# سوف (س-و-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sevfe: “Sin”, fiili muzarinin başına gelen bir harftir

- Harfler: س - و - ف
- Kur'an'da: 42 geçiş · 42 ayet · 6 sîga
- 13 sözlük

_Bu bir edat; komşulukları genel ve zayıf anlam taşır._

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَسَوْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | فَفَعْلَ | -ecek | 26 | 26 | [4:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:30.md) |
| [سَوْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | فَعْلَ | -ecek | 7 | 7 | [4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:56.md) |
| [وَسَوْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | وَفَعْلَ | -ecek | 5 | 5 | [4:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:146.md) |
| [وَلَسَوْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | وَلَفَعْلَ | -ecek | 2 | 2 | [92:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/92:21.md) |
| [فَلَسَوْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/siga/%D9%81%D9%8E%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | فَلَفَعْلَ | -ecek | 1 | 1 | [26:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/26:49.md) |
| [لَسَوْفَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%92%D9%81%D9%8E.md) | لَفَعْلَ | -ecek | 1 | 1 | [19:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/19:66.md) |

## Mücavir kökler — 46 mücavir (182 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 20 ortak ayet · G² 34 · Dağın sivri noktası demektir
2. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 13 · Kevn tepe demektir
3. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 11 ortak ayet · G² 13 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
4. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
5. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
6. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
7. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
8. [صلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ona yaslanırlar
9. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
10. [يسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Yüsr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
11. [دين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Dane, inek yavrusuna denir
12. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
13. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Büyük
14. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Eveye yuva demektir
15. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Su yosunudur
16. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
17. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beraber
18. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Biribirini kesen yoldur
19. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
20. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
21. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
22. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kulak demektir
23. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
24. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
25. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
26. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
27. [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Half : Ense demektir
28. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
29. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
30. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
31. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
32. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Uyanık yılan demektir
33. [صلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Sarh köşk, serh (sinle) silah demektir
34. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
35. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ateş demektir
36. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
37. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
38. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
39. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Gem demektir
40. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 0 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
41. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
42. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Baid uzak demektir
43. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Uhur ense demektir
44. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
45. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
46. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Önce

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوف |
| Yapı | Edat veya işlev sözü |
| Özel Durum | Ecvef |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%86.md), [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md), [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki nokta arasına mesafe koyma, koklayarak uzaktaki izi ve menzili yoklama |
| Çekirdek Özet 2 | Muzari fiili geniş ve kesinleşmiş bir geleceğe hasrederek nihai akıbeti bildirme |
| Çekirdek Özet 3 | Eylemin sonucunu mühlet ve vadeye bağlayarak zamana yayma ilkesi |
| Kritik Hata Riski | İfadeyi alelade bir gecikme sanıp vadin ve tehdidin kesinliğini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Boşluk, uzanım, yönelim ve aralık bildiren hareket kökleri ([سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md), [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md), [سول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%84.md), [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md)) | ف | Açıklık ve nefes payı bırakarak eylemi bir son vadesine ve nihai sınıra bağlama anlamı kazanmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Bir hat üzerinde tutunarak ileriye doğru yönelme ve süreci devam ettirme direnci |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki zaman veya durum arasında bağ kurma, mesafeyi uzatma ve birbirine ekleme |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Nefes alma, koklama, aralık bırakma ve sözel olarak vaatte bulunma |
| سوف | İki durum arasında bağ kurarak ileriye doğru uzanma, nefes payı bırakarak mesafeyi ve neticeyi bekleme hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Çöl kılavuzunun doğru yolda olup olmadığını ve mesafeyi anlamak için toprağı koklaması; hayvanların telef olması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ru'be b. el-Accâc'ın recezinde kılavuzun menzil tayini için toprağı koklaması anlamında geçer: إذا الدليل استاف أخلاق الطرق |
| Erken Arapça kullanım | İbn Mukbil'in beytinde erteleme ve umut verme anlamında yer alır: لو سافتنا بسوف من تجنبها / سوف العيوف لراح الركب قد قنعوا |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Arapça سوف edatı ve kök ailesi, Sami dillerinde zaman aralığı, sınır ve tükeniş bildiren fonetik hatlarla doğrudan irtibatlıdır. Klasik Arap dilbiliminde muzari fiili geleceğe tahsis eden bir nefeslendirme ve tehir harfi olarak tarif edilen kelime, fiziksel kök tabakasında koklayarak mesafe tayin etme ve iki sınır arasındaki açıklıkla bağlantılıdır. Nitekim İbranicede sôf "son, nihayet, bitiş" ve sûf "sona ermek, tükenmek" kökleri ile Süryanicede sawpā "uç, nihayet, sınır" sözcükleri, Arapçadaki helak ve sürünün son bulması anlamına gelen suvaf ve bir işi nihai vaktine erteleme demek olan tesvif kavramlarıyla ortak bir semantik zemini paylaşır. Arap dilinde edatlaşan bu unsur, fiilin bildirdiği hadiseyi anlık olmaktan çıkarıp nihai vadeye ve kaçınılmaz sona raptetmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Koklama, mesafe tayini ve erteleme | Çöl kılavuzunun toprağı koklayarak menzil belirlemesinden zaman aralığı koymaya ve gelecek zaman edatına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice sôf ve Süryanice sawpā | Telef olma ve işi sona erteleme anlamları, Kuzeybatı Sami dillerindeki nihayet ve son kökleriyle koşuttur | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dışı soydaşlık tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوف | Anlamlı | Koklamak, aralık bırakmak, ertelemek | Kılavuzun toprağı koklaması, gelecek zaman edatı ve malın telef olması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%88.md) | Anlamlı | Rüzgarın tozu savurması, hafiflik | Rüzgarın toprağı uçurması ve aklın hafifleşmesi | Kur'an'da geçmez |
| [وسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%81.md) | Anlamlı | Derinin soyulup dökülmesi | Semiren hayvanda veya hastalıktan derinin pul pul olması | Kur'an'da geçmez |
| وفس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [فسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%88.md) | Anlamlı | Sessizce gaz çıkarmak | Gazın ses çıkarmadan yavaşça ve aralıkla yayılması | Kur'an'da geçmez |
| [فوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوف | Merkez | Gelecek zaman, mühlet ve nihai vade | Eylemin neticesini zamana yayarak geniş vadede kesin kılma | Vadin veya tehdidin tahakkukunu zamana yayarak bildirir |
| [سين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Yakın gelecek ve vuku | Eylemin daha dar ve yakın bir zaman diliminde gerçekleşmesi | سوف geniş vade bildirirken bu harf yakın geleceğe yöneliktir |
| [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) | Komşu | Geriye bırakma ve tehir | Bir hadiseyi vaktinden sonraya erteleme eylemi | Eylemi doğrudan geciktirmeyi anlatır, edat değildir |
| [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) | Komşu | Belirlenmiş süre ve sınır | Bir şey için takdir edilen sürenin son hududu | Sürenin sınırını belirtir; سوف o sınıra doğru akışı kurar |
| [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) | Zıt | Acele etme ve öne alma | Vakti gelmeden hadiseyi hemen isteme ve aralığı yok sayma | Araya vade koymanın aksine zaman aralığını sıfırlamaya çalışır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوف | Gelecek zaman ve mühlet edatı | Fiili geniş geleceğe bağlar; vaat ve tehdit içerir | Kesin |
| Latince | Olim, aliquando | Bir gün, nihayetinde | Geniş gelecekteki gerçekleşmeyi karşılar; edat işlevini tam yansıtmaz | Güçlü |
| İngilizce | Shall, will eventually | Er ya da geç gerçekleşecek olma | Gelecek zamanı nihai ve kaçınılmaz bir vade boyutuyla ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Werden, dereinst | Gelecekte vuku bulmak | Eylemin ileride kesinlikle gerçekleşeceğini anlatan zaman yapısıdır | Güçlü |
| Fransızca | Finira par, dans l'avenir | Nihayetinde yapacak olmak | Aradaki sürenin ardından kaçınılmaz sonuca ulaşmayı belirtir | Güçlü |

Kaynak: Lane’s Lexicon, Oxford Latin Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَوْفَ | Tehdit ve kaçınılmaz ceza | İnkarcıların dünyada mühlet alsa da ahirette cezalandırılacağı bağlamlar (örnek: Nisâ [4:30](https://lisan.digital/tr/ayet/4:30.md), Nisâ [4:56](https://lisan.digital/tr/ayet/4:56.md), Tekâsür [102:4](https://lisan.digital/tr/ayet/102:4.md)) |
| سَوْفَ | İlahi lütuf ve müjde | Müminlere ve peygambere nihai mükâfatın verileceği bağlamlar (örnek: Nisâ [4:146](https://lisan.digital/tr/ayet/4:146.md), Duhâ [93:5](https://lisan.digital/tr/ayet/93:5.md), Leyl [92:21](https://lisan.digital/tr/ayet/92:21.md)) |
| سَوْفَ | Hakikatin açığa çıkması | İnkarcıların alaya aldıkları gerçekleri ileride anlayacakları bağlamlar (örnek: En'âm [6:135](https://lisan.digital/tr/ayet/6:135.md), Şuarâ [26:49](https://lisan.digital/tr/ayet/26:49.md)) |
| سَوْفَ | İstiğfarı uygun vakte tehir etme | Hz. Yakub'un oğullarına ileride dua edeceğini bildirmesi (örnek: Yûsuf [12:98](https://lisan.digital/tr/ayet/12:98.md)) |
| سَوْفَ | Dünyevi rızık ve genişleme vaadi | Müminlerin yokluk endişesine karşı gelecekte zengin kılınacakları vaadi (örnek: Tevbe [9:28](https://lisan.digital/tr/ayet/9:28.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Vaad ve vaîd nazariyesi | Cezanın dünyada hemen verilmeyip ertelenmesinin ilahi adalet ve mühlet verme ile izahı | İhmal değil imhâl ve vadin kesinliği |
| Fıkıh | Borcun tecili ve akitler | Borçlunun ödemeyi sürekli geciktirmesinin hükmü ve meşru vade sınırları | Haksız yere erteleme yasağı |
| Tefsir | İstikbal harflerinin belagatı | Edatın yakınlık-uzaklık farkından ziyade tehdit veya vaadin ağırlığını bildirmesi | Vadin ağırlığı ve tenfîs |
| Hadis | Amellerde gevşeklik | Tövbeyi ve salih amelleri sonraya bırakma tavrının yerilmesi | Aldatıcı erteleme ve gevşeklik |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki sorumluluk ve ahiret | İmtihan mühleti ve nihai hesap | Sonucu vadeye yayarak iradeyi sınamak | İlahi vaadin gecikmesi insanın hür iradesiyle imtihanını tamamlaması içindir | Kesin |
| İlmi | Neden-sonuç zinciri | Süreç zamansallığı ve olgunlaşma | Sebeplerin neticeye dönüşmesi için gereken süreyi kurmak | Kanunlar dairesinde her hadisenin ancak belirli bir zaman aralığında kemale ermesidir | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve strateji | Stratejik sabır ve tehir | Hamleleri fevri yapmayıp doğru vakti beklemek | Düşmana karşı aceleyle değil, neticesi kesin vade gözetilerek tavır alınmasıdır | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve finans | Vadeli işlem ve yatırım | Sermayenin zamana yayılarak değer üretmesini sağlamak | Anlık kazanç yerine emeğin ve yatırımın gelecekte semere vermesini temin eder | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Gecikmeli sistemler ve asimptotik sınır | Sisteme uygulanan girdinin etkisinin belirli bir zaman farkından sonra kesin duruma ulaşmasıdır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Geciktirilmiş doyum | Bireyin anlık hazzı erteleyerek gelecekteki daha yüksek ve kalıcı hedefe yönelmesidir | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Edatı yalnızca nötr bir gelecek zaman eki sayarak taşıdığı mühlet, vad ve tehdit boyutunu yok saymak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da edat, ilahi adaletin aceleye getirilmeden kemal üzere tecelli edeceğini bildiren bir güven teminatıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Cezanın gecikmesini ihmal veya yokluk sanıp ilahi adaletten şüphe etmek ya da tövbeyi rehavetle sürekli ötelemek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın anlık beklentisi ile ilahi iradenin hikmete dayalı zamanlaması arasındaki ilişkiyi kurar |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkarcıların acele azap taleplerine verilen cevaplarda ve müminlere zafer müjdelenen vahiylerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Sonucun hemen tezahür etmemesini vaadin iptali zanneden aceleci insan algısını düzeltir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kılavuzun yolun mesafesini anlamak için toprağı koklaması; araya zaman ve nefes payı koyma.
- Soyut anlam: Eylemin hükmünü geniş bir geleceğe yayarak mühlet verme ve vaat edilen neticeyi kaçınılmaz kılma.
- Sistematik karşılık: Bir hadisenin sonucunu hemen üretmeyip belirli bir zaman farkının ardından kesin bir çıktıya ulaştıran ilahi tenfîs yasası.
- LaTeX modeli: $$ y(t + \tau) = f(x(t)), \quad \tau > 0, \quad \lim_{\tau \to T} P(y) = 1 $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $ x(t) $ mevcut andaki durumu veya eylemi, $ \tau $ araya giren mühlet ve zaman mesafesini, $ y(t + \tau) $ ise vadesi geldiğinde ortaya çıkacak olan nihai neticeyi gösterir. $ \tau > 0 $ şartı sonucun anlık olmadığını, araya nefes ve tehir payı girdiğini belirtir. $ \lim_{\tau \to T} P(y) = 1 $ ifadesi ise vaat edilen $ T $ vadesine ulaşıldığında sonucun gerçekleşme olasılığının kesinliğini ve ilahi vaadin sarsılmazlığını simgeler.

## Geçtiği ayetler (42 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:30.md) — فَسَوْفَ

وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ عُدْوَانًا وَظُلْمًا فَسَوْفَ نُصْلِيهِ نَارًا وَكَانَ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرًا

Meal (IK): Kim, zulüm ve düşmanlıkla bunu yaparsa; yakında onu cehenneme sokacağız. Bu Allah’a kolaydır.

### [Nisa 4:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:56.md) — سَوْفَ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا

Meal (IK): Şüphesiz ki ayetlerimizi inkar edenleri yakında ateşe atacağız. Derileri piştikçe azabı duysunlar diye, derilerini değiştirip yenileyeceğiz. Allah; Aziz, Hakim olandır.

### [Nisa 4:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:74.md) — فَسَوْفَ

فَلْيُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ الَّذِينَ يَشْرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا بِالْآخِرَةِ وَمَنْ يُقَاتِلْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُقْتَلْ أَوْ يَغْلِبْ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): O halde dünya hayatını ahirete satanlar, Allah yolunda savaşsınlar. Allah yolunda savaşan kimse; öldürülse de, galip gelse de Biz, ona büyük bir mükafat vereceğiz.

### [Nisa 4:114](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:114.md) — فَسَوْفَ

لَا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْوَاهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَاحٍ بَيْنَ النَّاسِ وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ فَسَوْفَ نُؤْتِيهِ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Onların fısıldaşmalarının bir çoğunda hayır yoktur. Ancak sadaka vermeyi, yahut ma’rufu emretmeyi ve insanların arasını düzeltmeyi emreden başka. Kim Allah’ın rızasını arayarak böyle yaparsa; Biz, ona çok büyük bir ecir vereceğiz.

### [Nisa 4:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:146.md) — وَسَوْفَ

إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ لِلَّهِ فَأُولَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Ancak tevbe edenler, ıslah olanlar, Allah’a sarılanlar ve Allah için dinlerine bağlananlar müstenadır. Onlar, mü’minlerle beraberdirler. Allah, mü’minlere büyük bir mükafat vercektir.

### [Nisa 4:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/4:152.md) — سَوْفَ

وَالَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَرُسُلِهِ وَلَمْ يُفَرِّقُوا بَيْنَ أَحَدٍ مِنْهُمْ أُولَئِكَ سَوْفَ يُؤْتِيهِمْ أُجُورَهُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَحِيمًا

Meal (IK): Allah ve peygamberlerine iman edip onların birini diğerinden ayırmayanlara; işte onlara Allah mükafatlarını verecektir. Allah Gafur, Rahim olandır.

### [Maide 5:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/5:14.md) — وَسَوْفَ

وَمِنَ الَّذِينَ قَالُوا إِنَّا نَصَارَى أَخَذْنَا مِيثَاقَهُمْ فَنَسُوا حَظًّا مِمَّا ذُكِّرُوا بِهِ فَأَغْرَيْنَا بَيْنَهُمُ الْعَدَاوَةَ وَالْبَغْضَاءَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَسَوْفَ يُنَبِّئُهُمُ اللَّهُ بِمَا كَانُوا يَصْنَعُونَ

Meal (IK): Biz, hristiyanız diyenlerden de söz aldık. Onlar da kendilerine öğretilenlerin bir kısmını unuttular. Bu yüzden kıyamete kadar aralarına kin ve düşmanlık saldık. Allah; yapmakta olduklarını kendilerine haber verecektir.

### [Maide 5:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/5:54.md) — فَسَوْفَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَنْ يَرْتَدَّ مِنْكُمْ عَنْ دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ يُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَخَافُونَ لَوْمَةَ لَائِمٍ ذَلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ وَاسِعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; içinizden her kim, dininden dönerse; Allah’ın sevdiği ve onların da O’nu sevdikleri, mü’minlere karşı alçak gönüllü, kafirlere karşı zorlu bir kavim getirir. Allah yolunda cihad ederler, hiç bir yerenin yermesinden korkmazlar. Bu, Allah’ın bir lütfudur. O’nu dilediğine verir. Allah; Vasi’dir, Alim’dir.

### [En'am 6:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/6:5.md) — فَسَوْفَ

فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlar; kendilerine gelince, hakkı yalanladılar. Ama alaya aldıkları şeyin haberi onlara gelecektir.

### [En'am 6:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/6:67.md) — وَسَوْفَ

لِكُلِّ نَبَأٍ مُسْتَقَرٌّ وَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Her haberin kararlaşmış bir zamanı vardır. Siz de yakında bileceksiniz.

### [En'am 6:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/6:135.md) — فَسَوْفَ

قُلْ يَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ تَكُونُ لَهُ عَاقِبَةُ الدَّارِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): De ki: Ey kavmim; elinizden geleni yapın, doğrusu ben de yapacağım. Dünya evinin sonunun kimin olacağını bileceksiniz. Şurası muhakkak ki zalimler; felah bulmazlar.

### [Araf 7:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/7:123.md) — فَسَوْفَ

قَالَ فِرْعَوْنُ آمَنْتُمْ بِهِ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّ هَذَا لَمَكْرٌ مَكَرْتُمُوهُ فِي الْمَدِينَةِ لِتُخْرِجُوا مِنْهَا أَهْلَهَا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Firavun dedi ki: Ben size izin vermeden mi ona inandınız? Doğrusu bu; halkı şehirden çıkarmanız için düşündüğünüz bir hiledir. Fakat yakında bilirsiniz siz.

### [Araf 7:143](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/7:143.md) — فَسَوْفَ

وَلَمَّا جَاءَ مُوسَى لِمِيقَاتِنَا وَكَلَّمَهُ رَبُّهُ قَالَ رَبِّ أَرِنِي أَنْظُرْ إِلَيْكَ قَالَ لَنْ تَرَانِي وَلَكِنِ انْظُرْ إِلَى الْجَبَلِ فَإِنِ اسْتَقَرَّ مَكَانَهُ فَسَوْفَ تَرَانِي فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَخَرَّ مُوسَى صَعِقًا فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ سُبْحَانَكَ تُبْتُ إِلَيْكَ وَأَنَا أَوَّلُ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Musa ta’yin ettiğimiz vakitte gelince ve Rabbı onunla konuşunca; dedi ki: Rabbım; bana, kendini göster. Sana bakayım. Buyurdu ki: Beni kat’iyyen göremezsin. Ama dağa bak; eğer o yerinde kalırsa, sen de Beni görürsün. Rabbı dağa tecelli edince; onu paramparça etti ve Musa da baygın düştü. Ayılınca dedi ki: Tenzih ederim Seni, Sana tevbe ettim ve ben, mü’minlerin ilkiyim.

### [Tevbe 9:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/9:28.md) — فَسَوْفَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنَّمَا الْمُشْرِكُونَ نَجَسٌ فَلَا يَقْرَبُوا الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ بَعْدَ عَامِهِمْ هَذَا وَإِنْ خِفْتُمْ عَيْلَةً فَسَوْفَ يُغْنِيكُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ إِنْ شَاءَ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; doğrusu müşrikler ancak necistir. Onun için bu yıllarından sonra Mescid-i Haram’a yaklaşmasınlar. Eğer fakirlikten korkarsanız, Allah dilerse sizi yakında kendi lütfu ile zenginleştirir. Muhakkak ki Allah; Alim’dir, Hakim’dir.

### [Hud 11:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/11:39.md) — فَسَوْفَ

فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَيَحِلُّ عَلَيْهِ عَذَابٌ مُقِيمٌ

Meal (IK): Rüsvay edici azabın kime geleceğini sürekli azabın kime ineceğini göreceksiniz.

### [Hud 11:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/11:93.md) — سَوْفَ

وَيَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌ وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ

Meal (IK): Ey kavmim; elinizden geleni yapın. Doğrusu ben de yapacağım. Kime rüsvay edecek bir azabın geleceğini ve kimin yalancı olduğunu bileceksiniz. Gözetletin, doğrusu ben de sizinle beraber gözetleyenlerdenim.

### [Yusuf 12:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/12:98.md) — سَوْفَ

قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّي إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Dedi ki: Sizin için ilerde Rabbımdan mağfiret dileyeceğim. Muhakkak ki O’dur O, Gafur, Rahim.

### [Hicr 15:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/15:3.md) — فَسَوْفَ

ذَرْهُمْ يَأْكُلُوا وَيَتَمَتَّعُوا وَيُلْهِهِمُ الْأَمَلُ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Bırak onları; yesinler, eğlensinler ve kendilerini emel, oyalayadursun. Sonra öğreneceklerdir.

### [Hicr 15:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/15:96.md) — فَسَوْفَ

الَّذِينَ يَجْعَلُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah’la beraber başka bir tanrı edinirler. Onlar yakında bileceklerdir.

### [Nahl 16:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/16:55.md) — فَسَوْفَ

لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kendilerine verdiğimize nankörlük etmeleri için. Geçinin bakalım, yakında bileceksiniz.

### [Kehf 18:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/18:87.md) — فَسَوْفَ

قَالَ أَمَّا مَنْ ظَلَمَ فَسَوْفَ نُعَذِّبُهُ ثُمَّ يُرَدُّ إِلَى رَبِّهِ فَيُعَذِّبُهُ عَذَابًا نُكْرًا

Meal (IK): Dedi ki: Kim zulmederse; ona, azab edeceğiz. Sonra Rabbına döndürülür ve Rabbı; onu, görülmemiş bir azaba uğratır.

### [Meryem 19:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/19:59.md) — فَسَوْفَ

فَخَلَفَ مِنْ بَعْدِهِمْ خَلْفٌ أَضَاعُوا الصَّلَاةَ وَاتَّبَعُوا الشَّهَوَاتِ فَسَوْفَ يَلْقَوْنَ غَيًّا

Meal (IK): Ama onların ardından namazı bırakan, şehvetlerine uyan bir nesil geldi. Onlar bu azgınlıklarının karşılığını göreceklerdir.

### [Meryem 19:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/19:66.md) — لَسَوْفَ

وَيَقُولُ الْإِنْسَانُ أَئِذَا مَا مِتُّ لَسَوْفَ أُخْرَجُ حَيًّا

Meal (IK): İnsan der ki: Ben, öldüğümde mi diriltileceğim?

### [Furkan 25:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/25:42.md) — وَسَوْفَ

إِنْ كَادَ لَيُضِلُّنَا عَنْ آلِهَتِنَا لَوْلَا أَنْ صَبَرْنَا عَلَيْهَا وَسَوْفَ يَعْلَمُونَ حِينَ يَرَوْنَ الْعَذَابَ مَنْ أَضَلُّ سَبِيلًا

Meal (IK): Gerçekten tanrılarımız üzerinde direnmeseydik bizi az kalsın onlardan saptıracaktı, derler. Azabı gördükleri vakit, kimin yolunun sapık olduğunu bileceklerdir.

### [Furkan 25:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/25:77.md) — فَسَوْفَ

قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا

Meal (IK): De ki: Duanız olmasaydı, Rabbım size değer verir miydi? Gerçekten yalanladınız. O halde azab yakanızı bırakmayacaktır.

### [Şuara 26:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/26:49.md) — فَلَسَوْفَ

قَالَ آمَنْتُمْ لَهُ قَبْلَ أَنْ آذَنَ لَكُمْ إِنَّهُ لَكَبِيرُكُمُ الَّذِي عَلَّمَكُمُ السِّحْرَ فَلَسَوْفَ تَعْلَمُونَ لَأُقَطِّعَنَّ أَيْدِيَكُمْ وَأَرْجُلَكُمْ مِنْ خِلَافٍ وَلَأُصَلِّبَنَّكُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Ben size izin vermezden önce mi ona inandınız? Şüphesiz size büyü öğreten büyüğünüzdür. Şimdi bileceksiniz; elbette ben, ellerinizi ve ayaklarınızı andolsun ki çaprazlama kestireceğim ve hepinizi astıracağım, dedi.

### [Ankebut 29:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/29:66.md) — فَسَوْفَ

لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ وَلِيَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kendilerine verdiğimize küfretsinler, eğlensinler bakalım. Yakında bileceklerdir.

### [Rum 30:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/30:34.md) — فَسَوْفَ

لِيَكْفُرُوا بِمَا آتَيْنَاهُمْ فَتَمَتَّعُوا فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Kendilerine verdiğimize nankörlük etmeleri için. Sefa sürün bakalım, yakında bileceksiniz.

### [Saffat 37:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/37:170.md) — فَسَوْفَ

فَكَفَرُوا بِهِ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Sonunda O’na küfrettiler, ama ilerde bileceklerdir.

### [Saffat 37:175](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/37:175.md) — فَسَوْفَ

وَأَبْصِرْهُمْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Gözetleyiver onları, ilerde göreceklerdir.

### [Saffat 37:179](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/37:179.md) — فَسَوْفَ

وَأَبْصِرْ فَسَوْفَ يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Gözetleyiver, ilerde göreceklerdir.

### [Zümer 39:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/39:39.md) — فَسَوْفَ

قُلْ يَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ فَسَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): De ki: Ey kavmim; elinizden geleni yapın. Doğrusu ben de yapacağım. Ve yakında bileceksiniz.

### [Mü'min 40:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/40:70.md) — فَسَوْفَ

الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتَابِ وَبِمَا أَرْسَلْنَا بِهِ رُسُلَنَا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar; kitabı ve peygamberlerimizle gönderdiklerimizi yalanlayanlardır. Yakında bilecekler.

### [Zuhruf 43:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/43:44.md) — وَسَوْفَ

وَإِنَّهُ لَذِكْرٌ لَكَ وَلِقَوْمِكَ وَسَوْفَ تُسْأَلُونَ

Meal (IK): Doğrusu bu; sana ve kavmine bir öğüttür. Ondan sorguya çekileceksiniz.

### [Zuhruf 43:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/43:89.md) — فَسَوْفَ

فَاصْفَحْ عَنْهُمْ وَقُلْ سَلَامٌ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Şimdilik sen, onlardan yüz çevir ve; selam, de. Yakında bileceklerdir.

### [Necm 53:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/53:40.md) — سَوْفَ

وَأَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرَى

Meal (IK): Ve onun çalışması ilerde görülecektir.

### [İnşikak 84:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/84:8.md) — فَسَوْفَ

فَسَوْفَ يُحَاسَبُ حِسَابًا يَسِيرًا

Meal (IK): Kolayca bir hesab ile muhasebe edilecektir.

### [İnşikak 84:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/84:11.md) — فَسَوْفَ

فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا

Meal (IK): Derhal helakini temenni edecektir.

### [Leyl 92:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/92:21.md) — وَلَسَوْفَ

وَلَسَوْفَ يَرْضَى

Meal (IK): Elbette kendisi de hoşnud olacaktır.

### [Duha 93:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/93:5.md) — وَلَسَوْفَ

وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى

Meal (IK): Şüphesiz Rabbın, sana verecek ve sen, hoşnud olacaksın.

### [Tekasür 102:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/102:3.md) — سَوْفَ

كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Hayır; ilerde bileceksiniz.

### [Tekasür 102:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/ayet/102:4.md) — سَوْفَ

ثُمَّ كَلَّا سَوْفَ تَعْلَمُونَ

Meal (IK): Yine hayır; ilerde bileceksiniz.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sevfe: “Sin”, fiili muzarinin başına gelen bir harftir. Arapça’da gelecek zaman sığası yoktur. Fiili muzarinin başına “sin” gelirse yakın gelecek zamana dönüşür. Uzak gelecek için “sevfe” kullanılır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين والفاء و و أ ي ء معهما
س ف و، س و ف، ف س و، و س ف، س ف ي، س ي ف، أ س ف، ف س أ، ف أ س مستعملات
سفو:
سَفْوانُ: اسم موضعٍ لبني تميم عند جَبَلٍ يُقال له: سَنام ببادية البصرة.
وبغلةٌ سَفْواءُ: دَريرة في اقتدار خَلقها، وتلزُّز مفاصلها، والذَّكَرُ: أَسْفَى، ولا تُوصَفُ به الخيل، لأنَّ ذلك لا يكونُ إلا مع ألواحٍ وطولِ قوائم، وتُوصَفُ به الحُمُر، قال:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
والسّفا في الفَرَس: خفّة النّاصية، يُقال: فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء، ولا يُقال ذلك في خفّة النّاصية إلا الفَرَس والسّفا: شَوْكُ البُهىَ أَسْفَتِ البُهْىَ، أي شوّكت.
سوف:
التّسويفُ: التّأخيرُ من قولك: سوف أَفْعَلُ كذا. والسّوف: الشّمّ.
والسّاف: من سافات البناء، ألفه واوٌ في الأصل. والمسافة: بُعدُ المفازة والطّريق وجمعه: مساوف. وبلادٌ مَساويفُ: مجدبة.
والسَّوافُ في الإبلِ: فَناءٌ يقع في مال العرب. يقال: قد أساف فلانٌ، أي: ذهب مالُه، وساءت حاله.
والأَسْواف: موسعٌ بالبادية.
فسو:
الفَسوُ: معروف، الواحدة فَسْوة، والجميع الفُساء، والفعْل: فسا يفسو فسواً. والفَسو: اسم لزم حيّاً من العرب معروفين يقال لهم: الفُساة، وهم: عبد القيس، وقيل لهم: بنو فَسوة.
وسف:
الوَسفُ: تشقُّقٌ يبدو في فَخِذِ البَعير وعَجُزه أولّ ما يبدو عندَ السِّمَنِ والاكتناز، ثمّ يعمّ جسدهن فيتوسّف جِلْدُه، أي: يَتَقشّرُ، وربّما توسَّفَ الجِلْدُ من داءٍ أو قُوباء، ووَسفَ وسفاً، إذا أصابه ذلك.
سفي:
الرِّيحُ تَسْفي التُّرابَ والوَرَقَ واليبيسَ سَفياً.
والسّافِياءُ: ريحٌ تحمل تُراباً كثيراً عن وَجْهِ الأرض تَهْجُمُهُ على النّاس.
والسَّفَي: ما سَفَتْ به الرِّيح من كلِّ ما ذكرت. وشَعاع السُّنبل وكلّ ما على أطرافه شوك فهو سَفَى. الواحدة بالهاء. والسَّفَى: التّراب، والجميع: أَسْفيه.
والسَّفاءُ بالمدّ هو السَّفه والجهل والطَّيش، قال:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
والسَّفَي: السَّحابة القليلة العَرْض، العظيمة القَطْر.
سيف:
السَّيف: معروف، وجَمْعُه: سُيُوف وأَسيْافٌ.
وجاريةٌ سَيفانةٌ، أي: شطبةٌ كأنّها نَصْلُ سَيْف، ولا يُوصَفُ به الرَّجل. واستاف القومُ وتسايفوا، أي تضاربوا بالسّيوف.
وبُرْدٌ مُسَيَّف: فيه كصُوَر السُّيُوف. وقومٌ سيّافة: حُصونُهم سُيُوفهم.
والسائفة: اسم رملة. والسِّيف: ساحِلُ البَحْر. والسِّيفُ: ما كان ملتزماً بأصول السَّعف من خلال اللّيف، وهو أَرْدؤه وأَخْشَنُه، قال:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
والسّائفة: مُستَرقّ الرَّمْل، والجميع: السّوائف.
والسِّيفُ: مَوْضِع، قال لبيد: ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ
أسف:
الأَسَفُ: الحُزْن في حال. والغضب في حال، فإذا جاءك أمرٌ مِمَّنْ هو دونك فأنت أَسِفٌ، أي: غضبان، وإذا جاءك ممّن فوقك، أو من مثلك فأنت أَسِفٌ، أي: حزين. فقوله جلّ وعزّ:
"فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم"، أي: أغضبونا. و قولهم: آسفني المَلِك، أي: أحزنني وأَسِفَ فلان يَأْسَفُ فهو أَسِفٌ متأسِّف.
والأَسِيفُ: السَّريعُ البكاء والحُزْن والأسيف: العَبْد، لأنّه مقهور مَحزون، قال:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
والأسيفة والأُسافة: الأرض القليلة النّبات.
وإِسافٌ: اسم صَنَمٍ كان لقُرَيش. ويقال: إنّ إسافاً ونائلة كانا رجلاً وامرأة دخلا البيت فوجدا خَلْوةً، فوثب إسافٌ على نائلة فمسخهما اللهُ حَجَرين.
فسأ:
تفسّأت الملاءة، أي: تفتَّتَتْ وتشقّقت من غير مزق. قلّما يُتَكَلَّمُ به.
فأس:
الفأس: الذّي يُفلَقُ به الحَطَب، يُقال: فَأَسَهُ يَفْأَسُهُ، أي: يَفْلِقُهُ.
وفأسُ القفا هو مُؤَخَّرُ القَمَحدُوة. وفأسُ اللِّجام: الذي في وَسَط الشَّكيمة بني المِسْحَلَيْنِ.

##### Türkçe

باب **السين** ve **الفاء** ve **و** ve **أ** ve **ي** ve **ء** ile birlikte

**س ف و**، **س و ف**، **ف س و**، **و س ف**، **س ف ي**، **س ي ف**، **أ س ف**، **ف س أ**، **ف أ س** kullanımdadırlar.

**سفو**:
**سَفْوانُ**: Benî Temîm’e ait bir yer adıdır; Basra çölünde **سَنام** denilen bir dağın yanındadır.
Ve **بغلةٌ سَفْواءُ**: yaratılışının kuvvetinde, eklemlerinin sıkılığı ve sertliğinde **دَريرة** (olan). Erkek (için): **أَسْفَى**. Atlar bununla vasfedilmez; çünkü bu ancak levhalarla ve bacakların uzunluğuyla olur. Bununla eşekler vasfedilir. Dedi ki:
ليس بأَقَنَى ولا أَسْفَى ولا سَغِـلٍ		يُسقَى دواءَ قفيِّ السَّكْنِ مربوبِ
Ve attaki **السّفا**: perçemin hafifliğidir; “**فَرَسٌ أَسفَى سَفْواء**” denir. Perçemin hafifliğinde bundan başka yalnız at için söylenir. Ve **السّفا**: **البُهىَ**’nın dikeni; “**أَسْفَتِ البُهْىَ**”, yani: dikenledi.

**سوف**:
**التّسويفُ**: “Şunu yapacağım: **سوف أَفْعَلُ كذا**” sözünden, ertelemedir. Ve **السّوف**: koklamadır.
Ve **السّاف**: binanın **سافات**’ından; onun elif’i aslında vavdır. Ve **المسافة**: çölün ve yolun uzaklığıdır; çoğulu: **مساوف**. Ve **بلادٌ مَساويفُ**: kıt, kurak.
Ve develerde **السَّوافُ**: Arapların malında vuku bulan bir yok oluş/telef oluş. “Falan **أساف** etti” denir; yani: malı gitti ve hâli kötüleşti.
Ve **الأَسْواف**: çölde geniş (yer).

**فسو**:
**الفَسوُ**: bilinen (şey); teki **فَسْوة**; hepsi **الفُساء**. Fiil: **فسا يفسو فسواً**. Ve **الفَسو**: Araplardan bilinen bir kabileye lâzım olmuş bir addır; onlara **الفُساة** denir; onlar: Abdülkays’tır. Ve onlara **بنو فَسوة** denildi.

**وسف**:
**الوَسفُ**: devenin uyluğunda ve sağrısında görünen bir çatlamadır; ilk olarak semizlik ve dolgunluk sırasında görünür; sonra bedenini kaplar da derisi **يتوسّف** olur; yani: soyulur. Bazen hastalıktan veya uyuzdan deri **توسَّفَ** olur. Ve “**وَسفَ** (deve) **وسفاً**” (denir), eğer ona bu isabet ederse.

**سفي**:
Rüzgâr toprağı, yaprağı ve kuruyu **سَفياً** savurur.
Ve **السّافِياءُ**: yerin yüzünden çok toprak taşıyan, onu insanların üzerine hücum ettiren bir rüzgârdır.
Ve **السَّفَي**: rüzgârın zikredilenlerin hepsinden savurup götürdüğü şeydir. Ve başağın ışını (kılçığı) ve uçlarında diken bulunan her şey **سَفَى**’dır; teki, **هاء** iledir. Ve **السَّفَى**: topraktır; hepsi: **أَسْفيه**.
Ve med ile **السَّفاءُ**, **السَّفه** ve cehalet ve taşkınlıktır. Dedi ki:
كم أزلتْ رماحُنا من قتيلٍ		ساق قوما بغرّة وسَفـاءِ
Ve **السَّفَي**: eni az, damlası büyük buluttur.

**سيف**:
**السَّيف**: bilinen (şey); çoğulu: **سُيُوف** ve **أَسيْافٌ**.
Ve **جاريةٌ سَيفانةٌ**: yani, ince-uzun; sanki bir kılıcın ağzı (**نَصْلُ سَيْف**) gibidir; erkek bununla vasfedilmez. Ve kavim **استاف** etti ve **تسايفوا**; yani kılıçlarla vuruştular.
Ve **بُرْدٌ مُسَيَّف**: içinde kılıç suretleri gibi (şekiller) olan. Ve **قومٌ سيّافة**: onların kaleleri kılıçlarıdır.
Ve **السائفة**: bir kumluğun adıdır. Ve **السِّيف**: denizin sahilidir. Ve **السِّيفُ**: liflerin arasından, hurma yaprağı saplarının köklerine bitişik olan şeydir; o, onun daha kötüsü ve daha kabasıdır. Dedi ki:
والسِّيف واللِّيف على هُدّابها
Ve **السّائفة**: kumun sürüklenip giden (kısmı); hepsi: **السّوائف**.
Ve **السِّيفُ**: bir yerdir. Lebîd dedi ki:
ولقد يَعْلَم صَحْبي كلُّهم بِعَدانِ السِّيف صبري ونقلْ

**أسف**:
**الأَسَفُ**: bir hâlde hüzündür; bir hâlde öfkedir. Sana senden aşağı olandan bir iş gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani: öfkeli. Ve sana senden yukarı olandan yahut senin denginden gelirse sen **أَسِفٌ**sün; yani: hüzünlü. Yüce ve aziz olanın sözü:
"فلّما آسَفُونا انتقمنا منهم"، yani: bizi öfkelendirdiler. Ve onların sözü: “Beni hükümdar **آسفني** etti”; yani: beni hüzünlendirdi. Ve falan **أَسِفَ** eder, **يَأْسَفُ**; o, **أَسِفٌ** (olan), **متأسِّف**tir.
Ve **الأَسِيفُ**: çabuk ağlayan ve hüzün (sahibi)dir. Ve **الأسيف**: köledir; çünkü o, kahredilmiş, hüzünlüdür. Dedi ki:
كثر النّاسُ فمـا بَـيْنَـهُـمُ		من أسيفٍ يبتغي الخير وحُر
Ve **الأسيفة** ve **الأُسافة**: bitkisi az olan topraktır.
Ve **إِسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. Ve denir ki: **إسافاً** ve **نائلة** bir erkek ve bir kadındı; eve girdiler de bir halvet buldular; derken **إسافٌ** **نائلة**’nin üzerine atıldı; Allah onları iki taşa çevirdi.

**فسأ**:
**تفسّأت** örtü (**الملاءة**); yani: yırtılma olmaksızın ufalandı ve çatladı. Onunla pek az konuşulur.

**فأس**:
**الفأس**: odunun yarıldığı şeydir; “Onu **فَأَسَهُ** eder, **يَفْأَسُهُ**” denir; yani: onu yarar.
Ve **فأسُ القفا**: **القَمَحدُوة**’nin arka tarafıdır. Ve **فأسُ اللِّجام**: **الشَّكيمة**’nin ortasında, iki **المِسْحَل**’in yapısı olan (kısım)dır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

سُفْتُ الشيءَ أَسوفُهُ سَوْفاً، إذا شمِمْتَه. والاستيافُ: الاشتمامُ. والمَسافَةُ: البُعْدُ، وأصلها من الشمّ. وكان الدليل إذا كان في فلاةٍ أخذ الترابَ فشمَّه ليعلم أعَلى قصدٍ هو أم على جَوْرٍ. قال رؤبة:
إذا الدليلُ اسْتافَ أخلاقَ الطُرُقْ
ثم كثُر استعمالهم لهذه الكلمة حتى سمَّوا البعد مسافةً. والسافُ: كلُّ عَرَقٍ من الحائط. والسافَةُ: أرضٌ بين الرمل والجَلَدِ. والسائفةُ: الرملة الرقيقة. والسَوافُ: مرضُ المال وهلاكه. يقال: وقع في المال سَوافٌ، أي موتٌ. قال ابن السكيت: سمعت هشاماً المكفوفَ يقول لأبي عمرو: إن الأصمعيَّ يقول السُوافُ بالضم، يقول: الأدواءُ كلُّها تجيء بالضم، نحو النُخازِ والدُكاع والقُلابِ والخُمالِ. قال سيبويه: سَوْفَ كلمةُ تنفيس فيما لم يكن بعدُ. ألاَ ترى أنَّك تقول سَوَّفْتُهُ إذا قلت له مرّة بعد مرّة: سوف أفعل. ولا يفصل بينها وبين الفعل، لأنها بمنزلة السين في سَيَفْعَلُ. وقولهم: فلانٌ يقتاتُ السَوْفَ، أي يعيش بالأماني. والتَسْويفُ: المَطْلُ. وسافَ يسوفُ، أي هَلَك. وأَسافَ الرجلُ، أي هلكَ مالُه. يقال: أَسَافَ حتّى ما يشتكي السَوافَ. هذا إذا تعوَّد الحوادث. ومنه قول الشاعر:
فيا لهما من مُرْسَلَيْنِ بحـاجةٍ		أَسافا من المالِ التِلادِ وأَعْدَما
وحكى أبو زيد: سَوَّفْتُ الرجلَ أمري، إذا ملّكته أمرك وحكّمته فيه يصنع ما شاء.

##### Türkçe

**سُفْتُ** şeyi **أَسوفُهُ** **سَوْفاً**, onu kokladığın zaman (denir). Ve **الاستيافُ**: koklamadır. Ve **المَسافَةُ**: uzaklıktır; aslı koklamadandır. Kılavuz, bir ıssızlıkta olduğu zaman toprağı alır da onu koklardı; (böylece) (yolun) doğru bir kasıt üzere mi yoksa bir sapma üzere mi olduğunu bilmek için. Rü’be dedi ki:
إذا الدليلُ اسْتافَ أخلاقَ الطُرُقْ
Sonra bu kelimeyi kullanmaları çoğaldı; nihayet uzaklığa **مسافةً** adını verdiler. Ve **السافُ**: duvardan her bir damar (çatlak/iz). Ve **السافَةُ**: kum ile sert zemin arasında bir yer. Ve **السائفةُ**: ince kumluk. Ve **السَوافُ**: malın hastalığı ve helâki. Denir ki: mala **سَوافٌ** düştü; yani ölüm. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû Amr’a, Hişâm el-mekfûf’un şöyle dediğini işittim: Şüphesiz el-Asma‘î **السُوافُ**’ı (başındaki harfi) ötre ile söyler; der ki: hastalıkların hepsi ötre ile gelir; **النُخازِ** ve **الدُكاع** ve **القُلابِ** ve **الخُمالِ** gibi. Sîbeveyh dedi ki: **سَوْفَ** henüz olmamış olan şeyde bir erteleme kelimesidir. Görmez misin ki sen **سَوَّفْتُهُ** dersin; ona defa defa “**سوف** yapacağım” dediğin zaman. Ve onunla fiil arasına ayrım konulmaz; çünkü o, **السين**’in **سَيَفْعَلُ**’deki konumu gibidir. Ve onların sözü: Falan **السَوْفَ** ile gıdalanır; yani temennilerle yaşar. Ve **التَسْويفُ**: oyalamadır. Ve **سافَ يسوفُ**: yani helâk oldu. Ve **أَسافَ** adam: yani malı helâk oldu. Denir ki: **أَسَافَ**; öyle ki **السَوافَ**’dan şikâyet etmez. Bu, olaylara alıştığı zaman (böyledir). Ondan şairin sözü:
فيا لهما من مُرْسَلَيْنِ بحـاجةٍ		أَسافا من المالِ التِلادِ وأَعْدَما
Ebû Zeyd nakletti: **سَوَّفْتُ** adama işimi; ona emrini malik kıldığın ve onu onda hakem yaptığın zaman (denir); dilediğini yapar.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ف ( و ا ي ء )
سوف ، سفا ، وسف ، أسف ، فأس ، سأف ، سيف ، فسا : ( مستعملة ) .
سوف : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : سافَ يَسُوف سَوْفاً : إذا شَمَّ .
قال : وأنشدنا المفضَّل الضبي :
قالت وقد سافَتْ مِجَذِّ المِرْوَدِ
قال : المِرْوَد : الميل ، ومِجذُّه : طرفه ، ومعناه : أن الحَسناء إذا كحلَتْ عينيْهَا مَسَحت طرفَ المِيل بشفتيها ليَزْدَاد حُمّة ، أي : سواداً .
قال : والسَّوْفُ : الصّبْر ، وأنه لمسوِّفٌ ، أي : صبورٌ ، وأنشد المفضل :
هذا ورُبَّ مسوِّفين صَبَحْتُهُمْ
من خَمْرِ بابل لَذَّة للشارِبِ
أبو عبيد عن أبي زيد : سَوَّفْتُ الرجلَ أمري تَسْوِيفاً ، أي : ملكته أَمري ، وكذلك سَوَّمْتُهُ .
وقال أبو زيد : يقال : سافٌ من البناءِ وسافاتٌ وثلاثة آسُف ، وهي السُّوف .
وقال الليث : السافُ : ما بين سافات البِناء ، ألِفُه واو في الأصل .
وقال غيره : كلُّ سطْر من اللبِن أو الطِّين في الجدارِ : سافٌ ومِدْمَاكٌ .
وقال الليث : التسويف : التأخير ، من قولك : سَوْفَ أفعل .
وفي الحديث : أنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لعن المسَوِّفة من النساء : وهي التي تدافع زوجها إذا دعاها إلى فراشه ، ولا تقضي حاجتَه .
وقال الليث : السواف فثا يقع في الإبل ، يقال : إساف الرجال : إذا هلك ماله . قال : والأسواف : موضعٌ بالمدينة معروف .
الحرّاني عن ابن السكّيت : أَسافَ الرجل فهو مُسيف : إذا هلَك مالُه ، وقد سافَ المالُ نفسهُ يَسوفُ : إذا هلَك .
ويقال : رماهُ اللَّهُ بالسَّواف ، هكذا أرواه عن أبي عمرو بفَتْح السين .
قال : وسمعتُ هشاماً يقول لأبي عمرو : إن الأصمعيّ يقول : السُّواف ، بالضم ، والأدْواء كلُّها جاءت بالضّمّ . فقال أبو عمرو : لا ، هُو السَّوَاف .
قال : وساف الشيءَ يَسُوفُه سَوْفاً : إذا شَمَّه .
وقال اللّيث : المسافةُ : بُعد المفازَة والطريق .
وقال غيرُه : سُمّيَ مسافةً لأنّ الدّليلَ يستدلّ على الطريق في الفَلاة البعيدة الطَّرَفين بِسَوْفِه تُربتَها ، ومنه قول رؤبة :
إن الدَّليلَ استافَ أَخلاق الطُّرُقْ
وقال امرؤ القيس فيه أيضاً :
على لاحبٍ لا يُهْتَدَى بمَنارِه
إذا سَافَهُ العَوْدُ الذِّيافِيُّ جَرْجَرا
قوله : ( لا يُهتَدَى بمَناره ) يقول : ليس له مَنارٌ يُهتَدَى بها ، وإذا ساف الجمل تُربته جَرْجَر جَزَعاً مِن بُعدِه وقلّة مائه .
أبو عُبيد : أَسافَ الخارِزُ يُسيف إسافةً ، أي : أَثْأى فانخَرَمَت خُرْزَتان ، ومنه قولُ الرّاعي :
مَزائدُ خَرْقاءِ اليَدَيْنِ مُسيفَةٍ
أخَبَّ بهنَّ المُخْلفانِ وأحفَدَا
وسف : قال الليث : الوَسفُ : تَشَقُّقٌ في اليد ، وفي فخذِ البَعير وعَجزُه أوّلَ ما يبدأ عند السِّمَن والاكتناز ، ثم يَعُمّ جسدَه فيتَوسف جِلْدُه ، أي : يتقشر وربما توسف الجلد من داءٍ أو قُوباء .
أبو عبيد عن أبي عمرو : إذا سقَطَ الوَبر أو الشَّعَر من الجلد وتغيَّر قيل : تَوَسف .
وقال اللّحياني : تَحسفَتْ أوبارُ الإبل وتوسَّفَتْ ، أي : طارَتْ عنها .
سلمة عن الفرّاء : وسَّفته ولَتّحْتُه : إذا قَشَرْتَه ، وتمرةٌ مُوسفَةٌ مقشورة .
سفا : قال الليث : الرِّيح تَسفِي التّراب سفْياً وتسفِي الورق اليبيس سفياً .
قال : والسافِياءُ : هي الرِّيح التي تَحمِل تُراباً كثيراً على وَجه الأرض تَهْجُمُه على النَّاس .
قال أبو دُواد :
ونُؤْى أَضَرَّ به السافياء
كدَرْسٍ من النُّونِ حينَ امَّحَى
قال : والسَّفا هو اسمُ كلِّ ما سَفَتِ الرِّيحُ من كلِّ ما ذكرْت .
وقال أبو عمرو : السَّفَا : اسمُ التُّرابِ وإن لَم يَسْفِهِ الرِّيح ، قال الهذلي :
وقد أرْسَلوا فُرّاطهم فتأثَّلُوا
قَليباً سَفاهاً كالإماءِ القواعد
يصف القبر وحُفاره .
وقال ابن السِّكيت : السَّفا جمعُ سَفَاةٍ ، وهي تُراب القَبر ، والبِئْر ، وأنشد :
ولا تَلمِس الأُفعى يداكَ تُريدها
ودَعْها إذَا ما غيَّبتها سفَاتُها
قال : والسّفَا : شَوك البَهمَى : الواحدةُ سَفَاةٌ ، والسَّفا : ما سفت الريح عَلَيكَ من التُّرَابِ ، وفعل الرِّيح السّفيُ ، والسّفا : خِفَّة الناصِية .
يقال : نَاصيةٌ فيها سَفا ، وفَرَسٌ أَسَفَى : خفيف النّاصِية ، وأنشد أبو عبيد :
ليس بأسْفى ولا أَقْنَى ولا تَغَلٍ
يُسقى دواء قفِيّ السُّكن مَربُوب
قال : والسّفْوَاء من البِغال السريعةُ ، ومِنَ الخَيْل القليلة الناصية ، حكاه أبو عُبَيد عن الأصمعيّ ، وأنشد في صفة بغلة :
جاءَتْ به مُعْتَجِراً ببُرْدِهِ
سَفْواءُ تَخْدِي بنَسِيج وَحْدِهِ
وقال أبو عَمْرو : السافِيات : تُرابٌ يَذهَب مع الرّيح ، والسَّوافي من الرِّياح : اللَّواتي يَسفِين التُّراب .
قال : والسفا : تراب البئر .
أبو العباس عن ابن الأعرابي قال : أَسْفَى الرَّجلُ : إذا أَخَذَ السَّفَى ، وهو شَوْكُ البُهْمَى ، وأَسْفَى : إذا نَقَل السَّفَا ، وهو التُّراب . وأَسْفَى : إذا صار سَفِيّاً ، أي : سَفِيهاً .
وقال اللحياني : يقال للسَّفِيه سَفِيٌّ بَيّن السَّفاءَ ممدود . والسفا : الخِفَّة في كلّ شيء ، وهو الجَهْل ، وأَنشد :
قَلائصُ في ألْبانِهِنْ سَفَاءُ
أي : في عُقولهِن خِفّة .
وسَفَوانُ : ماءٌ على قَدْر مَرحلةٍ من باب المِرْبَد بالبَصْرة ، وبه ماءٌ كثيرُ السَّافي وهو التراب وأَنشَدَنِي أعرابيّ :
جارِيَة بسَفوانَ دارُها
تمْشي الهُوَيْنَى مائِلاً خِمارُها
فسا : قال الليث : الفَسْوُ : معروف ، الواحدة فَسْوَة ، والجميع الفُسَاء ، والفِعْل فَسَا يَفْسُو فسواً .
قال : وعبدُ القيس يقال لهم : الفُساةُ والفَسْو ، يُعرَفون بهذا ، ويقال للخُنْفساء : الفَسَّاءة لنَتْنِها . وفسا فَسْوَةً واحدةً ، والعَرَب تقول : أَفْسَى مِن الظَّرِبان ، وهي دابة تجيء إلى جُحر الضّبّ فتَضَع قَبَّ اسْتِها عند فَم الجُحْر ، فلا تزال تَفْسو حتى تستخرِجَه ، وتصغِير الفَسْوَة فُسَيَّة .
وقال أبو عُبَيد في قول الراجز :
بِكْراً عَوَاساءَ تَفاسَى مُقْرِبَا
قال : تَفاسَى : تُخرِج استَها ، وتَبازَى : تَرفَع أَلْيَتَها .
وحكى غيرُه عن الأصمعيّ أنه قال : تفَاسأَ الرجُل تَفاسُوءاً بالهمز : إذا أَخرَج ظَهْرَه ، وأنشد هذا الرَّجزَ غيرَ مهموز .
أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيِّ : الفَسأُ : دُخولُ الصُّلْب . والفَقَأُ : خُرُوجُ الصَّدْر ، وفي وَرِكَيْه فَسَأٌ ، وأنشد :
بناتىء الْجَبْهَة مَفْسُوء القَطَنْ
أبو عُبيد عن أبي عمرو : إذا تَقطَّع الثوبُ وبَلِيَ قيل : قد تَفسَّأَ . وقال الكسائيّ مثله .
قال : ويقال مالك : تَفْسأ ثَوْبَك .
وقال أبو زيد : فسأْتُه بالعَصا ووطأْته : إذا ضربتَ بها ظَهْرَه .
سأف ( سيف ) : أبو عُبَيد عن الكسائي : سَئِفَتْ يدُه وسَعِفَتْ : وهو التَّشَعُّثُ حَولَ الأظفار والشُّقاق .
وروى أبو العبَّاس عن ابن الأعرابيّ : سَئِفَتْ أصابعُه وشئفت بمعنًى واحدٍ .
أبو عُبيدة : السأَفُ على تقدير السّعَف شَعرُ الذّنَب والهُلْب ، والسائِفةُ : ما استرَقَّ من أَسافلِ الرَّمل ، وجمعُها السَّوائف .
وقال الليث : يقال : سَئِفُ اللِّيفِ ، وهو ما كان ملتزِقاً بأصول السَّعَف من خِلالِ اللِّيف ، وهو أَردؤُه وأخشَنُه ، لأنه يُسأَفُ من جوانب السَّعَف فيصير كأَنّه لِيف وليس به ، ولُيِّنَتْ همزتُه ، وقد سَئِفَتِ النخلةُ .
وقال الراجز يصف أذنابَ اللِّقاح :
كأنما اجْتُثَّ على حِلاَبِها
نخلُ جُؤاثى نِيلَ من أَرْطابِها
والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابها
قال : والسِّيف : ساحلُ البحر .
قال ابن الأعرابيّ : السِّيف : الموضع النّقِيُّ من الماء ، ومنه قيل : درهمٌ مُسَيَّف : إذا كان له جوانبُ نقيّةٌ من النّقْش .
وقال الليث : السَّيْف معروف وجمعُه سُيوف وأَسْياف .
وقال شَمِر : يقال لجماعة السُّيوف : مَسْيَفَة ، ومِثْلُه مَشيخَة للشيوخ ، ويقال : تَسايَفَ القومُ واستَافُوا : إذا تَضارَبوا بالسُّيوف .
أبو عُبيد عن الكسائيّ : المُسِيف : المتقلِّد بالسَّيْف ، فإذا ضَرَب به فهو سائف . وقد سِفْتُ الرجلَ أُسِيفُه .
وقال الفرَّاء : سِفْتُه ورَمَحْتُه .
وقال الليث : جارية سَيْفانةٌ ، وهي الشَّطْبَة ، كأنها نَصْلُ سَيْف ، ولا يُوصَف به الرجُل .
سَلَمة عن الفرَّاء قال الكسائي : رجل سَيْفَانُ وامرأة سَيْفَانةٌ : وهو الطويل المَمْشوق .
أسف : قال الله تعالى : ( فَاسِقِينَ فَلَمَّآ ءَاسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ ) ( الزخرف : 55 ) ، معنى : آسفونا : أغضَبونا ، وكذلك قولُه تعالى : ( إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا ) ( الأعراف : 150 ) ، والأسيفُ والأسِفُ : الغَضْبان .
وقال الأعشى :
أرى رَجُلاً منهمْ أسِيفاً كأَنما
يَضُمُّ إلى كشَحْيَهْ كَفّاً مُخَضّبا
يقول : كأَن يدَه قُطِعت فاختَضَبتْ بدَمِها فيَغضَب لذلك ، ويُقَال لمَوْتِ الفَجْأَة : أَخْذَةُ أَسَف .
وفي حديثِ عائشةَ أنها قالت للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) حين أَمر أبا بكرٍ بالصلاة في مَرضهِ : إن أبا بكرٍ رجلٌ أَسِيف ، فمَتى ما يَقُمْ مَقامَك يَغْلِبْهُ بُكاؤه .
قال أبو عُبيد : الأَسيف : السَّريع الحُزن والكآبة في حديث عائشة . قال : وهو الأَسُوف والأسِيف .
قال : وأَما الأَسِف : فهو الغَضْبان المتلهِّف على الشيء ، ومنه قول الله جلّ وعزّ : ( غَضْبَانَ أَسِفًا ( .
قال : ويقال من هذا كله : أسفْتُ آسفُ أَسفاً .
وقال أبو عبيد : والأسِيف : العَبْد ، ونحو ذلك .
قال ابن السكّيت . وقالا معاً : العَسِيف : الأَجِير .
وقال الليث : الأَسَف في حال الحُزْن وفي حال الغَضَب : إذا جاءك أمرٌ ممّن هو دُونَك فأنتَ أَسِف ، أي : غَضْبان ، وقد آسَفَك ، وإذا جاءك أمرٌ فحَزِنْتَ له ولم تُطِقْه فأنتَ أَسِف ، أي : حزين ومتأسِّف أيضاً .
قال : وإِسافٌ : اسمُ صَنَم كان لقُرَيش ، ويقال : إن إسافاً ونائلة كانَا رجلاً وامرأة دَخَلا الكعبة فَوجدا خَلْوة فأَحدَثَا ، فمسخَهما الله حَجَرين .
وقال الفرّاء : الأسافَة : رقّة الأرضِ ، وأَنشَد :
تحَفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
ويقال للأرض الرّقيقة : أَسِيفه .
ورَوَى أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : سَفَا : إذا ضَعُف عَقْلُه ، وسفا : إذا خَفَّ روحُهُ ، وسَفَا : إذا تعَبَّد وتواضَع لله ، وسَفَا : إذا رَقَّ شَعرهُ ، وجَلِحَ لغةُ طيّء .
فأس : قال الليث : الفَأس : الّذي يفلق به الحَطَب ، يقال : فأَسَه يَفْأَسُه ، أي : يَفْلِقُه . قال : وفأْسُ القَفَا : هو مؤخَّر القَمحْدُوَة . وفَأَسُ اللّجام : الّذي في وَسَط الشَّكِيمة بين المسْحَلَين .
وقال ابن شُميل : الفَأْسُ : الحَديدةُ القائمة في الشَّكِيمة ، ويُجمَع الفأس فُؤوساً .

##### Türkçe

س ف ( **و ا ي ء** )
**سوف** ، **سفا** ، **وسف** ، **أسف** ، **فأس** ، **سأف** ، **سيف** ، **فسا** : (kullanılanlar).

**سوف** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **سافَ يَسُوف سَوْفاً**: kokladığı zaman.
Dedi: ve bize el-Mufaḍḍal ed-Ḍabbî okuttu:
قالت وقد سافَتْ مِجَذِّ المِرْوَدِ
Dedi: **المِرْوَد**: mil; **مِجذُّه**: onun ucu. Manası: güzel kadın gözlerini sürmelediği zaman milin ucunu dudaklarıyla siler ki harareti artsın; yani: siyahlık.
Dedi: ve **السَّوْفُ**: sabırdır; ve o, elbette **لمسوِّفٌ**’tur; yani: sabırlı. Ve el-Mufaḍḍal okudu:
هذا ورُبَّ مسوِّفين صَبَحْتُهُمْ
من خَمْرِ بابل لَذَّة للشارِبِ
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **سَوَّفْتُ الرجلَ أمري تَسْوِيفاً**; yani: işimi ona malik kıldım; ve aynı şekilde **سَوَّمْتُهُ**.
Ebû Zeyd dedi: denir ki: yapıdan **سافٌ** ve **سافاتٌ** ve üç **آسُف**; ve bunlar **السُّوف**’tur.
Leys dedi: **السافُ**: yapının **سافات**’ı arasındaki şeydir; onun elif’i aslında vavdır.
Başkası dedi: duvarda tuğla yahut çamurdan her satır: **سافٌ** ve **مِدْمَاكٌ**.
Leys dedi: **التسويف**: geciktirmedir; senin “**سَوْفَ أفعل**” sözünden.
Hadiste: Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) kadınlardan **المسَوِّفة**’ye lanet ettiği: o, kocası onu döşeğine çağırdığı zaman onu savan ve onun ihtiyacını gidermeyen kimsedir.
Leys dedi: **السواف**: develerde vâki olan bir hastalıktır; denir ki: **إساف الرجال**: malı helâk olduğu zaman. Dedi: ve **الأسواف**: Medine’de bilinen bir yerdir.
el-Ḥarrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **أَسافَ الرجل فهو مُسيف**: malı helâk olduğu zaman; ve malın kendisi de **سافَ المالُ نفسهُ يَسوفُ**: helâk olduğu zaman.
Ve denir ki: Allah onu **بالسَّواف** ile attı; bunu Ebû ‘Amr’dan **السين**’in fethiyle böyle rivayet ediyorum.
Dedi: ve Hişâm’ı Ebû ‘Amr’a şöyle derken işittim: el-Aṣma‘î diyor ki: **السُّواف**; zamme ile; ve hastalıkların hepsi zamme ile gelmiştir. Ebû ‘Amr dedi ki: hayır; o **السَّوَاف**’tır.
Dedi: ve **ساف الشيءَ يَسُوفُه سَوْفاً**: onu kokladığı zaman.
Leys dedi: **المسافةُ**: çölün ve yolun uzaklığıdır.
Başkası dedi: ona **مسافة** adı verildi; çünkü kılavuz, iki ucu uzak ıssız düzlükte yola, toprağını **بِسَوْفِه** (koklamasıyla) delil getirir; ve ondan Ru’be’nin sözü:
إن الدَّليلَ استافَ أَخلاق الطُّرُقْ
İmru’ül-Ḳays da onda yine dedi:
على لاحبٍ لا يُهْتَدَى بمَنارِه
إذا سَافَهُ العَوْدُ الذِّيافِيُّ جَرْجَرا
Onun sözü: (**لا يُهتَدَى بمَناره**) der ki: kendisiyle yol bulunulan bir işareti yoktur; ve deve toprağını kokladığı zaman, uzaklığı ve suyunun azlığı sebebiyle sabırsızlanarak homurdanır.
Ebû ‘Ubeyd: **أَسافَ الخارِزُ يُسيف إسافةً**; yani: ipliği gevşetti de iki boncuk yarıldı; ve ondan er-Râ‘î’nin sözü:
مَزائدُ خَرْقاءِ اليَدَيْنِ مُسيفَةٍ
أخَبَّ بهنَّ المُخْلفانِ وأحفَدَا

**وسف** : Leys dedi: **الوَسفُ**: elde çatlamadır; ve devenin uyluğunda ve sağrısında, semirme ve dolgunlaşma başladığında ilk başlayan şeydir; sonra bedenini kaplar da derisi **فيتَوسف جِلْدُه**; yani: soyulur; bazen de deri bir hastalıktan yahut uyuzdan **توسف** olur.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: deriden yün yahut kıl düştüğü ve değiştiği zaman **تَوَسف** denir.
el-Liḥyânî dedi: develerin yünleri **تَحسفَتْ** ve **توسَّفَتْ**; yani: onlardan uçtu.
Seleme, el-Ferrâ’dan: **وسَّفته** ve **لَتّحْتُه**: onu soyduğun zaman; ve **تمرةٌ مُوسفَةٌ**: soyulmuş hurma.

**سفا** : Leys dedi: rüzgâr toprağı **تَسفِي**; **سفْياً**; ve kuru yaprağı **تسفِي**; **سفياً**.
Dedi: ve **السافِياءُ**: yeryüzü yüzünde çok toprak taşıyan, onu insanların üzerine hücum ettiren rüzgârdır.
Ebû Duvâd dedi:
ونُؤْى أَضَرَّ به السافياء
كدَرْسٍ من النُّونِ حينَ امَّحَى
Dedi: ve **السَّفا**: rüzgârın, zikrettiğim her şeyden savurduğu her şeyin adıdır.
Ebû ‘Amr dedi: **السَّفَا**: rüzgâr onu savurmamış olsa bile toprağın adıdır. el-Hüzelî dedi:
وقد أرْسَلوا فُرّاطهم فتأثَّلُوا
قَليباً سَفاهاً كالإماءِ القواعد
Kabri ve onu kazanları vasfeder.
İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّفا**; **سَفَاةٍ**’nin cem‘idir; o da kabir ve kuyu toprağıdır. Ve okudu:
ولا تَلمِس الأُفعى يداكَ تُريدها
ودَعْها إذَا ما غيَّبتها سفَاتُها
Dedi: ve **السّفَا**: **شَوك البَهمَى**’dır; tekili **سَفَاةٌ**. Ve **السَّفا**: rüzgârın senin üzerine savurduğu topraktır. Rüzgârın fiili **السّفيُ**’dir. Ve **السّفا**: perçemin hafifliğidir.
Denir ki: içinde **سَفا** olan bir perçem; ve **فَرَسٌ أَسَفَى**: perçemi hafif olan. Ebû ‘Ubeyd okudu:
ليس بأسْفى ولا أَقْنَى ولا تَغَلٍ
يُسقى دواء قفِيّ السُّكن مَربُوب
Dedi: ve **السّفْوَاء**: hızlı katırlardandır; ve atlardan perçemi az olanlardandır; bunu Ebû ‘Ubeyd, el-Aṣma‘î’den nakletti. Ve bir katırın sıfatında okudu:
جاءَتْ به مُعْتَجِراً ببُرْدِهِ
سَفْواءُ تَخْدِي بنَسِيج وَحْدِهِ
Ebû ‘Amr dedi: **السافِيات**: rüzgârla giden topraktır; rüzgârlardan **السَّوافي**: toprağı savuranlardır.
Dedi: ve **السفا**: kuyu toprağıdır.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **أَسْفَى الرَّجلُ**: **السَّفَى**’yı aldığı zaman; o da **شَوْكُ البُهْمَى**’dır. Ve **أَسْفَى**: **السَّفَا**’yı naklettiği zaman; o da topraktır. Ve **أَسْفَى**: **سَفِيّاً** olduğu zaman; yani: **سَفِيهاً**.
el-Liḥyânî dedi: **السَّفِيه** için **سَفِيٌّ** denir; **بَيّن السَّفاءَ**; med ile. Ve **السفا**: her şeyde hafifliktir; o da cehalettir. Ve okudu:
قَلائصُ في ألْبانِهِنْ سَفَاءُ
Yani: akıllarında hafiflik.
Ve **سَفَوانُ**: Basra’da Bâbü’l-Mirbed’den bir merhale miktarı uzaklıkta bir sudur; onda **السَّافي**’si çok su vardır; o da topraktır. Ve bana bir bedevî okuttu:
جارِيَة بسَفوانَ دارُها
تمْشي الهُوَيْنَى مائِلاً خِمارُها

**فسا** : Leys dedi: **الفَسْوُ**: bilinen şeydir; tekili **فَسْوَة**; cem‘i **الفُسَاء**; fiil **فَسَا يَفْسُو فسواً**.
Dedi: ve ‘Abdü’l-Ḳays’a **الفُساةُ** ve **الفَسْو** denir; bununla tanınırlar. Ve **الخُنْفساء** için, kokusundan dolayı **الفَسَّاءة** denir. Ve bir tek **فَسْوَةً** **فسا** etti. Araplar der ki: **أَفْسَى مِن الظَّرِبان**; o, keler deliğine gelen bir hayvandır; deliğin ağzına kıçının kabını koyar; onu çıkarıncaya kadar sürekli **تَفْسو** eder. **الفَسْوَة**’nin küçültmesi **فُسَيَّة**’dir.
Ebû ‘Ubeyd, râcizin sözünde:
بِكْراً عَوَاساءَ تَفاسَى مُقْرِبَا
Dedi: **تَفاسَى**: kıçını çıkarır; ve **تَبازَى**: kalçasını kaldırır.
Başkası, el-Aṣma‘î’den hikâye etti: o dedi ki: **تفَاسأَ** adam **تَفاسُوءاً** hemze ile: sırtını çıkardığı zaman. Ve bu recezi hemzesiz rivayet etti.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَسأُ**: bel kemiğinin içeri girmesidir. **الفَقَأُ**: göğsün çıkmasıdır. Ve kalçalarında **فَسَأٌ** vardır. Ve okudu:
بناتىء الْجَبْهَة مَفْسُوء القَطَنْ
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: elbise parçalanıp eskidiği zaman: **قد تَفسَّأَ** denir. el-Kisâî de onun benzerini söyledi.
Dedi: ve denir: ey Mâlik, **تَفْسأ ثَوْبَك**.
Ebû Zeyd dedi: **فسأْتُه بالعَصا ووطأْته**: onun sırtına onunla vurduğun zaman.

**سأف** ( **سيف** ) : Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: **سَئِفَتْ** eli ve **سَعِفَتْ**: tırnakların çevresindeki dağınıklık ve çatlaklardır.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **سَئِفَتْ** parmakları ve **شئفت** tek bir manadadır.
Ebû ‘Ubeyde: **السأَفُ**; **السّعَف** takdirince: kuyruğun kılı ve **الهُلْب**’dür. **السائِفةُ**: kumun alt taraflarından incelen şeydir; cem‘i **السَّوائف**.
Leys dedi: denir ki: **سَئِفُ اللِّيفِ**; o, lifin aralarından, **السَّعَف**’ın köklerine yapışık olan şeydir; o, onun en kötüsü ve en kabasıdır; çünkü **يُسأَفُ** **السَّعَف**’ın yanlarından, böylece sanki lifmiş gibi olur, hâlbuki onda lif yoktur. Hemzesi yumuşatıldı. Ve hurma ağacı **سَئِفَتِ**.
Râciz, döl develerinin kuyruklarını vasfederek dedi:
كأنما اجْتُثَّ على حِلاَبِها
نخلُ جُؤاثى نِيلَ من أَرْطابِها
والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابها
Dedi: ve **السِّيف**: deniz kıyısıdır.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **السِّيف**: sudan temiz yer; ondan denildi: **درهمٌ مُسَيَّف**: nakıştan temiz yanları olduğu zaman.
Leys dedi: **السَّيْف** bilinen şeydir; cem‘i **سُيوف** ve **أَسْياف**.
Şemmir dedi: kılıçların topluluğuna **مَسْيَفَة** denir; bunun benzeri, şeyhler için **مَشيخَة**’dir. Ve denir: **تَسايَفَ القومُ** ve **استَافُوا**: kılıçlarla dövüştükleri zaman.
Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: **المُسِيف**: kılıç kuşanan; onunla vurduğu zaman o **سائف**’tir. Ve ben adamı **سِفْتُ**; onu **أُسِيفُه**.
el-Ferrâ dedi: ben onu **سِفْتُه** ve **رَمَحْتُه**.
Leys dedi: **جارية سَيْفانةٌ**; o **الشَّطْبَة**’dir; sanki bir kılıç ağzı gibidir; erkek onunla vasfedilmez.
Seleme, el-Ferrâ’dan: el-Kisâî dedi: **رجل سَيْفَانُ** ve **امرأة سَيْفَانةٌ**: o, uzun boylu, endamlıdır.

**أسف** : Allah Teâlâ dedi: ( **فَاسِقِينَ فَلَمَّآ ءَاسَفُونَا انتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ** ) (ez-Zuḫruf: 55). Manası: **آسفونا**: bizi öfkelendirdiler. Ve aynı şekilde O’nun sözü: ( **إِلَى قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا** ) (el-A‘râf: 150). Ve **الأسيفُ** ve **الأسِفُ**: öfkeli.
el-A‘şâ dedi:
أرى رَجُلاً منهمْ أسِيفاً كأَنما
يَضُمُّ إلى كشَحْيَهْ كَفّاً مُخَضّبا
Der ki: sanki eli kesilmiş de kanıyla boyanmış; buna öfkelenir. Ve ansızın ölüm için: **أَخْذَةُ أَسَف** denir.
Âişe’nin hadisinde: Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun), hastalığında Ebû Bekir’e namazı emrettiği zaman dedi ki: Ebû Bekir **رجلٌ أَسِيف**’tir; senin makamında durduğu her ne vakit olursa, ağlaması ona galip gelir.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Âişe’nin hadisinde **الأَسيف**: hüzün ve kederde çabuk olandır. Dedi: o, **الأَسُوف** ve **الأسِيف**’tir.
Dedi: ama **الأَسِف**: şeye karşı öfkeli, içi yanan kimsedir; ondan Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( **غَضْبَانَ أَسِفًا** ).
Dedi: bütün bunlardan: **أسفْتُ آسفُ أَسفاً** denir.
Ebû ‘Ubeyd dedi: ve **الأسِيف**: köledir; ve bunun benzeri.
İbnü’s-Sikkît dedi. Ve ikisi birlikte dedi: **العَسِيف**: ücretli işçi.
Leys dedi: **الأَسَف**; hüzün hâlinde de öfke hâlinde de: senden aşağı olan birinden sana bir iş geldiği zaman sen **أَسِف**’sin; yani: öfkeli; ve o seni **آسَفَك** etmiştir. Ve sana bir iş geldi de ona üzüldün ve ona güç yetiremedin ise sen **أَسِف**’sin; yani: üzgün ve ayrıca müteessif.
Dedi: ve **إِسافٌ**: Kureyş’in bir putunun adıdır. Ve denir ki: **إسافاً** ve **نائلة** bir erkek ve bir kadındı; Kâbe’ye girdiler de bir halvet buldular, böylece hades yaptılar; Allah onları iki taşa çevirdi.
el-Ferrâ dedi: **الأسافَة**: yerin inceliğidir. Ve okudu:
تحَفُّها أَسافَةٌ وجَمْعَرُ
Ve ince yere **أَسِيفه** denir.
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **سَفَا**: aklı zayıfladığı zaman; ve **سفا**: ruhu hafiflediği zaman; ve **سَفَا**: Allah için ibadet edip tevazu gösterdiği zaman; ve **سَفَا**: saçı inceldiği zaman; ve **جَلِحَ**: Ṭayyi’ lehçesidir.

**فأس** : Leys dedi: **الفَأس**: odunu yarılan şeydir; denir: **فأَسَه يَفْأَسُه**; yani: onu yarar. Dedi: ve **فأْسُ القَفَا**: **القَمحْدُوَة**’nin arka tarafıdır. Ve **فَأَسُ اللّجام**: **الشَّكِيمة**’nin ortasında, iki **المسْحَلَين** arasında olan şeydir.
İbn Şümeyl dedi: **الفَأْسُ**: **الشَّكِيمة**’deki dik duran demirdir. Ve **الفأس** **فُؤوساً** olarak cem‘ edilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة.
ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]):
* كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) *
والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان.
ومن ذلك قولهم:  لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة:
فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾  [الصافات 55].
وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛  لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى:
* وما عدلَتْ  من أهلِها لِسوائكا([4]) *
ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد:
لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ  *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح.
(سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها.
(سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد.  يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال:
مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له.
فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد.
(سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك  سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال:
ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ  *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]):
وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ
فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها.
(سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾  [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب.
(سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك  السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن.
(سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ  الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه.
(سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم  على جَور. وأنشدوا:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
أي شَمّها.
والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *
وأمّا التأخير فالتسويف.  يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا.
(سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ.  ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *
وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول.
(سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد:  سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17])
(سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]):
كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها  *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل.
(سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء.
(سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها.
وأمّا الكلمةُ الأخرى  فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه.
وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه.
والسِّيساء([19]):  مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر
39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44).
([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا).
([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14:
127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67.
([6]) ويروى أيضاً: "سوداء".
([7]) البيت في اللسان (سوأ).
([8]) سبق البيت في مادة (زير).
([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا".
([10]) البيت في اللسان (6: 55).
([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73).
([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها.
([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط).
([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف).
([15]) صدره كما في اللسان (سوف):
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) ديوان رؤبة 106.
([17]) الجمهرة (3: 48).
([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44.
([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس).
([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس).
([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** ve **الواو** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**سوي**) **السين** ve **الواو** ve **الياء** iki şey arasında doğruluk ve itidal üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: bu, şuna eşit olmaz; yani ona denk olmaz. Ve falan ile falan bu işte bir **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani eşittir. Ve **سُوىً** bir yer; yani kavmin içine girmeyi ve ondan çıkmayı bildiği bir alâmettir. Ve denir: adam **أسْوَى** oldu; arka tarafı ve çocuğu düzgün olursa.

Ve bize Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülazîz’den; Ebû Ubeyd’den; Kisâî dedi ki: denir: nasıl akşamladınız? denir: **مَستوُون** salihler. İsterler: çocuklarımız, hayvanlarımız düzgün, salih bir **سَوِيَّةٌ**dir.

Ve babdan **السِّيُّ**: yerden boşluk; söyleyenin sözünde([1]):
* Sanki **السِّيِّ**’nin devekuşları üzerlerine yumurtladı([2]) *

Ve **السِّيّ**: benzer. Ve onların “**سِيّانِ**” sözleri: yani iki benzer.

Ve bundan onların “**لا سيّما**” sözleri: yani “şunun benzeri yoktur”. O, **السِّين** ve **الواو** ve **الياء**dandır; nitekim “**ولا سَواء**” denir. **السّيَّ**’nin benzer olduğuna delil Hutay’e’nin sözü:
Sakının size vadi karnının yılanından *** dişi hırçın, size **بسِيِّ**([3])

Ve babdan **السَّواء**: evin ortası ve başkası; ve onunla adlandırıldı, düzgünlüğü sebebiyle. Allah yüce övgüsü dedi: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55].

Ve onların “bu, şunun **سِوَى**sıdır” sözü; yani başkasıdır; o da babdandır; çünkü o, onun **سِواه**ı olunca ikisi de her biri kendi mahallinde eşitlik üzere olur. Buna delil: **السِّواء**’yı **سِوى** mânasında uzatmalarıdır. *A‘şâ dedi:
* Ehli arasından senin **لِسوائكا**na denk olmadı([4]) *

Ve denir: falanın **سِوَى**sını kastettim: nitekim “kastını kastettim” denir. Ferrâ okuttu:
**فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي** *** **لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ**([5])

(**سوء**) Amma **السين** ve **الواو** ve **الهمزة** bundan değildir; ancak çirkinlik babındandır. Dersin: **أسوَأُ** bir adam; yani çirkin. Ve **سَوآء** bir kadın; yani çirkin. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "**سوْآءُ**([6]) doğurgan, kısır güzelden hayırlıdır." Bunun için **السَّيِّئة** “kötülük” diye adlandırıldı. Ve ateş **سُوأَى** diye adlandırıldı; görünüşünün çirkinliği sebebiyle. Allah تعالى dedi: ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. Ebû Zübeyd dedi:
Dostun hürmetinden çekinmedi ve hak oldu *** ey kavmim, çirkin **السَّوآءِ**’nin **للسَّوأةِ**’si([7])

(**سوح**) **السين** ve **الواو** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: evin avlusu; çoğulu **ساحات** ve **سُوح**tur.

(**سوخ**) **السين** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denir: ayakları yerde battı, batar. Ve denir: yağmura tutulduk da yer **سُوَّاخَى** oldu; **فُعَّالَى** üzere; bu, yağmurun çamuru çoğalınca olur. Ve böyle olunca orada yürüyenlerin ayakları batar.

(**سود**) **السين** ve **الواو** ve **الدال** tek bir asıldır; o da renkte beyazlığın zıddıdır; sonra ona hamledilir ve ondan türetilir. **السَّواد** renkte bilinir. Ve bir kavim yanında: beyazlığa muhalif olan her şey, hangi renk olursa olsun, siyahlık mahallindedir. Denir: şey **اسودّ** oldu ve **اسوادَّ** oldu. Ve her şeyin **سوادُ**u: şahsıdır. Ve **السِّواد**: gizli konuşmadır; denir: onunla **ساوده** onu **مساودةً** ve **سِواداً**; onunla gizlice konuştuğu vakit. Ebû Ubeyd dedi: o, senin **سَوادِكَ**’ı onun **سَواده**’ına yaklaştırmandandır; o da şahıstır. Dedi:
Kim **السِّواد**da ve oyun ve tutkunlukta *** **زِيراً** olursa, ben **زير** değilim([8])

Ve **الأساود**: **الأسود**’un çoğuludur; o da yılanlardır. Amma Ebû Zerr’in—Allah ona rahmet etsin—“ve bu **الأساودُ** çevremdedir” sözü; ancak onda bulunan aletlerin şahsını kastetti; [ve çevresinde([9])] bir **مِطْهرةٌ** ve bir **إِجّانةٌ** ve bir **جَفْنة**den başka bir şey yoktu. Ve **السَّواد**: çok sayıdır; bununla adlandırıldı, çünkü yer onun için kararır.

Amma **السِّيادة** hakkında bir kavim dedi: **السيِّد**: halîmdir. Ve bir topluluk bunun hilmden olmasını inkâr etti ve dediler: ancak **سيِّداً** diye adlandırıldı; çünkü insanlar onun **سَواده**’ına sığınırlar. Bu, birinciden daha kıyaslı ve daha sahihdir. Ve denir: falan, falandan daha **أسوَد**dur; yani ondan daha yüce **سِيادةً**dır. Ve **الأسودان**: hurma ve sudur. Ve dediler: kalbin **سَوَاد**ı ve onun **سُوَيداؤُه**; o, onun tanesidir. Ve denir: falan benimle **سَاوَدَ** da ben ona üstün geldim; renk **سَوَاد**ından ve **السّؤدُد**ün ikisinden. Ve babın tamamında kıyas birdir.

(**سور**) **السين** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; yükseklik ve yükselme üzerine delâlet eder. Bundan: öfkelendi ve kabardıysa **سَار يَسُور**. Ve onun öfkesinin bir **سَورةً**si vardır. Ve **السُّور**: **سُورة**’nin çoğuludur; o, binadan her bir menzildir. Dedi:
Nice mahcur çadır sahibi *** **سُرْتُ** ona **أعالي السُّورِ**de([10])

Amma başkasının sözü([11]):
Ve kadehte kazançlı içici, bana arkadaş oldu *** ne **بالحَصُور** ne de onda **بسَوَّارِ**
O, ister: öfkeli değildir. Ve bazısı derdi: o, içkinin başında çabuk dolaştığı kimsedir. Amma kadının **سِوار**ı ve **الإسوار**([12]) Fars’ın **أساورة**sindendir—onlar kumandanlardır—ikisini de Arapça olmayan görürüm. Ve şarabın **سَورة**si: keskinliği ve kaynamasıdır.

(**سوط**) **السين** ve **الواو** ve **الطاء** bir şeyin bir şeye karışması üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُطتُ**; bir kısmını bir kısmına karıştırdım. Ve falan işini **سَوَّط** etti, **تسويطاً**; onu karıştırdığı vakit. Şair dedi:
Onu karıştır, kötü görüşlü, muvaffak olmayan *** onun karıştırılmasına yardımcı değilsin([13])

Ve babdan **السَّوط**; çünkü deriye karışır; denir: onu **بالسَّوط** ile **سُطْتُ**; onu dövdüm. Amma nasîbi **سَوطاً** diye adlandırmalarındaki sözleri, bu kabildendir. Allah yüce övgüsü dedi: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]; yani azaptan bir nasîb.

(**سوع**) **السين** ve **الواو** ve **العين** bir şeyin sürmesi ve geçip gitmesi üzerine delâlet eder. Bundan **السَّاعة**; bununla adlandırıldı. Denir: bize geceden bir **سَوْعٍ** ve **سُوَاعٍ**dan sonra geldi; yani ondan bir sükûnetten sonra. Bu, geçip giden ve süren bir şey olduğu içindir. Ve bundan onların “onunla **مُساوعةً** muamele ettim” sözleri; nitekim “**مياومَة**” denir; bu, **السَّاعة**dandır. Ve denir: develeri **أَسَعْتُ** **إساعةً**; bu, onları ihmal edip kendi hâllerine bırakınca olur; ta ki kendi yüzleri üzere geçip gitsinler. Ve **ساعت**; o **تَسُوع** eder. Bundan denir: o, kayıp **سائع**tır. Ve **مِسياعٌ** bir deve; o, otlakta giden devedir. Ve **السِّياع**: içinde saman bulunan çamurdur.

(**سوغ**) **السين** ve **الواو** ve **الغين** bir şeyin kolaylığına ve özellikle boğazda sürüp gitmesine delâlet eden bir asıldır; sonra buna hamledilir. Denir: içki boğazda **ساغ** etti, **سَوغاً**. Ve Allah yüce celâli onu **أساغَ** etti. Ondan türeyenden onların sözü: falan şunu elde etti de ben onu ona **فسوَّغْتُهُ إياه**. Amma onların “bu, bunun **سَوْغُ**udur” sözleri; yani benzeridir; bu da bundan olabilir: yani onun yolunda akar ve onun sürmesi gibi sürer. Ve **السين**’in **صاد**dan بدل olması da caizdir; sanki onun **صِيغَ**ı gibi **صياغَته**. Babında zikredilmiştir.

(**سوف**) **السين** ve **الواو** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi koklamadır. Denir: şeyi **سُفْتُ**; onu **سَوْفاً** koklarım; ve onu **أَسَفْتُ**. Ehl-i ilimden bazısı, onların “aramızda ve aralarında bir **مَسافةٌ** vardır” sözünün bundan olduğunu söyledi. Dedi: ve kılavuz, toprağı **يَسُوف** ederdi; bir kasda mı yoksa bir sapmaya mı olduğunu bilmek için. Ve şu beyiti okudular:
* Kılavuz yolların izlerini **استافَ** edince([14]) *
Yani onları kokladı.

İkinci asıl: **السُّوَاف**: malın gitmesi ve hastalığıdır. Denir: adam **أساف** etti; malında **السُّواف** vuku bulunca. Humeyd b. Sevr dedi:
* Eski maldan **أَسَافا** ettiler ve yoksullaştılar([15]) *

Amma geciktirme, **التسويف**tir. Denir: onu **سوَّفتُه**; onu geciktirdim; “şunu yapacağım” dediğin vakit.

(**سوق**) **السين** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; o da bir şeyi sevk etmektir. Denir: onu sevk etti; onu **سَوقاً** sevk eder. Ve **السَّيِّقة**: hayvanlardan sevk edilen şeydir. Ve denir: karıma mehirini **سقتُ** ettim; ve onu **أَسَقْتُهُ**. Ve **السُّوق** bundan türemiştir; her şeyin ona sevk edilmesi sebebiyle; çoğulu **أسواق**tır. Ve insanın ve başkasının **الساق**ı; çoğulu **سُوق**tur; ancak bununla adlandırıldı; çünkü yürüyen onun üzerinde sürüklenir. Ve denir: **سَوْقاء** bir kadın ve **أَسوَق** bir adam; baldırı büyük olunca. Masdar **السَّوَق**tur. Ru’be dedi:
* **التَّعْداء**dan kubbe; **حُقْبٌ** **في سَوَق**ta([16]) *

Ve savaşın **سُوق**u: çarpışmanın girdabıdır; o, birinci babdan türemiştir.

(**سوك**) **السين** ve **الواو** ve **الكاف** hareket ve çalkantı üzerine delâlet eden tek bir asıldır. Denir: develer **تساوَقَت**; zayıflık ve kötü hâl sebebiyle boyunları çalkalandı. Ve ayrıca denir: develer zayıflıktan **ما تَسَاوَكُ** olarak geldi; yani başlarını oynatmaz. Bundan **السِّواك** adı türetildi; o, çubuğun kendisidir. Ve **السِّواك** onun kullanımıdır da. İbn Düreyd dedi: şeyi **سُكْتُ** ettim, **سَوكاً**; onu ovaladığım vakit. Bundan **السِّواك**ın iştikakı; denir: ağzını **ساك** etti; “**استاك**” dediğin vakit ağzı zikretmezsin.([17])

(**سول**) **السين** ve **الواو** ve **اللام** bir şeyde gevşeklik üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: **سَوِلَ** **يَسْوَل** **سَوَلا**. Hüzeli([18]) dedi:
Beyaz **السُّحْل** gibi; rengini parlatmış *** **نِجَاءِ**’ın sürtmesi, **الحَمَل الأَسْوَل**in

Amma onların “ona şeyi **سَوّلتُ**” sözleri; ona süslediğim vakit; mümkün ki ona onun **سُؤلَه**’ini vermişsindir; hemzenin **السُّؤل**den yumuşatılmış olması üzere.

(**سوم**) **السين** ve **الواو** ve **الميم** bir şeyi isteme üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُمت**; onu **سَوْمَاً** isterim. Bundan alışverişte **السَّوام**. Ve babdandır: otlatan **سامَت** eder, **تسوم** eder; ve ben onu **أَسَمْتُهَا**. Allah تعالى dedi: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]; yani otlatırsınız. Ve denir: falanı malımda **سّوَّمْت** ettim, **تسويماً**; onu malında hüküm sahibi kıldığın vakit. Ve kölemi **سَوَّمْتُ**: onu ve istediğini serbest bıraktım. Ve **الخيل المُسَوَّمَة**: salıverilmiş ve üzerinde binicileri olan atlardır. Bunun hepsinin aslı birdir.

Ve babdan şâz olan **السُّومَةُ**dur; o, bir şeye konulan alâmettir. Ve **السِّيما** bundan kısaltılmıştır. *Allah سبحانه dedi: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. Onu uzattıkları vakit **السيماء** dediler.

(**سوس**) **السين** ve **الواو** ve **السين** iki asıldır: birincisi bir şeyde bozulmadır; diğeri tabiat ve yaratılıştır. Birincisi: yiyecek **ساس** eder, **يَساسُ**; ve **أَساس** eder, **يُسِيسُ**; **سُوس** denilen bir şeyle bozulduğu vakit. Ve koyun **ساست** eder, **تَسَاس** eder; bitleri çoğaldığı vakit. Ve denir: **السَّوَسَ** atların sağrılarında isabet eden bir hastalıktır.

Amma diğer kelime: **السُّوس**tur; o, tabiatdır. Ve denir: bu, falanın **سُوس**undandır; yani tabiatındandır.

Amma onların “onu **سُسْته**; onu **أسُوسُه**” sözleri; muhtemeldir ki bundan olsun; sanki onu kerim tabiat üzerine delâlet ettirir ve onu ona taşır.

Ve **السِّيساء**([19]): sırt omurlarının düzenidir. Ve **ماء مَسُوسٌ** ve **كلأٌ مَسُوسٌ**([20]); mala([21])—o da develer ve koyunlardır—faydalı olduğu vakit. Ve Allah en doğrusunu bilendir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- سوف حرف يخصص أفعال المضارعة بالاستقبال، ويجردها عن معنى الحال، نحو: ﴿سوف أستغفر لكم ربي﴾ [يوسف/98]، وقوله: ﴿فسوف تعلمون﴾ [الأنعام/135]، تنبيه أن ما يطلبونه - وإن لم يكن في الوقت حاصلا - فهو مما يكون بعد لا محالة، ويقتضي معنى المماطلة والتأخير، واشتق منه التسويف اعتبارا بقول الواعد: سوف أفعل كذا، والسوف: شم التراب والبول، ومنه قيل للمفازة التي يسوف الدليل ترابها: مسافة، قال الشاعر:
*إذا الدليل استاف أخلاق الطرق *
(الرجز لرؤبة، وهو في اللسان (سوف) )
والسواف: مرض الإبل يشارف بها الهلاك، وذلك لأنها تشم الموت، أو يشمها الموت، وإما لأنه مما سوف تموت منه.

##### Türkçe

- **سوف**: Muzâri‘ fiilleri istikbâl ile tahsis eden bir harftir; onları hâl mânâsından soyutlar; şu örnekte olduğu gibi: ﴿**سوف أستغفر لكم ربي**﴾ [Yûsuf/98] ve O’nun sözü: ﴿**فسوف تعلمون**﴾ [el-En‘âm/135]. (Bu,) onların talep ettikleri şeyin —her ne kadar vakitte hâsıl olmasa da— mutlaka sonra olacak şeylerden olduğuna bir tenbihtir; ve o, oyalama ve geciktirme mânâsını gerektirir. Ondan **التسويف** türetilmiştir; vaad edenin “**سوف أفعل كذا**” sözü itibarıyladır. **السوف**: toprağı ve bevli koklamaktır; ondan, kılavuzunun toprağını kokladığı çöl için **مسافة** denilmiştir. Şair dedi ki:
*إذا الدليل استاف أخلاق الطرق *
(Rucez, Ru’be’nindir; ve o, Lisân’da (**سوف**) maddesindedir.)
Ve **السواف**: develerin hastalığıdır; onlarla helâke yaklaşır; bu, onların ölümü koklamaları sebebiyledir, yahut ölümün onları koklaması sebebiyledir; yahut da, ondan dolayı ölecekleri şeylerden olması sebebiyledir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س و ف
سوف الأمر إذا قال سوف أفعل‏.‏
وسافه سوفاً واستافه‏:‏ شمه‏.‏
قال رؤبة‏:‏ إذا الدليل استاف أخلاق الطرق وساوفته‏:‏ شاممته‏.‏
وأسافني ريحاً فسفته‏.‏
قال‏:‏ إذا دفن ريحانـاً بمسـك أسفنـه عرانين شما زينـت أعينـاً نجـلا وفلان مضيف مسيف وقد أساف‏:‏ وقع في ماله السواف بالفتح والضم وهو الفناء‏.‏
قال طفيل الغنويّ‏:‏ فأبل واسترخى به الخطب بعدما أسـاف ولـولا سعينـا لـم يؤبل وفي مثل‏:‏ ‏"‏ أساف حتى ما يشتكى السواف ‏"‏ لمن مرن على الشدائد‏.‏
ويقال‏:‏ أصبر على السواف من ثالثة الأثاف‏.‏
وبني سافاً وسافين وثلاث سافات‏.‏
ومن المجاز‏:‏ كـم مسافـة هـذه الـأرض وبيننـا مسافـة عشريـن يومـاً‏:‏ للمضـرب البعيـد وأصلهـا موضع سوف الأدلاء يتعرفون حالها من قرب وبعد وجور وقصد‏.‏
قال امرؤ القيس‏:‏ علـى لاحـب لا يهتـدى بمنـاره إذا سافه العود الديافي جرجرا وبينهم مساوف ومراحل جمع مسافة‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فقام إلـى حـرف طواهـا بطيـة بهـا كـل لماع بعيد المساوف وركية مسوفة يقال‏:‏ سوف يوجد فيها الماء أو يساف ماؤها فيعاف‏.‏
قال جران العود‏:‏ فناشحـون قليلاً من مسوفة من آجن ركضت فيه العداميل وساوفته‏:‏ ساررته‏.‏
وساوفتها‏:‏ ضاجعتها‏.‏
قال الراعي‏:‏ يثني مساوفها غرضوف أرنبـة شماء من رخصة في جيدها غيد وفلان يقتات السوف أي يعيش بالأماني وما قوته إلا السوف‏.‏
قال الكميت‏:‏ وكان السوف للفتيان قوتاً تعيش به وهنئت الرقوب بقلة أولادها‏.‏
ومن مجاز المجاز‏:‏ قول ذي الرمة‏:‏ وأبعدهـم مسافة غور عقل إذا ما الأمر ذو الشبهات عـالا

##### Türkçe

س و ف
**سوف** emri: “**سوف** yapacağım” dediği zaman.
**وسافه** **سوفاً** ve **استافه**: onu kokladı.
Rü’be dedi ki:
“Delil, yolların huylarını **استاف** ettiği zaman; ve onu **ساوفته**: onu kokladım.”
Ve bana bir rüzgârı **أسافني**; ben de onu **فسفته**.
Dedi ki:
“Eğer reyhanı misk ile gömerse, onu **أسفنه**; Şemâ’nın burunları, gözleri iri olanları süsledi.”
Ve falan **مضيف مسيف**’dir ve **قد أساف**: malına **السواف** (fetha ve damme ile) isabet etti; o da yok oluştur.
Tufeyl el-Ğanevî dedi ki:
“Derken belâ onunla gevşedi, **أساف** ettikten sonra; ve eğer biz koşmasaydık, iyileşmezdi.”
Ve bir meselde: “**أساف** etti; ta ki **السواف** şikâyet edilmez oldu” — şiddetlere alışmış kimse için.
Ve denilir: “Üçüncü **الأثاف**’dan **السواف** üzerine daha sabırlıyım.”
Ve “**سافاً**” ile bina edildi; ve “**سافين**” ve “üç **سافات**”.
Ve mecazdan: “Bu yerin **مسافة**’si ne kadardır?” ve “Bizim aramızda yirmi günün **مسافة**’si vardır”: uzak menzil için. Aslı, kılavuzların **سوف** yeridir; onun hâlini yakınlık ve uzaklıktan, sapmadan ve kasttan tanırlar.
İmru’ul-Kays dedi ki:
“Üzerinde bir yol ki, işaretiyle hidayet olunmaz;
**سافه** ettiği zaman, çölî deve gürleyerek.”
Ve aralarında **مساوف** ve **مراحل** vardır; **مسافة**’nin cem‘i.
Zü’r-Rumme dedi ki:
“Derken bir kenara kalktı; onu bir dürümle dürdü;
Onda her parıldayan, **المساوف**’u uzak.”
Ve **ركية مسوفة**: denilir ki, onda su bulunacak; yahut suyu **يساف** eder de tiksinilir.
Cerân el-‘Ûd dedi ki:
“Derken **مسوفة**’den azıcık su çekiciler;
Bayat sudan; onda kazmalar koşturuldu.”
Ve onu **ساوفته**: onunla fısıldaştım.
Ve onu **ساوفتها**: onunla yattım.
Er-Râ‘î dedi ki:
“Bir tavşanın **مساوفها**’sını bir **غرضوف** büker;
Yumuşaklıktan, boynunda salınan, yüksek burunlu.”
Ve falan **السوف** ile geçinir; yani emellerle yaşar; ve onun azığı ancak **السوف**’tur.
El-Kumeyt dedi ki:
“Ve **السوف**, delikanlılara bir azık idi; onunla yaşardı;
Ve az evlâdıyla, doğurmayan deve sevindirildi.”
Ve mecazın mecazından: Zü’r-Rumme’nin sözü:
“Ve onların en uzağı, aklın derinliğinin **مسافة**’sidir;
İş, şüpheler sahibi yükseldiği zaman.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سوف: كلمة معناها التنفيس والتأْخير؛ قال سيبويه: سوف كلمة تنفيس فيما لم يكن بعد، أَلا ترى أَنك تقول سَوَّفْتُه إذا قلت له مرة بعد مَرَّة سَوْفَ أَفْعل؟ ولا يُفْصل بينها وبين أَفعل لأَنها بمنزلة السين في سيَفْعَل. ابن سيده: وأَما قوله تعالى ولسوف يُعْطيك ربُّك فترضى، اللام داخلة فيه على الفعل لا على الحرف، وقال ابن جني: هو حرف واشتقُّوا منه فِعْلاً فقالوا سَوَّفْتُ الرجل تسويفاً، قال: وهذا كما ترى مأْخوذ من الحرف؛ أَنشد سيبويه لابن مقبل:
لو ساوَفَتْنا بِسَوْف من تَجَنُّبِها
سَوْفَ العَيُوفِ لراحَ الرَّكْبُ قد قَنِعُوا
انتصب سوف العَيُوفِ على المصدر المحذوف الزيادة.
وقد قالوا: سو يكون، فحذفوا اللام، وسا يكون، فحذفوا اللام وأَبدلوا العين طَلَبَ الخِفَّةِ، وسَفْ يكون، فحذفوا العين كما حذفوا اللام. التهذيب: والسَّوْفُ الصبر. وإنه لَمُسَوِّفٌ أَي صَبُور؛ وأَنشد المفضل:هذا، ورُبَّ مُسَوِّفينَ صَبَحْتُهُمْ
من خَمْرِ بابِلَ لَذَّة للشارِبِ
أَبو زيد: سَوَّفْت الرجل أَمْري تَسْويفاً أَي ملَّكته، وكذلك سَوَّمْته. والتَّسْويف: التأْخير من قولك سوف أَفعل. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لعن المُّسَوِّفَة من النساء وهي التي لا تُجِيبُ زوجَها إذا دعاها إلى فراشه وتُدافِعُه فيما يريد منها وتقول سوف أَفْعَلُ. وقولهم: فلان يَقْتاتُ السَّوْفَ أَي يَعِيشُ بالأَماني. والتَسْوِيفُ: المَطْلُ. وحكى أَبو زيد: سَوَّفْت الرجلَ أَمري إذا ملَّكته أَمرَك وحَكَّمته فيه يَصْنَعُ ما يشاء.
وسافَ الشيءَ يَسُوفُه ويَسافُه سَوْفاً وساوَفَه واسْتافه، كلُّه: شَمَّه؛ قال الشماخ:
إذا ما اسْتافَهُنَّ ضَرَبْنَ منه
مكانَ الرُّمْحِ من أَنْفِ القَدُوعِ
والاسْتِيافُ: الاشْتِمامُ. ابن الأعرابي: سافَ يَسُوفُ سَوْفاً إذا شمَّ؛ وأَنشد:
قالت وقد سافَ مِجَذَّ المِرْوَدِ
قال: المِرْوَدُ المِيلُ، ومِجَذُّه طرَفُه، ومعناه أَن الحسناء إذا كَحَلت عينيها مَسَحَتْ طَرَفَ الميل بشفتيها ليزداد حُمَّةً أَي سواداً.والمسافة: بُعْدُ المَفازةِ والطريق، وأَصله من الشَّمِّ، وهو أَن الدليل كان إذا ضَلَّ في فلاة أَخذ التراب فشمه فعلم أَنه على هِدْية؛ قال رؤبة:
إذا الدليلُ اسْتافَ أَخْلاقَ الطُّرُقْ
ثم كثر استعمالهم لهذه الكلمة حتى سموا البعد مسافةً، وقيل: سمي مسافة لأَن الدليل يستدل على الطريق في الفلاة البعيدة الطرفين بِسَوْفِه تُرابَها ليعلم أَعَلى قَصْدٍ هو أَم على جَوْرٍ؛ وقال امرؤ القيس: على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بِمَنارِه،
إذا سافَهُ العَوْدُ الدِّيافيُّ جَرْجَرا
وقوله لا يُهْتَدى بِمَناره يقول: ليس به مَنار فَيُهْتَدى به، وإذا سافَ الجملُ تُرْبَتَه جَرْجَر جَزَعاً من بُعْده وقلة مائه. والسَّوْفَةُ والسَّائفةُ: أَرض بين الرَّمل والجَلَد. قال أَبو زياد: السائفةُ: جانِبٌ من الرمل أَلينُ ما يكون منه، والجمع سَوائفُ؛ قال ذو الرمة:
وتَبْسِم عن أَلْمَى اللِّثاتِ، كأَنه
ذَرا أُقْحُوانٍ من أَقاحي السَّوائفِ
وقال جابر بن جبلة: السائفة الحبل من الرمل. غيره: السائفة الرملة الرقيقة؛ قال ذو الرمة يصف فِراخَ النعامة:
كأَنَّ أَعْناقَها كُرَّاثُ سائفةٍ،
طارَتْ لفائِفُه، أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ
الهَيْشَرَةُ: شجرة لها ساقٌ وفي رأْسها كُعْبُرة شَهْباء، والسُّلُبُ: الذي لا وَرَقَ عليه، والسائفة: الشَّطُّ من السَّنام؛ قال ابن سيده: هو من الواو لكون الأَلف عيناً.
والسَّوافُ والسُّوافُ: الموتُ في الناسِ والمال، سافَ سَوْفاً وأَسافَه اللّه، وأَسافَ الرجلُ: وقَع في ماله السَّوافُ أَي الموت؛ قال طُفَيْل: فأَبَّلَ واسْتَرْخى به الخَطْبُ بعدما
أَسافَ. ولولا سَعْيُنا لم يُؤَبَّلِ
ابن السكيت: أَسافَ الرجلُ فهو مُسِيف إذا هلَك مالُه. وقد سافَ المال نَفْسُه يَسُوفُ إذا هلَك. ويقال: رماه اللّه بالسَّواف، كذا رواه بفتح السين. قال ابن السكيت: سمعت هِشاماً المَكْفُوفَ يقول لأَبي عمرو: إنَّ الأَصمعي يقول السُّواف، بالضم، ويقول: الأدْواء كلها جاءت بالضم نحو النُّحازِ والدُّكاعِ والزُّكامِ والقُلابِ والخُمالِ. وقال أَبو عمرو: لا، هو السَّوافُ، بالفتح، وكذلك قال عُمارة بن عَقِيل بن بلال بن جرير؛ قال ابن بري: لم يروه بالفتح غير أَبي عمرو وليس بشيء. وسافَ يَسُوفُ أَي هلَك ماله. يقال: أَسافَ حتى ما يَتَشَكى السُّوافَ إذا تعوَّد الحوادثَ، نعوذ باللّه من ذلك؛ ومنه قولُ حميد بن ثور:
فيا لَهما من مُرسَلَيْنِ لِحاجَةٍ
أَسافا من المالِ التِّلادِ وأَعْدَما
وأَنشد ابن بري للمَرَّارِ شاهداً على السُّوافِ مَرَضِ المالِ: دَعا بالسُّوافِ له ظالماً،
فذا العَرْشِ خَيْرَهما أَن يسوفا
أَي احفظ خَيْرهما من أَن يسوف أَي يَهْلِك؛ وأَنشد ابن بري لأَبي الأَسود العِجْلي:
لَجَذْتَهُمُ، حتى إذا سافَ مالُهُمْ،
أَتَيْتَهُمُ في قابِلٍ تَتَجَدَّفُ
والتَّجَدُّفُ: الافتِقارُ. وفي حديث الدُّؤلي: وقف عليه أَعرابي فقال: أَكلَني الفَقْرُ ورَدَّني الدهرُ ضعيفاً مُسِيفاً؛ هو الذي ذهب مالُه من السُّوافِ وهو داء يأْخذ الإبل فَيُهْلِكُها. قال ابن الأَثير: وقد تفتح سينه خارجاً عن قِياس نَظائِره، وقيل: هو بالفتح الفَناءُ. أَبو حنيفة: السُّوافُ مَرَضُ المالِ، وفي المحكم: مرض الإبل، قال: والسَّوافُ، بفتح السين، الفَناء. وأَسافَ الخارِزُ يُسِيفُ إسافةً أَي أَثْأَى فانْخَرَمَتِ الخُرْزَتانِ. وأَسافَ الخَرَزَ: خَرمَه؛ قال الراعي: مَزَائِدُ خَرْقاء اليَدَيْنِ مُسِيفَةٍ،
أَخَبَّ بِهِنَّ المُخْلِفانِ وأَحْفَدا
قال ابن سيده: كذا وجدناه بخط عليّ بن حمزة مزائد، مهموز. وإنها لَمُساوِفةُ السَّيْر أَي مُطِيقَتُه.
والسافُ في البناء: كلُّ صَفٍّ من اللَّبِن؛ يقال: سافٌ من البناء وسافانِ وثلاثة آسُف وهي السفوف. وقال الليث: السافُ ما بين سافات البناء، أَلفه واو في الأَصل، وقال غيره: كل سَطْر من اللَّبِن والطين في الجدارِ سافٌ ومِدْماكٌ. الجوهري: السافُ كلُّ عَرَقٍ من الحائط. والسافُ: طائر يَصِيدُ؛ قال ابن سيده: قَضينا على مجهول هذا الباب بالواو لكونها عيناً.والأَسْوافُ: موضع بالمدينة بعينه. وفي الحديث: اصْطَدْتُ نُهَساً بالأَسْوافِ. ابن الأَثير: هو اسم لحَرَمِ المدينة الذي حَرَّمه سيدنا رسول اللّه، صلى اللّه عليه وسلم. والنُّهَسُ: طائر يشبه الصُّرَدَ، مذكور في موضعه.

##### Türkçe

**سوف**: mânâsı nefeslendirme ve geciktirmedir; Sîbeveyh dedi: **سوف** bir nefeslendirme kelimesidir, henüz olmamış olan hakkında; görmez misin ki sen **سَوَّفْتُه** dersin, ona bir defadan sonra bir defa “**سَوْفَ أَفْعل**” dediğin zaman? Ve onunla **أَفعل** arasına fasıl konulmaz; çünkü o, **سيَفْعَل**’deki **السين** menzilesindedir. İbn Sîde: Allah Teâlâ’nın sözü olan “ولسوف يُعْطيك ربُّك فترضى”ya gelince, **اللام** onun içinde fiile dâhildir, harfe değil. İbn Cinnî dedi: O bir harftir; ondan fiil türettiler de “**سَوَّفْتُ** adamı **تسويفاً**” dediler. Dedi: Bu, gördüğün gibi, harften alınmıştır. Sîbeveyh, İbn Mukbil’den şu beyti okudu:
لو ساوَفَتْنا بِسَوْف من تَجَنُّبِها
سَوْفَ العَيُوفِ لراحَ الرَّكْبُ قد قَنِعُوا
**سوف العَيُوفِ** (ibaresindeki) **سوف** “arttırma” (ziyâde) olan hazfedilmiş masdar üzerine mansûb olmuştur.

Ve demişlerdir: **سو يكون**; böylece **اللام**’ı hazfettiler. Ve **سا يكون**; **اللام**’ı hazfettiler ve hafiflik talebiyle **العين**’i bedel kıldılar. Ve **سَفْ يكون**; **العين**’i, **اللام**’ı hazfettikleri gibi hazfettiler.

**التهذيب**: **السَّوْفُ** sabırdır. Ve o, elbette **لَمُسَوِّفٌ**dur; yani sabırlıdır. Ve el-Mufaddal şu beyti okudu:
هذا، ورُبَّ مُسَوِّفينَ صَبَحْتُهُمْ
من خَمْرِ بابِلَ لَذَّة للشارِبِ

Ebû Zeyd: **سَوَّفْت** adama işimi **تَسْويفاً**; yani onu mâlik kıldım; aynı şekilde **سَوَّمْته**. Ve **التَّسْويف**: “**سوف أَفعل**” sözünden, geciktirmedir. Ve hadiste: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, kadınlardan **المُّسَوِّفَة**yi lânetledi; o, kocası onu döşeğine çağırdığında ona cevap vermeyen, ondan istediği şeyde onu savan ve “**سوف أَفْعَلُ**” diyen kimsedir.

Ve onların sözü: “Falan **يَقْتاتُ السَّوْفَ**”; yani temennilerle yaşar. Ve **التَسْوِيفُ**: oyalamadır. Ebû Zeyd hikâye etti: **سَوَّفْت** adama işimi, ona senin işini mâlik kıldığım ve onu onda hükümran yaptığım zaman; dilediğini yapar.

Ve **سافَ** şeyi **يَسُوفُه** ve **يَسافُه** **سَوْفاً** ve **ساوَفَه** ve **اسْتافه**; hepsi: onu kokladı demektir. Şemmâh dedi:
إذا ما اسْتافَهُنَّ ضَرَبْنَ منه
مكانَ الرُّمْحِ من أَنْفِ القَدُوعِ
Ve **الاسْتِيافُ**: koklamadır. İbnü’l-A‘râbî: **سافَ يَسُوفُ سَوْفاً**; kokladığı zaman (denir). Ve şu beyti okudu:
قالت وقد سافَ مِجَذَّ المِرْوَدِ
Dedi: **المِرْوَدُ** sürme çubuğudur; **مِجَذُّه** onun ucudur. Mânâsı: güzel kadın gözlerini sürmelediğinde, daha çok **حُمَّةً** yani siyahlık artsın diye, çubuğun ucunu dudaklarıyla siler. Ve **المسافة**: çölün ve yolun uzaklığıdır; aslı koklamadandır; o da şudur: kılavuz, ıssızlıkta şaşırdığı zaman toprağı alır, onu koklar; böylece onun bir hidayet üzere olduğunu bilirdi. Ru’be dedi:
إذا الدليلُ اسْتافَ أَخْلاقَ الطُّرُقْ
Sonra bu kelimeyi kullanmaları çoğaldı da uzaklığa **مسافةً** adını verdiler. Ve denildi: **مسافة** diye adlandırıldı; çünkü kılavuz, iki ucu uzak olan ıssızlıkta yola, onun toprağını **بِسَوْفِه** (koklamasıyla) delâlet eder; böylece onun doğru bir kasıt üzere mi yoksa bir sapma üzere mi olduğunu bilsin diye. İmru’ul-Kays dedi:
على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بِمَنارِه،
إذا سافَهُ العَوْدُ الدِّيافيُّ جَرْجَرا
Ve “لا يُهْتَدى بِمَناره” sözü: onda bir menâr yoktur ki onunla yol bulunsun, demektir. Ve deve, toprağını kokladığı zaman, uzaklığından ve suyunun azlığından dolayı sızlanarak gürler.

Ve **السَّوْفَةُ** ve **السَّائفةُ**: kum ile sert zemin arasında bir yerdir. Ebû Ziyâd dedi: **السائفةُ** kumun, ondan en yumuşak olan tarafıdır; çoğulu **سَوائفُ**tur. Zü’r-Rumme dedi:
وتَبْسِم عن أَلْمَى اللِّثاتِ، كأَنه
ذَرا أُقْحُوانٍ من أَقاحي السَّوائفِ
Câbir b. Ceble dedi: **السائفة** kumdan bir iptir. Başkası: **السائفة** ince kumdur. Zü’r-Rumme, devekuşunun yavrularını vasfederek dedi:
كأَنَّ أَعْناقَها كُرَّاثُ سائفةٍ،
طارَتْ لفائِفُه، أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ
**الهَيْشَرَةُ**: gövdesi olan ve başında kül rengi bir **كُعْبُرة** bulunan bir ağaçtır. Ve **السُّلُبُ**: üzerinde yaprak olmayan (şey)dir. Ve **السائفة**: hörgücün kenarıdır. İbn Sîde dedi: **الأَلف**’in **عيناً** olması sebebiyle, o **الواو**dandır.

Ve **السَّوافُ** ve **السُّوافُ**: insanlarda ve malda ölümdür. **سافَ سَوْفاً**; ve Allah onu **أَسافَه**. Ve adam **أَسافَ**: malına **السَّوافُ** yani ölüm vâki oldu. Tufeyl dedi:
فأَبَّلَ واسْتَرْخى به الخَطْبُ بعدما
أَسافَ. ولولا سَعْيُنا لم يُؤَبَّلِ
İbnü’s-Sikkît: Adam **أَسافَ**; o hâlde o **مُسِيف**tir; malı helâk olduğu zaman. Ve malın kendisi **سافَ يَسُوفُ**; helâk olduğu zaman (denir). Ve “Allah onu **بالسَّواف** ile attı” denir; böylece **السين**’in fethasıyla rivayet edilmiştir. İbnü’s-Sikkît dedi: Hişâm el-Mekfûf’u, Ebû Amr’a şöyle derken işittim: el-Asma‘î **السُّواف** (zammetle) der ve der ki: hastalıkların hepsi zamme ile geldi; **النُّحازِ** ve **الدُّكاعِ** ve **الزُّكامِ** ve **القُلابِ** ve **الخُمالِ** gibi. Ebû Amr dedi: Hayır; o **السَّوافُ**tur (fetha ile); Umâre b. Akîl b. Bilâl b. Cerîr de böyle dedi. İbn Berrî dedi: Onu fetha ile Ebû Amr’dan başkası rivayet etmedi; ve bu bir şey değildir. Ve **سافَ يَسُوفُ**; yani malı helâk oldu. “Olaylara alıştığı zaman, **السُّوافَ**’dan şikâyet etmeyecek hâle gelinceye kadar **أَسافَ**” denir; Allah’a sığınırız bundan. Ve ondan Humeyd b. Sevr’ün sözü:
فيا لَهما من مُرسَلَيْنِ لِحاجَةٍ
أَسافا من المالِ التِّلادِ وأَعْدَما
Ve İbn Berrî, **السُّوافِ**in mal hastalığı olduğuna şahit olarak el-Merrâr’dan şu beyti okudu:
دَعا بالسُّوافِ له ظالماً،
فذا العَرْشِ خَيْرَهما أَن يسوفا
Yani: ikisinin hayrını, **يسوف** yani helâk olmasından koru. Ve İbn Berrî, Ebû’l-Esved el-İclî’den şu beyti okudu:
لَجَذْتَهُمُ، حتى إذا سافَ مالُهُمْ،
أَتَيْتَهُمُ في قابِلٍ تَتَجَدَّفُ
Ve **التَّجَدُّفُ**: fakirliktir. Ve ed-Düelî hadîsinde: bir bedevî onun yanında durdu da dedi: Fakirlik beni yedi ve zaman beni zayıf, **مُسِيفاً** olarak geri çevirdi. O, malı **السُّوافِ**dan gitmiş olandır; o, develeri tutup onları helâk eden bir hastalıktır. İbnü’l-Esîr dedi: Benzerlerinin kıyasının dışına çıkarak **سين**’i fetha ile de gelebilir. Ve denildi: fetha ile olan, yok oluştur. Ebû Hanîfe: **السُّوافُ** malın hastalığıdır. Ve **المحكم**’de: develerin hastalığıdır. Dedi: ve **السَّوافُ** (fetha ile) yok oluştur. Ve boncuk dizen **أَسافَ** **يُسِيفُ** **إسافةً**; yani ipi gevşetti; böylece iki boncuk delindi (kopup ayrıldı). Ve **أَسافَ الخَرَزَ**: onu deldi. Râ‘î dedi:
مَزَائِدُ خَرْقاء اليَدَيْنِ مُسِيفَةٍ،
أَخَبَّ بِهِنَّ المُخْلِفانِ وأَحْفَدا
İbn Sîde dedi: Onu Ali b. Hamza’nın hattıyla böyle bulduk: **مزائد**; hemzeli. Ve o, elbette **لَمُساوِفةُ السَّيْر**dir; yani ona güç yetirendir.

Ve **السافُ** bina içinde: kerpiçten her bir sıra. “Binadan bir **سافٌ**; iki **سافانِ**; ve üç **آسُف**” denir; bunlar **السفوف**tur. Leys dedi: **السافُ** bina **سافات**ı arasındaki şeydir; **أَلف**i aslında **واو**dur. Başkası dedi: duvarda kerpiç ve çamurdan her satır **سافٌ** ve **مِدْماكٌ**tır. Cevherî: **السافُ** duvardan her bir damar (katman)dır. Ve **السافُ**: avlanan bir kuştur. İbn Sîde dedi: Bu bâbın meçhulü hakkında, onun **عيناً** olması sebebiyle **الواو** ile hükmettik. Ve **الأَسْوافُ**: Medine’de bilinen bir yerdir. Ve hadiste: “**بالأَسْوافِ**’da **نُهَساً** avladım.” İbnü’l-Esîr: O, Efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, haram kıldığı Medine haremine bir isimdir. Ve **النُّهَسُ**: **الصُّرَدَ**a benzeyen bir kuştur; kendi yerinde zikredilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س و ف * * المَسَافةُ * البعد وأصلها من السوف وهو الشم كان الدليل إذا حصل في فلاة أخذ التراب فشمه ليعلم أعلى قصد هو أم على جور ثم كثُر استعمالهم لهذه الكلمة حتى سموا البعد مسافة و * السَّافُ * كل عرق من الحائط قال سيبويه * سَوْفَ * كلمة تنفيس فيما لم يكن بعد ألا ترى أنك تقول * سَوَّفْتُهُ * إذا قلت له مرة بعد مرة سوف أفعل ولا يُفصل بينها وبين الفعل لأنها بمنزلة السين في سيفعل وقولهم فلان يقتات * السَّوْفَ * أي يعيش بالأماني و * التَّسْوِيفُ * المطل

##### Türkçe

* س و ف * * **المَسَافةُ** * uzaklık; aslı **السوف**’tan (o da koklamadır). Kılavuz, bir ıssız düzlükte kaldığı vakit toprağı alır, onu koklardı; en yüksek kastın mı yoksa bir sapma üzere mi olduğunu bilmek için. Sonra bu kelimeyi kullanmaları çoğaldı; nihayet uzaklığa **مسافة** adını verdiler. Ve * **السَّافُ** * duvardan olan her damar. Sîbeveyh dedi ki: * **سَوْفَ** * henüz olmamış şey hakkında bir erteleme kelimesidir. Görmez misin ki sen * **سَوَّفْتُهُ** * dersin; ona defa defa “**سوف** yapacağım” dediğin vakit. Fiilden ayrılmaz; çünkü o, “yapacak”taki **السين** menzilesindedir. Ve onların “falanca **السَّوْفَ** ile geçinir” sözleri; yani temennilerle yaşar. Ve * **التَّسْوِيفُ** * oyalama.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

السوف: الشم، يقال سافه، يسوفه: إذا شمه، ويسافه، لغة فيه.
 قال ابن الأعرابي: السوف: الصبر.
 وبالضم، والسوف كصرد: جمعا سوفة، بالضم: اسم للأرض، كما يأتي.
 والمساف، والمسافة، والسيفة، بالكسر، الأولى والثانية، نقلهما ابن عباد، واقتصر الجوهري على الثانية: البعد، وهو مجاز، يقال: كم مسافة هذه الأرض? وبيننا مسافة عشرين يوما، وكذلك: كم سيفة هذه الأرض، ومسافها? وإنما سمي بذلك لأن الدليل إذا كان في فلاة شم ترابها، ليعلم أعلى قصد هو، أم لا، وذلك إذا ضل، فإذا وجد الأبعاد، علم أنه على طريق، وقال امرؤ القيس:
  على لاحب لا يهتدي بمـنـاره                      إذا سافه العود الديافى جرجرا أي: ليس به منار، فيهتدي به، وإذا ساف الجمل ترتبه جرجر جزعا، من بعده، وقلة مائه، فكثر الاستعمال، حتى سموا البعد مسافة، قاله الجوهري.
 وفي الأساس: المسافة: المضرب البعيد، وأصلها: موضع سوف الأدلاء، يتعرفون حالها من بعد، وقرب، وجوز، وقصد، ويقال: بينهم مساوف، ومراحل.
 والسائفة: الرملة الدقيقة، وقد تقدم ذكرها أيضا في  س أ ف  وأورده الجوهري هنا، وأنشد لذي الرمة، يصف فراخ النعام:
  كأن أعناقها كـراث سـائفة                      طارت لفائفه أو هيشر سلب وأنشد الصاغاني، له أيضا:
  وهل يرجع التسليم ربع كأنه                      بسائفة قفر ظهور الأراقم قال ابن الأنباري: السائفة من اللحم بمنزلة الحذية.
 والأسواف، كأنه جمع سوف، بمعنى الشم أو الصبر، قال ياقوت: ويجوز أن يجعل جمع سوف - الحرف الذي يدخل على الأفعال المضارعة - اسما، ثم جمعه، وكل ذلك سائغ: ع بعينه بالمدينة، على ساكنها أفضل السلام، بناحية البقيع، وهو موضع صدقة زيد ابن ثابت الأنصاري، وهو من حرم المدينة، وقد تقدم ذكره في  ن ه س  .
 السواف، كسحاب: القثاء، رواه أبو حنيفة عن الطوسي، هكذا هو بالقاف والثاء المثلثة في بعض الأصول، وهو الصحيح، وفي بعضها: الفناء، بالفاء المفتوحة والنون، لمناسبة ما بعده، هو قوله: والموتان في الإبل، يقال: وقع في المال سواف، أي: موت كما في الصحاح، أو هو بالضم، كما رواه الأصمعي، أو في الناس والمال، وبالضم: مرض الإبل، ويفتح، قال ابن الأثير: وهو خارج عن قياس نظائره، وفي الصحاح: قال ابن السكيت: سمعت هشاما المكفوف، يقول: إن الأصمعي، يقول: السواف، بالضم، ويقول: الأدواء كلها تجيء بالضم، نحو النحاز، والدكاع، والقلاب، والخمال، فقال أبو عمرو: لا، هو السواف، بالفتح، وكذلك قال عمارة بن عقيل بن بلال بن جرير، قال ابن بري: لم يروه بالفتح غير أبي عمرو، وليس بشيء.
 يقال: ساف المال، يسوف، ويساف، سوفا: هلك، واقتصر الجوهري على يسوف، وأنشد ابن بري لأبي الأسود العجلي:
  لجذتهم حتى إذا ساف مالهم                      أتيتهم في قابل تتـجـدف ساف المال: وقع فيه السواف، أي الموتان.

  والساف: كل عرق من الحائط، كما في العباب، والصحاح، في اللسان: الساف في البناء: كل صف من اللبن؛ يقال: ساف من البناء، وسافان، وثلاثة آسف، وقال الليث: الساف: ما بين سافات البناء، ألفه واو في الأصل، وقال غيره: كل سطر من اللبن والطين في الجدار ساف، ومدماك.
 قال ابن عباد: الساف من الريح: سفاها، الواحدة سافة، هكذا هو نص المحيط، وفيه مخالفة لقاعدته.
 والسافة، والسائفة، والسوفة، اقتصر الجوهري على أولاهن: الأرض بين الرمل والجلد.
 وقال أبو زياد: السائفة: جانب من الرمل ألين ما يكون منه، والجمع: سوائف، قال ذو الرمة:
  وتبسم عن ألمى اللثاث كأنهذرى أقحوان من أقاحى السوائف وقال جابر بن جبلة: السائفة: الحبل من الرمل.
 وسافها: دنا منها، وفي العباب بعد قوله: وكذلك السوفة: كأنها سافتهما، أي: دنت منهما، وهكذا هو نص المحيط.
 والمساف: الأنف، لأنه يساف به، كذا في المحيط، أي: يشم.
 قال: والمسوف: الهائج من الجمال، يعني المشموم، وإذا جرب البعير، وطلي بالقطران شمته الإبل، ويروي بالشين المعجمة، كما سيأتي.
 قال الصاغاني: وأما الشيفة ككيسة، للطليعة، كذا في نسخ العباب، وفي التكملة: الطبيعة، هكذا، وصحح عليه، فبالمعجمة، كما سيأتي، وفيه رد على صاحب المحيط، حيث أورده المهملة.
 وسوف أفعل، ويقال: سف أفعل، وسو أفعل، لغتان في: سوف أفعل، وقال ابن جني: حذفوا تارة الواو، وأخرى الفاء، فيه لغة أخرى، وهي: سى أفعل، هكذا هو في النسخ، وفي اللسان: سايكون، فحذفوا اللام، وأبدلوا العين طلبا للخفة: حرف معناه الاستئناف، أو كلمة تنفيس فيما لم يكن بعد، كما نقله الجوهري عن سيبويه، قال: ألا ترى أنك سوفته، إذا قلت له مرة بعد مرة: سوف أفعل، ولا يفصل بينها وبين أفعل، لأنها بمنزلة السين في سيفعل، وقال ابن دريد: سوف: كلمة تستعمل في التهديد، والوعيد، والوعد، فإذا شئت أن تجعلها اسما نونتها، وأنشد:
  إن سوفا وإن ليتا عناء ويروي:
  إن لوا وإن ليتا عناء فنون إذ جعلهما اسمين، قال الصاغاني: الشعر لأبي زبيد الطائي، وسياقه:
  ليت شعري وأي مني ليت                      إن ليتا وإن لوا عـنـاء وليس في رواية من الروايات ) إن سوفا (.
 ثم قال ابن دريد: وذكر أصحاب الخليل، عنه، أنه قال لأبي الدقيش: هل لك في الرطب? قال: أسرع هل وأوحاه، فجعله اسما، ونونه، قال: والبصريون يدفعون هذا.
 من المجاز: يقال: فلان يقتات السوف، أي: يعيش بالأماني، وكذلك قولهم: وما قوته إلا السوف، كما في الأساس.
 والفيلسوف: كلمة يونانية، أي: محب الحكمة، أصله فيلا سوفا، فيلا: هو المحب، وسوفا: وهو الحكمة، والاسم، منه الفلسفة، مركبة، كالحوقلة. والحمدلة والسبحلة، كما في العباب.
 وأساف الرجل إسافة: هلك ماله، فهو مسيف، كما في الصحاح، وهو قول ابن السكيت.
 وقال غيره: أساف الرجل: وقع في ماله السواف، قال طفيل:
  فأبل واسترخى به الخطب بعدما                      أساف ولو لا سعينا لم يؤبـل

  وفي حديث الدؤلي:  وقف على أعرابي، فقال:  أكلني الفقر، وردني الدهر ضعيفا مسيفا  .
 قال أبو عبيد: أساف الخارز، إسافة: أثأي، فانحرمت الخرزتان.
 وأساف الخرز: خرمه قال الراعي:
  كأن العيون المرسلات عشية                      شآبيب دمع لم يجد متـرددا
  مزائد خرقاء اليدين مسـيفة                      أخب بهن المخلفان وأحفدا قال ابن عباد: أساف الوالدان، إذا مات ولدهما، فالولد مساف، وأبوه مسيف، وأمه مسياف في المثل: ) أساف حتى ما يشتكي السواف  ، قال الجوهري: يضرب لمن تعود الحوادث، نعوذ بالله من ذلك، وأنشد لحميد بن ثور:
  فيالهما من مرسلين لحـاجة                      أسافا من المال التلاد وأعدما وفي الأساس: لمن مرن على الشدائد، ويقال: ) أصبر على السواف من ثالثة الأثاف  .
 وسوفته، تسويفا: مطلته، وذلك إذا قلت: سوف أفعل، قال ابن جني: وهذا كما ترى مأخوذ من الحرف، وفي شرح نهج البلاغة لابن أبي الحديد، أن أكثر ما يستعمل التسويف للوعد الذي لا إنجاز له، نقله شيخنا.
 حكى أبو زيد: سوفت فلانا أمرى: أي ملكت إياه وحكمته فيه يصنع ما يشاء، نقله الجوهري، وكذلك: سومته.
 وقال ابن عباد: ركية مسوفة، كمحدثة: أي يقال: سوف يوجد فيها الماء، أو يساف ماؤها، فيكره ويعاف، والوجهان ذكرهما الزمخشري أيضا هكذا.
 وكمحدث: من يصنع ما يشاء لا يرده أحد.
 واستاف: اشتم، والموضع مستاف.
 وساوفه: ساره، والمرأة: ضاجعها ومما يستدرك عليه: سئف الرجل، فهو مسئوف: أي فزع، نقله ابن عباد هنا، وسيأتي للمصنف في الشين المعجمة، وهما لغتان.
 وساوفه، مساوفة: ماطله، أنشد سيبويه لابن مقبل:
  لو ساوفتنا بسوف من تحيتهاسوف العيوف لراح الركب قد قنعوا انتصب سوف العيوف على المصدر المحذوف الزيادة.
 ويقال: إنه لمسوف: أي صبور، وأنشد المفضل:
  هذا ورب مسوفين صبحتهم                      من خمر بابل لذة للشارب والتسويف: التاخير، وفي الحديث: أنه لعن المسوفة من النساء وهي التي لا تجيب زوجها إذا دعاها إلى فراشه، وتدافعه فيما يريد منها، وتقول: سوف أفعل.
 وساوفه: شمه.
 والسائفة: الشط من السنام، نقله ابن سيده.
 وأسافه الله: أهلكه.
 وإنها لمساوفة السير: أي مطيقته.
 والساف: طائر يصيد، نقله ابن سيده.
 ومن مجاز المجاز قول ذي الرمة:
  وأبعدهم مسافة غور عـقـل                      إذا ما الأمر ذو الشبهات عالا. كما في الأساس.

##### Türkçe

**السوف**: koklama; denir ki: **سافه، يسوفه**: onu kokladığı zaman; ve **يسافه**: onda bir dildir.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **السوف**: sabırdır.

Ve zamme ile; ve **السوف** ( **صرد** gibi): **سوفة**’nin çoğulu; zamme ile: yerin adı; geleceği üzere.

Ve **المساف** ve **المسافة** ve **السيفة**, kesre ile; birincisini ve ikincisini İbn Abbâd nakletti; Cevherî ise yalnız ikinciyle yetindi: uzaklık; ve o mecazdır; denir ki: “Bu yerin uzaklığı ne kadar?” ve “Aramızda yirmi gün uzaklık vardır”; ve yine: “Bu yerin **سيفة**’si ne kadar, ve **مساف**’ı ne kadar?” Ancak buna bu ad verildi; çünkü kılavuz, ıssızlıkta olduğu zaman toprağını koklar; en yüksek kastın o olup olmadığını bilmek için; ve bu, şaşırdığı zaman olur; uzaklıkları bulduğu zaman, bir yol üzerinde olduğunu bilir. İmru’ul-Kays dedi:
  على لاحب لا يهتدي بمـنـاره                      إذا سافه العود الديافى جرجرا
Yani: onda bir işaret yoktur ki onunla yol bulsun; ve deve toprağını kokladığı zaman, uzaklığından ve suyunun azlığından dolayı ürkerek toprağını gürültüyle sürter; kullanım çoğaldı; nihayet uzaklığa **مسافة** adını verdiler; bunu Cevherî söyledi.

Ve **الأساس**’ta: **المسافة**: uzak konaklama yeri; aslı: kılavuzların **سوف**’unun yeri; uzaktan, yakından, sapmadan ve kasttan onun hâlini tanırlar; ve denir ki: “Aralarında **مساوف** ve **مراحل** vardır.”

Ve **السائفة**: ince kum; onun zikri daha önce de **س أ ف**’ta geçti; Cevherî onu burada da getirdi; ve Zü’r-Rumme’den, devekuşu yavrularını vasfederken, şu beyti delil getirdi:
  كأن أعناقها كـراث سـائفة                      طارت لفائفه أو هيشر سلب
Ve Sâgânî, yine ondan, şu beyti delil getirdi:
  وهل يرجع التسليم ربع كأنه                      بسائفة قفر ظهور الأراقم
İbnü’l-Enbârî dedi: **السائفة** etten, **الحذية** menzilesindedir.

Ve **الأسواف**: sanki **سوف**’un çoğuludur; koklama veya sabır manasında; Yâkût dedi: ve **سوف**’un — fiillerin muzâri‘lerine giren harf — çoğulunu isim kılmak, sonra onu çoğul yapmak caizdir; bütün bunlar câizdir: Medine’de, sakinlerine en faziletli selâm üzerine, **ع** aynıdır; **البقيع** tarafında; o, Ensârî Zeyd b. Sâbit’in sadakasının yeridir; ve o, Medine haremi içindendir; onun zikri daha önce **ن ه س**’ta geçti.

**السواف**, **سحاب** gibi: hıyar; Ebû Hanîfe onu Tûsî’den rivayet etti; bazı asıllarda kâf ve üç noktalı sâ ile böyledir; ve o doğrudur; bazılarında ise: **الفناء**, fethalı fâ ve nûn ile; sonrasına uygunluk için; o da şu sözüdür: “Ve develerde **الموتان**”; denir ki: “Malda **سواف** vuku buldu”; yani: **الصحاح**’ta olduğu gibi ölüm; yahut o zamme iledir; Asma‘î’nin rivayet ettiği gibi; yahut insanlarda ve malda; ve zamme ile: develerin hastalığı; ve fetha ile de gelir. İbnü’l-Esîr dedi: o, benzerlerinin kıyasının dışındadır. Ve **الصحاح**’ta: İbnü’s-Sikkît dedi: Hişâm el-Mekfûf’u işittim, diyordu ki: Asma‘î diyor ki: **السواف** zamme iledir; ve diyor ki: hastalıkların hepsi zamme ile gelir; **النحاز** ve **الدكاع** ve **القلاب** ve **الخمال** gibi. Ebû Amr dedi: hayır; o, **السواف** fetha iledir; Umâre b. Akîl b. Bilâl b. Cerîr de böyle dedi. İbn Berrî dedi: onu fetha ile Ebû Amr’dan başkası rivayet etmedi; ve o bir şey değildir.

Denir ki: **ساف المال، يسوف، ويساف، سوفا**: helâk oldu; Cevherî yalnız **يسوف** ile yetindi. İbn Berrî, Ebû’l-Esved el-‘Aclî için şu beyti delil getirdi:
  لجذتهم حتى إذا ساف مالهم                      أتيتهم في قابل تتـجـدف
**ساف المال**: onda **السواف** vuku buldu; yani **الموتان**.

Ve **الساف**: duvardan her damar; **العباب**’da böyledir; ve **الصحاح**’ta. **اللسان**’da: **الساف** bina içinde: kerpiçten her sıra; denir ki: “Binadan bir **ساف**”, ve “iki **ساف**”, ve “üç **آسف**”. Leys dedi: **الساف**: binanın **سافات**’ı arasındaki şey; onun elifi aslında vâvdır. Başkası dedi: duvarda kerpiç ve çamurdan her satır **ساف**’tır ve **مدماك**tır.

İbn Abbâd dedi: rüzgârdan **الساف**: onun **سفاها**’sıdır; bir tanesi **سافة**; **المحيط**’un nassı böyledir; onda, kendi kaidesine muhalefet vardır.

Ve **السافة** ve **السائفة** ve **السوفة**; Cevherî yalnız birincileriyle yetindi: kum ile sert zemin arasındaki yer.

Ebû Ziyâd dedi: **السائفة**: kumdan bir yan; ondan en yumuşak olanı; çoğulu: **سوائف**. Zü’r-Rumme dedi:
  وتبسم عن ألمى اللثاث كأنهذرى أقحوان من أقاحى السوائف
Câbir b. Ceble dedi: **السائفة**: kumdan ip.

Ve **سافها**: ona yaklaştı. **العباب**’da, “Ve yine **السوفة**” sözünden sonra: sanki “**سافتهما**”; yani: ikisine yaklaştı; **المحيط**’un nassı böyledir.

Ve **المساف**: burun; çünkü onunla **يساف** edilir; **المحيط**’ta böyledir; yani: koklar.

Dedi: ve **المسوف**: develerden azgın olan; yani koklatılmış olan. Deve uyuz olduğu ve katranla sıvandığı zaman, develer onu koklar; ve mu‘ceme **ش** ile de rivayet edilir; geleceği üzere.

Sâgânî dedi: **الشيفة** ise, **ككيسة**: öncü için; **العباب** nüshalarında böyledir. Ve **التكملة**’de: **الطبيعة**; böyle; ve ona tashih yaptı; o hâlde mu‘ceme iledir; geleceği üzere. Onda, **المحيط** sahibine reddiye vardır; zira onu muhmela ile getirmiştir.

Ve “**سوف أفعل**”; ve denir ki: “**سف أفعل**” ve “**سو أفعل**”; **سوف أفعل** hakkında iki dildir. İbn Cinnî dedi: bazen vâvı, başka bir sefer fâyı hazfettiler; onda başka bir dil daha vardır; o da: “**سى أفعل**”; nüshalarda böyledir. **اللسان**’da: “**سايكون**”; lâmı hazfettiler ve hafiflik istemek için ‘aynı ibdâl ettiler: manası istînâftır; yahut henüz olmamış şeyde nefeslendirme kelimesidir; Cevherî’nin Sîbeveyh’ten naklettiği üzere. Dedi: görmüyor musun ki sen ona **سوفته** etmiş olursun; ona defa defa “**سوف أفعل**” dediğin zaman; ve onunla **أفعل** arasını ayırmaz; çünkü o, **سيفعل**’deki **السين** menzilesindedir. İbn Düreyd dedi: **سوف**: tehditte, vaîdde ve vaadde kullanılan bir kelimedir; onu isim kılmak istersen tenvinlersin. Ve şu beyti delil getirdi:
  إن سوفا وإن ليتا عناء
Ve şöyle de rivayet edilir:
  إن لوا وإن ليتا عناء
Onları iki isim kıldığı zaman tenvinledi. Sâgânî dedi: şiir Ebû Zübeyd et-Tâî’nindir; ve siyakı:
  ليت شعري وأي مني ليت                      إن ليتا وإن لوا عـنـاء
Ve rivayetlerin hiçbirinde “**إن سوفا**” yoktur.

Sonra İbn Düreyd dedi: Halîl’in ashabı, ondan nakletti ki: Ebû’d-Dukayş’e dedi: “**هل** sana taze hurmada var mı?” O da “**هل**”i çabuklaştırdı ve onu vahyetti; onu isim kıldı ve tenvinledi. Dedi: Basralılar bunu reddederler.

Mecazdan: denir ki: “Falan **السوف** ile gıdalanır”; yani: temennilerle yaşar. Ve onların sözü: “Onun azığı ancak **السوف**tur”; **الأساس**’ta olduğu gibi.

Ve **الفيلسوف**: Yunanca bir kelimedir; yani: hikmeti seven; aslı **فيلا سوفا**’dır; **فيلا**: o, seven olandır; ve **سوفا**: o da hikmettir. Ve ondan isim: **الفلسفة**; birleşiktir; **الحوقلة** ve **الحمدلة** ve **السبحلة** gibi; **العباب**’da olduğu üzere.

Ve **أساف** adam **إسافة**: malı helâk oldu; o hâlde o **مسيف**tir; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür.

Başkası dedi: **أساف** adam: malında **السواف** vuku buldu. Tufeyl dedi:
  فأبل واسترخى به الخطب بعدما                      أساف ولو لا سعينا لم يؤبـل

وفي حديث الدؤلي: **وقف** bir bedevînin yanında durdu; dedi ki: “Fakirlik beni yedi; zaman beni zayıf, **مسيفا** olarak geri çevirdi.”

قال أبو عبيد: **أساف** ayakkabıcı, **إسافة** olarak: **أثأي**; böylece iki boncuk delindi.

و **أساف** boncuğu: onu deldi. Çoban dedi ki:

Sanki akşamleyin salıverilmiş gözler,
tereddüt edeni bulmamış gözyaşı sağanaklarıdır.

İki eli delik, **مسـيفة** bir su tulumu;
onunla iki artçı ve torunlar haber verildi.

قال ابن عباد: **أساف** ebeveyn, çocukları öldüğü zaman; çocuk **مساف**dır; babası **مسيف**, annesi **مسياف**tır. Meselde: “(**أساف** öyle ki **السواف**dan şikâyet etmez oldu).”

قال الجوهري: Musibetlere alışmış kimse hakkında darb-ı mesel yapılır; Allah’a sığınırız bundan. Humeyd b. Sevr’den şu beyit okunmuştur:

Ne de ikisi, bir ihtiyaç için gönderilmiş iki elçi;
malın kadiminden **أسافا** ettiler ve yoksullaştılar.

Ve **الأساس**’ta: şiddetlere alışmış kimse için. Ve denir: “(Üçüncü **الأثاف**dan **السواف**a daha sabırlıyım).”

Ve **سوفته**’yi, **تسويفا** olarak: onu oyaladım; bu, “**سوف** yapacağım” dediğin zamandır. İbn Cinnî dedi ki: Bu, gördüğün gibi harften alınmıştır. İbn Ebî’l-Hadîd’in **شرح نهج البلاغة**’sinde: **التسويف**in en çok, yerine getirilişi olmayan vaad için kullanıldığı (zikredilmiştir); bunu şeyhimiz nakletti.

Ebû Zeyd hikâye etti: “Falancaya işimi **سوفت** ettim”: yani onu ona malik kıldım ve onda onu hükümran yaptım; dilediğini yapar. Bunu Cevherî nakletti. Ve aynı şekilde: **سومته**.

İbn Abbâd dedi: **ركية مسوفة** ( **كمحدثة** ): yani “orada su bulunacak” denir; yahut “suyu **يساف** olur”; böylece iğrenilir ve tiksinilir. İki vecih de Zemahşerî tarafından da böylece zikredilmiştir.

Ve **كمحدث**: dilediğini yapan, onu kimsenin geri çevirmediği kimse.

Ve **استاف**: kokladı; yer **مستاف**tır.

Ve **ساوفه**: onunla yürüdü; ve kadın: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve kendisine ek olarak istidrâk edilenlerdendir: **سئف** adam; o halde o **مسئوف**tur: yani korktu; bunu İbn Abbâd burada nakletti; musannif için **الشين** mu‘ceme babında gelecektir; ikisi iki lehçedir.

Ve **ساوفه**’yi, **مساوفة** olarak: onu oyaladı. Sîbeveyh, İbn Mukbil’den şu beyiti okuttu:

Eğer bizi selamından bir **سوف** ile oyalasaydın,
**سوف العيوف**; kervan elbette razı olmuş olarak giderdi.

**سوف العيوف** artırma olarak hazfedilmiş masdar üzerine nasb edilmiştir.

Ve denir: “O, elbette **لمسوف**tur”: yani sabırlıdır. Mufaddal şu beyiti okuttu:

İşte bu; ve nice **مسوفين**in sabahladıkları Rabbe andolsun,
Bâbil şarabından; içene bir lezzet.

Ve **التسويف**: geciktirmedir. Hadiste: kadınlardan **المسوفة**ye lanet ettiği (gelmiştir); o, kocası onu döşeğine çağırdığında ona cevap vermeyen; ondan istediği şeyde onu geri iten; ve “**سوف** yapacağım” diyen kadındır.

Ve **ساوفه**: onu kokladı.

Ve **السائفة**: hörgücün yan tarafıdır; bunu İbn Sîde nakletti.

Ve Allah onu **أسافه** etti: onu helâk etti.

Ve o, elbette yürüyüşe **لمساوفة**dir: yani ona güç yetirendir.

Ve **الساف**: avlanan bir kuştur; bunu İbn Sîde nakletti.

Ve mecazın mecazından: Zü’r-Rumme’nin sözü:

Ve onların en uzağı, akıl çukurunun mesafesidir;
iş, şüpheler sahibi yükseldiği zaman.

**الأساس**’ta olduğu gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَافَ الشَّىْءَ
1 سَافَ الشَّىْءَ ذ , aor. يَسُوفُ (S, M, Msb) and يَسَافُ, (M,) inf. n. سَوْفٌ; (S, M, K;) and so ↓ ساوفهُ; (M, TA;) and ↓ استافهُ, (M, Msb, K, *) inf. n. اِسْتِيَافٌ; (S;) [and, accord. to Freytag, ↓ سوّفهُ; but he has not named his authority; if correct, probably having an intensive signification;] He smelled the thing. (S, M, Msb.) A poet says, (Msb,) namely, Ru-beh, (S, M,)
أَخْلَاقَ الطُّرُقْ ↓ اـِذَا الدَّلِيلُ اسْتَافَ
[When the guide smells the natures of the roads to know whether he be pursuing the right course or deviating therefrom]. (S, M, Msb.) ― -b2- [And hence, He hunted. (Freytag, from the Deewلn el-Hudhaleeyeen.)] -A2- سَوْفٌ is also Syn. with صَبْرٌ. (IAar, K.) You say, of a man, ساف عَلَيْهِ, inf. n. سَوْفٌ, He endured it with patience. (TK.) -A3- سَافَ, (S, M, O, K,) aor. يَسُوفُ (S, O, K) and يَسَافُ, (O, K,) inf. n. سَوْفٌ, (M,) said of a man, (M,) and of cattle, (مَال, M, O, K,) He, or they, perished, or died: (S, M, O, K:) or, said of cattle, they had a murrain occurring among them. (K.) -A4- [سَافَ expl. by Freytag in this art., as though having for its aor. يَسُوفُ, and meaning He smote a person with a sword, is a mistake, caused by a mistranscription (of سُفْتُهُ for سِفْتُهُ) in art. سيف in some copies of the K.]

سوّفهُ
2 سوّفهُ ذ , (S, M, K,) or سوّف بِهِ, (Msb,) inf. n. تَسْوِيفٌ, (S, M, Msb, K,) He said to him time after time سَوْفَ أَفْعَلُ [I will do such a thing]; (S, Msb, TA;) derived from the particle سَوْفَ: (IJ, M:) and hence, (Msb,) he delayed, or deferred, with him; or put him off with promises; syn. مَطَلَهُ; (S, * Msb, K, TA;) saying سَوْفَ أَفْعَلُ; (TA;) or promising to be faithful to his engagement; (Msb;) mostly used in relation to a promise that is not to be fulfilled; as is said by Ibn-Abi1-Hadeed: (MF, TA:) and ↓ ساوفهُ signifies [the same, as is implied in the M, being syn. with] مَاطِلَهُ: see an ex. in a verse cited voce سَوْفَ, last sentence. (TA.) التَّسْوِيفُ is [also expl. as] Syn. with التَّأْخِيرُ [app. as meaning the postponing, putting off, delaying, or deferring, anything]. (TA.) [And it is implied in art. عظب of the TA that it is Syn. with التَّمْرِينُ and التَّصْبِيرُ: so that you say, سوّفهُ عَلَيْهِ, meaning He inured, or accustomed, him to it; and made him to endure it with patience: see سَافَ عَلَيْهِ, above.] ― -b2- You say also, سَوَّفْتُهُ أَمْرِى, meaning I made him (a man) to have the ordering and deciding of my affair, or case, (S, K,) to do what he would: (S:) and so سَوَّمْتُهُ. (TA.) -A2- See also 1, first sentence.

ساوفهُ
3 ساوفهُ ذ : see 1: -A2- and 2. -A3- Also i. q. سَارَّهُ [He spoke, or discoursed, secretly to him or with him; or acquainted him with a secret]. (K.) ― -b2- And ساوف المَرْأَةَ i. q. ضَاجَعَهَا [He slept with the woman in, or on, one bed]. (K.)

اساف
4 اساف ذ , (S, M, K,) inf. n. اـِسَافَةٌ, (TA,) said of a man, (S, M,) His cattle perished, or died: (S, K:) or he had murrain occurring among his cattle: so in a verse of Tufeyl, cited voce اِسْتَرْخَى, in art. رخو. (M.) [Hence,] one says, أَسَافَ حتّّى مَايَشْتَكِى السَّوَافَ, (AA, S, Meyd, K,) or السُّوَافَ, (As, Meyd,) [He had murrain among his cattle until he did not complain of the murrain:] a prov., (Meyd,) applied to him who has become accustomed to casualties; (S, K;) or to him who has become inured to calamities, (A'Obeyd, Meyd, A,) so that he is not impatient of the vicissitudes of fortune. (A'Obeyd, Meyd.) ― -b2- اساف الوَالِدَانِ The two parents lost their child by his death: in which case, the child is said to be ↓ مُسَافٌ; and his father, ↓ مُسِيفٌ; and his mother, ↓ مِسْيَافٌ. (Ibn-'Abbلd, K.) -A2- اسافهُ اللّٰهُ God destroyed him, or took away his life. (M.) ― -b2- اساف الخَرْزَ i. q. خَرَمَهُ [i. e. He spoiled the sewing of the skin, or hide; as when one uses a thick instrument for sewing or perforating, and a thin thong; or as when one rends two stitch-holes into one]. (M.) And اساف الخَارِزُ The sewer of a skin, or hide, perforated, or sewed, in such a manner that the two stitch-holes became rent [into one]. (A'Obeyd, K.)

8 اـِسْتَوَفَ see 1, first and second sentences.

سَافٌ
سَافٌ ذ Any row, or course, (S, M, L, K, TA,) [i. e.] a single row, or course, (Mgh,) of bricks, (S, M, Mgh, L, K, TA,) or (so in the Mgh, but in the TA “ and ”) of clay, (Mgh, TA,) of a wall, (S, Mgh, K, TA,) or in a wall, (TA,) or in a building; (M, L, TA;) as also مِدْمَاكٌ: (TA:) pl. of pauc. آسُفٌ [formed by transposition, like آدُرٌ pl. of دَارٌ,] (L,) and سَافَاتٌ: (Mgh:) Lth explains السَّافُ as signifying what is between the سَافَات of the building: its ا is originally و. (TA.) [سَافَةٌ mentioned by Freytag as signifying “ a single series of stones in a wall, ” on the authority of the K, I do not find there, nor in any other lexicon.] -A2- Also A certain bird, that preys. (M.)

سَوْفَ
سَوْفَ ذ , for which one also says سَفْ, (M, Mughnee, K,) rejecting the medial radical letter, (M, Mughnee,) and سَوْ, (M, Mughnee, K,) rejecting the final radical, (M, Mughnee,) and سَىْ, (M, Mughnee, K,) rejecting the final radical and changing the medial into ى for the purpose of alleviation [of the utterance], (M, Mughnee,) and accord. to the L سَا, (TA,) is a particle, (IJ, M, K,) denoting inception; (K;) or a word denoting تَنْفِيس, (Sb, S, M, K,) i. e. amplification, because it changes the aor. from the strait time, which is the present, to the ample time, which is the future; (Mughnee voce سَ [q. v.];) i. e., denoting تنفيس with respect to that which has not yet happened; (Sb, S, K;) and postponement; (M;) and is used in terrifying and threatening and promising; (IDrd, K;) or it is a word denoting promising or threatening: (Msb:) it is syn. with سَ accord. to some, or has a larger meaning than this latter accord. to others. (Mughnee.) You say, سَوْفَ أَفْعَلُ [I will do such a thing]. (Sb, S.) And one may not introduce a separating word between it and its verb, [except in a case mentioned in what follows,] because it occupies the place of the س in سَيَفْعَلُ [&c.]. (Sb, S.) [But] it is distinct from سَ by its [sometimes] having ل prefixed to it; as in [the phrase in the Kur xciii. 5], وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى [And thy Lord will give thee, and thou wilt be well pleased]: (Mughnee:) in this phrase, [however,] the ل is [considered as] pre- fixed to the verb, not to the particle: (M:) or the phrase is elliptical, for لَأَنْتَ سَوْفَ يُعْطِيكَ. (Bd.) And it is distinct from سَ in this, that it is sometimes separated [from its verb] by a verb divested of government both as to the letter and the meaning; as in the saying,
وَمَا أَدْرِى وَسَوْفَ اـِخَالُ أَدْرِى
أَقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أَمْ نِسَآءُ
[And I know not, but I shall, I think, know, whether the family of Hisn be a company of men or women]. (Mughnee.) ― -b2- When you desire to make it a subst., [i. e. to use it as a subst.,] you make it to have tenween [when it is indeterminate]. (IDrd, K.) IDrd cites as an ex.,
اـِنَّ سَوْفًا وَاـِنَّ لَيْتًا عَنَآءٌ
[Verily سَوْفَ and verily لَيْتَ are a weariness]: but one reading is اـِنَّ لَوًّا; and another, اـِنَّ لَيْتًا واـِنَّ لَوًّا; and there is no such reading as اـِنَّ سَوْفًا. (O, TA.) One says also, فُلَانٌ يَقْتَاتُ السَّوْفَ [lit. Such a one feeds upon the word سَوْفَ]; meaning (tropical:) Such a one lives by means of things hoped for: (S, K, TA:) and in like manner, مَا قُوتُهُ اـِلَّا السَّوْفُ [lit. His food is not anything but, or other than, the word سَوْفَ]. (A, TA.) ― -b3- In the following verse of Ibn-Mukbil, cited by Sb,
بِسَوْفٍ مِنْ تَحِيَّتِهَا ↓ لَوْ سَاوَفَتْنَا
سَوْفَ العَيُوفِ لَرَاحَ الرَّكْبُ قَدْ قَنِعَا
[Had she put us off with a سَوْفَ as part of her greeting, with the putting off even of such as is affected with dislike, the riders had gone contented], سَوْفَ is put in the accus. case [for مُسَاوَفَةَ, i. e.] as an inf. n. with the augmentation [meaning the augmentative letters] rejected. (M.)

سِيفَةٌ
سِيفَةٌ ذ : see مَسَافَةٌ, in two places.

سَوَافٌ
سَوَافٌ ذ The [cucumber commonly called] قِثَّآء [q. v.]: (M, K, TA:) so says AHn, (M, TA,) on the authority of Et-Toosee. (TA.) -A2- See also what next follows.

سُوَافٌ
سُوَافٌ ذ and ↓ سَوَافٌ; with damm accord. to As, and so, he says, all the names of diseases, as نُحَازٌ and دُكَاعٌ and قُلَابٌ and خُمَالٌ [&c.]; accord. to AA, not so, but with fet-h, and in like manner said 'Omلrah Ibn-'Akeel; (S;) or none relates it with fet-h except AA, and his relation is nought; (IB;) Disease of cattle, and death thereof: (S:) or each signifies death among mankind and cattle: (M:) or the latter, a mortality, or murrain, among camels; or so the former: or the latter, a mortality among mankind and cattle: (K:) and the former, disease of camels; (AHn, M, K;) and so the latter. (K.) One says, وَقَعَ فِى المَالِ سَوَافٌ [or سُوَافٌ] Death [or a murrain] happened among the cattle. (S.)

مَسَافٌ
مَسَافٌ ذ The nose: because one smells (يُسَافُ, K, i. e. يُشَمُّ, TA) with it: (K:) so in the Moheet. (TA.) ― -b2- See also مَسَافَةٌ, in two places.

مُسَافٌ
مُسَافٌ ذ A child taken from his parents by death: see 4. (Ibn-'Abbلd, K.)

مُسِيفَ
مُسِيفَ ذ A man whose cattle have died. (TA.) ― -b2- And A father having lost his child by death: see 4. (Ibn-'Abbلd, K.)

مَسَافَةٌ
مَسَافَةٌ ذ [properly A place of smelling: ― -b2- and hence,] (tropical:) Distance; (S, K, TA;) and ↓ مَسَافٌ and ↓ سِيفَةٌ signify the same in this sense [or in others here following]: (K:) [a space, or tract, or an extent, over which one journeys:] a far-extending tract that one traverses: originally a place of smelling of the guides, in order that they may know whether it be far or near, out of the way or in the right way: (A, TA:) or a [desert, or such as is termed] مَفَازَة: (M:) said to be from سَافَ الشَّىْءَ meaning “ he smelled the thing; ” for the guide smells the dust of the place wherein he is; and if he smell the odour of urine and dung of camels, he knows that he [or some other] has traversed it; but otherwise, not: (Msb:) or because the guide, when he is in a desert, (S, M, K,) and has lost his way therein, (M,) smells its dust, (S, M, K,) in order that he may know, (S, K,) or and thus knows, (M,) whether he be in the right way, (S, M, K,) or not: (S, K:) then, by reason of frequency of usage of this word [as meaning “ a place of smelling of the guides ”] it became a term for “ distance: ” (S, K:) pl. مَسَاوِفُ (A, TA) and مَسَافَاتٌ. (Msb.) One says, كَمْ مَسَافَةُ هٰذِهِ الأَرْضِ and ↓ مَسَافُهَا and ↓ سِيفَتُهَا (tropical:) [How long is the distance, or how much is the extent, of this land?]. (TA.) And بَيْنَهُمْ مَسَافَةٌ بَعِيدَةٌ (assumed tropical:) [Between them is a far-extending distance or space]. (Msb.) And بَيْنَنَا مَسَافَةُ عِشْرِينَ يَوْمًا (tropical:) [Between us is the distance, or space, of twenty days]. (TA.) ― -b3- In the following saying of Dhu-rRummeh, it is doubly tropical:
وَأَبْعَدُهُمْ مَسَافَةَ غَوْرِ عَقْلٍ
اـِذَا مَا الأَمْرُ ذُو الشُّبُهَاتِ عَالَا
(tropical:) (tropical:) [And the furthest of them in the extent of the depth of intelligence when the affair, or case, in which are dubiousnesses overcomes and is onerous]. (A, TA.)

مُسَوِّفٌ
مُسَوِّفٌ ذ One who does what he will, [as though he said time after time سَوْفَ أَفْعَلُ,] whom no one will make to turn back. (K.) ― -b2- And, with ة, A woman who will not comply with the desire of her husband when he calls her to his bed, and strives with him to repel him in respect of that which he desires of her, and says سَوْفَ أَفْعَلُ: such is said, in a trad., to be cursed. (TA.) ― -b3- Also, with ة, A well (رَكِيَّةٌ) of which one says, Water will be found (سَوْفَ يُوجَدُ) in it: or of which the water is smelt (يُسَافُ), and disliked, and loathed. (Ibn- 'Abbلd, Z, K.) ― -b4- And, without ة, Very patient or enduring. (TA.)

مُسْتَافٌ
مُسْتَافٌ ذ A place of smelling, or that is smelt. (O, K.)

مِسْيَافٌ
مِسْيَافٌ ذ A mother having lost her child by death: see 4. (Ibn-'Abbلd, K.)

اـِنَّهَا لَمُسَاوِفَةٌ لِلسَّيْرِ
اـِنَّهَا لَمُسَاوِفَةٌ لِلسَّيْرِ ذ [app. referring to a she-camel] Verily she is one that has ability for journeying. (M.)

##### Türkçe

**سَافَ الشَّىْءَ**
1 **سَافَ الشَّىْءَ** ذ, muzâri‘i **يَسُوفُ** (S, M, Msb) ve **يَسَافُ**, (M,) mastarı **سَوْفٌ**; (S, M, K;) ve bunun gibi ↓ **ساوفهُ**; (M, TA;) ve ↓ **استافهُ**, (M, Msb, K, *) mastarı **اِسْتِيَافٌ**; (S;) [ve Freytag’a göre, ↓ **سوّفهُ**; fakat o, dayanağını adlandırmamıştır; eğer doğruysa, muhtemelen şiddet (mübalağa) anlamı taşıyarak;] O, şeyi kokladı. (S, M, Msb.) Bir şair der ki, (Msb,) yani Ru-beh, (S, M,)
أَخْلَاقَ الطُّرُقْ ↓ اـِذَا الدَّلِيلُ اسْتَافَ
[Delil, doğru yolu izleyip izlemediğini yahut ondan sapıp sapmadığını bilmek için yolların tabiatlarını kokladığında]. (S, M, Msb.) ― -b2- [Ve buradan: O, avlandı. (Freytag, Deewân el-Hudhaleeyeen’den.)] -A2- **سَوْفٌ** ayrıca **صَبْرٌ** ile eşanlamlıdır. (IAar, K.) Bir adam hakkında **ساف عَلَيْهِ**, mastarı **سَوْفٌ**, dersin: Ona sabırla katlandı. (TK.) -A3- **سَافَ**, (S, M, O, K,) muzâri‘i **يَسُوفُ** (S, O, K) ve **يَسَافُ**, (O, K,) mastarı **سَوْفٌ**, (M,) bir adam hakkında, (M,) ve davar hakkında, (**مَال**, M, O, K,) O, yahut onlar, helâk oldu veya öldü: (S, M, O, K:) yahut davar hakkında: aralarında bir kıran meydana geldi. (K.) -A4- [Freytag’ın bu maddede **سَافَ**’ı, muzâri‘i **يَسُوفُ** imiş gibi ve “bir kimseyi kılıçla vurdu” anlamında açıklaması, bir hatadır; K’nın bazı nüshalarında سيف maddesinde ( **سُفْتُهُ**’nun **سِفْتُهُ** yerine yazılması) sebebiyle meydana gelen bir yanlış yazımdan kaynaklanmıştır.]

**سوّفهُ**
2 **سوّفهُ** ذ, (S, M, K,) yahut **سوّف بِهِ**, (Msb,) mastarı **تَسْوِيفٌ**, (S, M, Msb, K,) Ona defalarca **سَوْفَ أَفْعَلُ** [şunu yapacağım] dedi; (S, Msb, TA;) **سَوْفَ** edatından türetilmiştir: (IJ, M:) ve buradan, (Msb,) onunla geciktirdi, yahut erteledi; yahut onu vaatlerle oyaladı; eşanlamlısı **مَطَلَهُ**; (S, * Msb, K, TA;) **سَوْفَ أَفْعَلُ** diyerek; (TA;) yahut taahhüdüne vefalı olmayı vaat ederek; (Msb;) çoğunlukla yerine getirilmeyecek bir vaade nispetle kullanılır; İbn-Abi1-Hadeed’in dediği gibi: (MF, TA:) ve ↓ **ساوفهُ** [M’de ima edildiği üzere, **مَاطِلَهُ** ile eşanlamlı olarak] aynı şeyi ifade eder: **سَوْفَ** maddesinde, son cümlede zikredilen bir beyitteki örneğe bak. (TA.) **التَّسْوِيفُ** [ayrıca] **التَّأْخِيرُ** ile eşanlamlı olarak açıklanır [yani herhangi bir şeyi tehir etmek, geri bırakmak, geciktirmek veya ertelemek]. (TA.) [Ve TA’nın عظب maddesinde, onun **التَّمْرِينُ** ve **التَّصْبِيرُ** ile eşanlamlı olduğu ima edilmiştir: böylece **سوّفهُ عَلَيْهِ** dersin; anlamı: Onu buna alıştırdı; ve onu buna sabırla katlanır kıldı: yukarıda **سَافَ عَلَيْهِ**’e bak.] ― -b2- Ayrıca **سَوَّفْتُهُ أَمْرِى** dersin; anlamı: Ona (bir adama) işimin, yahut davamın, düzenlenmesini ve karara bağlanmasını verdim, (S, K,) dilediğini yapsın diye: (S:) ve bunun gibi **سَوَّمْتُهُ**. (TA.) -A2- Ayrıca 1’in ilk cümlesine bak.

**ساوفهُ**
3 **ساوفهُ** ذ: 1’e bak: -A2- ve 2’ye. -A3- Ayrıca **سَارَّهُ** ile aynı anlamdadır [Ona yahut onunla gizlice konuştu; yahut onu bir sırdan haberdar etti]. (K.) ― -b2- Ve **ساوف المَرْأَةَ** **ضَاجَعَهَا** ile aynı anlamdadır [Kadınla bir yatakta yattı]. (K.)

**اساف**
4 **اساف** ذ, (S, M, K,) mastarı **اـِسَافَةٌ**, (TA,) bir adam hakkında söylenir: (S, M,) Onun davarı helâk oldu veya öldü: (S, K:) yahut davarında kıran meydana geldi: Tufeyl’in, رخو maddesinde **اِسْتَرْخَى** lafzı altında zikredilen bir beyitte böyledir. (M.) [Bundan dolayı] şu söylenir: **أَسَافَ حتّّى مَايَشْتَكِى السَّوَافَ**, (AA, S, Meyd, K,) yahut **السُّوَافَ**, (As, Meyd,) [Davarında kıran oldu da, kırandan şikâyet etmez oluncaya kadar:] bir darb-ı meseldir, (Meyd,) musibetlere alışmış kimseye uygulanır; (S, K;) yahut belâlara alışmış kimseye, (A'Obeyd, Meyd, A,) öyle ki feleğin dönüp dolaşmalarına sabırsızlık etmez. (A'Obeyd, Meyd.) ― -b2- **اساف الوَالِدَانِ**: İki ebeveyn, çocuğunu ölümüyle kaybetti: bu durumda çocuk için ↓ **مُسَافٌ** denir; babası için ↓ **مُسِيفٌ**; annesi için ↓ **مِسْيَافٌ**. (Ibn-'Abbâd, K.) -A2- **اسافهُ اللّٰهُ**: Allah onu helâk etti, yahut canını aldı. (M.) ― -b2- **اساف الخَرْزَ** **خَرَمَهُ** ile aynı anlamdadır [yani derinin dikimini bozdu; kalın bir delici/dikiş aleti ve ince bir kayış kullanıldığında; yahut iki dikiş deliğini bir deliğe yırtıp birleştirdiğinde]. (M.) Ve **اساف الخَارِزُ**: Deri diken, iki dikiş deliği [tek deliğe] yırtılacak şekilde deldi yahut dikti. (A'Obeyd, K.)

8 **اـِسْتَوَفَ**: 1’in birinci ve ikinci cümlelerine bak.

**سَافٌ**
**سَافٌ** ذ Her bir sıra yahut hat, (S, M, L, K, TA,) [yani] tek bir sıra yahut hat, (Mgh,) tuğladan, (S, M, Mgh, L, K, TA,) yahut (Mgh’de böyle, fakat TA’da “ve” ile) çamurdan, (Mgh, TA,) bir duvarın, (S, Mgh, K, TA,) yahut bir duvar içinde, (TA,) yahut bir binada; (M, L, TA;) ayrıca **مِدْمَاكٌ**: (TA:) azlık çoğulu **آسُفٌ** [yer değiştirme ile yapılmıştır; **دَارٌ**’ın çoğulu **آدُرٌ** gibi,] (L,) ve **سَافَاتٌ**: (Mgh:) Lth, **السَّافُ**’ı, binanın **سَافَات**’ı arasındaki şey olarak açıklar: onun **ا**’sı aslında **و**’dur. (TA.) [Freytag’ın, K’ya dayanarak “duvarda tek bir taş dizisi” anlamında zikrettiği **سَافَةٌ**’yı, orada da başka hiçbir sözlükte de bulmuyorum.] -A2- Ayrıca: Avcı bir kuş. (M.)

**سَوْفَ**
**سَوْفَ** ذ, bunun için ayrıca **سَفْ** de denir, (M, Mughnee, K,) orta kök harfi düşürülerek, (M, Mughnee,) ve **سَوْ**, (M, Mughnee, K,) son kök düşürülerek, (M, Mughnee,) ve **سَىْ**, (M, Mughnee, K,) son kök düşürülüp orta harf, söyleyişi hafifletmek için **ى**’ye çevrilerek, (M, Mughnee,) ve L’ye göre **سَا**, (TA,) bir edattır, (IJ, M, K,) başlangıcı gösterir; (K;) yahut **تَنْفِيس**’i gösteren bir kelimedir, (Sb, S, M, K,) yani genişletme; çünkü muzâri‘i dar zamandan, ki o şimdiki zamandır, geniş zamana, ki o gelecek zamandır, çevirir; (Mughnee, **سَ** maddesinde [ona bak];) yani henüz vuku bulmamış şeye nispetle **تنفيس**’i gösterir; (Sb, S, K;) ve ertelemeyi; (M;) ve korkutma ve tehdit ve vaat etmede kullanılır; (IDrd, K;) yahut vaat veya tehdit bildiren bir kelimedir: (Msb:) bazılarına göre **سَ** ile eşanlamlıdır; başkalarına göre ise ondan daha geniş anlamlıdır. (Mughnee.) **سَوْفَ أَفْعَلُ** [şunu yapacağım] dersin. (Sb, S.) Ve onunla fiili arasına ayırıcı bir kelime sokulamaz, [aşağıda gelen yerde zikredilen bir durum hariç,] çünkü **سَيَفْعَلُ** [&c.] içindeki **س**’nin yerini tutar. (Sb, S.) [Fakat] bazen başına **ل** getirilmesiyle **سَ**’dan ayrılır; [Kur’ân xciii. 5’teki] **وَلَسَوْفَ يُعْطِيكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى** [Ve Rabbin sana verecek de sen razı olacaksın] ifadesinde olduğu gibi: (Mughnee:) ancak bu ifadede **ل**, edata değil fiile bitişik sayılır: (M:) yahut ifade hazfedilmiştir; aslı **لَأَنْتَ سَوْفَ يُعْطِيكَ**’tir. (Bd.) Ve şu bakımdan da **سَ**’dan ayrılır: bazen [fiilinden] hem lafız hem mana bakımından âmilliği kaldırılmış bir fiil ile ayrılır; şu sözde olduğu gibi:
وَمَا أَدْرِى وَسَوْفَ اـِخَالُ أَدْرِى
أَقَوْمٌ آلُ حِصْنٍ أَمْ نِسَآءُ
[Ve bilmem; fakat sanırım bileceğim: Hisn ailesi erkekler topluluğu mudur yoksa kadınlar mı?]. (Mughnee.) ― -b2- Onu isim yapmak istediğinde, [yani isim olarak kullanmak istediğinde,] belirsiz olduğunda ona tenvin verirsin. (IDrd, K.) IDrd örnek olarak şunu nakleder:
اـِنَّ سَوْفًا وَاـِنَّ لَيْتًا عَنَآءٌ
[Şüphesiz **سَوْفَ** ve şüphesiz **لَيْتَ** bir yorgunluktur]: fakat bir kıraat **اـِنَّ لَوًّا**’dır; bir diğeri **اـِنَّ لَيْتًا واـِنَّ لَوًّا**’dır; **اـِنَّ سَوْفًا** diye bir kıraat yoktur. (O, TA.) Şu da söylenir: **فُلَانٌ يَقْتَاتُ السَّوْفَ** [lafzen: falan, **سَوْفَ** kelimesiyle beslenir]; anlamı (mecaz): falan, umut edilen şeyler vasıtasıyla yaşar: (S, K, TA:) ve aynı şekilde **مَا قُوتُهُ اـِلَّا السَّوْفُ** [lafzen: onun yiyeceği, **سَوْفَ** kelimesinden başka bir şey değildir]. (A, TA.) ― -b3- İbn-Mukbil’in, Sb tarafından nakledilen şu beytinde:
بِسَوْفٍ مِنْ تَحِيَّتِهَا ↓ لَوْ سَاوَفَتْنَا
سَوْفَ العَيُوفِ لَرَاحَ الرَّكْبُ قَدْ قَنِعَا
[Selâmının bir parçası olarak bir **سَوْفَ** ile bizi oyalasaydı; hatta tiksinti duyanın oyalaması gibi bir oyalama ile; yolcular razı olarak giderdi], **سَوْفَ** mansup kılınmıştır [**مُسَاوَفَةَ** yerine, yani] artırma (ziyade) [harfleri] atılmış bir mastar olarak. (M.)

**سِيفَةٌ**
**سِيفَةٌ** ذ: iki yerde **مَسَافَةٌ**’ye bak.

**سَوَافٌ**
**سَوَافٌ** ذ [yaygın adıyla] **قِثَّآء** [ona bak]: (M, K, TA:) AHn böyle der, (M, TA,) Et-Toosee’ye dayanarak. (TA.) -A2- Ayrıca hemen ardından gelene de bak.

**سُوَافٌ**
**سُوَافٌ** ذ ve ↓ **سَوَافٌ**; As’a göre damme ile; ve o der ki: hastalık adlarının hepsi böyledir; **نُحَازٌ** ve **دُكَاعٌ** ve **قُلَابٌ** ve **خُمَالٌ** [&c.] gibi; AA’ya göre böyle değil, bilakis fetha ile; ve aynı şekilde 'Omârah Ibn-'Akeel söylemiştir; (S;) yahut onu fetha ile rivayet eden yalnız AA’dır ve onun rivayeti değersizdir; (IB;) davarın hastalığı ve onun ölümü: (S:) yahut her biri, insanlar ve davar arasında ölüm demektir: (M:) yahut ikincisi, develer arasında bir kıran; yahut birincisi böyledir; yahut ikincisi, insanlar ve davar arasında bir kıran: (K:) ve birincisi, develerin hastalığıdır; (AHn, M, K;) ve ikincisi de böyledir. (K.) Şu söylenir: **وَقَعَ فِى المَالِ سَوَافٌ** [yahut **سُوَافٌ**] Davar arasında ölüm [yahut kıran] meydana geldi. (S.)

**مَسَافٌ**
**مَسَافٌ** ذ Burun: çünkü onunla koklanır (**يُسَافُ**, K, yani **يُشَمُّ**, TA): (K:) Moheet’te böyledir. (TA.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **مَسَافَةٌ**’ye bak.

**مُسَافٌ**
**مُسَافٌ** ذ Ölümle ebeveyninden alınmış bir çocuk: 4’e bak. (Ibn-'Abbâd, K.)

**مُسِيفَ**
**مُسِيفَ** ذ Davarı ölmüş bir adam. (TA.) ― -b2- Ve ölümüyle çocuğunu kaybetmiş bir baba: 4’e bak. (Ibn-'Abbâd, K.)

**مَسَافَةٌ**
**مَسَافَةٌ** ذ [aslı: koklama yeri: ― -b2- ve buradan] (mecaz:) Mesafe; (S, K, TA;) ve ↓ **مَسَافٌ** ve ↓ **سِيفَةٌ** bu anlamda [yahut aşağıda gelen diğerlerinde] aynı şeyi ifade eder: (K:) [üzerinde yolculuk yapılan bir boşluk yahut alan yahut genişlik:] geçilen, uzak uzanan bir saha: aslı, kılavuzların koklama yeridir; uzak mı yakın mı, yoldan sapma mı doğru yol mu olduğunu bilsinler diye: (A, TA:) yahut bir [çöl yahut] **مَفَازَة**: (M:) **سَافَ الشَّىْءَ** “o, şeyi kokladı” anlamından olduğu söylenir; çünkü kılavuz, bulunduğu yerin tozunu koklar; eğer deve sidik ve dışkısının kokusunu alırsa, onun [yahut bir başkasının] oradan geçtiğini bilir; aksi halde bilmez: (Msb:) yahut kılavuz, çölde bulunduğunda, (S, M, K,) ve orada yolunu kaybettiğinde, (M,) onun tozunu koklar, (S, M, K,) bilsin diye, (S, K,) yahut böylece bilir, (M,) doğru yolda mı, (S, M, K,) değil mi: (S, K:) sonra bu kelimenin [“kılavuzların koklama yeri” anlamında] çok kullanılması sebebiyle “mesafe” için bir terim oldu: (S, K:) çoğulu **مَسَاوِفُ** (A, TA) ve **مَسَافَاتٌ**. (Msb.) Şu söylenir: **كَمْ مَسَافَةُ هٰذِهِ الأَرْضِ** ve ↓ **مَسَافُهَا** ve ↓ **سِيفَتُهَا** (mecaz:) [Bu yerin mesafesi ne kadardır, yahut genişliği ne kadardır?]. (TA.) Ve **بَيْنَهُمْ مَسَافَةٌ بَعِيدَةٌ** (varsayılan mecaz:) [Aralarında uzak bir mesafe yahut boşluk vardır]. (Msb.) Ve **بَيْنَنَا مَسَافَةُ عِشْرِينَ يَوْمًا** (mecaz:) [Aramızda yirmi gün(lük) mesafe yahut boşluk vardır]. (TA.) ― -b3- Dhu-rRummeh’nin şu sözünde, iki kat mecazdır:
وَأَبْعَدُهُمْ مَسَافَةَ غَوْرِ عَقْلٍ
اـِذَا مَا الأَمْرُ ذُو الشُّبُهَاتِ عَالَا
(mecaz:) (mecaz:) [Ve şüpheler taşıyan iş ağırlaşıp baskın geldiğinde, onların en uzağı, aklın derinliğinin genişliği bakımından (en uzak olanıdır)]. (A, TA.)

**مُسَوِّفٌ**
**مُسَوِّفٌ** ذ Dilediğini yapan kimse, [sanki defalarca **سَوْفَ أَفْعَلُ** demiş gibi,] kimsenin geri çeviremeyeceği. (K.) ― -b2- Ve ة ile: Kocası onu yatağına çağırdığında onun isteğine uymayan, onu istediği şeyden geri çevirmek hususunda onunla çekişen ve **سَوْفَ أَفْعَلُ** diyen kadın: böyle birinin, bir rivayette, lânetlendiği söylenir. (TA.) ― -b3- Ayrıca ة ile: Hakkında “onda su bulunacak” (**سَوْفَ يُوجَدُ**) denilen kuyu (**رَكِيَّةٌ**); yahut suyu koklanan (**يُسَافُ**), beğenilmeyen ve tiksinilen kuyu. (Ibn-'Abbâd, Z, K.) ― -b4- Ve ة olmaksızın: Çok sabırlı yahut çok dayanıklı. (TA.)

**مُسْتَافٌ**
**مُسْتَافٌ** ذ Koklama yeri, yahut koklanan şey. (O, K.)

**مِسْيَافٌ**
**مِسْيَافٌ** ذ Ölümüyle çocuğunu kaybetmiş bir anne: 4’e bak. (Ibn-'Abbâd, K.)

**اـِنَّهَا لَمُسَاوِفَةٌ لِلسَّيْرِ**
**اـِنَّهَا لَمُسَاوِفَةٌ لِلسَّيْرِ** ذ [görünüşe göre bir dişi deve hakkında] Şüphesiz o, yolculuğa güç yetiren (yolculuk kabiliyeti olan)dır. (M.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَافَ
سَافَ ( w )  U ( n. ac. سَوْف 1 ),
a.  Smelt, sniffed.

b.  [ 'Ala ], Bore patiently, put up with, supported.

c.  A ,  U ( n. ac. سَوْف 1 ), Was attacked by, died of a murrain.

سَوَّفَ
سَوَّفَ II ,
a.  Delayed, deferred, put off, procrastinated; postponed, adjourned.

b.  Inured.

سَاْوَفَ
سَاْوَفَ III ,
a.  Confided a secret to.

اِسْتَوَفَ
اِسْتَوَفَ VIII ,
a.  see I (a) .

سَوْف
سَوْف [ 1 ],
a.  Particle indicating the future; it is placed before the Aorist &  is sometimes abbreviated into سَ

سَاف
سَاف [ 1A ] , ( pl. سَافَات )
a.  Row, layer.

سَافَة
سَافَة [ 1tA ],
a.  see 1A .

سِيْفَة
سِيْفَة [ 2tI ],
a.  see 17tA .

مَسَاف
مَسَاف [ 17A ] ,  مَسَافَة [ مَسْوَفَة 17t
a.  A], Distance, space, interval.

سَُوَاف
سَُوَاف [ سَوَاْف 22 ,  24 ],
a.  Murrain, cattleplague.

##### Türkçe

سَافَ
سَافَ ( w )  U ( mastar: **سَوْف** 1 ),
a.  Eritti, kokladı.

b.  [ 'Ala ], Sabırla katlandı, tahammül etti, destekledi.

c.  A ,  U ( mastar: **سَوْف** 1 ),  Bir murrain tarafından saldırıya uğradı, bir murrain’den öldü.

سَوَّفَ
سَوَّفَ II ,
a.  Geciktirdi, erteledi, savsakladı; tehir etti, tecil etti.

b.  Alıştırdı.

سَاْوَفَ
سَاْوَفَ III ,
a.  Bir sırrı -e emanet etti.

اِسْتَوَفَ
اِسْتَوَفَ VIII ,
a.  I (a)’ya bak.

سَوْف
**سَوْف** [ 1 ],
a.  Geleceği gösteren edat; muzâri‘nin önüne konur ve bazen **سَ**’ye kısaltılır.

سَاف
**سَاف** [ 1A ] , ( çoğul: **سَافَات** )
a.  Sıra, tabaka.

سَافَة
**سَافَة** [ 1tA ],
a.  1A’ya bak.

سِيْفَة
**سِيْفَة** [ 2tI ],
a.  17tA’ya bak.

مَسَاف
**مَسَاف** [ 17A ] ,  **مَسَافَة** [ **مَسْوَفَة** 17t
a.  A], Mesafe, boşluk, aralık.

سَُوَاف
**سَُوَاف** [ **سَوَاْف** 22 ,  24 ],
a.  Murrain, sığır vebası.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%81/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سوف
سَاف - يَسُوفُ - سَوفَ - وَلَسَوفَ - فَسَوفَ
سَاف - يَسُوفُ + الكائن أو الأمر: تأخر وأبطأ عن الوصول في وقت محسوب ومتوقع
سَوْفَ: على وزن " فَعْل": اسم فعل " سَاف - يَسُوفُ": التأخر والإبطاء والوقوع في مستقبل أبعد من المتوقع: وهو كذلك يعمل عمل فعل مساعد
سَوْف + فعل: فعل مساعد لفعل آخر يأتي بعده ، فيزيد فيه:
1) دلالة التأكيد والحتم من جهة
2) وأنه سيقع في وقت متأخر، وفي مستقبل قادم، من جهة أخرى
وَلَسَوْفَ + فعل: وله ذات دلالة " سوف + فعل، مع زيادة دلالة أخرى: هي مزيد من التأكيد والحتم، أن الفعل سيقع، وذلك بمقارنته مع التركيب من غير  إصافة " لـَ " على "سَوْفَ "
فَسَوْفَ: من يفعل + فسوف + فعل الجواب: تركيب لفظي مبني من: فعل شرط بدئي، يأتي بعده لفظ " فَسَوْفَ"، ثم فعل جواب الشرط:
وهذا التركيب باستعمال " فسوف " يبين أن " فعل جواب الشرط ":
1) سيقع إذا وقع فعل الشرط من جهة
2) وأنه سيقع حتماً وبالتأكيد من جهة ثانية
3) وأنه سيقع في زمن مستقبل قادم من جهة ثالثة
سَوَّف - يُسَوِّف + كائن + أمراً: على وزن " فـَعـَّل" من " سَاف - يَسُوفُ ": يجعله " يَسُوفُ "على وجه الشدة: يجعله يتأخر بشدة عن الوقوع في موعد قريب متوقع. ومنه التسويف
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " بيان المدة الزمنية المتبقية اللازمة لبدء وقوع فعل بعيد عن الوقت الحالي مع الترتيب الأقرب فالأبعد "، وهي:
وَقَتَ - يَقِتُ، أَقَتَ - يَأْقُتُ، أجِلَ - يَأْجَلُ، سَاف - يَسُوفُ - سَوفَ، نَظَرَ - يَنْظُرُ (المتعدي)، أََخِرَ- يَأخُرُ
سوف + فعل (تعلمون)
سوف تعلمون	﴿كلا سوف تعلمون(3)﴾ التكاثر ﴿ثم كلا سوف تعلمون(4)﴾ التكاثر
 	﴿لكل نبإ مستقر وسوف تعلمون(67)﴾ الأنعام ﴿ومن الذين قالوا إنا نصارى أخذنا ميثاقهم فنسوا حظا مما ذكروا به فأغرينا بينهم العداوة والبغضاء إلى يوم القيامة وسوف ينبئهم الله بما كانوا يصنعون(14)﴾ المائدة
 	﴿إن كاد ليضلنا عن آلهتنا لولا أن صبرنا عليها وسوف يعلمون حين يرون العذاب من أضل سبيلا(42)﴾ الفرقان
سوف يؤتيهم أجورهم	﴿والذين آمنوا بالله ورسله ولم يفرقوا بين أحد منهم أولئك سوف يؤتيهم أجورهم وكان الله غفورا رحيما(152)﴾ النساء ﴿إلا الذين تابوا وأصلحوا واعتصموا بالله وأخلصوا دينهم لله فأولئك مع المؤمنين وسوف يؤت الله المؤمنين أجرا عظيما(146)﴾ النساء
سوف يصليه نارا	﴿إن الذين كفروا بآياتنا سوف نصليهم نارا كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب إن الله كان عزيزا حكيما(56)﴾ النساء ﴿ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما فسوف نصليه نارا وكان ذلك على الله يسيرا(30)﴾ النساء
 	﴿قال سوف أستغفر لكم ربي إنه هو الغفور الرحيم(98)﴾ يوسف
 	﴿وأن سعيه سوف يرى(40)﴾ النجم ﴿وإنه لذكر لك ولقومك وسوف تسألون(44)﴾ الزخرف
ولسوف + فعل
 	﴿ولسوف يرضى(21)﴾ الليل ﴿ولسوف يعطيك ربك فترضى(5)﴾ الضحى
 	﴿ويقول الإنسان أئذا ما مت لسوف أخرج حيا(66)﴾ مريم
من يفعل + فسوف + فعل الجواب
 	﴿وأبصرهم فسوف يبصرون(175)﴾ الصافات ﴿وأبصر فسوف يبصرون(179)﴾ الصاافات
سوف تعلمون  	﴿ليكفروا بما آتيناهم فتمتعوا فسوف تعلمون(55)﴾ النحل ﴿ليكفروا بما آتيناهم وليتمتعوا فسوف يعلمون(66)﴾ العنكبوت ﴿ليكفروا بما آتيناهم فتمتعوا فسوف تعلمون(34)﴾ الروم
 	﴿ذرهم يأكلوا ويتمتعوا ويلههم الأمل فسوف يعلمون(3)﴾ الحجر ﴿فاصفح عنهم وقل سلام فسوف يعلمون(89)﴾ الزخرف
 	﴿الذين يجعلون مع الله إلها آخر فسوف يعلمون(96)﴾ الحجر ﴿فكفروا به فسوف يعلمون(170)﴾ الصافات ﴿الذين كذبوا بالكتاب وبما أرسلنا به رسلنا فسوف يعلمون(70)﴾ غافر
 	﴿قل ياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل فسوف تعلمون من تكون له عاقبة الدار إنه لا يفلح الظالمون(135)﴾ الأنعام ﴿قل ياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل فسوف تعلمون(39)﴾ الزمر
 	﴿ويصنع الفلك وكلما مر عليه ملأ من قومه سخروا منه قال إن تسخروا منا فإنا نسخر منكم كما تسخرون(38) فسوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه ويحل عليه عذاب مقيم(39)﴾ هود ﴿وياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه ومن هو كاذب وارتقبوا إني معكم رقيب(93)﴾ هود
 	﴿فأما من أوتي كتابه بيمينه(7)فسوف يحاسب حسابا يسيرا(8)﴾ الانشقاق ﴿وأما من أوتي كتابه وراء ظهره(10) فسوف يدعو ثبورا(11)﴾ الانشقاق
 	﴿فقد كذبوا بالحق لما جاءهم فسوف يأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(5)﴾ الأنعام ﴿لكل نبإ مستقر وسوف تعلمون(67)﴾ الأنعام
 	﴿قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم فقد كذبتم فسوف يكون لزاما(77)﴾ الفرقان
 	﴿ومن يفعل ذلك عدوانا وظلما فسوف نصليه نارا وكان ذلك على الله يسيرا(30)﴾ النساء ﴿إن الذين كفروا بآياتنا سوف نصليهم نارا كلما نضجت جلودهم بدلناهم جلودا غيرها ليذوقوا العذاب إن الله كان عزيزا حكيما(56)﴾ النساء
 	﴿قال أما من ظلم فسوف نعذبه ثم يرد إلى ربه فيعذبه عذابا نكرا(87)﴾ الكهف
فسوف يؤتيه أجرا عظيما	﴿فليقاتل في سبيل الله الذين يشرون الحياة الدنيا بالآخرة ومن يقاتل في سبيل الله فيقتل أو يغلب فسوف نؤتيه أجرا عظيما(74)﴾ النساء ﴿لا خير في كثير من نجواهم إلا من أمر بصدقة أو معروف أو إصلاح بين الناس ومن يفعل ذلك ابتغاء مرضاة الله فسوف نؤتيه أجرا عظيما(114)﴾ النساء
 	﴿ياأيها الذين آمنوا من يرتد منكم عن دينه فسوف يأتي الله بقوم يحبهم ويحبونه أذلة على المؤمنين أعزة على الكافرين يجاهدون في سبيل الله ولا يخافون لومة لائم ذلك فضل الله يؤتيه من يشاء والله واسع عليم(54)﴾ المائدة ﴿ولما جاء موسى لميقاتنا وكلمه ربه قال رب أرني أنظر إليك قال لن تراني ولكن انظر إلى الجبل فإن استقر مكانه فسوف تراني فلما تجلى ربه للجبل جعله دكا وخر موسى صعقا فلما أفاق قال سبحانك تبت إليك وأنا أول المؤمنين(143)﴾ الأعراف ﴿ياأيها الذين آمنوا إنما المشركون نجس فلا يقربوا المسجد الحرام بعد عامهم هذا وإن خفتم عيلة فسوف يغنيكم الله من فضله إن شاء إن الله عليم حكيم(28)﴾ التوبة ﴿فخلف من بعدهم خلف أضاعوا الصلاة واتبعوا الشهوات فسوف يلقون غيا(59)﴾ مريم
 	﴿قال فرعون آمنتم به قبل أن آذن لكم إن هذا لمكر مكرتموه في المدينة لتخرجوا منها أهلها فسوف تعلمون(123)﴾ الأعراف ﴿قال آمنتم له قبل أن آذن لكم إنه لكبيركم الذي علمكم السحر فلسوف تعلمون لأقطعن أيديكم وأرجلكم من خلاف ولأصلبنكم أجمعين(49)﴾ الشعراء
مختار الصحاح
● [سوف] س و ف: المَسَافةُ البعد وأصلها من السوف وهو الشم كان الدليل إذا حصل في فلاة أخذ التراب فشمه ليعلم أعلى قصد هو أم على جور ثم كثُر استعمالهم لهذه الكلمة حتى سموا البعد مسافة و السَّافُ كل عرق من الحائط قال سيبويه سَوْفَ كلمة تنفيس فيما لم يكن بعد ألا ترى أنك تقول سَوَّفْتُهُ إذا قلت له مرة بعد مرة سوف أفعل ولا يُفصل بينها وبين الفعل لأنها بمنزلة السين في سيفعل وقولهم فلان يقتات السَّوْفَ أي يعيش بالأماني و التَّسْوِيفُ المطل
الراغب
سوف
- سوف حرف يخصص أفعال المضارعة بالاستقبال، ويجردها عن معنى الحال، نحو: }سوف أستغفر لكم ربي﴿[يوسف/98]، وقوله:﴾فسوف تعلمون{ [الأنعام/135]، تنبيه أن ما يطلبونه - وإن لم يكن في الوقت حاصلا - فهو مما يكون بعد لا محالة، ويقتضي معنى المماطلة والتأخير، واشتق منه التسويف اعتبارا بقول الواعد: سوف أفعل كذا، والسوف: شم التراب والبول، ومنه قيل للمفازة التي يسوف الدليل ترابها: مسافة، قال الشاعر:
- 252 - إذا الدليل استاف أخلاق الطرق
(الرجز لرؤبة، وهو في اللسان (سوف) )
والسواف: مرض الإبل يشارف بها الهلاك، وذلك لأنها تشم الموت، أو يشمها الموت، وإما لأنه مما سوف تموت منه.
ملخص اللسان:
1.     سوف: كلمة معناها التنفيس والتأْخير؛
2. والتَّسْويف: التأْخير من قولك سوف أَفعل
3.     والسَّوْفُ الصبر. وإنه لَمُسَوِّفٌ أَي صَبُور؛
4.     سَوَّفْت الرجل أَمْري تَسْويفاً أَي ملَّكته،.
5.     والتَسْوِيفُ:   المَطْلُ.
6.     وسافَ الشيءَ يَسُوفُه ويَسافُه سَوْفاً وساوَفَه واسْتافه،كلُّه:شَمَّه؛ والاسْتِيافُ: الاشْتِمامُ.
7.     والمسافة: بُعْدُ المَفازةِ والطريق، وأَصله من الشَّمِّ، وهو أَن الدليل كان إذا ضَلَّ في فلاة أَخذ التراب فشمه فعلم أَنه على هِدْية؛
8.     السائفة الرملة الرقيقة؛
9.     والسَّوافُ والسُّوافُ: الموتُ في الناسِ والمال، سافَ سَوْفاً وأَسافَه   اللّه، وأَسافَ الرجلُ: وقَع في ماله السَّوافُ أَي الموت؛
10.                        وقد سافَ المال نَفْسُه يَسُوفُ إذا هلَك.
11.                        السُّوافُ مَرَضُ المالِ،
12.                        وأَسافَ الخَرَزَ: خَرمَه؛
لسان العرب
● - سوف: سوف: كلمة معناها التنفيس والتأْخير؛ قال سيبويه: سوف كلمة تنفيس   فيما لم يكن بعد، أَلا ترى أَنك تقول سَوَّفْتُه إذا قلت له مرة بعد   مَرَّة سَوْفَ أَفْعل؟ ولا يُفْصل بينها وبين أَفعل لأَنها بمنزلة السين في   سيَفْعَل. ابن سيده: وأَما قوله تعالى ولسوف يُعْطيك ربُّك فترضى، اللام   داخلة فيه على الفعل لا على الحرف، وقال ابن جني: هو حرف واشتقُّوا منه   فِعْلاً فقالوا سَوَّفْتُ الرجل تسويفاً، قال: وهذا كما ترى مأْخوذ من   الحرف؛ أَنشد سيبويه لابن مقبل:   لو ساوَفَتْنا بِسَوْف من تَجَنُّبِها   سَوْفَ العَيُوفِ لراحَ الرَّكْبُ قد قَنِعُوا   انتصب سوف العَيُوفِ على المصدر المحذوف الزيادة.   وقد قالوا: سو يكون، فحذفوا اللام، وسا يكون، فحذفوا اللام وأَبدلوا   العين طَلَبَ الخِفَّةِ، وسَفْ يكون، فحذفوا العين كما حذفوا اللام.   التهذيب: والسَّوْفُ الصبر. وإنه لَمُسَوِّفٌ أَي صَبُور؛ وأَنشد   المفضل:هذا، ورُبَّ مُسَوِّفينَ صَبَحْتُهُمْ   من خَمْرِ بابِلَ لَذَّة للشارِبِ   أَبو زيد: سَوَّفْت الرجل أَمْري تَسْويفاً أَي ملَّكته، وكذلك   سَوَّمْته. والتَّسْويف: التأْخير من قولك سوف أَفعل. وفي الحديث: أَن النبي، صلى   اللّه عليه وسلم، لعن المُّسَوِّفَة من النساء وهي التي لا تُجِيبُ   زوجَها إذا دعاها إلى فراشه وتُدافِعُه فيما يريد منها وتقول سوف أَفْعَلُ.   وقولهم: فلان يَقْتاتُ السَّوْفَ أَي يَعِيشُ بالأَماني. والتَسْوِيفُ:   المَطْلُ. وحكى أَبو زيد: سَوَّفْت الرجلَ أَمري إذا ملَّكته أَمرَك   وحَكَّمته فيه يَصْنَعُ ما يشاء.   وسافَ الشيءَ يَسُوفُه ويَسافُه سَوْفاً وساوَفَه واسْتافه، كلُّه:   شَمَّه؛ قال الشماخ:   إذا ما اسْتافَهُنَّ ضَرَبْنَ منه   مكانَ الرُّمْحِ من أَنْفِ القَدُوعِ   والاسْتِيافُ: الاشْتِمامُ. ابن الأعرابي: سافَ يَسُوفُ سَوْفاً إذا   شمَّ؛ وأَنشد:   قالت وقد سافَ مِجَذَّ المِرْوَدِ   قال: المِرْوَدُ المِيلُ، ومِجَذُّه طرَفُه، ومعناه أَن الحسناء إذا   كَحَلت عينيها مَسَحَتْ طَرَفَ الميل بشفتيها ليزداد حُمَّةً أَي   سواداً.والمسافة: بُعْدُ المَفازةِ والطريق، وأَصله من الشَّمِّ، وهو أَن   الدليل كان إذا ضَلَّ في فلاة أَخذ التراب فشمه فعلم أَنه على هِدْية؛ قال   رؤبة:   إذا الدليلُ اسْتافَ أَخْلاقَ الطُّرُقْ   ثم كثر استعمالهم لهذه الكلمة حتى سموا البعد مسافةً، وقيل: سمي مسافة   لأَن الدليل يستدل على الطريق في الفلاة البعيدة الطرفين بِسَوْفِه   تُرابَها ليعلم أَعَلى قَصْدٍ هو أَم على جَوْرٍ؛ وقال امرؤ القيس:   على لاحِبٍ لا يُهْتَدى بِمَنارِه،   إذا سافَهُ العَوْدُ الدِّيافيُّ جَرْجَرا   وقوله لا يُهْتَدى بِمَناره يقول: ليس به مَنار فَيُهْتَدى به، وإذا   سافَ الجملُ تُرْبَتَه جَرْجَر جَزَعاً من بُعْده وقلة مائه.   والسَّوْفَةُ والسَّائفةُ: أَرض بين الرَّمل والجَلَد. قال أَبو زياد:   السائفةُ: جانِبٌ من الرمل أَلينُ ما يكون منه، والجمع سَوائفُ؛ قال ذو   الرمة:   وتَبْسِم عن أَلْمَى اللِّثاتِ، كأَنه   ذَرا أُقْحُوانٍ من أَقاحي السَّوائفِ   وقال جابر بن جبلة: السائفة الحبل من الرمل. غيره: السائفة الرملة   الرقيقة؛ قال ذو الرمة يصف فِراخَ النعامة:   كأَنَّ أَعْناقَها كُرَّاثُ سائفةٍ،   طارَتْ لفائِفُه، أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ   الهَيْشَرَةُ: شجرة لها ساقٌ وفي رأْسها كُعْبُرة شَهْباء، والسُّلُبُ:   الذي لا وَرَقَ عليه، والسائفة: الشَّطُّ من السَّنام؛ قال ابن سيده: هو   من الواو لكون الأَلف عيناً.   والسَّوافُ والسُّوافُ: الموتُ في الناسِ والمال، سافَ سَوْفاً وأَسافَه   اللّه، وأَسافَ الرجلُ: وقَع في ماله السَّوافُ أَي الموت؛ قال طُفَيْل:   فأَبَّلَ واسْتَرْخى به الخَطْبُ بعدما   أَسافَ. ولولا سَعْيُنا لم يُؤَبَّلِ   ابن السكيت: أَسافَ الرجلُ فهو مُسِيف إذا هلَك مالُه. وقد سافَ المال   نَفْسُه يَسُوفُ إذا هلَك. ويقال: رماه اللّه بالسَّواف، كذا رواه بفتح   السين. قال ابن السكيت: سمعت هِشاماً المَكْفُوفَ يقول لأَبي عمرو: إنَّ   الأَصمعي يقول السُّواف، بالضم، ويقول: الأدْواء كلها جاءت بالضم نحو   النُّحازِ والدُّكاعِ والزُّكامِ والقُلابِ والخُمالِ. وقال أَبو عمرو: لا، هو   السَّوافُ، بالفتح، وكذلك قال عُمارة بن عَقِيل بن بلال بن جرير؛ قال   ابن بري: لم يروه بالفتح غير أَبي عمرو وليس بشيء. وسافَ يَسُوفُ أَي هلَك   ماله. يقال: أَسافَ حتى ما يَتَشَكى السُّوافَ إذا تعوَّد الحوادثَ، نعوذ   باللّه من ذلك؛ ومنه قولُ حميد بن ثور:   فيا لَهما من مُرسَلَيْنِ لِحاجَةٍ   أَسافا من المالِ التِّلادِ وأَعْدَما   وأَنشد ابن بري للمَرَّارِ شاهداً على السُّوافِ مَرَضِ المالِ:   دَعا بالسُّوافِ له ظالماً،   فذا العَرْشِ خَيْرَهما أَن يسوفا   أَي احفظ خَيْرهما من أَن يسوف أَي يَهْلِك؛ وأَنشد ابن بري لأَبي   الأَسود العِجْلي:   لَجَذْتَهُمُ، حتى إذا سافَ مالُهُمْ،   أَتَيْتَهُمُ في قابِلٍ تَتَجَدَّفُ   والتَّجَدُّفُ: الافتِقارُ. وفي حديث الدُّؤلي: وقف عليه أَعرابي فقال:   أَكلَني الفَقْرُ ورَدَّني الدهرُ ضعيفاً مُسِيفاً؛ هو الذي ذهب مالُه من   السُّوافِ وهو داء يأْخذ الإبل فَيُهْلِكُها. قال ابن الأَثير: وقد تفتح   سينه خارجاً عن قِياس نَظائِره، وقيل: هو بالفتح الفَناءُ. أَبو حنيفة:   السُّوافُ مَرَضُ المالِ، وفي المحكم: مرض الإبل، قال: والسَّوافُ، بفتح   السين، الفَناء. وأَسافَ الخارِزُ يُسِيفُ إسافةً أَي أَثْأَى   فانْخَرَمَتِ الخُرْزَتانِ. وأَسافَ الخَرَزَ: خَرمَه؛ قال الراعي:   مَزَائِدُ خَرْقاء اليَدَيْنِ مُسِيفَةٍ،   أَخَبَّ بِهِنَّ المُخْلِفانِ وأَحْفَدا   قال ابن سيده: كذا وجدناه بخط عليّ بن حمزة مزائد، مهموز. وإنها   لَمُساوِفةُ السَّيْر أَي مُطِيقَتُه.   والسافُ في البناء: كلُّ صَفٍّ من اللَّبِن؛ يقال: سافٌ من البناء   وسافانِ وثلاثة آسُف وهي السفوف. وقال الليث: السافُ ما بين سافات البناء،   أَلفه واو في الأَصل، وقال غيره: كل سَطْر من اللَّبِن والطين في الجدارِ   سافٌ ومِدْماكٌ. الجوهري: السافُ كلُّ عَرَقٍ من الحائط. والسافُ: طائر   يَصِيدُ؛ قال ابن سيده: قَضينا على مجهول هذا الباب بالواو لكونها   عيناً.والأَسْوافُ: موضع بالمدينة بعينه. وفي الحديث: اصْطَدْتُ نُهَساً   بالأَسْوافِ. ابن الأَثير: هو اسم لحَرَمِ المدينة الذي حَرَّمه سيدنا رسول   اللّه، صلى اللّه عليه وسلم. والنُّهَسُ: طائر يشبه الصُّرَدَ، مذكور في   موضعه.
مقاييس اللغة:
(سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم  على جَور. وأنشدوا:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
أي شَمّها.
والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *
وأمّا التأخير فالتسويف.  يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا.
القاموس المحيط:
السَّوْفُ الشَّمُّ، والصَّبْرُ، وبالضم، وكصُرَدٍ جَمْعا سُوفةٍ، للأرضِ. والمَسافُ والمَسافةُ والسِيفَةُ، بالكسر البُعْدُ، لأنّ الدَّليلَ إذا كان في فَلاةٍ شَمَّ تُرابَها ليَعْلَمَ أعَلَى قَصْدٍ أم لا، فَكَثُرَ الاسْتِعْمالُ حتى سَمَّوا البُعْدَ مَسافةً. والسائِفةُ الرَّمْلَةُ الدَّقيقةُ، و من اللحْمِ بمَنْزِلَةِ الحِذْيَةِ.
والْأَسْوافُ: ع بالمدينةِ. وكسحابٍ: القِثَّاءُ، والمُوتانُ في الإِبِلِ، أو هو بالضم، أو في الناسِ والمالِ، وبالضم: مَرَضُ الإِبِلِ، ويُفْتَحُ. وسافَ المالُ يَسوفُ ويَسافُ: هَلَكَ، أو وَقَعَ فيه السَّوافُ.
والسافُ: كلُّ عَرَقٍ من الحائِطِ، و من الريحِ: سَفاها، الواحدةُ: سافَةٌ. والسافةُ والسائِفةُ والسُّوفةُ: الأرضُ بين الرَّمْلِ والجَلَدِ. وسافَها: دَنا منها. والمَسافُ: الأَنْفُ، لأنه يُسافُ به.
والمَسُوفُ: الهائجُ من الجِمالِ. وأما الشَّيِّفَةُ، للطَليعةِ: فبالمعجمةِ. وسَوْفَ، ويقالُ: سَفْ، وسَوْ، وسَيْ: حَرْفٌ مَعناهُ الاستئنافُ، أو كلمةُ تَنْفيسٍ فيما لم يَكُنْ بعدُ، وتُسْتَعْمَلُ في التَّهْديدِ والوَعيدِ والوَعْدِ، فإِذا شِئْتَ أن تَجْعَلَها اسْماً نَوَّنْتَها. وفلانٌ يَقْتاتُ السَّوْفَ، أي: يَعيشُ بالأَمانِيِّ.
والفَيْلَسوفُ: يونانِيَّةٌ، أي: مُحِبُّ الحِكْمَةِ، أصْلُهُ فَيْلا: وهو المُحِبُّ، وسُوفا: وهو الحِكْمَةُ، والاسمُ: الفَلْسَفَةُ، مُرَكَّبَةٌ، كالحَوْقَلَةِ. وأسافَ: هَلَكَ مالُه، و الخارِزُ: أثْأَى فانْخَرَمَتِ الخُرْزَتانِ، و الوالِدانِ: إذا ماتَ وَلَدُهُما، فالوَلَدُ: مُسافٌ، وأبوهُ: مُسِيفٌ، وأُمُّهُ: مِسْيافٌ. و " أسافَ حتى ما يَشْتَكِي السَّوافَ " : يُضْرَبُ لمَنْ تَعَوَّدَ الحَوادِثَ. وسَوَّفْتُه تَسْويفاً: مَطَلْتُه، و فلاناً أمْري: مَلَّكْتُه إياهُ، وحَكَّمْتُه فيه. ورَكِيَّةٌ مُسَوِّفَةٌ، كمُحَدِّثةٍ: يقالُ سَوْفَ يُوجَدُ فيها الماءُ، أو يُسافُ ماؤُها فَيُكْرَهُ ويُعافُ. وكمُحَدِّثٍ: مَن يَصْنَعُ ما شاءَ، لا يَرُدُّه أحدٌ. واسْتافَ: اشْتَمَّ، والمَوْضِعُ: مُسْتافٌ.
وساوَفَهُ: سارَّهُ، و المرأةَ: ضاجَعَها.
تاج العروس:
س و ف
السَّوْفُ : الشَّمُّ يُقَال سَافَهُ يَسُوفُه : إِذا شَمَّهُ ويَسَافُهُ لُغَةٌ فيه
قال ابنُ الأَعْرَابِيِّ : السَّوْفُ : الصَّبْرُ
وبِالضَّمِّ والسُّوَفُ كَصُرَدٍ : جَمْعَا سُوفَةٍ بِالضَّمِّ : اسْمٌ لِلأَرْضِ كما يَأْتي
والْمَسَافُ والْمَسَافَةُ والسِّيفَةُ بالْكَسْرِ الأُولَى والثَّانِيَةً نَقَلَهُمَا ابنُ عَبَّادٍ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ على الثَّانِيَةِ : الْبُعْدِ وهو مَجَازٌ يُقَال : كم مَسَافَةُ هذه الأَرْضِ ؟ وبَيْنَنَا مَسَافَةُ عِشْرِين يَوْماً وكذلك : كم سِيفَةُ هذه الأَرْضِ ومَسَافُهَا ؟ وإنَّمَا سُمِّيَ بذلك لأَنَّ الدَّلِيلَ إِذا كانَ في فَلاَةٍ شَمَّ تُرَابَهَا لِيَعْلَمَ أَعَلَى قَصْدٍ هو أَمْ لا وذلك إذا ضَلَّ فإِذا وَجَدَ الأَبْعَادَ عَلِمَ أَنَّه علَى طَرِيقٍ وقال امْرُؤُ القَيْسِ :
علَى لاَحِبٍ لا يُهْتَدَي بِمَنَارِهِ ... إِذَا سَافَهُ الْعَوْدُ الدِّيَافِىُّ جَرْجَرَا أي : ليس به مَنَارٌ فيُهْتَدَي به وإذَا سَافَ الجَمَلُ تُرْتَبَهُ جَرْجَرَ جَزَعاً مِنْ بُعْدِهِ وقِلَّةِ مَائِهِ فَكَثُرَ الاسْتِعْمَالُ حتى سَمَّوُا الْبُعْدَ مَسَافَةً قَالَه الجَوْهَرِيُّ
وفي الأسَاسِ : المَسَافَةُ : المَضْرَبُ البَعِيدُ وأصْلُهَا : مَوضِعُ سَوْفِ الأِدلاَّءِ يتَعَرَّفُون حَالَهَا مِن بُعْدٍ وقُرْبٍ وجَوْزٍ وقَصْدٍ ويُقَال : بَيْنَهُم مَسَاوِفُ ومَرَاحِلُ
والسَّائِفَةُ : الرَّمْلَةُ الدَّقِيقَةُ وقد تقدم ذِكْرُها أيضاً في " س أَ ف " وأوْرَدَهُ الجَوْهَرِيُّ هنا وأنْشَدَ لِذِي الرُّمَّةِ يَصِفُ فِرَاخَ النَّعَامِ :
كَأَنَّ أَعْنَاقَهَا كُرَّاثُ سَائِفَةٍ ... طَارَتْ لَفَاِئِفُهُ أَو هَيْشَرٌ سُلُبُ وأَنْشَدَ الصَّاغَانِيُّ له أيضاً :
وهَلْ يَرْجِعُ التَّسْلِيمَ رَبْعٌ كأَنَّهُ ... بِسَائِفَةٍ قَفْرٍ ظُهُورُ الأَرْاقِمِ قال ابنُ الأَنْبَارِيِّ : السَّائِفَةُ مِن اللَّحْمِ بِمَنْزِلَةِ الْحِذَيْةِ
والأَسْوَافُ كأَنَّهُ جَمْعُ سَوْفٍ بمعنَى الشَّمِّ أَو الصَّبْرِ قال ياقُوتُ : ويجوز أن يُجْعَل جَمْعَ سَوْفَ - الحرفُ الذي يدخُل علَى الأَفْعَالِ المُضَارِعةِ - اسْماً ثم جَمَعَه وكُلُّ ذلك سَائِغٌ : ع بعيْنِهِ بِالْمَدِينَةِ علَى سَاكِنها أفْضَلُ السَّلامِ بنَاحِيَةِ البَقِيعِ وهو مَوْضِعُ صَدَقةِ زَيْدِ ابنِ ثابتٍ الأَنْصَارِيِّ وهو مِن حَرَمِ المدينةِ وقد تقدَّم ذِكْرُه في " ن ه س "
السَّوَافُ كَسَحَابٍ : الْقِثّاءُ رَوَاهُ أَبو حَنِيفَةَ عن الطُّوسِيِّ هكذا هو بالقَافِ والثَّاءِ المُثَلَّثةِ في بعضِ الأُصُولِ وهو الصحيحُ وفي بَعْضِها : الفَنَاءُ بالفاءِ المَفْتُوحةِ والنُّونِ لِمُنَاسَبةِ ما بَعْدَهُ هو قَوْلُه : والمْوُتانُ في الإِبِلِ يًقَال : وَقَعَ في الْمَالِ سَوَافٌ أَي : موتٌ كما في الصِّحاحِ أو هو بِالضَّمِّ كما رَوَاهُ الأَصْمَعِيَّ أو في النَّاسِ والْمَالِ وبِالضَّمِّ : مَرَضُ الإِبِلِ ويُفْتَحُ قال ابنُ الأَثِيرِ : وهو خَارِجٌ عن قِيَاسِ نَظَائِرِهِ وفي الصِّحاحِ : قال ابنُ السِّكِّيتِ : سَمِعْتُ هِشَاماً المَكْفُوفَ يقول : إِنَّ الأَصْمَعِيَّ يقول : السُّوافُ بالضَّمِّ ويقول : الأَدْواءُ كُلُّهَا تَجيءُ بِالضَّمِّ نحو النُّحَازِ والدُّكَاعِ والقُلابِ والخُمالِ فقال أَبو عمروٍ : لا هو السَّوافُ بالفَتْحِ وكذلك قال عُمَارَةُ بنُ عَقِيلِ بن بِلاَلِ بنِ جَرِيرٍ قال ابنُ بَرِّيّ : لم يَرْوِهِ بالفَتْحِ غيرُ أبي عمروٍ وليس بشَيْءٍ
يُقَال : سَافَ الْمَالُ يَسُوفُ ويَسَافُ سَوْفاً : هَلَكَ واقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ علَى يَسُوفُ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّيّ لأَبِي الأَسْوَدِ العِجْلِيِّ :
لَجَذْتَهُمُ حَتَّى إذَا سَافَ مَالُهُمْ ... أَتَيْتَهُمُ في قَابِلٍ تَتَجَدَّفُ سَافَ المالُ : وَقَعَ فيه السَّوَافُ أَي المُوتَانُ
والسَّافُ : كُلُّ عَرَقٍ مِن الْحَائِطِ كما في العُبَابِ والصِّحاحِ في اللِّسَانِ : السَّافُ في البِنَاءِ : كُلُّ صَفٍّ من اللَّبِنِ ؛ يُقَال : سَافٌ مِنَ البِنَاءِ وسَافَانِ وثَلاثَةُ آسُفٍ وقال اللَّيْثُ : السَّافُ : ما بين سَافَاتِ الْبِنَاءِ أَلِفُهُ وَاوٌ في الأَصْلِ وقال غيرُه : كُلُّ سَطْرٍ مِن اللَّبِنِ والطِّينِ في الجِدَارِ سَافٌ ومِدْمَاكٌ
قال ابنُ عَبَّادٍ : السَّافُ مِن الرِّيحِ : سَفَاهَا الْوَاحِدَة سَافَةٌ هكذا هو نَصُّ المَحِيطِ وفيه مُخالَفَةٌ لِقَاعِدَتِهِ
والسَّافَةُ والسَّائِفَةُ والسُّوفَةُ اقْتَصَرَ الجَوْهَرِيُّ علَى أُولاَهُنَّ : الأَرْضِ بَيْنَ الرَّمْلِ والْجَلَدِ
وقال أبو زيادٍ : السَّائفةُ : جَانِبٌ مِن الرَّمْل أَلْيَنُ ما يكونُ منه والجَمْعُ : سَوَائِفُ قال ذُو الرُّمَّةِ :
" وتَبْسِمُ عَنْ أَلْمَى اللِّثَاثِ كَأَنَّهُذُرَى أُقْحُوَانٍ مِنْ أَقَاحِى السَّوَائِفِ وقال جابرُ بنُ جَبَلَةَ : السَّائِفَةُ : الحَبْلُ مِن الرَّمْلِ
وسَافَهَا : دَنَا مِنْهَا وفي العُبَابِ بَعْدَ قَوْلِهِ : وكذلك السُّوفَةُ : كأَنَّهَا سَافَتْهما أَي : دَنَتْ منهما وهكذا هو نَصُّ المُحِيطِ
والْمَسَافُ : الأَنْفُ لأَنَّهُ يُسَافُ به كذا في المُحِيطِ أي : يُشَمُّ
قال : والْمَسُوفُ : الْهَائِجُ من الْجِمَالِ يعني المَشْمُومَ وإذا جَرِبَ البَعِيرُ وطُلِيَ بالقَطِرَانِ شَمَّتْهُ الإِبِلُ ويُرْوَي بالشِّينِ المًعَجْمَةِ كما سيأْتِي
قال الصَّاغَانِيُّ : وأَمَّا الشَّيِّفَةُ ككَيِّسَةٍ لِلطَّلِيعَةِ كذا في نُسَخِ العُبَابِِ وفي التَّكْمِلَةِ : الطَّبِيعَة هكذا وصُحِّحَ عليه فَبِالْمُعْجَمَةِ كما سيأْتي وفيه رَدٌّ علَى صاحبِ المُحِيطِ حيثُ أَوْرَدَهُ المُهْمَلَةِ
وسَوْفَ أَفْعَلُ ويُقَالُ : سَفْ أَفْعَلْ وسَوْ أَفْعَلُ لُغَتَانِ في : سَوْفَ أَفْعَلُ وقال ابنُ جِنِّيّ : حَذَفُوا تَارةً الواوَ وأُخْرَى الفاءَ فيه لُغَةٌ أخْرَى وهي : سَى أَفْعَلُ هكذا هو في النُّسَخِ وفي اللّسَانِ : سَايكونُ فحذَفُوا اللاَّمَ وأَبْدَلُوا العَيْنَ طَلَباً لِلْخِفَّةِ : حَرْفٌ مَعْنَاهُ الاسْتِئْنَافُ أو كَلِمَةُ تَنْفِيسٍ فِيمَا لَمْ يَكُنْ بَعْدُ كما نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ عن سِيبَوَيْه قال : أَلا تَرَى أَنَّك سَوَّفْتَهُ إِذا قلتَ له مَرَّةً بَعْدَ مَرَّةٍ : سوف أَفعلُ ولا يُفْصَلُ بينَهَا وبينَ أَفْعَلُ لأَنَّهَا بمَنْزِلَةِ السِّينِ في سَيَفْعَلُ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : سوف : كلمةٌ تُسْتَعْمَلُ في التَّهْدِيدِ والْوَعِيدِ والْوَعْدِ فإِذا شِئْتَ أَنْ تَجْعَلَهَا اسْماً نَوَّنْتَهَا وأَنْشَدَ :
" إِنَّ سَوْفاً وإنَّ لَيْتاً عَنَاءُ ويُرْوَي :
" إِنَّ لَوَّا وإِنَّ لَيْتاً عَنَاءُ فنَوَّنَ إذْ جَعَلَهُمَا اسْمَيْن قال الصَّاغَانِيُّ : الشَّعْرُ لأَبِي زُبَيْدٍ الطَّائِيِّ وسِيَاقُهُ :
لَيْتَ شِعْرِي وأَيَْ مِنّيَ لَيْتٌ ... إنَّ لَيْتاً وإِنَّ لَواًّ عَنَاءُ وليس في روَايَةٍ من الرِّوَاياتِ ( إن سوفاً )
ثم قال ابن دُرَيْدٍ : وذكَر أَصْحَابُ الخَلِيلِ عنه أَنَّه قال لأبي الدُّقَيْشِ : هل لَكَ في الرُّطَبِ ؟ قال : أَسْرَعُ هَلٍّ وأَوْحَاه فجَعَلَهُ اسْماً ونَوَّنَهُ قال : والبَصْرِيُّونَ يَدْفَعُون هذا
مِن المَجَازِ : يُقَال : فُلاَنٌ يَقْتَاتُ السَّوْفَ أَي : يَعِيشُ بِالأَمَانِيِّ وكذلك قَوْلُهُم : وما قُوتُه إلا السَّوْفُ كما في الأَساسِ
والفَيْلَسُوفُ : كلمةٌ يُونَانِيَّةٌ أَيْ : مُحِبُّ الْحِكْمَةِ أَصْلُهُ فَيْلاَ سُوفَا فَيْلاَ : هو الْمُحِبُّ وسُوفَا : وهو الْحِكْمَةِ والاسْمُ منه الْفَلْسَفَةُ مُرَكَّبَةً كَالْحَوْقَلَةِ . والحَمْدَلَةِ والسَّبْحَلَةِ كما في العُبَابِ
وأَسَافَ الرَّجُلُ إِسَافَةً : هَلَكَ مَالُهُ فهو مُسِيفٌ كما في الصِّحاحِ وهو قَوْلُ ابنِ السِّكِّيتِ
وقال غيرُه : أَسافَ الرَّجُلُ : وَقَعَ في مَالِهِ السَّوَافُ قال طُفَيْلٌ :
فَأَبَّلَ واسْتَرْخَى بهِ الْخَطْبُ بَعْدَمَا ... أَسَافَ ولَوْ لاَ سَعْيُنَا لم يؤَبَّلِ
وفي حديثِ الدُّؤَلِيِّ : " وقَفَ علىَّ أعْرَابِيُّ فقال : " أَكَلَنيِ الفَقْرُ ورَدَّنِي الدَّهْرُ ضَعِيفاً مُسيفاً "
قال أبو عُبَيْدٍ : أَساف الْخَارِزُ إسافَةٍ : أَثْأَي فَانْحَرَمَتِ الْخُرْزَتَانِ
وأَسافَ الخَرْزَ : خَرَمَهُ قال الرَّاعِي :
كأَنَّ العُيُونَ المُرْسِلاَتِ عَشِيَّةً ... شَآبِيبَ دَمْعٍ لم يَجِدْ مُتَرَدَّدَا
مَزَائِدُ خَرْقَاءِ الْيَدَيْنِ مُسِيفَةٍ ... أَخَبَّ بِهِنَّ الْمُخْلِفَانِ وأَحْفَدَا قال ابنُ عَبَّادٍ : أَسَافَ الْوَالِدَانِ إذا مَاتَ وَلَدُهُمَا فَالوَلَدُ مُسَافٌ وأَبُوهُ مُسِيفٌ وأَمُّهُ مِسْيَافٌ في المَثَلِ : ( أَسَافَ حتى مَا يَشْتَكِي السَّوَافَ " قال الجَوْهَرِيُّ : يُضْرَبُ لِمَنْ تَعَوَّدَ الْحَوَادِثَ نَعُوذُ باللهِ منْ ذلك وأَنْشَدَ لِحُمَيْدِ بن ثَوْرٍ :
فَيَالَهُمَا مِنْ مُرْسَلَينِ لِحَاجَةٍ ... أَسَافَا مِنَ الْمَالِ التِّلاَدَ وأَعْدَمَا وفي الأَسَاسِ : لِمَنْ مَرَنَ علَى الشَّدَائِدِ ويُقَال : ( أَصْبَرُ علَى السَّوافِ مِن ثَالِثَةِ الأَثَافِ "
وسَوَّفْتُهُ تَسْويفاً : مَطَلْتُهُ وذلك إذا قلتَ : سوف أَفْعَلُ قال ابنُ جِنِّي : وهذا كما ترى مُأْخُوذٌ مِن الحَرْفِ وفي شَرْح نهجِ البَلاغَةِ لابْنِ أَبي الحَدِيد أَنَّ أَكْثَرَ ما يُسْتَعْمَلُ التَّسْوِيفُ للوَعْدِ الذي لا إنْجَازَ له نَقَلَهُ شيخنا
حكَى أَبو زَيْدٍ : سَوَّفْتُ فُلاَناً أَمْرِى : أَي مَلَّكْتُُ إِيَّاهُ وحَكَّمْتُهُ فيه يَصْنَعُ ما يشاءٌ نَقَلَهُ الجَوْهَرِيُّ وكذلك : سَوَّمْتُهُ
وقال ابنُ عَبّادٍ : رَكِيَّةٌ مُسَوِّفَةٌ كَمُحَدِّثَةٌ : أي يُقَالُ : سَوْفَ يُوجَدُ فيها الْمَاءُ أَو يُسَافُ مَاؤُهَا فَيُكْرَهُ ويُعَافٌ والوَجْهَانِ ذَكَرَهما الزَّمَخْشَرِيُّ أَيضاً هكذا
وكمُحَدِّثٍ : مَن يصْنَعُ ما يَشَاءُ لا يَرُدُّهُ أَحَدٌ
واسْتَافَ : اشْتَمَّ والمَوْضِعُ مُسْتَافٌ
وسَاوَفَهُ : سَارَّهُ والمرأَةُ : ضَاجَعَهَا ومّما يُسْتَدْرَكُ عليه : سُئِفَ الرَّجُلُ فهو مَسْئُوفٌ : أي فَزِعَ نَقَلَهُ ابنُ عَبَّادٍ هنا وسَيَأْتِي للمُصَنِّفِ في الشِّين المُعْجَمَةِ وهما لُغَتَانِ
وسَاوَفَهُ مُسَاوَفَةً : مَاطَلَهُ أَنْشَدَ سِيبَوَيْهِ لابنِ مُقْبِلٍ :
" لَوْ سَاوَفَتْنَا بِسَوْفٍ مِنْ تَحِيَّتِهاسَوفَ الْعَيُوفِ لَرَاحَ الرَّكْبُ قد قَنِعُوا انْتَصَبَ سَوْفَ العَيُوفِ علَى المَصْدَرِ المَحْذوفِ الزِّيَادة
ويقال : إنّه لَمُسَوِّفٌ : أَي صَبُورٌ وأَنْشَدَ المُفَضَّلُ :
هذا ورُبَّ مُسَوِّفِينَ صَبَحْتُهُمْ ... مِنْ َخْمِر بَابِلَ لَذةً لِلشَّارِبِ والتَّسْوِيفُ : التَّاْخِيرُ وفي الحديثِ : أنَّه لَعَنَ المُسَوِّفَةَ من النِّسَاءِ وهي التي لا تُجِيبُ زَوْجَها إذا دَعاهَا إِلى فِرَاشِهِ وتُدَافِعُه فيما يُرِيدُ منها وتقولُ : سَوْفَ أَفْعَلُ
وسَاوَفَهُ : شَمَّهُ
والسَّائِفَةُ : الشَّطُّ مِن السَّنامِ نَقَلَهُ ابنُ سِيدَه
وأَسافَهُ اللهُ : أَهْلَكَهُ
وإِنَّهَا لَمْساوِفَةُ السَّيْرِ : أي مُطِيقَتُهُ
والسَّافُ : طائرٌ يَصِيدُ نَقَلَهُ ابنُ سِيدَه
ومن مَجازِ المَجَازِ قَوْلُ ذِي الرُّمَّةِ :
وأبْعَدِهِمْ مَسَافَةَ غَوْرِ عَقْلٍ ... إِذا مَا الأَمْرُ ذُو الشُّبُهَاتِ عَالاَ . كما في الأَسَاسِ

_Türkçe çeviri henüz yok_
