra ile **سغته**: **أسيغه**; (hem) lâzım (hem) müteaddîdir; daha iyi olanı: **أسغته** **إساغة**.

Ve **السواغ**, **كتاب** gibi: boğazına takılmanı kendisiyle giderdiğin şeydir; denir: su, boğaza takılmaların **سواغ**’ıdır. Kümeyt dedi ki:

وكانت سواغا أن جئزت بغصة                      يضيق بها ذرعا سواهم طبيبها

Ve **أسوغ** ve **سائغ** içecek: yani tatlıdır; bunu İbn Düreyd söyledi. Yine **أسوغ** yemek: boğazda kolayca geçtiği zaman.

Ve yer onunla **ساغت** **سوغا**: **ساخت** gibi; bunu Ebû Amr söyledi.

Ve dişi deve **ساغت**: kaçtı ve uzaklaştı.

Mecazdan: Ona yaptığı şey **ساغ**; yani bu ona caiz oldu.

Mecazdan da: Onların “bu, bunun **سوغ**’udur” demeleri; ve **سوغته**: ikisi de erkek ve dişide, ondan sonra doğan içindir. **المفردات**’te: onun peşi sıra hemen; ikisinin arasında çocuk doğmamıştır. Denir: o, onun kız kardeşi **سوغه** ve **سوغته**’dir; ve o, onun erkek kardeşi **سوغه** ve **سوغته**’dir. Ve denildi ki: erkeğin **سوغ**’u: onun peşi sıra doğan kimsedir, kardeşi olmasa bile. Ferrâ dedi ki: Ben Temîm oğullarından iki adam işittim; birisi: **سوغه** dedi, diğeri: **سوغته** dedi; manası: onu takip eder.

İbn Fâris dedi ki: “bu, bunun **سوغ**’udur”; yani onun kalıbı üzerinedir. Dedi ki: **السين**’in **صاد**’dan بدل olması caizdir; sanki “onun kalıbını kalıpladı” (**صيغ صياغته**) gibidir.

Ve denir: “boğazıma takılmamı bana **أسغ** et”; yani bana mühlet ver ve beni acele ettirme; İbn Abbâd ve Cevherî’den.

Lihyânî dedi ki: Adam kardeşini **أسوغ** eder: onunla birlikte doğduğu zaman; ve denildi ki: ondan sonra doğduğu zaman; bu, İbn Abbâd’dandır.

İbn Bezrec dedi ki: Falan, falan ile **أساغ** etti: onunla işi tamam olduğu zaman ve onunla ihtiyacı giderildiği zaman. Bu, şundandır: o, birkaç adamı yahut birkaç dirhemi ister; bir tane kalır, onunla iş tamam olur; onu elde edince “onunla **أساغ** etti” denir. Ve çoklukta denir: “onlarla **أساغوا** ettiler”.

Mecazdan: Onu **تسويغا** **سوغه** etti: ona caiz kıldı. **المفردات**’te: ona malı **سوغه** etti; ondan ödünç alınmıştır.

İbn Düreyd dedi ki: Ona şöyle şöyle **سوغ** etti; yani onu ona verdi.

Sâgânî dedi ki: Sultanların **تسويغات**’ı da bundandır; yani “ona **تسويغا** **سوغه** etti”: ona caiz kıldı. Dedi ki: o, sonradan türetilmiştir. Şeyhimiz dedi ki: **التسويغ** ile kastedilen: belirli bir yönden hak edişi alma hususunda izin vermektir; alana kolaylaştırma ve kolay kılma olarak. O hâlde o, “içki **ساغ** etti”: kolay oldu’dan; yahut “onu **سوغه** etti”: ona caiz kıldı’dan olur; böylece Arapça olur; bu, zahir olan ve daha evlâ olandır.

Ben dedim ki: Sâgânî’nin onun sonradan türetilmiş olmasıyla muradı: fasihlerin sözünde işitilmemiş olması ve onlardan rivayet edilmemiş olmasıdır. Dayanağının sahih olması, fasihlerden semaın yokluğu ve onların sözünde vârid olmaması sebebiyle onun sonradan türetilmiş olmasına engel olmaz; öyleyse düşün.

Ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: Falan içkiyi ve yemeği **أساغ** etti; onu **إساغة** ile **يسيغه** eder.

Ve ona isabet edeni **سوغه** etti: onu hoş gördü; ve denildi ki: onu ona hâlis olarak bıraktı.

Ve **سيغ** yemek, **سيد** gibi: **سائغ**.

Ve gündüz **ساغ** etti: kolay oldu; bu mecazdır. Abdullah b. Müslim el-Hüzelî dedi ki:

قد ساغ فيه لها وجه النهار كما                      ساغ الشراب لعطشان إذا شربا

Ve adamın **أسواغ**’ı: onunla aynı karında onun ardından doğanlardır; onunla onların arasında, onlardan başka karın yoktur; ve **الصاد** bir lehçedir.

Ve denir: Yerde, bir geçit buldukça **سغ** et; yani bir giriş buldukça ona gir.

Ve denir: “Bunun için bir **مساغ** bulamıyorum”; yani bir cevaz yahut bir giriş; bu da mecazdır.
