# سوق (س-و-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sevk bacak demektir

- Harfler: س - و - ق
- Kur'an'da: 17 geçiş · 16 ayet · 15 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (15)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْأَسْوَاقِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%90.md) | الْأَفْعَالِ | Çarşılar | 2 | 2 | [25:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/25:7.md) |
| [وَسِيقَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%90%D9%8A%D9%82%D9%8E.md) | وَفُعِلَ | Sevk edildi; Ve sevk edildi | 2 | 2 | [39:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/39:71.md) |
| [السَّاقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%82%D9%8F.md) | الْفَعَلُ | Bacak | 1 | 1 | [75:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/75:29.md) |
| [الْمَسَاقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8F.md) | الْمَفْعَلُ | Sevkiyat | 1 | 1 | [75:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/75:30.md) |
| [بِالسَّاقِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%82%D9%90.md) | بِالفَعْلِ | Bacağa | 1 | 1 | [75:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/75:29.md) |
| [بِالسُّوقِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8F%D9%91%D9%88%D9%82%D9%90.md) | بِالْفُعْلِ | Bacakları | 1 | 1 | [38:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/38:33.md) |
| [سَائِقٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D9%82%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Sevk eden | 1 | 1 | [50:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/50:21.md) |
| [سَاقٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Bacak | 1 | 1 | [68:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/68:42.md) |
| [سَاقَيْهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَلَيْهَا | Onun iki bacağı | 1 | 1 | [27:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/27:44.md) |
| [سُقْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَلْنَاهُ | Onu sevk ettik | 1 | 1 | [7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/7:57.md) |
| [سُوقِهِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%90%D9%87%D9%90.md) | فُعْلِهِ | Onun bacakları | 1 | 1 | [48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/48:29.md) |
| [فَسُقْنَاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَفُعِلْنَاهُ | Hemen onu sevk ettik | 1 | 1 | [35:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/35:9.md) |
| [نَسُوقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F.md) | نَفْعُلُ | Sevk ederiz | 1 | 1 | [32:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/32:27.md) |
| [وَنَسُوقُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D9%88%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B3%D9%8F%D9%88%D9%82%D9%8F.md) | وَنَفْعُلُ | Ve sevk ederiz | 1 | 1 | [19:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/19:86.md) |
| [يُسَاقُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%82%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفْعَلُونَ | Sevk edilirler | 1 | 1 | [8:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/8:6.md) |

## Mücavir kökler — 105 mücavir (133 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [زمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 24 · Zümer toplulukların içindeki gruplaşmalara, kümelere denir
2. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Fışkıran sudur
3. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Ekin demektir
4. [خزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Hazen : Depo demektir
5. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · Saçak demektir
6. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Beraber
7. [بلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Beled mezarlık demektir
8. [كشف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B4%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Açık baş demektir
9. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Yürür
10. [بوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bab kapı demektir
11. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Ekel pas demektir
12. [جرز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Cüruz otu kurumuş toprak demektir
13. [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bitki filizidir
14. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Feth, kapının açılması demektir
15. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Yiyecek demektir
16. [أزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
17. [صرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kente hakim yüksek yerdir
18. [طفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ve ikisi yapmaya başladı
19. [لفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Örgüde kullanılan lif demektir
20. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
21. [ثور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Öküz demektir
22. [لجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AC%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dalgalandılar
23. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
24. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
25. [مرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Üzerinde nebat bitmeyen yer veya yaprakları dökülmüş ağaç…
26. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Su
27. [جهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Cehennem tuğlanın pişirildiği kuyu demektir
28. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onların boyunları
29. [ورد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Gül demektir
30. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
31. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
32. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Öfke
33. [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mesih
34. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
35. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
36. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sima çehre demektir
37. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
38. [دخل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%AE%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Dahl: Kuytu yer demektir
39. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Süleyman
40. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
41. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
42. [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır
43. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
44. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Süllem” merdiven demektir
45. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
46. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
47. [ثمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Meyve demektir
48. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
49. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
50. [ثقل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%82%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Terazinin karşı kefesine konan taş demektir
51. [جدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cedle havan tokmağı demektir
52. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Ribve, tümsek demektir
53. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
54. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İyi
55. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · “Yemm” durgun akan su demektir
56. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
57. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
58. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Biley taşı
59. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
60. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%82/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوق |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md), [زجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88.md), [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md), [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) |
| Zıt Kök | [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığı arkasından iterek, güderek veya yönlendirerek bir hedefe doğru yürütmek; canlının ve bitkinin üzerinde durup yürüdüğü alt taşıyıcı dayanak (bacak, gövde, sap) |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanların, bulutların ve rızıkların ilahi takdir ve irade doğrultusunda nihai varış yerine ve hesap alanına zorunlu veya iradi olarak akıtılması |
| Çekirdek Özet 3 | Taşıyıcı dayanağın (bacak/sistem) harekete geçmesiyle hem bireysel varoluşun hem de toplumsal ve iktisadi mübadelenin (çarşı) akış ve işleyiş kazanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel olarak hayvan gütmek veya sadece soyut manada zorla götürmek sanarak; bacak, sap, çarşı ve kader sevkiyatı arasındaki organik dayanak ve akış bağını koparmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Düzensizliği aşma, bir yön ve hizaya yönelme, yayılma ve akışkan hareket potansiyeli; [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) kökünde serbestçe otlamaya salma, [سوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7.md) kökünde kamçıyla harekete geçirme, [سوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%AD.md) kökünde alana yayılma durumlarında görülen temel itici devinim | ق | Boğazın gerisinden çıkan sınırlandırıcı ve toplayıcı kaf harfi eklenerek; kontrolsüz yayılma veya serbest otlama hareketi, arkadan itilip belirli bir hedefe ve sınıra doğru sevk edilen kontrollü bir yürüyüşe ve üzerinde durulan dikey bir gövdeye dönüştürülmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Yere basan, tutunan, dik durmayı sağlayan taşıyıcı direnç ve kalkış noktası |
| و | Çengel, çadır kazığı | İki durumu veya noktayı birbirine bağlayan, sürükleyen ve bağ kurarak ilerleten vasıta |
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği | Belirlenmiş nihai sınır, toplanma menzili ve varılacak odak noktası |
| سوق | Diken, çengel ve odak imgelerinin birleşimi | Bir dayanak ve direnç noktasından (bacak/ayak) güç alarak, arkadan bağlayıcı bir etkiyle varlığı belirlenmiş bir sınıra ve menzile doğru kesintisiz yürütme hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Davarı arkasından sürerek, bağırarak veya arkadan güderek yürütmek; bedenin üzerinde dik durduğu ve yürümesini sağlayan alt uzuv (bacak); bitkinin dik durmasını sağlayan ana gövde (sap) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays şiirinde sağmal koyunların sürülüp otlatılmaya ve sağılmaya sevk edilişini tasvir eder: لنا غَنَمٌ نُسَوِّقُها غِزارٌ / كأنَّ قُرونَ جِلَّتِها العِصِيُّ |
| Erken Arapça kullanım | Ru‘be b. el-Accâc bacakları kalın ve sağlam yaban eşeğini överken kökün bacak ve uzunluk türevini kullanır: قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Dīwān Imri’ al-Qays.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin genelinde سوق kökü, hareket ettirme, sevk etme, akıtma ve yürüme organı olan alt uzuv ekseninde güçlü bir arkaik ortaklığa sahiptir. İbranicede şok (şôq / שׁוֹק) kelimesi insanın bacağını, hayvanın but ve incik kısmını ifade eder; ayrıca dışarıya sevk edilip akıtılan sokak ve pazar yeri (şuq / שׁוּק) kavramı da aynı kökten türemiştir. Süryanicede şāqā (ܫܩܐ) bacak, incik ve gövde anlamına gelirken, şūqā (ܫܘܩܐ) malların taşınıp sevk edildiği cadde ve pazar yerini karşılar. Akadcada šēqu veya šūqu benzer biçimde cadde, pazar alanı ve sokak anlam katmanında yer alır. Bu fonetik ve semantik süreklilik, kökün Sami zihninde öncelikle canlının yürütücü organı (bacak) ile başladığını, ardından bu organın yaptığı işlevin (arkadan iterek yürütme/sevk) adlandığını ve nihayetinde insanların ve malların bu hareketle bir araya toplandığı mekânın (çarşı/sokak) bu kökten türediğini göstermektedir.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | سوق / سَاقَ — يَسُوقُ — سَوْق — سَاق — سُوق | Bacak (سَاق) isminden fiilleşerek varlığı bacakları üzerinde yürütmek, arkadan sürmek ve malların sevk edildiği ticaret yerine (سُوق) ad olmak şeklinde organik bir açılım gösterir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שׁוֹק (bacak) ve שׁוּק (çarşı); Süryanice ܫܩܐ (bacak) ve ܫܘܩܐ (pazar) | Bacak organı ile çarşı/pazar ve sevk hareketi arasındaki semantik geçiş tüm Orta Sami dillerinde birebir örtüşmektedir | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik bacak/hareket çekirdekleri | Eski Mısır ve Berberi dillerinde alt ekstremite ve adım atma eylemini bildiren s-k / s-q ses dizilimleriyle uzak morfolojik benzerlikler öne sürülmüştür | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius’ Hebrew and Chaldee Lexicon, HALOT, Lane’s Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوق | Anlamlı | Sevk etmek, sürmek, bacak | Arkadan iterek yürütmek, canlının bacağı, bitki gövdesi ve ticaret çarşısı | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| سقو | Anlamlı | Su vermek, sulamak | Canlıya veya toprağa su taşıyıp içirmek; [سقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D9%8A.md) ile dönüşümlü kullanım | Kur'an'da geçmez (sülasi vavi biçimi) |
| [وسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%82.md) | Anlamlı | Toplamak, yüklemek | Dağınık şeyleri bir araya toplayıp denk yapmak, devenin taşıdığı standart yük | Permütasyon; Kur'an'da geçer |
| [وقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B3.md) | Anlamlı | Eksiklik, basıp kırmak | Zekât farizaları arasındaki küsurat; boyun kırma veya çiğneme | Kur'an'da geçmez |
| [قسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D9%88.md) | Anlamlı | Katılık, sertlik | Taşlaşma, kalbin merhamet ve yumuşaklığını kaybetmesi | Permütasyon; Kur'an'da geçer |
| [قوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B3.md) | Anlamlı | Eğrilik, yay, ölçme | yayın bükülmesi, iki yayın mesafesi kadar yakınlaşma ve ölçü birimi | Permütasyon; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوق | Merkez | İterek yürütme ve dayanak | Varlığı arkasından güderek, hedefe doğru iterek ve bacakları üstünde yürütmek | Arkadan yönlendirme ve menzile sevk |
| [قود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md) | Komşu | Önden çekerek yürütme | Varlığı arkasından iterek değil, önündeki yulardan çekerek götürmek | سوق arkadan itişi, [قود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%AF.md) önden çekişi ifade eder |
| [زجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%AC%D9%88.md) | Komşu | Yavaş ve yumuşak sevk | Varlığı hafifçe, peyderpey ve kolaylıkla ileriye doğru kaydırmak | Bulutların veya gemilerin nazikçe ilerletilmesi |
| [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) | Komşu | Yüklenerek taşıma | Varlığı kendi ayakları üzerinde yürütmek yerine ağırlığını bizzat üstlenmek | Sevk ettirmeden yer değiştirme |
| [دفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%81%D8%B9.md) | Komşu | Sertçe itme ve savma | Bir yöne doğru sevk amacı olmaksızın sadece önünden uzaklaştırmak için itmek | Hedefsiz veya defetme amaçlı itiş |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Zıt | Alıkoyma ve durdurma | Yürüyüşü, akışı ve sevkiyatı engelleyip bir yerde hareketsiz bırakmak | Hareketin ve akışın tamamen kesilmesi |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوق | Arkadan sürmek, bacak, çarşı | Canlının yürütücü uzvu, arkadan yönlendirme eylemi ve mübadele mekânı | Kesin |
| Latince | agere, compellere, crus | Sürmek, sevketmek, bacak | Agere ve compellere gütmek ve zorlamak anlamını karşılar, bacak anatomisi için crus kullanılır | Güçlü |
| İngilizce | to drive, to herd, leg / stem, market | Sürmek, sevk etmek, bacak/gövde, çarşı | To drive fiili arkadan itici güçle yönlendirmeyi verir; leg ve market kökün somut ve mekânsal açılımlarıdır | Güçlü |
| Almanca | treiben, leiten, Schenkel / Stängel, Markt | Sürmek, yöneltmek, bacak/sap, pazar | Treiben fiili hayvan gütme ve arkadan itme nüansını taşır; Markt toplanma alanını karşılar | Güçlü |
| Fransızca | conduire, pousser, jambe / tige, marché | İtmek, sevk etmek, bacak/sap, çarşı | Pousser fiilinin öne doğru itme vurgusu Arapçadaki arkadan sevk eylemini iyi yansıtır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Dictionnaire Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَاقَ / سِيقَ / سُقْنَاهُ | Ahirette zorunlu sevk ve sürülüş | İnkârcıların ve müttakilerin hesap ve varış alanına (cennet veya cehennem) sevk edilişi; Zümer [39:71](https://lisan.digital/tr/ayet/39:71.md), Zümer [39:73](https://lisan.digital/tr/ayet/39:73.md), Kıyâme [75:30](https://lisan.digital/tr/ayet/75:30.md) |
| سُقْنَاهُ / فَسُقْنَاهُ | Rahmet ve tabiat sevkıyatı | Yağmur yüklü bulutların ölü toprağı diriltmek üzere rüzgâr vasıtasıyla belirli bir beldeye yönlendirilmesi; A‘râf [7:57](https://lisan.digital/tr/ayet/7:57.md), Fâtır [35:9](https://lisan.digital/tr/ayet/35:9.md) |
| سَاق / سَاقَيْهَا / سُوقِهِ | Beden uzvu ve bitki sapı | İnsanın yürüdüğü bacakları, atların bacakları veya ekinin üzerinde dikildiği sağlam gövdesi; Neml [27:44](https://lisan.digital/tr/ayet/27:44.md), Sâd [38:33](https://lisan.digital/tr/ayet/38:33.md), Fetih [48:29](https://lisan.digital/tr/ayet/48:29.md) |
| كَشْفُ سَاقٍ | Zorluk, şiddet ve hakikatin açığa çıkması | Kıyamet gününün dehşeti, işlerin son derece ciddileşip paçaların sıvanması mecazı; Kalem [68:42](https://lisan.digital/tr/ayet/68:42.md) |
| سَائِقٌ | Eşlik eden yönlendirici melek | Mahşer günü insanı arkasından hesaba doğru yönlendiren ve adım attıran görevli; Kâf [50:21](https://lisan.digital/tr/ayet/50:21.md) |
| الْأَسْوَاق | Çarşılar ve ticaret alanları | Peygamberlerin insani bir tabiatla rızık temini ve tebliğ için aralarında dolaştığı pazar yerleri; Furkân [25:7](https://lisan.digital/tr/ayet/25:7.md), Furkân [25:20](https://lisan.digital/tr/ayet/25:20.md) |
| وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ | Can çekişme ve çaresizlik bağı | Ölüm anında bacakların birbirine dolanması yahut dünya zorluğu ile ahiret zorluğunun birbirine kenetlenmesi; Kıyâme [75:29](https://lisan.digital/tr/ayet/75:29.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Haşir ve ilahi iradenin icrası | İnsanın ahirete sevki (سائق) ve Kalem [68:42](https://lisan.digital/tr/ayet/68:42.md) ayetindeki bacağın açılması (كَشْفُ سَاقٍ) ifadesinin müteşabihliği; teşbih ve tevil tartışmaları | İradi ve gayri iradi sevk ile ilahi kudretin şiddetinin tecellisi |
| Fıkıh | Çarşı/Pazar hukuku ve kurban sevki | Pazarda (السوق) alım-satım serbestisi, haksız rekabetin önlenmesi ve hedy kurbanının Kâbe'ye sevki (سَوْق الهَدْي) | Malların ve kurbanlıkların meşru bir hedefe doğru taşınması ve serbest dolaşımı |
| Tefsir | Kinaye ve lafzi-mecazi açılım | Bacağın açılması tabirinin Arap dilinde savaşın kızışması ve zorluğun zirveye ulaşması kinayesi olarak çözümlenmesi | Bacağın çaresizlik veya güç göstergesi sembolizmi |
| Hadis | Ahir zaman f посад ve çobanlık metaforu | İnsanları sopasıyla sevk edecek Kahtanlı yöneticiden bahseden rivayetler ve ümmetin yönlendirilmesi | İtaat, boyun eğiş ve baskıcı veya adil idare |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve ahiret düzeni | İlahi yönlendirme ve haşir | İnsanı ve doğayı başlangıç noktasından nihai gayesine doğru akıtmak | Kâinattaki hiçbir unsur başıboş değildir; hepsi bir hedefe doğru sevk halindedir | Kesin |
| İlmi | Fizik ve biyoloji düzeni | Taşıyıcı kuvvet ve gövde dengesi | Canlının dik durmasını ve kuvvet vektörünün iletilmesini sağlamak | Bacak ve gövde (ساق), yerçekimine direnerek hareketi mümkün kılan mekanik destektir | Güçlü |
| Siyasi | Toplum yönetimi ve sevk | İdari sevk ve tebaa intizamı | Toplumsal kitleleri ortak bir amaca ve düzene doğru yönlendirmek | Klasik dilde yönetilen halka es-Sûka (السوقة) denmesi, yönlendirilen kitle işlevini yansıtır | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve piyasa düzeni | Çarşı, pazar ve mal sirkülasyonu | Üretilen değerlerin tüketim merkezlerine akışını ve mübadelesini sağlamak | Çarşı (سوق), malların dışarıdan getirilip toplandığı ve nakledildiği dinamik akış merkezidir | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Yönlendirilmiş vektörel akış ve taşıyıcı sütun mekaniği | Vektör analizinde bir alanın belirli bir yöne doğru kuvvet uygulanarak ötelenmesi ve yapı statiğinde dikey taşıyıcı elemanın (kolon/bacak) yükü zemine aktararak hareketi ayakta tutması mantığıyla tam bir izomorfizm gösterir | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Piyasa mekanizması ve lojistik ağ | İktisat ve sosyolojide insan davranışlarının, metaların ve sermayenin görünmez el veya merkezi kararlarla belirli düğüm noktalarına (pazar) doğru akıtılması ve toplumsal hareketliliğin alt yapısının kurulması sürecine karşılık gelir | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece alışveriş yapılan pazar yeri veya hayvanların sopayla arkasından sürülmesi gibi dar bir fiziksel eyleme indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; ekinin kendi sapı üzerinde doğrulmasından (özgüven ve istiklal), bulutların rızık taşımasından, can çekişen insanın bacaklarının dolanmasına ve kıyametteki nihai hesap yürüyüşüne kadar uzanan ontolojik bir hareket ve dayanak sistemidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kalem [68:42](https://lisan.digital/tr/ayet/68:42.md) ayetinde geçen ifadeyi tecessümcü biçimde cismani bir bacak zannetmek veya peygamberlerin çarşılarda yürümesini sıradan bir avamlık sanıp nübüvvetin hayatın tam merkezindeki sevk ve idare rolünü kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve zaman tasavvurunu anlamada köprüdür; varoluş sabit ve durağan değil, bir başlangıç noktasından nihai hesaba doğru kesintisiz sevk edilen dinamik bir akıştır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kıyamet, ölüm anı ve mahşer sahnelerini anlatan eskatolojik ayetlerde (Kıyâme, Zümer, Kâf) ve peygamberlerin beşeri tabiatını ve toplumsal varlığını vurgulayan ayetlerde (Furkân) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hayatın gayesiz, hedefsiz ve tesadüfi aktığı zannını yıkar; insanın her an bir yönlendirici (sâik) eşliğinde ilahi huzura doğru adım adım yol aldığını fark ettirir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının veya bitkinin üzerinde durduğu dikey taşıyıcı uzuv (bacak, sap) ve bir kütleyi arkasından itip yönlendirerek menzile doğru yürütmek.
- Soyut anlam: Varlığın, iradeli veya iradesiz olarak, ilahi bir saik veya kanun eşliğinde nihai amacına, hesap ve toplanma alanına doğru yönlendirilip akıtılması.
- Sistematik karşılık: Bir taşıyıcı dayanak üzerinde yükselen potansiyelin, itici bir kuvvet vasıtasıyla hedefe doğru doğrusal veya vektörel bir akışa dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$ \vec{F} = m \cdot \frac{d\vec{v}}{dt}, \quad \Phi : X \xrightarrow{\vec{F}} Y $$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\vec{F}$ arkadan uygulanan sevk edici ve yönlendirici kuvveti, $m$ sevk edilen varlığı veya kütleyi, $\frac{d\vec{v}}{dt}$ bu itiş neticesinde varlığın kazandığı yönlü ivmeyi temsil eder. $\Phi$ harfi sevk eyleminin bütününü sembolize ederken, bu eylem varlığı bir $X$ başlangıç durum veya konumundan (dünya, tohum, bulut) zorunlu ve kararlı bir biçimde hedef $Y$ menziline (ahiret, meyve, yağmur alanı, pazar) ulaştırmaktadır.

## Geçtiği ayetler (16 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%82/occurrences?meal=IK

### [Araf 7:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/7:57.md) — سُقْنَاهُ

وَهُوَ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ حَتَّى إِذَا أَقَلَّتْ سَحَابًا ثِقَالًا سُقْنَاهُ لِبَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَنْزَلْنَا بِهِ الْمَاءَ فَأَخْرَجْنَا بِهِ مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ كَذَلِكَ نُخْرِجُ الْمَوْتَى لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): O’dur ki rahmetinin önünde rüzgarı müjdeci olarak gönderir. Nihayet bunlar, ağır yüklü bulutları yüklendiğinde; Biz, onu ölü bir memlekete gönderir, su indirir ve onunla her tür mahsulleri yetiştiririz. İşte ölüleri de böylece çıkarırız. Ta ki iyice düşünüp ibret alasınız.

### [Enfal 8:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/8:6.md) — يُسَاقُونَ

يُجَادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ مَا تَبَيَّنَ كَأَنَّمَا يُسَاقُونَ إِلَى الْمَوْتِ وَهُمْ يَنْظُرُونَ

Meal (IK): Hak, apaçık meydana çıktıktan sonra bile, sanki göz göre göre ölüme sürükleniyorlarmış gibi seninle mücadele ediyorlardı.

### [Meryem 19:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/19:86.md) — وَنَسُوقُ

وَنَسُوقُ الْمُجْرِمِينَ إِلَى جَهَنَّمَ وِرْدًا

Meal (IK): Mücrimleri de suya götürür gibi cehenneme süreriz.

### [Furkan 25:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/25:7.md) — الْأَسْوَاقِ

وَقَالُوا مَا لِهَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Bu peygambere ne oluyor ki; yemek yiyor, sokaklarda geziyor? Onun beraberinde bulunup uyaran bir melek indirilmeli değil miydi?

### [Furkan 25:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/25:20.md) — الْأَسْوَاقِ

وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.

### [Neml 27:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/27:44.md) — سَاقَيْهَا

قِيلَ لَهَا ادْخُلِي الصَّرْحَ فَلَمَّا رَأَتْهُ حَسِبَتْهُ لُجَّةً وَكَشَفَتْ عَنْ سَاقَيْهَا قَالَ إِنَّهُ صَرْحٌ مُمَرَّدٌ مِنْ قَوَارِيرَ قَالَتْ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسِي وَأَسْلَمْتُ مَعَ سُلَيْمَانَ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Ona: Köşke gir, dendi. Onu görünce; derin bir su sandı ve iki ayağını açtı. Doğrusu bu, camdan yapılmış düzeltilmiş mücella bir açıklıktır, dedi. O: Rabbım; şüphesiz ben, kendime zulmetmişim. Süleyman’la beraber alemlerin Rabbı olan Allah’a teslim oldum, dedi.

### [Secde 32:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/32:27.md) — نَسُوقُ

أَوَلَمْ يَرَوْا أَنَّا نَسُوقُ الْمَاءَ إِلَى الْأَرْضِ الْجُرُزِ فَنُخْرِجُ بِهِ زَرْعًا تَأْكُلُ مِنْهُ أَنْعَامُهُمْ وَأَنْفُسُهُمْ أَفَلَا يُبْصِرُونَ

Meal (IK): Görmezler mi ki; Biz, kuru yerlere suyu gönderiyor, onunla hayvanlarının ve kendilerinin yedikleri ekinleri çıkarıyoruz. Hala da görmeyecekler mi?

### [Fatır 35:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/35:9.md) — فَسُقْنَاهُ

وَاللَّهُ الَّذِي أَرْسَلَ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَسُقْنَاهُ إِلَى بَلَدٍ مَيِّتٍ فَأَحْيَيْنَا بِهِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَا كَذَلِكَ النُّشُورُ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; bulutları yürüten rüzgarlar göndermiştir. Biz, onu ölü bir memlekete sürüp onunla yeri ölümünden sonra diriltiriz. İşte diriliş de böyledir.

### [Sad 38:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/38:33.md) — بِالسُّوقِ

رُدُّوهَا عَلَيَّ فَطَفِقَ مَسْحًا بِالسُّوقِ وَالْأَعْنَاقِ

Meal (IK): Onları bana geri getirin, dedi, bacaklarını ve boyunlarını sıvazlamaya başlamıştı.

### [Zümer 39:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/39:71.md) — وَسِيقَ

وَسِيقَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِلَى جَهَنَّمَ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا فُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ يَأْتِكُمْ رُسُلٌ مِنْكُمْ يَتْلُونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِ رَبِّكُمْ وَيُنْذِرُونَكُمْ لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَذَا قَالُوا بَلَى وَلَكِنْ حَقَّتْ كَلِمَةُ الْعَذَابِ عَلَى الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Küfredenler bölük bölük cehenneme sürüldü. Oraya vardıklarında kapıları açıldı ve bekçileri onlara dediler ki: İçinizden, size Rabbınızın ayetlerini okuyan ve bugüne kavuşacağınızı ihtar eden elçiler gelmedi mi? Onlar da: Evet, dediler. Fakat azab sözü küfredenlerin üzerine hak oldu.

### [Zümer 39:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/39:73.md) — وَسِيقَ

وَسِيقَ الَّذِينَ اتَّقَوْا رَبَّهُمْ إِلَى الْجَنَّةِ زُمَرًا حَتَّى إِذَا جَاءُوهَا وَفُتِحَتْ أَبْوَابُهَا وَقَالَ لَهُمْ خَزَنَتُهَا سَلَامٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِينَ

Meal (IK): Rabblarından sakınanlar ise fevc fevc cennete götürüldüler. Oraya varıp da kapıları açılınca, bekçileri onlara dediler ki: Selam olsun size. Hoş geldiniz. Temelli olarak girin buraya.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/48:29.md) — سُوقِهِ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Kaf 50:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/50:21.md) — سَائِقٌ

وَجَاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ

Meal (IK): Her nefis, yanında bir sürücü ve şahidle gelir.

### [Kalem 68:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/68:42.md) — سَاقٍ

يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلَا يَسْتَطِيعُونَ

Meal (IK): O gün; baldırlar açılır ve secdeye çağrılırlar. Ama buna güç yetiremezler.

### [Kıyamet 75:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/75:29.md) — السَّاقُ · بِالسَّاقِ

وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ

Meal (IK): Bacak da bacağa dolaşır.

### [Kıyamet 75:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/ayet/75:30.md) — الْمَسَاقُ

إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمَسَاقُ

Meal (IK): O gün; sevk, yalnız Rabbınadır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sevk bacak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والسين و"وايء" معهما
ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق مستعملات قوس: تصغير القَوْسِ قُويسٌ، والعدد أقواسٌ ثم قِياس وقِسِيٌّ.
وشيخ أَقوَسُ: منحني الظهر، وقَوَّسَ تقويساً، وتَقَوَّسَ ظهره، وحاجب مُتَقِّوسٌ، ونوى مُتَقَوِّسٌ ونحوهما: مما ينعطف انعطاف القوسِ، قال:
ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا
وقال:
ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره
والقُوْسُ: بقية التمر في الجلة والقَوْسُ: رأس الصومعة.
وقس: الوَقْسُ: الفاحشة وذكرها.
قسو: القَسْوة: الصلابة في كل شيء، وقَسَا يَقْسُو فهو قاسٍ، وليلة قاسيةٌ: شديدة الظلمة.
والمُقاساةُ: معالجة الأمر ومكابدته، والمقايَسَةُ تجري مجرى المُقاساةِ أحياناً، وتكون من القياس.
قيس: القَيْسُ مصدر قِسْتُ. والقَيسُ بمنزلة القدر، وعود قَيسُ إصبع أي قدر إصبع، وقِس هذا بذاك قِياساً وقَيساً، والمِقياس: المقدار.
والمُقاوِسُ: الذي يرسل الخيل، والمكان الذي تجري فيه الخيل مقوس.
ويقال: بل هو الحبل يمد فترسل منه الخيل، ويقال: المُقاوِس والقَيّاسُ. وقام فلان على مِقوَسٍ أي على حفاظ، هذلية.
سقى: السُّقيا اسم السًّقي.
والسِّقاء: القربة للماء واللبن.
والسِّقاية: الموضع يتخذ فيه الشراب في المواسم وغيرها.
والسِّقاية: الصواع يشرب فيه الملك.
والسّاقِيةُ من سواقي الزرع ونحوه.
والمِسقاةُ: وقت السَّقي.
والاسِتقاءُ الأخذ من النهر والبئر.
واسقَيْنا فلاناً نهراً أي جعلناه له سُقْيا، وسَقَى وأسْقَى لغتان.
والسِّقْي: ما يكون في نفافيخ بيض في شحم البطن.
وسَقىَ يَسْقي بطنه سَقْياً.
والسِّقيُ: ماء أصفر يقع في البطن.
وفي الحديث: "سُقيتُ الشراب" أي ما اتخذ من خشب أو خزف أو قرع.
وقال القاسم: لا أعلمه إلا من الجلود.
ويقال للثوب إذا صبغ: سَقَيْتُه مناً من عصفرٍ.
ويقال: سُقِّي قلبه تَسْقِيةً إذا كرر عليه ما يكره.
والسَّقيُّ: البرديًُّ، الواحدة سقيةٌ، لا يفوتها الماء.
سوق: سُقتُه سوقاً، ورأيته يسوق سياقاً أي ينزع نزعاً يعني الموت.
والسّاقُ لكل شجر وإنسان وطائر.
وامرأة سَوْقاءُ أي تارة الساقيْنِ ذات شعر. والأسْوَقُ: الطويل عظم السّاقِ، والمصدر السَّوَقُ، قال:
قب من التعداء حقب في سَوَقْ
والسّاقُ: الذكر من الحمام.
والسُّوقُ معروفة، والسُّوقُ موضع البياعات.
وسُوقُ الحرب: حومة القتال.
والأساقةُ: سير الركاب للسروج.
والسُّوقةُ: أوساط الناس، والجميع السُّوَقُ.
وسق: الوَسْقُ: ضمك الشيء إلى الشيء بعضهما إلى بعض. والاتِّساق: الانضمام والاستواء كاتِّساقِ القمر إذا تم وامتلأ فاستوى.
واستَوْسَقَت الإبل: اجتمعت وانضمت، والراعي يَسِقُها أي يجمعها، وقوله تعالى: "والليل وما وَسَقَ" أي جمع.
وأوْسَقْتَ البعير: أوقرته.
والوَسيقةُ من الإبل كالرفقة من الناس.
ووَسيقةُ الحمار: عانته.

##### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve “**وايء**” onlarla birlikte

ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق kullanımdadır. **قوس**: **القَوْسِ**’un küçültmesi **قُويسٌ**’dir; çoğulu **أقواسٌ**’dır; sonra **قِياس** ve **قِسِيٌّ**.

Ve **شيخ أَقوَسُ**: sırtı eğri (olan). Ve **قَوَّسَ** **تقويساً** (yaptı), ve sırtı **تَقَوَّسَ** (eğrildi). Ve **حاجب مُتَقِّوسٌ** ve **نوى مُتَقَوِّسٌ** ve benzerleri: yay gibi eğrilen şeylerdendir. Dedi ki:
ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا
Ve dedi ki:
ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره
Ve **القُوْسُ**: sepet/kap içinde hurmanın artığı. Ve **القَوْسُ**: manastır/kulecik başı.

وقس: **الوَقْسُ**: fuhuş ve onun zikri.

قسو: **القَسْوة**: her şeyde katılık. Ve **قَسَا يَقْسُو فهو قاسٍ**. Ve **ليلة قاسيةٌ**: çok karanlık (gece).

Ve **المُقاساةُ**: işi ele almak ve ona katlanmak. Ve **المقايَسَةُ** bazen **المُقاساةِ**’nin yürüdüğü yol üzere yürür; ve kıyastan olur.

قيس: **القَيْسُ**: **قِسْتُ**’nun masdarıdır. Ve **القَيسُ** ölçü/kapasite mertebesindedir. Ve **عود قَيسُ إصبع**: yani bir parmak miktarı. Ve **قِس هذا بذاك قِياساً وقَيساً**. Ve **المِقياس**: miktar/ölçü.

Ve **المُقاوِسُ**: atları salıveren (kimse). Ve atların koştuğu yer **مقوس** (diye adlandırılır).

Ve denilir ki: bilakis o, iptir; uzatılır da ondan atlar salınır. Ve denilir ki: **المُقاوِس** ve **القَيّاسُ**. Ve falan kimse **مِقوَسٍ** üzerinde durdu: yani bir koruma/gözetim üzerinde; Hüzeyl lehçesi.

سقى: **السُّقيا**: **السًّقي**’nin adıdır.

Ve **السِّقاء**: su ve süt için kırba.

Ve **السِّقاية**: mevsimlerde ve başkalarında içecek yapılan yer.

Ve **السِّقاية**: kralın içtiği **الصواع**.

Ve **السّاقِيةُ**: ekin arklarından ve benzerlerinden (olan).

Ve **المِسقاةُ**: sulama vakti.

Ve **الاسِتقاءُ**: nehirden ve kuyudan alma.

Ve “falana bir nehir **اسقَيْنا**”: yani onu kendisi için bir **سُقْيا** kıldık. Ve **سَقَى** ve **أسْقَى** iki lehçedir.

Ve **السِّقْي**: karın yağında beyaz kabarcıklarda olan şey.

Ve **سَقىَ يَسْقي بطنه سَقْياً**.

Ve **السِّقيُ**: karında bulunan sarı su.

Ve hadiste: “**سُقيتُ الشراب**” yani ağaçtan yahut çömlekten yahut kabaktan yapılan (kap).

Ve el-Kâsım dedi: onu derilerden (olması) dışında bilmem.

Ve elbise boyandığında denilir: “ona aspirden bir men miktarı **سَقَيْتُه**”.

Ve denilir: kalbi **تَسْقِيةً** ile **سُقِّي**: ona hoşlanmadığı şey tekrar tekrar yapıldığında.

Ve **السَّقيُّ**: saz/kamış (papirüs); bir tanesi **سقيةٌ**; su onu kaçırmaz (susuz bırakmaz).

سوق: Onu **سُقتُه سوقاً** (sürdüm). Ve onu **يسوق سياقاً** sürer gördüm: yani çekip alma çekişiyle çekip alır; yani ölüm.

Ve **السّاقُ**: her ağaç, insan ve kuş için (bacak/gövde).

Ve **امرأة سَوْقاءُ**: yani bazen iki bacaklı, saçlı (kadın). Ve **الأسْوَقُ**: bacak kemiği uzun olan. Ve masdar **السَّوَقُ**. Dedi ki:
قب من التعداء حقب في سَوَقْ
Ve **السّاقُ**: güvercinin erkeği.

Ve **السُّوقُ** bilinir. Ve **السُّوقُ**: satışların yeri.

Ve **سُوقُ الحرب**: savaşın kızıştığı yer.

Ve **الأساقةُ**: bineklerin eyerlere yürüyüşü/sevki.

Ve **السُّوقةُ**: halkın orta tabakası; hepsi **السُّوَقُ**.

وسق: **الوَسْقُ**: bir şeyi bir şeye, birbirine bitişik olarak katmak/toplamak. Ve **الاتِّساق**: birleşme ve düzgünleşme; ayın tamamlanıp dolduğunda düzgünleşmesi gibi.

Ve develer **استَوْسَقَت**: toplandı ve birleşti. Ve çoban onları **يَسِقُها**: yani toplar. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**والليل وما وَسَقَ**” yani topladığı.

Ve **أوْسَقْتَ البعير**: onu yükledin.

Ve **الوَسيقةُ** develerden, insanlardan **الرفقة** gibidir.

Ve **وَسيقةُ الحمار**: onun sürüsü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الساقُ: ساقُ القدم، والجمعُ سوقٌ وسِيقانٌ وأسْواقٌ. وامرأةٌ سَوْقاءُ: حسنةُ السَاقِ. ورجلٌ أَسْوَقُ بيِّنُ السَوَقِ. والأَسْواقُ أيضاً: الطويلُ الساقَيْن. ويقال: وَلَدَتْ فلانةُ ثلاثةَ بنينَ على ساقٍ واحد، أي بعضُهم على إثر بعض، ليست بينهم جارية. وساقُ الشجرة: جِذْعها. وساقُ حُرٍّ: ذَكَرُ القَماري. قال الكميت:
تَغْريدُ ساقٍ عَلى ساقٍ تُجاوِبُـهـامن الهَواتِفِ ذاتُ الطَوْقِ والعُطُلِ
عنى بالأول الوَرشانَ وبالثاني ساقَ الشجرةِ. وقوله تعالى: "يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساق" أي عن شدّة، كما يقال: قامت الحرب على ساق. ومنه قولهم: ساوَقَهُ، أي فاخَرَهُ أَيُّنا أَشَدُّ. وساقَةُ الجيش: مؤخَّره. والسوقُ يذَكِّر ويؤنّث. قال الشاعر:
بِسوقٍ كثيرٍ ريحُهُ وأعاصِرُهُ
وسوقُ الحربِ. حَومةُ القِتال. وتَسَوَّقَ القومُ، إذا باعوا واشتَرَوا. والسوقَةُ: خلاف المَلِكِ. قال نَهْشَل بن حَرِّيِّ: ولم تَرَ عَيْني سوقَةً مثلَ مالِكِ=ولا مَلِكٍ تَجْبي إليه مَزارِبُهُ يستوي فيه الواحد والجمع، والمؤنّث والمذكر. قالت بنتُ النُّعمان بن المنذر:
فبَيْنا نَسوسُ الناسَ والأمرُ أمْرُنا		إذا نحن فيهم سوقَةٌ نَتَنَصَّـفُ
أي نخدُم الناس، وربما جُمِعَ على سُوَقٍ. قال زهير:
يَطْلُبُ شَأْوَ امْرَأَيْنِ قَدَّما حَسَناًنالا الملُوكَ وَبَذَّا هذه السُوَقا
وساق الماشية يَسوقُها سَوْقاً وسِياقاً، فهو سائِقٌ وسَوَّاقٌ، شدّد للمبالغة. قال الراجز:
قد لَفَّها الليلُ بسَوَّاقٍ حُطَمْ
ليس براعي إِبِلٍ ولا غَنَمْ
واسْتاقَها فانْساقَتْ. وسُقْتُ إلى امرأتي صَداقَها. وسُقْتُ الرجلَ، أي أصبتُ ساقَهُ. والسَيِّقَةُ: ما اسْتاقَهُ العدوُّ من الدوابّ، مثل الوَسيقَةِ. قال أبو زيد: السَيِّقُ من السحاب: الذي تسوقه الرِّيح وليس فيه ماء. ويقال: أَسَقْتُكَ إبلاً، أي أعطيتُك إبلاً تَسوقُها. والسِياقُ: نَزْعُ الروحِ. يقال: رأيت فلاناً يَسوقُ، أي يَنْزِعُ عند الموت. والسَويقُ معروف.

##### Türkçe

**الساقُ**: ayağın baldırı; çoğulu **سوقٌ** ve **سِيقانٌ** ve **أسْواقٌ**’dur. Ve bir kadın **سَوْقاءُ**: baldırı güzel. Ve bir erkek **أَسْوَقُ**: **السَوَقِ**i (baldır güzelliği) apaçık olan. Ve **الأَسْواقُ** da: iki baldırı uzun olan. Ve denilir: falanca kadın üç oğlanı tek bir baldır üzere doğurdu; yani bazısı bazısının ardından, aralarında bir câriye yoktur. Ve **ساقُ الشجرة**: onun gövdesi. Ve **ساقُ حُرٍّ**: kumruların erkeği. Kümeyt dedi ki:
تَغْريدُ **ساقٍ** عَلى **ساقٍ** تُجاوِبُـهـا
من الهَواتِفِ ذاتُ الطَوْقِ والعُطُلِ
Birincisiyle **الوَرشانَ**ı, ikincisiyle **ساقَ الشجرةِ**ni kastetti. Ve Yüce Allah’ın sözü: "**يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ ساق**" yani bir şiddetten; nitekim denilir: savaş baldır üzere kalktı. Ve ondandır ki onların sözü: **ساوَقَهُ**; yani onunla övündü: hangimiz daha şiddetlidir. Ve **ساقَةُ الجيش**: onun arkası. Ve **السوقُ** müzekker de gelir müennes de. Şair dedi ki:
بِ**سوقٍ** كثيرٍ ريحُهُ وأعاصِرُهُ
Ve **سوقُ الحربِ**: savaşın dönüp dolaşılan yeri; çarpışmanın kaynaşması. Ve kavim **تَسَوَّقَ** ettiğinde: sattılar ve satın aldılar. Ve **السوقَةُ**: **المَلِكِ**in zıddı. Nehşel b. Harriy dedi ki:
ولم تَرَ عَيْني **سوقَةً** مثلَ مالِكِ=ولا مَلِكٍ تَجْبي إليه مَزارِبُهُ
Onda tekil ile çoğul, müennes ile müzekker eşit olur. Nu‘mân b. Münzir’in kızı dedi ki:
فبَيْنا نَسوسُ الناسَ والأمرُ أمْرُنا		إذا نحن فيهم **سوقَةٌ** نَتَنَصَّـفُ
Yani insanlara hizmet ederiz; ve bazen **سُوَقٍ** üzere çoğul yapılır. Züheyr dedi ki:
يَطْلُبُ شَأْوَ امْرَأَيْنِ قَدَّما حَسَناًنالا الملُوكَ وَبَذَّا هذه **السُوَقا**
Ve davarların **ساق**ı: onu **يَسوقُها** **سَوْقاً** ve **سِياقاً** (sürmek) ile sürer; o hâlde o **سائِقٌ** ve **سَوَّاقٌ**tur; mübalağa için şeddelendi. Recez şairi dedi ki:
قد لَفَّها الليلُ ب**سَوَّاقٍ** حُطَمْ
ليس براعي إِبِلٍ ولا غَنَمْ
Ve onu **اسْتاقَ** etti de o da **انْساقَتْ**. Ve karıma mehirini **سُقْتُ**. Ve adamı **سُقْتُ**; yani onun baldırına isabet ettim. Ve **السَيِّقَةُ**: düşmanın binek hayvanlarından **اسْتاقَهُ** ettiği şey; **الوَسيقَةِ** gibi. Ebû Zeyd dedi ki: buluttan **السَيِّقُ**: rüzgârın sürdüğü ve içinde su bulunmayan. Ve denilir: sana deve **أَسَقْتُكَ**; yani sana, süreceğin develer verdim. Ve **السِياقُ**: ruhun çekilip alınması. Denilir: falancayı **يَسوقُ** gördüm; yani ölüm anında can çekişiyor. Ve **السَويقُ** bilinen (şey)dir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق س ( وايء )
قوس ، قيس ، قسا ، وقس ، وسق ، سقي ، سوق .
قوس قيس : قال الليث : القَوْس معروفة عجمية وعربيّة تُصَغَّرَ قُوَيْساً ، والجميع القِياس وقِسِيّ ، العَدَد أقواس .
أبو عبيد : جمْعُ القوس : قِياس .
قال : وهذا أقيَسُ مِن قول مَن يقول قِسِيّ ، لأنّ أصلها قَوْس ، والواو منها قَبل السين ، وإنما حُوّلت الواو ياءً لِكسرةِ ما قبلها ، فإذا قلتَ في جمع القَوْس قِسِيّ أخّرْتَ الواوَ بعدَ السين ، فالقِياس : جمعُ القَوْس ، عندي أحسنُ من القِسِيّ .
وكذلك قال الأصمعي : القِياس : الفَجَّاء .
وقال الليث : شيخٌ أقوَسُ : مُنحنى الظهر ، وقد قَوَّس الشيخُ تقويساً ، وتقوّس ظهْرُه .
وقال امرؤ القيس :
أراهنُ لا يُحْبِبْن مَن قَلَّ مالُه
ومَن قد رأيْنَ الشَّيْبَ فيه وقَوّسا
وحاجبٌ مُسْتَقْوِسٌ ونُؤْيٌ مُسْتَقوِس ، ونحو ذلك مما ينعطف انعطافَ القَوْس .
قال والقَوْس : ما يَبقَى في أسفل الجُلّة من التمر .
يقال : ما بَقيَ إلاّ قوسٌ في أسفَلِها . وقاله ابن الأعرابيّ وغيره .
قال الليث : والقُوس : رأسُ الصَوْمَعة .
وقال أبو عبيد : رُوِي أن عمرو بن معديكرَب قال : ( تضيَّفْتُ بني فلان ، فأَتَوْني بثور وقَوْسٍ وكَعْب ) .
قال : فالقَوْس : الشيءُ من التَّمر يَبقَى في أسفَل الجُلّة . والكَعْب : الشيء المجموع من السَمْن يَبْقَى في النِّحْي . والثَّوْر : القِطْعة من الأقِط .
وقال أبو عبيد : قال الأصمعي : القُوس ، بضم القاف : موضع الرَّاهب .
قال جرير :
وذُو المِسْحَيْنِ في القُوسِ
أبو عبيد عن أصحابه : المِقْوَس : الحَبْل الذي يُصَفّ عليه عند السِّياق وجمعُه مَقاوِس ، ويقال له : المِقْبصُ أيضاً .
وقال أبو العِيال :
إنَّ البَلاءَ لَدَى المقَاوِسِ مُخْرِجٌ
ما كانَ مِنْ غَيْبٍ ورَجْمِ ظُنُونِ
وقال الليث : قامَ فلانٌ على مِقْوَسٍ ، أي : على حِفاظ .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : القُوسُ : صَوْمعة الراهب ، وهو بيت الصائد .
قال : والقُوس أيضاً : زجْر الكلْب : إذا خَسأته قلت : قُوسْ قُوسْ : فإذا دعوْتَ قلت : قُسْ قُسْ .
قال : وقَوْقَسَ : إذا أشلى الكلْبَ .
قال : والقَوْس : الزمان الصَّعب .
يقال : زمانٌ أقوَس وَقوِسٌ وقُوسِيّ : إذا كان صَعْباً . والأقوسُ مِن الرمل : المُشْرِف كالإطار .
وقال الراجز :
أُثنِي ثَناءً مِن بعيد المَحْدِس
مشهورةٌ تجتازُ جَوْزَ الأقْوَسِ
أي : تقطع وسط الرمل . وجَوْزُ كلّ شيء : وسَطُه .
أخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم أنه قال : يقال : إن الأرنب قالت : لا يدَّريني إلاّ الأجْنَأَ الأقوَس ، الذي لا يبدُرني ولا ييأس . قوله : لا يدَّريني ، أي : لا يختِلُني .
قال : والأجنأ الأقوس : الداهية من
الرجال . يقال : إنه لأجنأ أقوس : إذا كان كذلك .
قال : وبعضهم يقول : أحوَى أقوس ، يريدون بالأحوى الألوى . وحَوَيْتُ ولويت واحد .
وأنشد :
ولا يزال وهو أَجْنى أقوس
يأكل أو يحسو دماً ويلحس
وقال الليث : المقايَسة : مُفاعَلةٌ من القِياس .
قال : ويقال : هذه خَشبةٌ قِيسُ إصبَع ، أي : قَدْرُ إصبع . وقد قاسَ الشيءَ يَقِيسُه قِياساً وقَيْساً ، أي : قَدْرَه . والمقياس : المقدار .
قال : والمقايَسة تجري مجرَى المُقاساة ، التي هي معالجة الأمر الشديد ومُكابَدتُه ، وهو مقلوبٌ حينئذ .
وقال ابن السكيت : قاسَ الشيءَ يَقُوسُه قُوساً ، لغةٌ في قاسَه يَقيسُه ، يقال : قِسْتُه وقُسْتُه .
قال ابن السكيت : قال الأصمعي : قست الشيء أقيسه قيساً وقياساً ، وقُسته أقوسُه قوساً وقياساً . ولا يقال أقسته بالألف .
ويقال : قايسْتُ بين الشيئين ، أي : قادَرْت بينهما .
وقال أبو العباس : يقال : هو يَخْطو قِيساً ، أي : تجعل هذه الخُطوة مِيزان هذه الخُطوة . ويقال : ( قَصر مِقياسُك عن مِقْياسي ) ، أي : مِثالُك عن مثالي .
ورُوِي عن أبي الدَّرْداءِ أنّه قال : ( خيرُ نسائكم التي تدخلُ قَيساً وتَخْرُج قَيْساً ) . أي : تُدَبّرُ في صَلاح بيتها لا تَخْرُقُ في مِهْنَتها .
وقاسَ الطبيبُ قَعْرَ الجِراحَة قَيْساً .
وأنشد :
إذا قاسَها الآسي النِطاسيُّ أدبَرَتْ
غثِيثتُها وازدادَ وَهْياً هُزُومُها
قسا : قال الليث : القَسْوةُ : الصَّلابة في كلِّ شيء والفعل قَسَا يَقْسُو فهوَ قاسٍ . قال : وليلة قاسيةٌ : شديدة الظُّلْمة .
أبو عبيد عن أبي عمرو : يومٌ قَسِيّ ، مِثال شَقِيّ ، وهو الشديد من حَرْب أو شَرّ .
وفي حديث ابن مسعود : أنه باعَ نُفايةَ بيتِ المال ، وكانت زُيُوفاً وقِسْياناً بدون وَزْنها ، فذُكِر ذلك لعُمَر فنَهاه ، وأَمَرَه أَن يَرُدَّها .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : واحد القِسْيان دِرْهَمٌ قَسِيّ مخفّف السين مشدد الياء على مِثال شقِيّ .
قال : وكأنّه أعرابُ قاشٍ . ومنه حديثه الآخر : ما يَسُرّنِي دِينُ الذي يأتي العَرّافَ بِدرهمٍ قَسِيّ .
وقال أبو زُبَيد يَذكر المَساحِيَ :
لها صَوَاهِلُ في صُمِّ السِّلاَمِ كما
صاحَ القِسِيّاتُ في أَيدي الصَّياريفِ
ويقال منه : قد قسا الدرهم يَقْسو .
ومنه حديثٌ آخرُ لعبد الله أنه قال لأصحابه : أَتَدْرون كيف يَدْرُس العِلْم ؟ فقالوا : كما يَخْلُقُ الثّوْبِ ، أَو كما يَقْسو الدرهم . فقال : لا ولكن دُروسُ العلم بمَوْت العُلماء .
وقال غيره : حَجَر قاسٍ : صُلْبٌ . وأرضٌ قاسية : لا تُنبِت شيئاً . وقَسَا : موضع بالعالية .
وقال ابن أحمر :
بَهْجلٍ مِن قَسَا ذَفِر الخُزامَى
تَداعَى الجِرْبِياء به الحَنِينَا
وعامٌ قَسِيٌّ ؛ ذو قَحْط .
وقال الرَّاجز :
ويُطعِمون الشَّحْم في العامِ القَسِيّ
قُدْماً إذا ما احمرَّ آفاقُ السُّمِي
وأصبحت مثلَ حَواشي الأتْحَمِيّ وقال شمر : العامُ القَسِيُّ الشديد لا مَطَر فيه . وعشيَّةٌ قَسِيّة : باردة .
وقال أبو إسحاق في قوله : ( ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِّن بَعْدِ ذالِكَ ) ( البقرة : 74 ) ، تأويل قَسَت في اللغة غَلُظت ويَبِستْ وعَسَّتْ . وتأويل القسوة في القلب : ذَهاب اللِّين والرحمة والخشوع منه .
أبو زيد : يقال : ساروا سيراً قَسِيّاً ، أي : سيراً شديداً .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أقْسَى : إذا سَكَن قُسَاءً وهو جَبَل وكلُّ اسمٍ على فعالٍ فهو ينصرف ، وأما قُسَاءُ فهو على قُسَواء على فُعَلاء في الأصل . ولذلك لم يَنصرف .
وقس : قال الليث : الوَقْس : الفاحشة والذِّكر لها ، وقال العجاج :
وحاصنٍ من حاصِناتٍ مُلْسِ
عن الأذَى وعن قِراف الوَقْسِ
قال : والوَقْس : الصوت .
قلتُ : غَلِط الليث في تفسير الوَقْس فجعَلَه فاحشةً ، وأخطأ في لفظ الوَقْس بمعنى الصَّوت ، وصوابه : الوَقش بالشين .
أخبرني المنذري عن ثعلب عن ابن الأعرابي أنه قال : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( دخلتُ الجنة فسمعتُ وقْشاً خَلْفي ، فإذا بلال ) .
قال ابن الأعرابي : يقال : سمعتُ وقْشَ فلان ، أي : حَرَكته ، وقد مرَّ تفسيرُه في باب القاف والشين .
وقال ذو الرمة :
لأخفافها باللَّيل وقْشٌ كأنه
على الأرض تَرسافُ الظِّباء السَّوانح
وقال أبو عبيد : قال أبو زيد : الوقْشة والوقْش : الحركة . وأما الوَقْس فهو الجَربُ .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : إذا قارفَ البعير مِنَ الجَرَب شيءٌ قيل : إنَّ به لوَقْساً .
وأنشد للعجاج :
يصفَرُّ لليُبْسِ اصفرارَ الوَرْسِ
مِنْ عَرَق النّضْح عَصيمُ الدَّرْسِ
مِن الأَذَى ومِن قِراف الوَقْسِومن أمثالهم :
الوقس يُعدى فتعدَّ الوقْسَا
من يدْنُ للوقْسِ يلاق تَعْسَا
قال أبو عمرو : الوقْس : أوَّل الجرَب . والتَّعْس : يضرب مثلاً لتجنُّب من يُكره صحبتُه .
وسمعت أعرابية من بني تميم كانت ترعى إبلاً جُرْباً ، فلما أراحَتْها نادت القَيِّمَ بِأَمر النَّعَم . فقالت : أَلا أَين آوِي هذه المُوقَسة ؟ أرادت : أين أنيخ هذه الجُرْب .
سقي : قال الليث : السَّقْي معروف . والاسم السُّقْيا والسِّقاء : القِرْبة للماء واللبن . والسِّقاية : الموضع الذي يُتَّخذ فيه الشراب في المواسم وغيرها والسِقاية في القرآن : الصُّوَاعُ الذي كان يشرب فيه المَلِك ، وهو قول الله جلّ وعزّ : ( فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِى رَحْلِ أَخِيهِ ) ( يوسف : 70 ) ، وكان إناء من فضة به كانوا يكيلون الطَّعَام ، كذلك جاء في التفسير . ويقال للبيت الذي يُتَّخذ مَجمعاً للماء ويُسقَى منه الناسُ السِّقاية . وسِقاية الحاجِّ سَقْيُهم الشرابَ .
وقال الفراء في قول الله جلّ وعزّ : ( وَإِنَّ لَكُمْ فِى الاَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُّسْقِيكُمْ مِّمَّا فِى بُطُونِهِ ) ( النحل : 66 ) .
وقال في موضع آخر : ( وَنُسْقِيَهِ مِمَّا خَلَقْنَآ أَنْعَاماً ) ( الفرقان : 49 ) .
العرب تقول لكلِّ ما كان من بطون الأنعام ومِن السَّماء أو نهرٍ يجري لقومٍ : أسْقيْتُ . فإذا سَقاكَ ماءً لشَفَتك ، قال : سَقاه ولم يقولوا : أَسْقاه .
كما قال الله جلّ وعزّ : ( فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَاباً ) ( الإنسان : 21 ) .
وقال : ( وَالَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ ) ( الشعراء : 79 ) ، وربما قالوا في بطون الأنعام ولماء السماء سَقى وأَسْقَى ؛ كما قال لبيد :
سَقَى قَومِي بني مَجْدٍ وأسْقَى
نميراً والقبائلَ من هِلالِ
وقال الليث : الإسقاء من قولك : أسقيتُ فلاناً نهراً أو ماءً ، إذا جعلتَه له سُقْيا ، وفي القرآن : ( وَنُسْقِيَهِ مِمَّا خَلَقْنَآ أَنْعَاماً ) ( الفرقان : 49 ) ، مِن سَقَى وقرىءَ : ( ونُسْقِيه ) مِن أَسْقَى ، وهما لغتان بمعنًى واحد .
قال : والسّقي ما يكون في نَفافِيخِ بيضٍ في شَحْم البطن . والسِّقي : ماء أصفَر يقع في البطن .
يقال : سَقَى بطنُه يَسقي سَقْياً .
وقال أبو عُبيد : قال اليزيديّ : الأحبَن الذي به السَّقَى .
وقال الكسائيّ : سَقَى بَطْنُه يَسقى سَقْياً .
قال شمر : السَّقْي : المصدر . والسَّقْي : الاسم ، وهو السَّلَى ، كما قالوا رَعْي ورِعى .
وقال أبو عبيدة : السّقْيُ : الماء الذي يكون في المَشيمَةِ يخرج على رأس الوَلَد .
وقال ابن السكيت : السَّقي : مصدَرُ سَقَيتُ سَقْياً ، والسِّقْي : الحظّ .
يقال : كم سِقْي أرضِك ؟ أي : كم حظُّها مِن الشِّرْب .
وأنشد أبو عبيدٍ قول ابن رَوَاحة :
هُنالك لا أبالِي نخلَ سَقْيٍ
ولا بَعْلٍ وإنْ عَظُم الإتَاءُ
قال : يقال : سَقيٌ وسِقْيٌ فالسَّقي بالفتح الفِعل ، والسّقْي بالكسر : الشِرْب .
وقال الليث : السَقِيُّ هو البَرْدِيّ ، الواحدة سَقِية ، وهي لا يَفوتها الماءُ .
وقال امرؤ القيس :
وساقٍ كأُنْبوب السَّقِيِّ المُذلَّلِ
قال بعضهم : أراد بالأُنبوب أنبوبَ القَصَب النَّابت بين ظَهْراني نَخل مَسْقيّ ، فكأنه قال : كأنبوب النخل السَّقِيِّ ، أي : كقَصَب النخل ، أضافه إليه لأنّه نبتَ بين ظَهْرانيه وقيل السَقِيُّ : البَرْديّ الناعم . وأصلُه العُنقُر ، يُشَبَّه به ساقُ الجارية .
ومنه قول العجاج :
على خَبَنْدَى قَصَبٍ مَمْكورِ
كعُنْقُرات الحائر المَسْكُورِ
وأخبرني المنذريُّ عن أحمد بن يحيى عن سلمة عن الفراء : زَرْعٌ سِقيٌ ونخلٌ سِقيٌ للذي لا يعيش بالأعْذاءِ ، إنَّما يُسْقَى ، والسَّقْي : المَصدَر . ويقال : كم سِقْي أرضك ؟ أي : كم شِربها .
وقال غيره : زرْعٌ مَسْقَوِيّ : إذا كان يُسْقى : إذا كان عِذْياً .
قال ذلك أبو عبيد ورواه في الحديث . وأنكر أبو سعيد المسقويّ والمظمئيّ وقال : لا يعرف النحويّون هذا في النّسب .
أبو عبيد : أَسْقيت الرجلَ إسْقاءً : اغْتبتُه .
وقال ابن أحمر :
ولا عِلْمَ لِي ما نَوْطَةٌ مستكِنَّةٌ
ولا أيُّ من عاديتُ أسقى سقائبا
وقال شمر : لا أعرف قول أبي عبيد : أسقَى سِقائياً بمعنى اغتبتُه .
قال : وسمعتُ ابن الأعرابيّ يقول معناه : لا أدري مَن أوْعَى فيَّ الداء .
وقال أبو العباس : قال ابن الأعرابيّ : يقال : سَقَى زيدٌ عَمْراً ، وأسْتَقاه : إذا اغتابَه غِيبةً خَبيثة .
وقال غيره : المُساقاة في النخيل والكُروم على الثّلث والرُّبُع وما أشبهه .
يقال : ساقَى فلانٌ فلاناً نخلَه أكْرَمَه : إذا
دَفَعه إليه على أن يَغمرُه ويَسقيَه ويقوم بمصلحته من الإبار وغيره ، فما أخرج الله مِن ثمره فلِلعامل سَهْم من كذا وكذا سَهْماً ، والباقي لمالِكِ النخل . وأهل العراق يسمّونها المُعامَلة .
وقال أبو زيد : يقال : استسقَى بطنُه استسقاءً ، والاسم السّقي .
ويقال : استَقَى فلانٌ من الركية والنهرِ والدَّحْل استقاءً .
ويقال : أسْقيتُ فلاناً : إذا وَهبتَ له سِقاءً معمولاً ، وأسقيتُه : إذا وهبتَ له إهاباً ليَدْبغَه ويتَّخذه سِقاء .
وقال عمر بن الخطاب لرجل استفتاه في ظبي أصابه وهو مُحْرِم ، فقال : ( خُذْ شاةً من الغنم فتصدقْ بلَحمِها واسقِ إهابها ) ، أي : أَعْطِ إهابَها من يتخذه سِقاء .
وقال الليث : يقال للثوب إذا صبغتَه : سَقَيته مَنّاً مِن عُصْفر ونحو ذلك .
ويقال للرجل إذا كُرّر عليه ما يكرهُه مِرَاراً : سُقِّي قَلبُه بالعَداوة تَسقِيةً . والمَسْقي : وقتُ السَّقْي ، والساقية مِن سَواقي الزرع : نُهيْرٌ صغير . والمِسقاةُ : لا يتَّخذ للجِرار والكيزان تُعلَّق عليه .
ومن أمثال العرب : ( اسْق رَقاشِ إنَّها سَقّاية ) .
ويقال : ( سقَّاءة ) ، والمعنى واحد ، ويُجمع السِّقاء أسقيةً . ثم أساقٍ جمعُ الجَمع .
أبو عبيد عن الأصمعي : السَّقِيّ والرَّقِيُّ على فَعيل : سحابتان عظيمتَا القَطْر ، شديدتا الوَقْع .
قال أبو زيد : يقال : اللَّهم أَسقنا إسقاءً رِوَاءً ، وسقيتُ فلاناً ركيتين : إذا جعلتَها له . وأسقيتُه جَدْولاً من نهري : إذا جعلتَ له منه مَسْقًى وأشعبتُ له منه .
سوق : قال الليث : السَّوْقُ معروف ، يقول : سُقْناهم سَوْقاً .
وتقول : رأيتُ فلاناً يَسُوق سُووقاً ، أي : يَنزع نَزْعاً ، يعني الموتَ .
أبو عبيد عن الكسائي يقال : هو يَسُوقُ نفسَه ويفيظُ نفسَه ، وقد فاظت نفسُه وأفاظُه الله نفسه .
ويقال : فلانٌ في السِّياق ، أي : في النزع .
وقال الليث : السَّاق لكل شجرةٍ ودابة وإنسان وطائر ، وامرأة سَوْقاء تارَّة الساقين ذاتُ شعر ، والأسْوَق : الطويل عَظْم الساق والمصدر السَّوَق .
وأنشد :
قُبٌّ من التَّعدَاءِ حُقْبٌ في سَوَقْ
قال : والساق : الحمام الذكر .
أبو عبيد عن الأصمعي : ساقُ حُرٍ .
قال بعضهم : الذَّكر من القَمارى .
وقال شمر في قولهم : ساقُ حُرّ . قال بعضهم : الساق الحمام ، وحُرّ فَرْخُها .
وقال الهذلي يذكر حمامة :
تناجي ساقَ حُرَّ وظَلتُ أدعو
تَليداً لا تُبين به كلاما
قال : ساق حُرَّ ، حكى نداءها .
ويقال : ساقُ حُرّ صَوْتُ القُمْرى كأنَّه حكايةُ صوته .
وقال الليث : السُّوقُ : موضع البياعات . وسوقُ الحَرْب : حَوْمة القتال ، والإساقة : سيرُ الرِّكاب للسُّروج .
وقال ابن شُميل : رأيت فلاناً في السَّوْقِ ، أي : في الموت ، يُساقُ سَوْقاً ، وإنَّ نفسَه لتُساق . وساق فلانٍ مِن امرأته ، أي : أعطاها مَهْرها ، وساقَ مَهْرها سِياقاً . والسّياق : المَهْر .
وقال الليث : السُّوقَة مِن الناس ، والجميع السُّوَقُ : أوساطُهم .
وقال غيره : السُّوقة بمنزلة الرَّعيَّة التي يَسُوسُها الملَك ، سُمُّوا سوقةً لأنَّ الملوك يسوقونهم فينساقون لهم ، ويقال للواحد سُوقة وللجماعة سُوقة ، ويُجمع السُّوقة سُوَقاً .
وأما قوله جلّ وعزّ في قصة سليمان : ( عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً بِالسُّوقِ ) ( ص : 33 ) ، فالسُّوق جمع السَّاق ، مِثل الدُّور لجمع الدار ، والمعنى أنه عَقَرها فضَرَب أعناقَها وسُوقها ، لأنها كانت سببَ ذنْبه في تأخير الصلاة عن وقتها ، يعني سليمان النبي عليه السلام .
وقال الليث : الأياسق : القلائد ، ولم نَسمع لها بواحدٍ .
وأنشد :
وقَصِرْنَ في حَلَق الأياسِقِ عندهم
فجَعَلْنَ رجْعَ نُباحِهنّ هَرِيرا
وقال الله جل وعز : ( صَادِقِينَ يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ ) ( القلم : 42 ) .
قال الفرَّاء : عن ساقٍ : عن شدَّة .
قال : وأنشدني بعض العرب لجدّ أبي طرفة :
كشفت لهم عن ساقها
وبَدا من الشَّرِّ البَرَاحْ
وقال الزجاج في قوله : ( صَادِقِينَ يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ ( : عن الأمر الشديد .
قال : وأخبرني عبد الله بن أحمد عن أبيه عن غُندر عن شُعبة عن مغيرة عن إبراهيم قال : قال ابن عباس في قوله : ( صَادِقِينَ يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ ( : إنَّه الأمْر الشديد .
قال : وقال ابن مسعود : يوم يكشِفُ الرحمن عن ساقِه .
وقال أهلُ اللغة : قيل للأمر الشديد ساقٌ لأن الإنسان إذا دهمْته شدَّةٌ شمَّرَ لها عن ساقيه ثم قيل لكل أمرٍ شديدٍ يُتَشَمَّر له ساقٌ .
ومنه قولُ درَيْد :
كَمِيشُ الإزارِ خارجٌ نصفُ ساقِه
أرادَ أنَّه مشمِّر جادّ ، ولم يُرد خروجَ
الساق بعينها .
ويقال : قام فلانٌ على ساقٍ : إذا عُنِيَ بالأمر وتحزَّم له .
وقال الأصمعيّ : السَّيِّق من السحاب : ما طردتْه الرِّيحُ كان فيه ماءٌ أو لم يكن .
ويقال : لما سيقَ من النَّهْب فطُرِدَ سَيِّقَة ، وأنشد :
وهل كنتُ إلاَّ مِثلَ سَيِّقةِ العِدَى
إن اسْتَقْدَمَتْ نحرٌ وإنْ جبأَتْ عَقْرُ
أبو عبيد : سُقْتُ الإنسان أسوقُه سَوْقاً : إذا أَصبتَ ساقه ، وتَسَاوَقَتِ الإبلُ تَسَاوُقاً : إذا تتابعتْ ، وكذلك تَقَاوَدَت فهي مُتَقاوِدة ومتساوِقةٌ ، والسوِيق معروف .
وقال أبو زيد : السُّوَّاق : الطويل السَّاق من الشجَر والزَّرع .
قال العَجاج :
بمُخْدِرٍ من المخاديرِ ذَكَرْ
هَذَّكَ سَوَّاقَ الحَصادِ المختضَر
الحَصاد : جمعُ الحَصادَة ، وهي بَقْلَةٌ بعينها يقال لها : الحصادة . والمختضَر : المقطوع .
يقال : خَضَرَه وخَدَرَه : إذا قطَعَه . والمِخْدَرُ : القاطع . وسَيفٌ مِخْدَرٌ .
ابن السكيت يقال : وَلَدَتْ فلانةُ ثلاثة بَنِينَ على ساق واحدٍ ، أي : بعضُهم على إثر بعض ، ليس فيهم جارية .
وقوله : ( للهبِالسَّاقِ إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ ) ( القيامة : 30 ) ، أي : السوْق .
وسق : قال الله جلّ وعزّ : ( بَصِيراً فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ ( ) بِالشَّفَقِ وَالَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ( ) وَسَقَ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ ) ( الانشقاق : 16 ، 18 ) .
قال الفرّاء في قوله : وما وَسَق ، أي : وما جَمَع وضَمّ .
وأنشد :
مُسْتَوْسِقاتٍ لو يَجدْنَ سائقا
قال أبو عبيدة في قوله : وما وَسَق ، أي : وما جمع من الجبال والبحار والأشجار ، كأنه جمعها بأَنْ طلعَ عليها كلّها .
عمرو عن أبيه : هو القمر والوبَّاص والطَّوْس ، والمتّسِق ، والجلَم ، والزّبرْقان ، والسِّنِمّار .
وقوله : ( وَسَقَ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ ( : اتِّسَاقُه : امتلاؤُه واجتماعُه واستواؤُه ، ليلةَ ثلاثَ عشرة وأربع عشرة .
وَقال الفرّاء : إلى ستَّ عشرة ، فيهنّ امتلاؤُه واتّساقه .
وقال الأصمعي : فَرَسٌ مِعْتاق الوَسيقة ، وهو الذي إذا طُرِد عليه طريدةٌ أنجاها ، وسبق بها الطلب .
وأنشد :
ألمْ أَظْلِف على الشُّعراء عِرْضِي
كما ظُلِفَ الوسيقةُ بالكُراعِ
سمّيت الطريدةُ من الإبل وسيقة لأنَّ طاردها إذا طردها وسقَها ، أي : جَمَعها
وقبضها ولم يَدَعْها تنشر عليه فيتعذّر عليه طردُها .
ويقال : وَاسقْتُ فلاناً مُوَاسَقةً : إذا عارضْتَه فكنتَ مِثلَه ولم تكن دُونَه .
وقال جندل :
فلستَ إنْ جاريْتنِي مُوَاسِقِي
وَلستَ إن فَرَرْتَ منِّي سابقي
والوِساق والمُوَاسَقة : المُناهَدة .
وقَال عديّ بن زيد :
وَندامى لا يَبْخلون بما نا
لُوا ولا يُعْسِرون عندَ الوِساقِ
ورُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( ليس فيما دُون خمسةِ أوْسُقٍ من التَّمر صَدَقة ) .
والوَسْق : مكيلةٌ معلومة ، وهي سِتُّون صاعاً بصاعِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وهو خمسةُ أرطال وَثُلُث . والوَسْقُ على هذا الحساب : مائة وستُّون مَنّاً .
وقال الزجّاج : خمسة أوْسُق هي خمسة عشر قفيزاً بالملجَّم ، وهو قفيزنا الذي يسمَّى المعدَّل . وكلُّ وَسقٍ بالملجَّم ثلاثةُ أَقفزَة .
قال : وستون صاعاً أربعة وعشرون مَكُّوكاً ، وذلك ثلاثة أقفِزَة . ووَسَقْتُ الشيءَ أَسِقُه وَسْقاً : إذا حَمَلْتَه .
ومنه قول الشاعر :
كقابِضِ ماءٍ لم تَسِقْه أنامِلُه
أي : لم تحمله .
ثعلب عن سلمة عن الفراء قال : تقول العرب : إنَّ الليل لطويلٌ ولا يَسِقْ لي بالَهُ ، مِن وَسَق يسِق .
قال اللحياني : أي : لا يجتمع لي أمرُه .
قلت : ولا يسقْ جزم على الدعاء ، ومثله : إنّ الليل لطويل ولا يطل إلاَّ بخير ، أي : لا طال إلا بخير .
أبو عبيد عن الأصمعي : يقال للطَّير الذي يُصفِّق بجناحَيْه : إذا طارَ هو المئساق ، وجمعهُ مآسِيق .
قلت : هكذا روي لنا بالهمز .
وقال الليث : الوسيقة من الإبل كالرُّفْقة مِن الناس ، ووَسيقة الحمار : عانَتُه .
قلت : الوسيقة : القطعَة من الإبل يطرُدُها السَّلاَّل ، سميتْ وَسيقةً لأنَّ طارِدَها يقْبضها ويجمعها ولا يدعُها تنتشر عليه فلا تنْساقُ ويلحقُها الطلب .
وهذا كما يقال للسائق قابضٌ ؛ لأنَّ السلال إذا ساقَ قطيعاً مِن الإبل قبضها ثم طرَدَها مجتمعةً لئلاَّ يتعذر عليه سَوْقُها ؛ لأنها إذا انتشرتْ عليه لم تتتابع ولم تطردْ على صَوْبٍ واحد .
والعرب تقول : فلانٌ يسوق الوسيقة ، وينسل الوديعةَ ، ويحمي الحقيقة .
وقال شمر : قال عطاء في قوله : ( خمسة أوسق ) هي ثلاثمائة صاع .
وكذلك قال الحسن وابن المسيب .
قال شمر : وأهل العربية يسمون الوسق الوِقْر ، وهي الوُسُوق والأوساق .
قال : وكلُّ شيءٍ حملته فقد وسقته .
ومن أمثالهم : ( لا أفعل كذا وكذا ما وَسَقَتْ عيني الماءُ ) . ووَسَقَت الأتان : إذا حملتْ وَلداً في بطنها .
ويقال : وَسَقَت النخلة : إِذا حملتْ ، فإذا كثر حملها قيل : أَوْسَقَتْ ، أي : حملتْ وَسْقاً .
وقال لبيدٌ يصف نخيلاً مُوقَرَةً :
مُوسَقاتٌ وحُفَّلٌ أَبْكَارُ
واستوسق لك الأمرُ : إذا أمكنك ، وجَعل رُؤبة الوسق من كلِّ شيء فقال :
كأنّ وَسْقَ جندَلٍ وتُرْبٍ
عَلَيّ من تنحيب ذاك النَّحْبِ

##### Türkçe

ق س ( **وايء** )
**قوس** ، **قيس** ، **قسا** ، **وقس** ، **وسق** ، **سقي** ، **سوق** .
**قوس قيس** : Leys dedi: **القَوْس** bilinen (bir şey)dir; Acemîdir ve Arabîdir; **قُوَيْساً** diye küçültülür; hepsinin çoğulu **القِياس** ve **قِسِيّ**’dir; sayı (tekil sayım) **أقواس**’tır.
Ebû Ubeyd: **القوس**’un çoğulu: **قِياس**.
Dedi: Bu, **قِسِيّ** diyen kimsenin sözünden daha **أقيَسُ**’tir; çünkü aslı **قَوْس**’tur; **الواو** ondan **السين**’den öncedir; ancak kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **الواو** **ياء**’a çevrilmiştir; **القَوْس**’un çoğulunda **قِسِيّ** dediğin vakit **الواو**’yu **السين**’den sonraya geciktirmiş olursun; şu hâlde **القِياس**: **القَوْس**’un çoğuludur; benim yanımda **القِياس** **القِسِيّ**’den daha güzeldir.
Aynı şekilde Asmaî de dedi: **القِياس**: **الفَجَّاء**’dır.
Leys dedi: **شيخٌ أقوَسُ**: sırtı eğri (olan); ihtiyar **قَوَّس** etti, **تقويساً**; sırtı da **تقوّس** etti.
İmru’ul-Kays dedi:
أراهنُ لا يُحْبِبْن مَن قَلَّ مالُه
ومَن قد رأيْنَ الشَّيْبَ فيه وقَوّسا
Ve **حاجبٌ مُسْتَقْوِسٌ** ve **نُؤْيٌ مُسْتَقوِس**; ve bunun benzeri, **القَوْس**’un bükülmesi gibi bükülen şeylerdendir.
Dedi: **القَوْس**: hurmadan, **الجُلّة**’nin alt tarafında kalan şeydir.
Denir: onun alt tarafında ancak bir **قوسٌ** kaldı. Bunu İbnü’l-A‘râbî ve başkası söyledi.
Leys dedi: **القُوس**: **الصَوْمَعة**’nin başıdır.
Ebû Ubeyd dedi: Amr b. Ma‘dîkerib’in şöyle dediği rivayet olundu: (Falancaların oğullarına misafir oldum; bana bir **ثور** ve bir **قَوْسٍ** ve bir **كَعْب** getirdiler).
Dedi: **القَوْس**: hurmadan, **الجُلّة**’nin alt tarafında kalan şeydir. **الكَعْب**: iç yağından, **النِّحْي**’de kalan toplanmış şeydir. **الثَّوْر**: **الأقِط**’tan parça (dır).
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **القُوس** (kāf’ın zammıyla): râhibin yeri.
Cerîr dedi:
وذُو المِسْحَيْنِ في القُوسِ
Ebû Ubeyd, ashabından: **المِقْوَس**: sevk sırasında üzerine dizildiği iptir; çoğulu **مَقاوِس**’tir; ona **المِقْبصُ** da denir.
Ebû’l-‘Iyâl dedi:
إنَّ البَلاءَ لَدَى المقَاوِسِ مُخْرِجٌ
ما كانَ مِنْ غَيْبٍ ورَجْمِ ظُنُونِ
Leys dedi: Falanca bir **مِقْوَسٍ** üzerinde durdu; yani: bir koruma üzerinde.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **القُوسُ**: râhibin **صَوْمعة**’sidir; ve o, avcının evidir.
Dedi: **القُوس** ayrıca: köpeği azarlamaktır; onu kovduğun zaman: **قُوسْ قُوسْ** dersin; çağırdığın zaman da: **قُسْ قُسْ** dersin.
Dedi: **قَوْقَسَ**: köpeği saldırtınca (dır).
Dedi: **القَوْس**: zor zamandır.
Denir: **زمانٌ أقوَس** ve **وقوِسٌ** ve **وقُوسِيّ**: zor olduğu zaman. Kumdan **الأقوسُ**: çerçeve gibi yüksek (olan)dır.
Râciz dedi:
أُثنِي ثَناءً مِن بعيد المَحْدِس
مشهورةٌ تجتازُ جَوْزَ الأقْوَسِ
Yani: kumun ortasını keser. Her şeyin **جَوْزُ**’u: onun ortasıdır.
Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki şöyle dedi: Denir: tavşan dedi: beni ancak **الأجْنَأَ الأقوَس** bilir; o ki beni ne ansızın yakalar ne de ümitsizliğe düşer. Onun sözü: **لا يدَّريني**; yani: beni aldatmaz.
Dedi: **الأجنأ الأقوس**: erkeklerden (olan) belâdır. Denir: o, elbette **أجنأ أقوس**’tur: böyle olduğu zaman.
Dedi: Bazıları der: **أحوَى أقوس**; **الأحوى** ile **الألوى**’yı kastederler. **حَوَيْتُ** ve **لويت** birdir.
Ve inşâd etti:
ولا يزال وهو أَجْنى أقوس
يأكل أو يحسو دماً ويلحس
Leys dedi: **المقايَسة**: **القِياس**’tan bir **مُفاعَلة**’dir.
Dedi: Ve denir: bu, **خَشبةٌ قِيسُ إصبَع**’dır; yani: bir parmak miktarı. Ve o, şeyi **قاسَ** eder; onu **يَقِيسُه** **قِياساً** ve **قَيْساً**; yani: onun miktarını. **المقياس**: miktardır.
Dedi: **المقايَسة** **المُقاساة**’nin yürüdüğü yol üzere yürür; ki o, şiddetli işi ele almak ve ona katlanmaktır; o vakit (lafız) ters çevrilmiş (olmuş)tur.
İbnü’s-Sikkît dedi: şeyi **قاسَ** eder; onu **يَقُوسُه** **قُوساً**; **قاسَه يَقيسُه**’de bir dildir; denir: **قِسْتُه** ve **قُسْتُه**.
İbnü’s-Sikkît dedi: Asmaî dedi: şeyi **قست** ederim, onu **أقيسه** **قيساً** ve **قياساً**; ve onu **قُسته** ederim, onu **أقوسُه** **قوساً** ve **قياساً**. **أقسته** (elif ile) denmez.
Ve denir: iki şey arasında **قايسْتُ**; yani: ikisi arasında ölçüce eşitledim.
Ebû’l-‘Abbâs dedi: Denir: o, **قِيساً** adım atar; yani: bu adımı, bu adımın ölçüsü yaparsın. Ve denir: (senin **مِقياسُك** benim **مِقْياسي**’mden kısa kaldı); yani: senin misalin benim misalimden (kısa kaldı).
Ebû’d-Derdâ’dan rivayet olundu ki şöyle dedi: (Kadınlarınızın hayırlısı, **قَيساً** giren ve **قَيْساً** çıkan (dır)). Yani: evinin ıslahında tedbirli davranır; mesleğinde yırtıp bozmaz.
Tabip, yaranın dibini **قَيْساً** ölçtü.
Ve inşâd etti:
إذا قاسَها الآسي النِطاسيُّ أدبَرَتْ
غثِيثتُها وازدادَ وَهْياً هُزُومُها
**قسا**: Leys dedi: **القَسْوةُ**: her şeyde katılıktır; fiil: **قَسَا يَقْسُو**; o da **قاسٍ**’dır. Dedi: **ليلة قاسيةٌ**: şiddetli karanlık (olan).
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **يومٌ قَسِيّ**; **شَقِيّ** misali; ve o, savaş veya kötülükten şiddetli (olan)dır.
İbn Mes‘ûd hadîsinde: Beytülmâlın döküntüsünü sattı; onlar, ağırlığından aşağı **زُيُوفاً** ve **قِسْياناً** idi; bu, Ömer’e zikredildi; o da onu nehyetti ve ona, onları geri vermesini emretti.
Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **القِسْيان**’ın teki, **دِرْهَمٌ قَسِيّ**’dir; **شَقِيّ** misali üzere; **السين** hafifletilmiş, **الياء** şeddeli.
Dedi: Sanki o, **قاشٍ**’ın a‘râbîsi (gibidir). Ondan, onun diğer hadîsi: kâhine bir **دِرهمٍ قَسِيّ** ile gelen kimsenin dininin beni sevindirmesini istemem.
Ebû Zübeyd, **المَساحِيَ**’yi anarak dedi:
لها صَوَاهِلُ في صُمِّ السِّلاَمِ كما
صاحَ القِسِيّاتُ في أَيدي الصَّياريفِ
Ondan denir: dirhem **قسا** etti, **يَقْسو**.
Ve Abdullah’a ait başka bir hadîs: ashabına dedi: ilmin nasıl eskidiğini biliyor musunuz? Dediler: elbisenin eskidiği gibi; yahut dirhemin **يَقْسو** ettiği gibi. Dedi: hayır; fakat ilmin eskimesi, âlimlerin ölümü iledir.
Başkası dedi: **حَجَر قاسٍ**: sert (tir). **أرضٌ قاسية**: hiçbir şey bitirmez. **قَسَا**: **العالية**’de bir yerdir.
İbn Ahmer dedi:
بَهْجلٍ مِن قَسَا ذَفِر الخُزامَى
تَداعَى الجِرْبِياء به الحَنِينَا
Ve **عامٌ قَسِيٌّ**: kıtlık sahibi (olan).
Râciz dedi:
ويُطعِمون الشَّحْم في العامِ القَسِيّ
قُدْماً إذا ما احمرَّ آفاقُ السُّمِي
وأصبحت مثلَ حَواشي الأتْحَمِيّ
Ve Şemmer dedi: **العامُ القَسِيُّ**: içinde yağmur olmayan şiddetli (yıl)dır. **وعشيَّةٌ قَسِيّة**: soğuk (olan)dır.
Ebû İshâk, şu sözü hakkında: ( **ثُمَّ قَسَتْ قُلُوبُكُمْ مِّن بَعْدِ ذالِكَ** ) (Bakara: 74): dilde **قَسَت**’in te’vîli: kalınlaştı ve kurudu ve katılaştı. Kalpte **القسوة**’nin te’vîli: ondan yumuşaklığın, rahmetin ve huşûnun gitmesidir.
Ebû Zeyd: denir: **ساروا سيراً قَسِيّاً**; yani: şiddetli yürüyüş.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أقْسَى**: **قُسَاءً**’da sükûn bulduğu zaman; o bir dağdır; **فعالٍ** üzere olan her isim munsarif olur; **قُسَاءُ** ise aslında **قُسَواء** üzere, **فُعَلاء** üzeredir. Bundan dolayı munsarif olmadı.
**وقس**: Leys dedi: **الوَقْس**: fuhuş ve onun zikridir; A‘câc dedi:
وحاصنٍ من حاصِناتٍ مُلْسِ
عن الأذَى وعن قِراف الوَقْسِ
Dedi: **الوَقْس**: sestir.
Ben dedim: Leys, **الوَقْس**’un tefsirinde yanıldı; onu fuhuş yaptı; ve **الوَقْس** lafzında, ses mânasında hata etti; doğrusu: **الوَقش** ( **الشين** ile)dir.
Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi ki şöyle dedi: Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet olundu ki şöyle dedi: (Cennete girdim; arkamda bir **وقْشاً** işittim; bir de ne göreyim, Bilâl).

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Denir ki: “Falanın **وَقْشَ**’ını işittim”; yani: onun hareketini; ve onun tefsiri **القاف** ve **الشين** bâbında geçmişti.

Zü’r-Rumme dedi ki:
Geceleyin onun toynaklarına bir **وَقْشٌ** vardır; sanki
yerde, yan yan gelen ceylanların ayak sürümesi.

Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd dedi: **الوقْشة** ve **الوقْش**: hareket. Ama **الوَقْس** ise uyuzdur.

Ebû Ubeyd dedi ki: el-Asma‘î dedi: Deve uyuzdan bir şey bulaştırırsa, “Şüphesiz onda bir **لوَقْساً** vardır” denir.

el-‘Accâc’a ait olarak inşâd etti:
Kuruluk sebebiyle, **الوَرْس**’un sararması gibi sararır,
Sıçrayan terden, sert öğütmenin katısı,
Eziyetten ve **قِراف الوَقْسِ**’tan.

Onların darbımesellerindendir:
**الوقس** bulaştırır; böylece **الوقْسَا** bulaştırdı.
**للوقْسِ**’e yaklaşan, **تَعْسَا** ile karşılaşır.

Ebû ‘Amr dedi ki: **الوقْس**: uyuzun başlangıcı. **التَّعْس**: beraberliği hoş görülmeyen kimseden sakınmaya misal olarak vurulur.

Benî Temîm’den, uyuzlu develer güden bir bedevî kadını işittim; onları ağıla döndürünce, hayvan işinin sorumlusuna seslendi. Şöyle dedi: “Dikkat edin, bu **المُوقَسة**’yi nereye barındırayım?” İstediği: “Bu uyuzluyu nereye çöktüreyim?”

**سقي**: el-Leys dedi: **السَّقْي** bilinen (şey)dir. İsim: **السُّقْيا**; ve **السِّقاء**: su ve süt için kırba. **السِّقاية**: mevsimlerde ve başkalarında içeceğin yapıldığı yer; ve Kur’ân’da **السِقاية**: melikin içtiği **الصُّوَاعُ**’dır; bu, Allah azze ve celle’nin sözüdür: ( فَلَمَّا جَهَّزَهُمْ بِجَهَازِهِمْ جَعَلَ السِّقَايَةَ فِى رَحْلِ أَخِيهِ ) (Yûsuf: 70); ve o, gümüşten bir kaptı; onunla yiyeceği ölçerlerdi; tefsirde böyle geldi. İnsanların suyu toplamak için yapılan ve ondan insanlara su verilen eve de **السِّقاية** denir. Hacının **سِقاية**’si: onlara içeceği içirmektir.

el-Ferrâ, Allah azze ve celle’nin sözü hakkında dedi: ( وَإِنَّ لَكُمْ فِى الاَنْعَامِ لَعِبْرَةً نُّسْقِيكُمْ مِّمَّا فِى بُطُونِهِ ) (en-Nahl: 66).

Ve başka bir yerde dedi: ( وَنُسْقِيَهِ مِمَّا خَلَقْنَآ أَنْعَاماً ) (el-Furkân: 49).

Araplar, en‘âmın karınlarından olan ve gökten olan yahut bir kavim için akan bir nehirden olan her şey için: “**أسْقيْتُ**” der. Sana susuzluğunu giderecek su içirirse: “**سَقاه**” dedi; “**أَسْقاه**” demediler.

Nitekim Allah azze ve celle dedi: ( فِضَّةٍ وَسَقَاهُمْ رَبُّهُمْ شَرَاباً ) (el-İnsân: 21).

Ve dedi: ( وَالَّذِى هُوَ يُطْعِمُنِى وَيَسْقِينِ ) (eş-Şu‘arâ: 79); bazen de en‘âmın karınlarında ve gök suyunda **سَقى** ve **أَسْقَى** dediler; nitekim Lebîd dedi:
Kavmim Benî Mecd’e **سَقَى** ve **أسْقَى**,
Numeyr’e ve Hilâl’den kabilelere.

el-Leys dedi: **الإسقاء**, “Falan kimseye bir nehir yahut su **أسقيتُ**” sözündendir; ona bir **سُقْيا** kıldığın zaman. Kur’ân’da: ( وَنُسْقِيَهِ مِمَّا خَلَقْنَآ أَنْعَاماً ) (el-Furkân: 49); **سَقَى**’dan; ve “( ونُسْقِيه )” diye okundu: **أَسْقَى**’dan; ikisi, bir mânâda iki lugattır.

Dedi ki: **والسّقي**: karın yağında, yumurta kabarcıklarında olan şeydir. **والسِّقي**: karında bulunan sarı sudur.

Denir ki: “Karnı **سَقَى**; **يَسقي** **سَقْياً**.”

Ebû Ubeyd dedi: el-Yezîdî dedi: **الأحبَن**: kendisinde **السَّقَى** olan (kimsedir).

el-Kisâî dedi: “Karnı **سَقَى**; **يَسقى** **سَقْياً**.”

Şemmer dedi: **السَّقْي**: mastardır. **والسَّقْي**: isimdir; o da **السَّلَى**’dır; nitekim “**رَعْي** ve **رِعى**” dedikleri gibi.

Ebû ‘Ubeyde dedi: **السّقْيُ**: meşîmede bulunan, çocuğun başı üzerinde çıkan sudur.

İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّقي**: “**سَقَيتُ** **سَقْياً**”ın mastarıdır; **السِّقْي**: paydır.

Denir ki: “Yerin **سِقْي**’i ne kadar?” yani: içmeden payı ne kadar?

Ebû Ubeyd, İbn Revâha’nın sözünü inşâd etti:
Orada, hurmanın **سَقْيٍ**’ine aldırmam,
Ne de **بَعْلٍ**’e; her ne kadar verim büyüse de.

Dedi ki: “**سَقيٌ** ve **سِقْيٌ** denir; **السَّقي** fetha ile fiildir; **السّقْي** kesra ile: içmedir.”

el-Leys dedi: **السَقِيُّ**: **البَرْدِيّ**’dir; bir tanesi **سَقِية**; su onu geçip gitmez.

İmru’ul-Kays dedi:
Ve bir bacak: alçaltılmış **السَّقِيِّ**’nin borusu gibi.

Bazıları dedi ki: **الأُنبوب** ile, sulanmış hurmaların iki yanı arasında biten kamışın borusunu kastetti; sanki dedi ki: hurmanın **السَّقِيِّ** borusu gibi; yani: hurmanın kamışı gibi; onu ona izafe etti; çünkü onun iki yanı arasında bitmiştir. Ve denildi ki: **السَقِيُّ**: yumuşak **البَرْديّ**’dir. Aslı **العُنقُر**’dur; cariyenin bacağı ona benzetilir.

Bundan, el-‘Accâc’ın sözü:
Bükülmüş kamıştan bir **خَبَنْدَى** üzerinde,
Sarhoş hayretlinin **عُنْقُرات**’ı gibi.

el-Münzirî bana, Ahmed b. Yahyâ’dan, o da Seleme’den, o da el-Ferrâ’dan haber verdi: **زَرْعٌ سِقيٌ** ve **نخلٌ سِقيٌ**: **الأعْذاءِ** ile yaşamayan içindir; ancak sulanır. **والسَّقْي**: mastardır. Ve denir ki: “Yerin **سِقْي**’i ne kadar?” yani: içmesi ne kadar?

Başkası dedi: **زرْعٌ مَسْقَوِيّ**: sulanır olduğu zaman; **عِذْياً** olduğu zaman.

Bunu Ebû Ubeyd söyledi ve hadiste rivayet etti. Ebû Sa‘îd, **المسقويّ** ve **المظمئيّ**’yi inkâr etti ve dedi: Nahivciler bunu nisbet (babında) bilmezler.

Ebû Ubeyd: “Adamı **أَسْقيتُ** **إسْقاءً**”: onu gıybet ettim.

İbn Ahmer dedi:
Benim bilgim yoktur: gizlenen bir **نَوْطَةٌ** nedir,
Ne de düşmanlık ettiğim kimlerden hangisi, yavruları **أسقى** (kıldı).

Şemmer dedi: Ebû Ubeyd’in “**أسقَى سِقائياً**” sözünü, “onu gıybet ettim” mânâsında tanımıyorum.

Dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’yi işittim; mânâsı: “Bende hastalığı kim biriktirdi, bilmiyorum.”

Ebû’l-‘Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi: Denir ki: “Zeyd, Amr’a **سَقَى**; ve onu **أسْتَقاه**”: onu kötü bir gıybetle gıybet ettiği zaman.

Başkası dedi: Hurmalıklarda ve bağlarda üçte bir, dörtte bir ve benzeri üzere **المُساقاة**.

Denir ki: Falan, falana hurmalığını **ساقَى**; onu **أكْرَمَه**: ona teslim ettiği zaman; onu sulaması, suya gark etmesi ve **الإبار** ve başkası gibi ıslahıyla ilgilenmesi şartıyla; Allah’ın meyvesinden çıkardığı şeyden, işçiye şu kadar ve şu kadar hisse; geri kalanı hurmalığın sahibine. Irak ehli buna **المُعامَلة** derler.

Ebû Zeyd dedi: Denir ki: Karnı **استسقَى** **استسقاءً**; isim: **السّقي**.

Ve denir ki: Falan, kuyudan, nehirden ve **الدَّحْل**’den **استَقَى** **استقاءً**.

Ve denir ki: “Falanı **أسْقيتُ**”: ona yapılmış bir **سِقاءً** hibe ettiğin zaman; ve “onu **أسقيتُه**”: ona, tabaklayıp **سِقاء** edinmesi için bir deri hibe ettiğin zaman.

Ömer b. el-Hattâb, ihramlı iken vurduğu bir ceylan hakkında kendisine fetva soran bir adama dedi ki: “( Koyundan bir koyun al; etini sadaka ver; derisini **اسقِ** )”; yani: onu **سِقاء** edinen kimseye derisini ver.

el-Leys dedi: Elbiseye, onu boyadığın zaman denir ki: “Onu, aspir ve benzeri şeyden bir **مَنّاً** ile **سَقَيته**.”

Ve erkeğe, hoşlanmadığı şey tekrar tekrar kendisine tekrarlandığı zaman denir ki: “Kalbi düşmanlıkla **سُقِّي**; **تَسقِيةً**.” **والمَسْقي**: sulama vakti. Ve ekin arklarından bir ark olan **الساقية**: küçük bir nehirciktir. **والمِسقاةُ**: testiler ve kupalar için yapılır; üzerine asılır.

Arapların darbımesellerindendir: “( **اسْق** **رَقاشِ**; şüphesiz o **سَقّاية**’dir )”.

Ve denir ki: “( **سقَّاءة** )”; mânâ birdir. **السِّقاء** çoğulu: **أسقيةً**. Sonra **أساقٍ**: cem‘in cem‘idir.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **السَّقِيّ** ve **الرَّقِيُّ**, **فَعيل** üzere: iki büyük damlalı bulut; düşüşü şiddetli.

Ebû Zeyd dedi: Denir ki: “Allah’ım, bize doyurucu bir **إسقاءً** ile **أَسقنا**.” “Falanı iki kuyudan **سقيتُ**”: onları ona kıldığın zaman. “Nehirimden ona bir ark **أسقيتُه**”: ona ondan bir **مَسْقًى** kıldığın ve ona ondan kollar açtığın zaman.

سوق : Leys dedi: **السَّوْقُ** bilinen (şey)dir; der ki: onları **سَوْقاً** sürdük.

Ve dersin: falancayı **يَسُوق سُووقاً** sürer gördüm; yani: **نَزْعاً** çekip koparır; yani ölümü kastediyor.

Ebu Ubeyd, Kisâî’den: denir ki: o, nefsini **يَسُوقُ** ve nefsini **يفيظُ**; ve nefs(i) **فاظت** etti; ve Allah ona nefsini **أفاظُه** etti.

Ve denir ki: falan **في السِّياق**tadır; yani: **في النزع**dadır.

Leys dedi: **السَّاق** her ağaç, binek hayvanı, insan ve kuş içindir; ve iki baldırı gevşek, saçlı bir kadın **سَوْقاء** (dır); ve **الأسْوَق**: baldır kemiği uzun olan; ve mastar **السَّوَق**tur.

Ve inşad etti:
قُبٌّ من التَّعدَاءِ حُقْبٌ في سَوَقْ

Dedi: ve **الساق**: erkek güvercindir.

Ebu Ubeyd, Asmaî’den: **ساقُ حُرٍ**.

Bazıları dedi: **القَمارى**dan olan erkektir.

Şemmer, onların “**ساقُ حُرّ**” sözünde dedi: bazıları dedi: **الساق** güvercindir; **حُرّ** ise onun yavrusudur.

Hüzelî, bir güvercini anarak dedi:
تناجي ساقَ حُرَّ وظَلتُ أدعو
تَليداً لا تُبين به كلاما

Dedi: **ساق حُرَّ**; onun çağrısını hikâye etti.

Ve denir ki: **ساقُ حُرّ** **القُمْرى**nın sesidir; sanki onun sesinin hikâyesidir.

Leys dedi: **السُّوقُ**: satışların yeri. Ve **سوقُ الحَرْب**: savaşın dönüp dolaştığı yer (çarpışma alanı). Ve **الإساقة**: bineklerin eyerlere doğru yürütülmesidir.

İbn Şümeyl dedi: falancayı **في السَّوْقِ** gördüm; yani: ölümde; **سَوْقاً** sürülür; ve şüphesiz onun nefsi elbette sürülür. Ve falanın, karısından olan **ساق**ı; yani: ona mehrini verdi. Ve onun mehrini **سِياقاً** sevk etti. Ve **السّياق**: mehirdir.

Leys dedi: insanlardan **السُّوقَة**; ve hepsi **السُّوَقُ**: onların orta tabakalarıdır.

Başkası dedi: **السُّوقة**; melikin idare ettiği **الرَّعيَّة** menzilesindedir; onları **سوقةً** diye adlandırdılar; çünkü melikler onları sürer, onlar da onlara boyun eğerler. Ve tekil için **سُوقة** denir, cemaat için **سُوقة** denir; ve **السُّوقة** **سُوَقاً** olarak cem‘ edilir.

Süleyman kıssasında O’nun (aziz ve celil) sözüne gelince: ( عَلَىَّ فَطَفِقَ مَسْحاً بِالسُّوقِ ) ( ص : 33 ); burada **السُّوق** **السَّاق**ın cem‘idir; tıpkı **الدُّور**un **الدار**ın cem‘i olması gibi. Mana: onları sakatladı; boyunlarını ve baldırlarını vurdu; çünkü onlar, namazı vaktinden geciktirmesinde onun günahının sebebi olmuştu; yani peygamber Süleyman عليه السلام.

Leys dedi: **الأياسق**: gerdanlıklardır; onun için tekil bir (şekil) işitmedik.

Ve inşad etti:
وقَصِرْنَ في حَلَق الأياسِقِ عندهم
فجَعَلْنَ رجْعَ نُباحِهنّ هَرِيرا

Ve Allah (aziz ve celil) dedi: ( صَادِقِينَ يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ ) ( القلم : 42 ).

Ferrâ dedi: **عن ساقٍ**: bir şiddetten dolayı.

Dedi: ve bazı Araplar bana, Ebû Tarafe’nin dedesinin (şiirini) inşad etti:
كشفت لهم عن ساقها
وبَدا من الشَّرِّ البَرَاحْ

Zeccâc, onun sözü hakkında dedi: ( صَادِقِينَ يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ ( : şiddetli işten dolayı.

Dedi: ve bana Abdullah b. Ahmed, babasından, Ğunder’den, Şu‘be’den, Muğîre’den, İbrâhîm’den haber verdi; dedi ki: İbn Abbâs, onun sözü hakkında dedi: ( صَادِقِينَ يَوْمَ يُكْشَفُ عَن سَاقٍ وَيُدْعَوْنَ إِلَى السُّجُودِ فَلاَ ( : şüphesiz o, şiddetli iştir.

Dedi: ve İbn Mes‘ûd dedi: Rahmân, baldırını açacağı gün.

Dil ehli dedi: şiddetli işe **ساقٌ** denildi; çünkü insanı bir şiddet bastırdığında, ona karşı iki baldırından sıvar; sonra her şiddetli, kendisi için sıvanılan işe **ساقٌ** denildi.

Bundan, Düreyd’in sözü:
كَمِيشُ الإزارِ خارجٌ نصفُ ساقِه

İstedi ki: o, sıvamış, ciddi (kimsedir); bizzat baldırın çıkmasını istemedi.

Ve denir ki: falan **على ساقٍ** kalktı: iş ile ilgilendiğinde ve ona kuşandığında.

Asmaî dedi: buluttan **السَّيِّق**: rüzgârın sürdüğü şeydir; içinde su olsun ya da olmasın.

Ve denir ki: yağmadan sevk olunan şeye, sürülüp kovalandığı için **سَيِّقَة** (denir). Ve inşad etti:
وهل كنتُ إلاَّ مِثلَ سَيِّقةِ العِدَى
إن اسْتَقْدَمَتْ نحرٌ وإنْ جبأَتْ عَقْرُ

Ebu Ubeyd: **سُقْتُ** insanı, onu **سَوْقاً** sürerim: onun baldırına vurduğun zaman. Ve develer **تَسَاوَقَت** **تَسَاوُقاً**: ardı ardına geldikleri zaman. Ve aynı şekilde **تَقَاوَدَت**; böylece onlar **مُتَقاوِدة** ve **متساوِقةٌ** (olur). Ve **السوِيق** bilinen (şey)dir.

Ebu Zeyd dedi: **السُّوَّاق**: ağaç ve ekinden uzun baldır (gövde)li olandır.

A‘câc dedi:
بمُخْدِرٍ من المخاديرِ ذَكَرْ
هَذَّكَ سَوَّاقَ الحَصادِ المختضَر

**الحَصاد**: **الحَصادَة**nın cem‘idir; o, bizzat bir ottur; ona **الحصادة** denir. Ve **المختضَر**: kesilmiş olandır.

Denir ki: onu **خَضَرَه** ve **خَدَرَه**: onu kestiği zaman. Ve **المِخْدَرُ**: kesendir. Ve **سَيفٌ مِخْدَرٌ**.

İbnü’s-Sikkît: denir ki: falanca, üç oğlanı **على ساق واحدٍ** doğurdu; yani: bazısı bazısının peşi sıra; içlerinde kız yoktur.

Ve onun sözü: ( للهبِالسَّاقِ إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ ) ( القيامة : 30 ); yani: **السوْق**.

وسق : Allah (aziz ve celil) dedi: ( بَصِيراً فَلاَ أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ ( ) بِالشَّفَقِ وَالَّيْلِ وَمَا وَسَقَ ( ) وَسَقَ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ ) ( الانشقاق : 16 ، 18 ).

Ferrâ, onun sözü hakkında dedi: **وما وَسَق**; yani: neyi topladı ve bir araya getirdi.

Ve inşad etti:
مُسْتَوْسِقاتٍ لو يَجدْنَ سائقا

Ebu Ubeyde, onun sözü hakkında dedi: **وما وَسَق**; yani: dağlardan, denizlerden ve ağaçlardan topladığı şey; sanki hepsinin üzerine doğmakla onları toplamış gibidir.

Amr, babasından: o, ay, **الوبَّاص** ve **الطَّوْس** ve **المتّسِق** ve **الجلَم** ve **الزّبرْقان** ve **السِّنِمّار**dır.

Ve onun sözü: ( وَسَقَ وَالْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ ( : onun **اتِّسَاقُه**: dolması, toplanması ve düzgünleşmesidir; on üç ve on dört gecesi.

Ferrâ dedi: on altıya kadar; onların içinde onun dolması ve **اتّساقه** vardır.

Asmaî dedi: **فَرَسٌ مِعْتاق الوَسيقة**; o, üzerine bir av sürüldüğünde onu kurtaran ve onunla talebi geçen (attır).

Ve inşad etti:
ألمْ أَظْلِف على الشُّعراء عِرْضِي
كما ظُلِفَ الوسيقةُ بالكُراعِ

Develerden av (olan) şeye **وسيقة** denildi; çünkü onu kovalayan, onu kovaladığında onu **وسقَها** eder; yani: onu toplar ve kabzeder; onu üzerine yayılmaya bırakmaz; böylece onu kovalamak kendisine güçleşir.

Ve denir ki: falancayla **وَاسقْتُ** onu **مُوَاسَقةً**: ona karşı çıktığın zaman; onun gibi olursun ve ondan aşağı olmazsın.

Cündel dedi:
فلستَ إنْ جاريْتنِي مُوَاسِقِي
وَلستَ إن فَرَرْتَ منِّي سابقي

Ve **الوِساق** ve **المُوَاسَقة**: karşılıklı dayanışmadır.

Adiyy b. Zeyd dedi:
وَندامى لا يَبْخلون بما نا
لُوا ولا يُعْسِرون عندَ الوِساقِ

Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki dedi: ( hurmadan beş **أوْسُقٍ**dan aşağısında sadaka yoktur ).

Ve **الوَسْق**: bilinen bir ölçek (birimi)dir; o, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sâ‘ı ile altmış sâ‘dır; o da beş rıtl ve üçte birdir. Ve **الوَسْقُ** bu hesaba göre: yüz altmış menn’dir.

Zeccâc dedi: beş **أوْسُق**; **بالملجَّم** ile on beş **قفيزاً**dır; o da bizim **قفيز**imizdir ki **المعدَّل** diye adlandırılır. Ve her **وَسقٍ** **بالملجَّم** ile üç **أَقفزَة**dir.

Dedi: ve altmış sâ‘ yirmi dört **مَكُّوكاً**dır; bu da üç **أقفِزَة**dir. Ve şeyi **وَسَقْتُ** onu **أَسِقُه وَسْقاً**: onu taşıdığın zaman.

Bundan şairin sözü:
كقابِضِ ماءٍ لم تَسِقْه أنامِلُه

Yani: onu taşımadı.

Sa‘leb, Seleme’den, Ferrâ’dan: dedi ki: Araplar der: şüphesiz gece elbette uzundur ve onun düşüncesi bana **يَسِقْ** etmez; **وَسَق**tan, **يسِق**.

Lahyânî dedi: yani: onun işi bana toplanmaz.

Dedim: **ولا يسقْ** dua üzerine cezm’dir; bunun benzeri: “Şüphesiz gece elbette uzundur ve ancak hayır ile uzar”, yani: “Ancak hayır ile uzadı” değil, “hayır ile uzamasın” demektir.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: Kanatlarıyla çırpan kuşa şöyle denir: Uçtuğu zaman o **المئساق**’tır; çoğulu **مآسِيق**’tir.

Dedim: Bize hemze ile böyle rivayet olundu.

Leys dedi: **الوسيقة** develerden, insanlardan **الرُّفْقة** gibi (olan topluluk)tur; eşeğin **وَسيقة**’si: onun **عانَتُه**’sidir.

Dedim: **الوسيقة**: **السَّلاَّل**’in sürdüğü develerden parçadır; onu **وَسيقة** diye adlandırdı; çünkü onu süren, onu kabzeder ve toplar ve onun üzerine yayılmasına izin vermez; böylece (dağınık halde) sevk olunmaz ve talep ona yetişir.

Bu, sürücüye “**قابضٌ**” denmesi gibidir; çünkü **السلال** develerden bir sürüyü sürdüğü zaman onu kabzeder, sonra onu toplu halde sürer; onu sürmek kendisine güçleşmesin diye; çünkü onun üzerine yayıldığı zaman ardı ardına gelmez ve tek bir yöne doğru sürülmez.

Araplar der ki: Falan kimse **الوسيقة**’yi sürer, **الوديعةَ**’yi çekip çıkarır, **الحقيقة**’yi korur.

Şemmer dedi: Atâ, şu sözü hakkında dedi: “( **خمسة أوسق** )” o, üç yüz **صاع**’dır.

Hasen ve İbnü’l-Müseyyeb de böyle dedi.

Şemmer dedi: Arap dili ehli **الوسق**’a **الوِقْر** adını verir; o da **الوُسُوق** ve **الأوساق**’tır.

Dedi: Taşıdığın her şey, onu gerçekten **وسقته**’dir.

Onların darbımesellerindendir: “( **لا أفعل كذا وكذا ما وَسَقَتْ عيني الماءُ** )”. Ve **وَسَقَت** dişi eşek: karnında bir yavru taşıdığı zaman.

Ve denir: **وَسَقَت النخلة**: taşıdığı zaman; taşıması çoğaldığı zaman “**أَوْسَقَتْ**” denir; yani: bir **وَسْقاً** taşıdı.

Lebîd, yüklenmiş hurma ağaçlarını vasfederek dedi:
مُوسَقاتٌ وحُفَّلٌ أَبْكَارُ

Ve “**استوسق لك الأمرُ**”: sana mümkün olduğu zaman; ve Ru’be her şeyden **الوسق**’u (bir yükü) kıldı da şöyle dedi:
كأنّ وَسْقَ جندَلٍ وتُرْبٍ
عَلَيّ من تنحيب ذاك النَّحْبِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة.
ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]):
* كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) *
والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان.
ومن ذلك قولهم:  لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة:
فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾  [الصافات 55].
وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛  لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى:
* وما عدلَتْ  من أهلِها لِسوائكا([4]) *
ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد:
لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ  *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح.
(سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها.
(سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد.  يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال:
مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له.
فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد.
(سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك  سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال:
ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ  *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]):
وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ
فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها.
(سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾  [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب.
(سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك  السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن.
(سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ  الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه.
(سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم  على جَور. وأنشدوا:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
أي شَمّها.
والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *
وأمّا التأخير فالتسويف.  يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا.
(سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ.  ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *
وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول.
(سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد:  سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17])
(سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]):
كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها  *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل.
(سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء.
(سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها.
وأمّا الكلمةُ الأخرى  فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه.
وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه.
والسِّيساء([19]):  مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر
39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44).
([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا).
([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14:
127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67.
([6]) ويروى أيضاً: "سوداء".
([7]) البيت في اللسان (سوأ).
([8]) سبق البيت في مادة (زير).
([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا".
([10]) البيت في اللسان (6: 55).
([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73).
([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها.
([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط).
([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف).
([15]) صدره كما في اللسان (سوف):
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) ديوان رؤبة 106.
([17]) الجمهرة (3: 48).
([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44.
([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس).
([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس).
([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(سîn, **الواو** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**سوي**) **السين** ve **الواو** ve **الياء**; iki şey arasında doğruluk ve itidal üzere delâlet eden bir asıldır. Denir: bu, şuna **يساوي** etmez; yani ona denk olmaz. Ve falan ile falan, bu işte bir **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani eşittir. Ve **سُوىً** bir yer; yani kavmin içine girmeyi ve ondan çıkmayı bildiği bir alâmettir. Ve denir: adam **أسْوَى** oldu; arka tarafı ve çocuğu düzgün (**سَوِيّاً**) olursa.

Bize Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülazîz’den; Ebû Ubeyd’den; Kisâî dedi ki: “Nasıl akşamladınız?” denir; şöyle denir: **مَستوُون** salihler. İsterler ki: çocuklarımız, hayvanlarımız düzgün (**سَوِيَّةٌ**) salih(ler)dir.

Bâbdan **السِّيُّ**: yerden boşluk; söyleyenin sözünde([1]):
* Sanki **السِّيِّ**’nin devekuşları onların üzerine yumurtladı([2]) *

Ve **السِّيّ**: benzer. Ve onların “**سِيّانِ**” sözleri: yani iki benzer.

Bundan onların sözü: **لا سيّما**; yani “benzeri yoktur ki…”. O, **السِّين** ve **الواو** ve **الياء**’dandır; nasıl ki “**ولا سَواء**” denir. **السّيَّ**’nin benzer olduğuna delil, Hutay’e’nin sözü:
Sakının size vadi karnının yılanından *** dişi azı hırçın, size **بسِيِّ**([3])

Bâbdan **السَّواء**: evin ortası ve başkası; düzlüğünden dolayı böyle adlandırıldı. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55].

Ama onların “bu, şunun **سِوَى**’sıdır” sözü; yani başkasıdır; o da bâbdandır; çünkü o, onun **سِواه**’ı olunca ikisi de her biri kendi mahallinde eşit üzere olur. Buna delil: **السِّواء**’yı **سِوى** mânasında uzatmalarıdır. *A‘şâ dedi:
* Ehli arasından senin **لِسوائكا**’na meyletmedi([4]) *

Ve denir: falanın **سِوَى**’sına kastettim; nasıl ki “kastına kastettim” denir. Ferrâ okuttu:
**فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي** *** **لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ**([5])

(**سوء**) Ama **السين** ve **الواو** ve **الهمزة** bundan değildir; ancak çirkinlik bâbındandır. Dersin: **أسوَأُ** bir adam; yani çirkin. Ve **سَوآء** bir kadın; yani çirkin. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**سوْآءُ**([6]) doğurgan, kısır güzelden hayırlıdır.” Bundan dolayı **السَّيِّئة** “kötülük” diye adlandırıldı. Ve ateş **سُوأَى** diye adlandırıldı; görünüşünün çirkinliğinden. Allah Teâlâ dedi: ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. Ebû Zübeyd dedi:
Nedîmin hürmetinden çekinmedi ve hak oldu *** ey kavmim, **للسَّوأةِ السَّوآءِ**([7])

(**سوح**) **السين** ve **الواو** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: evin **ساحة**’sı; çoğulu **ساحات** ve **سُوح**.

(**سوخ**) **السين** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denir: ayakları yerde battı; **تسوخ**. Ve denir: yağmura tutulduk da yer **سُوَّاخَى** oldu; **فُعَّالَى** vezninde; bu, yağmurun çamuru çoğalınca olur. Ve böyle olunca oradan geçenlerin ayakları onda batar.

(**سود**) **السين** ve **الواو** ve **الدال** tek bir asıldır; o da renkte beyazlığın zıddıdır; sonra ona hamledilir ve ondan türetilir. Renkte **السَّواد** bilinir. Bir kavme göre beyazlığa muhalif olan her şey, hangi renk olursa olsun, siyahlık mahallindedir. Denir: şey **اسودّ** oldu ve **اسوادَّ**. Her şeyin **سوادُ**’ı: şahsıdır. Ve **السِّواد**: gizli konuşmadır; denir: onunla **ساوده** **مساودةً** ve **سِواداً**; ona gizlice söylediğinde. Ebû Ubeyd dedi: bu, senin **سَوادِكَ**’ı onun **سَواده**’ına yaklaştırmandandır; o da şahıstır. Dedi:
Kim **السِّواد** ve **الدَّدِ** ve **الإغْرامِ** içinde **زِيراً** olursa, ben **زيرِ** değilim([8])

Ve **الأساود**: **الأسود**’un çoğuludur; o da yılanlardır. Ama Ebû Zerr rahmetullahi aleyh’in “ve bu **الأساودُ** çevremdedir” sözü; ancak onda bulunan âletlerin şahsını kastetti; [ve çevresinde([9])] ancak bir abdest kabı, bir leğen ve bir çanak vardı. Ve **السَّواد**: çok sayı; böyle adlandırıldı, çünkü yer onunla kararır.

Ama **السِّيادة** hakkında bir kavim dedi ki: **السيِّد**: halîmdir. Bir topluluk bunun hilmden olmasını inkâr etti ve dediler: ancak “efendi” diye adlandırıldı; çünkü insanlar onun **سَواده**’ına sığınırlar. Bu, birinciden daha kıyasî ve daha sahihdir. Ve denir: falan, falandan daha **أسوَد**’dur; yani ondan daha yüce **سِيادةً**’dır. Ve **الأسودان**: hurma ve su. Ve dediler: kalbin **سَوَاد**’ı ve onun **سُوَيداؤُه**; o, onun tanesidir. Ve denir: falan benimle **سَاوَدَ** etti de ben ona **سُدْته**; renk siyahlığından ve **السّؤدُد**’dan birlikte. Bâbın hepsinde kıyas birdir.

(**سور**) **السين** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; yükseklik ve yükselme üzere delâlet eder. Bundan: **سَار يَسُور**; öfkelendi ve kabardıysa. Ve onun öfkesinin bir **سَورةً**’si vardır. Ve **السُّور**: **سُورة**’nin çoğuludur; o, binadan her bir menzildir. Dedi:
Nice perdeli çadır sahibi vardır *** **السُّورِ**’un yüksekliklerinde ona vardım([10])

Ama diğerinin([11]) sözü:
Ve kadehte kâr getiren bir içici, bana arkadaş oldu *** ne **بالحَصُور** ne de onda **بسَوَّارِ**
O, ister ki: o, öfkeli değildir. Bazıları derdi ki: o, içkinin başına çabukça **يَسُور** etmesidir. Ama kadının **سِوار**’ı ve **الإسوار**([12]) Fars’ın **أساورة**’sindendir; onlar kumandanlardır; ikisini de Arapça olmayan görüyorum. Ve şarabın **سَورة**’si: keskinliği ve kaynamasıdır.

(**سوط**) **السين** ve **الواو** ve **الطاء**; bir şeyin bir şeye karışmasına delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُطت**; bir kısmını bir kısmına karıştırdım. Ve falan işini **سَوَّط** etti **تسويطاً**; onu karıştırdıysa. Şair dedi:
Onu karıştır, kötü görüşlü, muvaffak olmayan *** onun karıştırılmasına yardımcı değilsin([13])

Bâbdan **السَّوط**; çünkü deriye karışır. Denir: onu **بالسَّوط** ile **سُطْتُ**; onu dövdüm. Ama onların nasîbi **سَوطاً** diye adlandırmaları da bundandır. Allah Teâlâ dedi: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]; yani azaptan bir nasip.

(**سوع**) **السين** ve **الواو** ve **العين**; şeyin devamına ve geçip gitmesine delâlet eder. Bundan **السَّاعة**; bununla adlandırıldı. Denir: bize geceden bir **سَوْعٍ** ve **سُوَاعٍ** sonra geldi; yani ondan bir sükûnetten sonra. Çünkü o, geçip giden ve devam eden bir şeydir. Bundan onların “ona **مُساوعةً** muamele ettim” sözleri; nasıl ki “miyâveme” denir; bu, **السَّاعة**’dandır. Ve denir: develeri **أَسَعْتُ** **إساعةً**; onları ihmal edip kendi hâllerine bıraktığında. Ve o, **تَسُوع** eder. Bundan denir: o, kayıp **سائع**’dır. Ve **مِسياعٌ** bir deve; o, otlakta giden(deve)dir. Ve **السِّياع**: içinde saman bulunan çamurdur.

(**سوغ**) **السين** ve **الواو** ve **الغين**; şeyin kolaylığına ve özellikle boğazda devamına delâlet eden bir asıldır; sonra buna hamledilir. Denir: içki boğazda **ساغ** etti; **سَوغاً**. Ve Allah Teâlâ **أساغَ** etti. Ondan türeyenlerden onların sözü: falan şunu elde etti de ben onu ona **فسوَّغْتُهُ إياه**. Ama onların “bu, bunun **سَوْغُ**’udur” sözü; yani benzeridir; bunun da bundan olması caizdir; yani onun yolunda akar ve onun devamı gibi devam eder. Ve caizdir ki **السين** bir **صادٍ**’dan بدل edilmiş olsun; sanki onun **صِيغَ** edilmesi gibi **صياغَته**. Kendi bâbında zikredildi.

(**سوف**) **السين** ve **الواو** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi koklamadır. Denir: şeyi **سُفْت**; onu **أَسُوفُه** **سَوْفاً**; ve onu **أَسَفْتُهُ**. Ehl-i ilimden bazıları, onların “aramızda ve aralarında bir **مَسافةٌ** vardır” sözünün bundan olduğunu söyledi. Dedi: kılavuz, toprağı **يَسُوف** ederdi; kast üzere mi yoksa sapma üzere mi olduğunu bilmek için. Şu beyiti okudular:
* Kılavuz yolların izlerini **استافَ** edince([14]) *
Yani onları kokladı.

İkinci asıl: **السُّوَاف**; malın gitmesi ve hastalığıdır. Denir: adam **أساف** etti; malında **السُّواف** vuku bulduğunda. Humeyd b. Sevr dedi:
* Eski maldan **أَسَافا** ettiler ve yoksullaştılar([15]) *

Ama geciktirme: **التسويف**’tir. Denir: onu **سوَّفتُه**; onu geciktirdim; “şunu yapacağım” diye “**سوف**” dediğinde.

(**سوق**) **السين** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; o, şeyin sevk edilmesidir. Denir: onu **ساقه**; onu **يسوقه** **سَوقاً**. Ve **السَّيِّقة**: hayvanlardan sevk edilen şeydir. Ve denir: karıma mehirini **سقتُ**; ve onu **أَسَقْتُهُ**. Ve **السُّوق** bundan türemiştir; her şeyin ona sevk edilmesinden dolayı; çoğulu **أسواق**. Ve insanın ve başkasının **الساق**’ı; çoğulu **سُوق**; ancak yürüyenin onun üzerinde sürüklenip gitmesinden dolayı böyle adlandırıldı. Ve denir: **سَوْقاء** bir kadın ve **أَسوَق** bir adam; baldırı büyük olursa. Masdar **السَّوَق**’tur. Ru’be dedi:
* **سَوَق** içinde, uzun, koşudan bir kubbe([16]) *

Ve savaşın **سُوق**’u: çarpışmanın kaynaşmasıdır; o, birinci bâbdan türemiştir.

(**سوك**) **السين** ve **الواو** ve **الكاف**; hareket ve çalkantıya delâlet eden tek bir asıldır. Denir: develer **تساوَقَت**; zayıflıktan ve kötü hâlden boyunları çalkalandı. Ve ayrıca denir: develer zayıflıktan **ما تَسَاوَكُ** geldi; yani başlarını oynatmaz. Bundan **السِّواك** adı türetildi; o, çubuğun kendisidir. Ve **السِّواك** onun kullanımıdır da. İbn Düreyd dedi: şeyi **سُكْتُ** **سَوكاً**; onu ovaladığında. Ondan **السِّواك**’ın اشتقاقı; denir: ağzını **ساك** etti; “**استاك**” dediğinde ağzı zikretmezsin.([17])

(**سول**) **السين** ve **الواو** ve **اللام**; bir şeyde gevşekliğe delâlet eden bir asıldır. Denir: **سَوِلَ** **يَسْوَل** **سَوَلا**. Hüzeli([18]) dedi:
Beyaz, düz taşlar gibi; rengini parlatmış *** **الحَمَل الأَسْوَلِ**’in hızlı sürülmesi

Ama onların “ona şeyi **سَوّلتُ**” sözü; ona süsledim demektir; mümkün ki ona onun **سُؤلَه**’ini vermiş olasın; **السُّؤل**’den hemzenin yumuşatılmış olması üzere.

(**سوم**) **السين** ve **الواو** ve **الميم**; şeyin talebine delâlet eden bir asıldır. Denir: şeyi **سُمت**; onu **أَسُومُهُ** **سَوْمَاً**. Ondan **السَّوام** alış ve satıştadır. Ve bâbdan: otlatan (dişi) **سامَت** **تسوم**; ve ben onu **أَسَمْتُهَا**. Allah Teâlâ dedi: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]; yani otlatırsınız. Ve denir: falanı malımda **سّوَّمْت** **تسويماً**; onu malında hüküm sahibi kıldığında. Ve kölemi **سَوَّمْتُ**: onu istediğiyle baş başa bıraktım. Ve **الخيل المُسَوَّمَة**: salıverilmiş, üzerlerinde binicileri olan atlardır. Bunun hepsinin aslı birdir.

Bâbdan şâz olanlardan **السُّومَةُ**: bir şeye konulan alâmettir. Ve **السِّيما** bunun kısaltılmışıdır. *Allah سبحانه dedi: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. Onu uzattıklarında **السيماء** derler.

(**سوس**) **السين** ve **الواو** ve **السين** iki asıldır: biri bir şeyde bozulmadır, diğeri tabiat ve yaratılıştır. Birincisi: yiyecek **ساس** eder **يَساسُ**; ve **أَساس** eder **يُسِيسُ**; **سُوس** denilen bir şeyle bozulduğunda. Ve koyun **ساست** eder **تَسَاس**; biti çoğaldığında. Ve denir: **السَّوَسَ** atların sağrılarında isabet eden bir hastalıktır.

Diğer kelime ise **السُّوس**; o, tabiat(tır). Denir: bu, falanın **سُوس**’undandır; yani tabiatındandır.

Ama onların “onu **سُسْته** **أسُوسُه**” sözü; muhtemeldir ki bundan olsun; sanki onu kerim tabiat üzerine delâlet ettirir ve onu ona taşır.

Ve **السِّيساء**([19]): sırt omurlarının düzenli dizilişi. Ve **مَسُوسٌ** su ve **مَسُوسٌ** ot([20]); malda([21]) faydalı olursa; o da develer ve koyunlardır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

---------------------
([1]) Hayvan’da (4: 339) olduğu üzere Zeyd el-Hayl’dir; ve Şiir ve Şairler’de A‘şâ tercümesi sırasında; ve Nakdü’ş-Şi‘r 39. Ayrıca Ağânî’de (10: 44) Mu‘kır el-Bârikî’nin bir kasidesinden de rivayet edilmiştir.
([2]) İkinci mısraı: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) Hutay’e Dîvânı 69 ve Lisân (**سوا**).
([4]) A‘şâ Dîvânı 66. Tahrici (جنف)’te geçti. İlk mısraı:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) Lisân’da (19: 143): “**فارس الأحزاب**”, tahrif. Beyit, Ağânî’de (14: 127) fâiyye beyitlerindendir; Benî’l-Hâris b. el-Hazrec’den bir adama yahut Hassân b. Sâbit’e nispet edilmiştir. Bekrî’nin el-Emâlî 67 üzerine tenbihine bak.
([6]) Ayrıca “**سوداء**” diye de rivayet edilir.
([7]) Beyit Lisân’da (**سوأ**).
([8]) Beyit (زير) maddesinde geçti.
([9]) Tekmile Lisân’dandır. Mücmel’de “**من**” “**إلا**” yerine.
([10]) Beyit Lisân’da (6: 55).
([11]) O, Ahtal’dır. Dîvânı 116. (2: 73)’te geçti.
([12]) Asıl ve Mücmel’de hemzenin kesriyle ضبط edildi; zammesiyle de denir.
([13]) Beyit Mücmel ve Lisân’da (**سوط**).
([14]) Beyit Ru’be’nindir; Dîvânında 104 ve Lisân’da (**سوف**).
([15]) İlk mısraı Lisân’da (**سوف**) olduğu üzere:
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) Ru’be Dîvânı 106.
([17]) Cemhere (3: 48).
([18]) O, Mütenahhil el-Hüzelî’dir; Lisân’da (**سول**) olduğu üzere, Hüzellilerin Şiirleri mecmuasının ikinci kısmında 81’deki bir kasidedendir; Şınkîtî nüshası 44.
([19]) Hakkı, (سيس) maddesinde olmasıdır.
([20]) Bu ikisinin doğrusu, (مسس) maddesinde olmalarıdır.
([21]) Faydalı olan: susuzluğun şiddetini gideren. Asılda: “**ذفعا**” tahrif.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س و ق
ساق النعم فانساقت وقدم عليك بنو فلان فأقدتهم خيلاً وأسقتهم إبلاً‏.‏
قال الكميت‏:‏ ومقـل أسقتمـوه فأثـرى مائـة من عطائكم جرجورا وهو من السوقة والسوق وهم غير الملـوك‏.‏
وتسـوق القـوم‏:‏ اتخـذوا سوقـاً‏.‏
وسـوق وأسـوق وسيقان خدال ورجل أسوق‏:‏ طويل الساق وامرأة سوقاء وفيها سوق‏.‏
ودعت الحمامة ساق حر‏.‏
ونجى العدو الوسيقة والسيقة وهي الطريدة التي يطردها من إبل الحي‏.‏
قال‏:‏ وما الناس إلا مثل سيقة العدا إن استقدمت نحر وإن جبأت عقر ومن المجاز‏:‏ ساق الله إليه خيراً‏.‏
وساق إليها المهر‏.‏
وساقت الريح السحاب‏.‏
وأردت هذه الدار بثمن فساقها الله إليك بلا ثمن‏.‏
والمحتضر يسوق سياقاً‏.‏
وفلان في ساقة العسكر‏:‏ في آخره وهو جمع سائق كقادة في قائد‏.‏
وهو يساوقه ويقاوده وتساوقت الإبل‏:‏ تتابعت‏.‏
وهو يسوق الحديث أحسن سياق و ‏"‏ إليك يساق الحديث ‏"‏ وهذا الكلام مساقة إلى كذا وجئتك بالحديـث علـى سوقـه‏:‏ علـى سرده‏.‏
وضرب البخور بكمه وقال‏:‏ سوقاً إلى فلان‏.‏
والمرء سيقه القدر‏:‏ يسوقه إلى ما قدر له لا يعدوه‏.‏
قال‏:‏ وما الناس في شيء من الدهر والمنى وما الناس إلا سيقات المقـادر وقطع ساق الشجرة‏.‏
وقامت الحرب على ساقها‏.‏
وكشف الأمر عن ساقه‏.‏
قال‏:‏ في سنة قد كشفت عن ساقها وقام على ساق وعلـى رجـل فـي حاجتـي إذا جـد فيهـا و ‏"‏ قـرع للأمـر ساقـه وظنبوبـه ‏"‏‏:‏ تشمـر لـه‏.‏
وولدت فلانة ثلاثة بنين على ساق واحد‏:‏ بعضهم فـي أثـر بعـض ليـس بينهـم جاريـة‏.‏
ورأيتـه يكـر فـي سوق الحرب‏:‏ في حومة القتال ووسطه‏.‏

##### Türkçe

س و ق
**ساق** davarı sürdü de o da sürüldü; ve falan oğulları sana geldi de onları atlar olarak önden gönderdim ve onları develer olarak sürdüm.
Kumeyt dedi ki: Ve az (kimse) ki onu **أسقتموه**; böylece sizin عطائınızdan yüzü zenginleştirdi, **جرجورا**; ve o, **السوقة**’dendir; ve **السوق**: onlar, melikler olmayanlardır.
Ve **تسوق القوم**: bir **سوق** edindiler.
Ve **سوق** ve **أسوق** ve **سيقان**: **خدال**; ve **رجل أسوق**: ساقı uzun; ve **امرأة سوقاء**; ve onda **سوق** vardır.
Ve güvercin çağırdı: **ساق حر**.
Ve düşman **الوسيقة** ve **السيقة**’yi kurtardı; ve o, kabile halkının develerinden onun kovaladığı **الطريدة**’dir.
Dedi ki: Ve insanlar ancak düşmanın **سيقة**’si gibidir; eğer öne sürülürse boğazlanır ve eğer geri kalırsa ayakları kesilir. Ve mecazdan: Allah ona bir hayır **ساق** etti.
Ve ona mehir **ساق** etti.
Ve rüzgâr bulutu **ساقت**.
Ve bu evi bir bedelle istedim de Allah onu sana bedsiz **ساق** etti.
Ve can çekişen **سياقاً** sürülür.
Ve falan, ordunun **ساقة**’sındadır: onun sonunda; ve o, **سائق**’in cemidir; **قادة** gibi **قائد**’de.
Ve o, onunla **يساوقه** ve **يقاوده**; ve develer **تساوقت**: peş peşe geldiler.
Ve o, hadisi en güzel **سياق** ile **يسوق** eder; ve “Sana hadis **يساق** olunur”; ve bu söz, şuna doğru bir **مساقة**’dır; ve sana hadisi onun **سوق**’u üzere getirdim: onun ardı ardına dizilişi üzere.
Ve buhuru yeninin içinde vurdu ve dedi ki: falana doğru **سوقاً**.
Ve kişi: kader onu **سيقه**’dir: onu kendisi için takdir edilene sürer, onu aşmaz.
Dedi ki: Ve insanlar, zamanın ve arzuların hiçbir şeyinde (değildir); ve insanlar ancak **سيقات**’tır, **المقادر**’in. Ve ağacın ساقını kesti.
Ve savaş ساقı üzerine kalktı.
Ve iş, ساقı üzerinden açığa çıktı.
Dedi ki: ساقı üzerinden açığa çıkmış bir yılda; ve ساق üzerinde ve ayak üzerinde, işimde, onda ciddileştiği zaman; ve “İş için ساقını ve **ظنبوب**’unu vurdu”: onun için eteğini toplar.
Ve falanca, tek bir ساق üzerinde üç oğlan doğurdu: bazısı bazısının ardından; aralarında bir kız yoktur.
Ve onu, savaşın **سوق**’unda dönüp saldırırken gördüm: çarpışmanın kaynaşmasında ve onun ortasında.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّوق: معروف. ساقَ الإبلَ وغيرَها يَسُوقها سَوْقاً وسِياقاً، وهو سائقٌ وسَوَّاق، شدِّد للمبالغة؛ قال الخطم القيسي، ويقال لأبي زغْبة الخارجي:
قد لَفَّها الليلُ بِسَوَّاقٍ حُطَمْ
وقوله تعالى: وجاءت كلُّ نَفْسٍ معها سائقٌ وشَهِيد؛ قيل في التفسير: سائقٌ يَسُوقها إلى محشرها، وشَهِيد يشهد عليها بعملها، وقيل: الشهيد هو عملها نفسه، وأَساقَها واسْتاقَها فانْساقت؛ وأَنشد ثعلب: لولا قُرَيْشٌ هَلَكَتْ مَعَدُّ،
واسْتاقَ مالَ الأَضْعَفِ الأَشَدُّ
وسَوَّقَها: كساقَها؛ قال امرؤ القيس:
لنا غَنَمٌ نُسَوِّقُها غِزارٌ،
كأنَّ قُرونَ جِلَّتِها العِصِيُّ
وفي الحديث: لا تقوم الساعة حتى يخرج رجل من قَحْطان يَسُوق الناس بعَصاه؛ هو كناية عن استقامةِ الناس وانقيادِهم إليه واتِّفاقِهم عليه، ولم يُرِدْ نفس العصا وإنما ضربها مثلاً لاستيلائه عليهم وطاعتهم له، إلاّ أن في ذكرها دلالةً على عَسْفِه بهم وخشونتِه عليهم. وفي الحديث: وسَوَّاق يَسُوق بهن أي حادٍ يَحْدُو الإبلَ فهو يسُوقهن بحُدائِه، وسَوَّاق الإبل يَقْدُمُها؛ ومنه: رُوَيْدَك سَوْقَك بالقَوارير.
وقد انْساقَت وتَساوَقَت الإبلُ تَساوُقاً إذا تتابعت، وكذلك تقاوَدَت فهي مُتَقاوِدة ومُتَساوِقة. وفي حديث أُم معبد: فجاء زوجها يَسُوق أعْنُزاً ما تَساوَقُ أي ما تتابَعُ. والمُساوَقة: المُتابعة كأنّ بعضَها يسوق بعضاً، والأصل في تَساوَقُ تتَساوَق كأَنَّها لضعفِها وفَرْطِ هُزالِها تتَخاذَلُ ويتخلَّفُ بعضها عن بعض. وساقَ إليها الصَّداق والمَهرَ سِياقاً وأَساقَه، وإن كان دراهمَ أَو دنانير، لأن أَصل الصَّداق عند العرب الإبلُ، وهي التي تُساق، فاستعمل ذلك في الدرهم والدينار وغيرهما. وساقَ فلانٌ من امرأته أي أعطاها مهرها. والسِّياق: المهر. وفي الحديث: أنه رأى بعبد الرحمن وَضَراً مِنْ صُفْرة فقال: مَهْيَمْ، قال: تزوَّجْتُ امرأة من الأَنصار، فقال: ما سُقْتَ إليها؟ أَي ما أَمْهَرْتَها، قيل للمهر سَوْق لأن العرب كانوا إذا تزوجوا ساقوا الإبل والغنم مهراً لأَنها كانت الغالبَ على أموالهم، وضع السَّوق موضع المهر وإن لم يكن إبلاً وغنماً؛ وقوله في رواية: ما سُقْتُ منها، بمعنى البدل كقوله تعالى: ولو نشاء لَجَعَلْنا منكم ملائكة في الأرض يََخْلفقون؛ أي بدلكم. وأَساقه إبلاً: أَعطاه إياها يسُوقها. والسَّيِّقةُ: ما اختَلَس من الشيء فساقَه؛ ومنه قولهم: إنما ابنُ آدم سَيِّقةٌ يسُوقُه الله حيث شاء وقيل: السَّيِّقةُ التي تُساقُ سوْقاً؛ قال:
وهل أنا إلا مثْل سَيِّقةِ العِدا،
إن اسْتَقْدَمَتْ نَجْرٌ، وإن جبّأتْ عَقْرُ؟
ويقال لما سِيقَ من النهب فطُرِدَ سَيِّقة، وأَنشد البيت أيضاً: وهل أنا إلا مثل سيِّقة العدا
الأَزهري: السِّيَّقة ما اسْتاقه العدوُّ من الدواب مثل الوَسِيقة. الأَصمعي: السَّيقُ من السحاب ما طردته الريح، كان فيه ماء أَو لم يكن، وفي الصحاح: الذي تَسوقه الريح وليس فيه ماء.
وساقةُ الجيشُ: مؤخَّرُه. وفي صفة مشيه، عليه السلام: كان يَسُوق أَصحابَه أَي يُقَدِّمُهم ويمشي خلفم تواضُعاً ولا يَدع أحداً يمشي خلفه. وفي الحديث في صفة الأَولياء: إن كانت الساقةُ كان فيها وإن كان في الجيش (*
قوله «في الجيش» الذي في النهاية: في الحرس، وفي ثابتة في الروايتين). كان فيه الساقةُ؛ جمع سائق وهم الذين يَسُوقون جيش الغُزاة ويكونون مِنْ ورائه يحفظونه؛ ومنه ساقةُ الحاجّ.
والسَّيِّقة: الناقة التي يُسْتَتَرُ بها عن الصيد ثم يُرْمَى؛ عن ثعلب. والمِسْوَق: بَعِير تستتر به من الصيد لتَخْتِلَه. والأساقةُ: سيرُ الرِّكابِ للسروج.
وساقَ بنفسه سياقاً: نَزَع بها عند الموت. تقول: رأيت فلاناً يَسُوق سُوُقاً أي يَنْزِع نَزْعاً عند الموت، يعني الموت؛ الكسائي: تقول هو يَسُوق نفْسَه ويَفِيظ نفسَه وقد فاظت نفسُه وأَفاظَه الله نفسَه. ويقال: فلان في السِّياق أي في النَّزْع. ابن شميل: رأيت فلاناً بالسَّوْق أي بالموت يُساق سوقاً، وإنه نَفْسه لتُساق. والسِّياق: نزع الروح. وفي الحديث: دخل سعيد على عثمان وهو في السَّوْق أي النزع كأَنّ روحه تُساق لتخرج من بدَنه، ويقال له السِّياق أيضاً، وأَصله سِواق، فقلبت الواو ياء لكسرة السين، وهما مصدران من ساقَ يَسُوق. وفي الحديث: حَضَرْنا عمرو بن العاصِ وهو في سِياق الموت.
والسُّوق: موضع البياعات. ابن سيده: السُّوق التي يُتعامل فيها، تذكر وتؤنث؛ قال الشاعر في التذكير:
أَلم يَعِظِ الفِتْيانَ ما صارَ لِمَّتي
بِسُوقٍ كثيرٍ ريحُه وأَعاصِرُهْ
عَلَوْني بِمَعْصوبٍ، كأَن سَحِيفَه
سَحيفُ قُطامِيٍّ حَماماً يُطايِرُهْ
المَعْصوب: السوط، وسَحِيفُه صوته؛ وأَنشد أَبو زيد:
إنِّي إذالم يُنْدِ حَلْقاً رِيقُه،
ورَكَدَ السَّبُّ فقامت سُوقُه،
طَبٌّ بِإهْداء الخنا لبِيقُه
والجمع أسواق. وفي التنزيل: إلا إِنَّهم ليأكلون الطعام ويَمْشُون في الأَسْواق؛ والسُّوقة لغة فيه. وتَسَوَّق القومُ إذا باعوا واشتَروا. وفي حديث الجُمعة: إذا جاءت سُوَيْقة أي تجارة، وهي تصغير السُّوق، سميت بها لأن التجارة تجلب إليها وتُساق المَبيعات نحوَها. وسُوقُ القتالِ والحربِ وسوقَتُه: حَوْمتُه، وقد قيل: إن ذلك مِنْ سَوْقِ الناس إليها. الليث: الساقُ لكل شجرة ودابة وطائر وإنسان. والساقُ: ساقُ القدم. والساقُ من الإنسان: ما بين الركبة والقدم، ومن الخيل والبغال والحمير والإبل: ما فوق الوَظِيف، ومن البقر والغنم والظباء: ما فوق الكُراع؛ قال: فَعَيْناكِ عَيْناها، وجِيدُك جِيدُها،
ولكنّ عَظْمَ السَّاقِ منكِ رَقيقُ
وامرأة سوْقاء: تارّةُ الساقين ذات شعر. والأَسْوَق: الطويل عَظْمِ الساقِ، والمصدر السَّوَق؛ وأَنشد:
قُبُّ من التَّعْداءِ حُقْبٌ في السَّوَقْ
الجوهري: امرأة سَوْقاء حسنَة الساقِ. والأَسْوَقُ: الطويل الساقين؛ وقوله:
للْفَتى عَقْلٌ يَعِيشُ به،
حيث تَهْدِي ساقَه قَدَمُهْ
فسره ابن الأَعرابي فقال: معناه إن اهتدَى لرُشْدٍ عُلِمَ أنه عاقل، وإن اهتدى لغير رشدٍ علم أَنه على غير رُشْد. والساقُ مؤنث؛ قال الله تعالى: والتفَّت الساقُ بالساق؛ وقال كعب بن جُعَيْل:
فإذا قامَتْ إلى جاراتِها،
لاحَت الساقُ بُخَلْخالٍ زَجِلْ
وفي حديث القيامة: يَكْشِفُ عن ساقِه؛ الساقُ في اللغة الأمر الشديد، وكَشْفُه مَثَلٌ في شدة الأمر كما يقال للشحيح يدُه مغلولة ولا يدَ ثَمَّ ولا غُلَّ، وإنما هو مَثَلٌ في شدّة البخل، وكذلك هذا. لا ساقَ هناك ولا كَشْف؛ وأَصله أَن الإنسان إذا وقع في أمر شديد يقال: شمَّر ساعِدَه وكشفَ عن ساقِه للإهتمام بذلك الأمر العظيم. ابن سيده في قوله تعالى: يوم يُكشَف عن ساقٍ، إنما يريد به شدة الأمر كقولهم: قامت الحربُ على ساق، ولسنا ندفع مع ذلك أَنَ الساق إذا أُريدت بها الشدة فإنما هي مشبَّهة بالساق هي التي تعلو القدم، وأَنه إنما قيل ذلك لأن الساقَ هذه الحاملة للجُمْلة والمُنْهِضَةُ لها فذُكِرت هنا لذلك تشبيهاً وتشنيعاً؛ وعلى هذا بيت الحماسة لجدّ طرفة:
كَشَفَتْ لهم عن ساقِها،
وبدا من الشرَّ الصُّراحْ
وقد يكون يُكْشَفُ عن ساقٍ لأن الناس يَكِشفون عن ساقِهم ويُشَمِّرون للهرب عند شدَّة الأَمر؛ ويقال للأَمر الشديد ساقٌ لأن الإنسان إذا دَهَمَتْه شِدّة شَمّر لها عن ساقَيْه، ثم قيل للأَمر الشديد ساقٌ؛ ومنه قول دريد:
كَمِيش الإزار خارِجِ نصْفُ ساقِه
أَراد أَنه مشمر جادٌّ، ولم ييرد خروج الساق بعينها؛ ومنه قولهم: ساوَقَه أي فاخَرة أَيُّهم أَشدّ. وقال ابن مسعود: يَكْشِفُ الرحمنُ جلّ ثناؤه عن ساقِه فَيَخِرّ المؤمنون سُجَّداً، وتكون ظهورُ المنافقين طَبَقاً طبقاً كان فيها السَّفافيد. وأَما قوله تعالى: فَطِفقَ مَسْحاً بالسُّوق والأَعْناق، فالسُّوق جمع ساقٍ مثل دارٍ ودُورٍ؛ الجوهري: الجمع سُوق، مثل أَسَدٍ وأُسْد، وسِيقانٌ وأَسْوقٌ؛ وأَنشد ابن بري لسلامة بن جندل: كأنّ مُناخاً، من قُنونٍ ومَنْزلاً،
بحيث الْتَقَيْنا من أَكُفٍّ وأَسْوُقِ
وقال الشماخ:
أَبَعْدَ قَتِيلٍ بالمدينة أَظْلَمَتْ
له الأَرضُ، تَهْتَزُّ العِضاهُ بأَسْوُقِ؟
فأَقْسَمْتُ لا أَنْساك ما لاحَ كَوكَبٌ،
وما اهتزَّ أَغصانُ العِضاهِ بأَسْوُقِ
وفي الحديث: لا يسْتَخرجُ كنْزَ الكعبة إلا ذو السُّوَيْقَتَيْنِ؛ هما تصغير الساق وهي مؤنثة فذلك ظهرت التاء في تصغيرها، وإنما صَغَّر الساقين لأن الغالب على سُوق الحبشة الدقَّة والحُموشة. وفي حديث الزِّبْرِقان: الأَسْوَقُ الأَعْنَقُ؛ هو الطويل الساق والعُنُقِ. وساقُ الشجرةِ: جِذْعُها، وقيل ما بين أَصلها إلى مُشَعّب أَفنانها، وجمع ذلك كله أَسْوُقٌ وأَسْؤُقٌ وسُوُوق وسؤوق وسُوْق وسُوُق؛ الأَخيرة نادرة، توهموا ضمة السين على الواو وقد غلب ذلك على لغة أبي حيَّة النميري؛ وهَمَزَها جرير في قوله:أَحَبُّ المُؤقدانِ إليك مُؤسي
وروي أَحَبُّ المؤقدين وعليه وجّه أَبو علي قراءةَ من قرأَ: عاداً الأؤْلى. وفي حديث معاوية: قال رجل خاصمت إليه ابنَ أخي فجعلت أَحُجُّه، فقال: أَنتَ كما قال:
إني أُتيحُ له حِرْباء تَنْضُبَةٍ،
لا يُرْسِلُ الساقَ إلا مُمْسِكاً ساقا
(* قوله «إِني أُتيح له إلخ» هو هكذا بهذا الضبط في نسخة صحيحة من النهاية).
أَراد بالساق ههنا الغصن من أَغصان الشجرة؛ المعنى لا تَنْقضِي له حُجّة إلا تَعَلَّق بأُخرى، تشبيهاً بالحِرْباء وانتقاله من غُصنٍ إلى غصن يدور مع الشمس.
وسَوَّقَ النَّبتُ: صار له ساقٌ؛ قال ذو الرمة:
لها قَصَبٌ فَعْمٌ خِدالٌ، كأنه
مُسَوِّقُ بَرْدِيٍّ على حائرٍغَمْرِ
وساقَه: أَصابَ ساقَه. وسُقْتُه: أصبت ساقَه. والسَّوَقُ: حُسْن الساقِ وغلظها، وسَوِق سَوَقاً وهو أَسْوَقُ؛ وقول العجاج:
بِمُخْدِرٍ من المَخادِير ذَكَرْ،
يَهْتَذُّ رَدْمِيَّ الحديدِ المُسْتَمرْ،
هذَّك سَوَّاقَ الحَصادِ المُخْتَضَرْ
الحَصاد: بقلة يقال لها الحَصادة. والسَّوَّاقُ: الطويل الساق، وقيل: هو ما سَوَّقَ وصارعلى ساقٍ من النبت؛ والمُخْدِرُ: القاطع خِدْرَه، وخَضَرَه: قَطَعه؛ قال ذلك كله أَبو زيد، سيف مُخْدِر. ابن السكيت: يقال ولدت فلانةُ ثلاثةَ بنين على ساقٍ واحدة أي بعضهم على إثر بعض ليس بينهم جارية؛ ووُلِدَ لفلان ثلاثةُ أولاد ساقاً على ساقٍ أي واحد في إثر واحد، وولَدَتْ ثلاثةً على ساقٍ واحدة أي بعضُهم في إثر بعض ليست بينهم جارية، وبنى القوم بيوتَهم على ساقٍ واحدة، وقام فلانٌ على ساقٍ إذا عُنِيَ بالأَمر وتحزَّم به، وقامت الحربُ على ساقٍ، وهو على المَثَل. وقام القوم على ساقٍ: يراد بذلك الكد والمشقة. وليس هناك ساقٌ، كما قالوا: جاؤوا على بَكْرة أَبيهم إذا جاؤوا عن آخرِهم، وكما قالوا: شرٌّ لا يُنادى وَليدُه. وأَوهت بساق أي كِدْت أَفعل؛ قال قرط يصف الذئب:
ولكِنّي رَمَيْتُك منْ بعيد،
فلم أَفْعَلْ، وقد أَوْهَتْ بِساقِ
وقيل: معناه هنا قربت العدّة. والساق: النَّنْفسُ؛ ومنه قول عليّ، رضوان الله عليه، في حرب الشُّراة: لا بُدَّ لي من قتالهم ولو تَلِفَت ساقي؛ التفسير لأَبي عمر الزاهد عن أَبي العباس حكاه الهروي. والساقُ: الحمام الذكر؛ وقال الكميت:
تغْريد ساقٍ على ساقٍ يُجاوِبُها،
من الهَواتف، ذاتُ الطَّوْقِ والعُطُل
عنى بالأَول الوَرَشان وبالثاني ساقَ الشجرة، وساقُ حُرٍّ: الذكر من القَمارِيّ، سمي بصوته؛ قال حميد بن ثور:
وما هاجَ هذا الشَّوْقَ إلا حمامةٌ
دَعَتْ ساقَ حُرٍّ تَرْحةً وتَرنُّما
ويقال له أيضاً السَّاق؛ قال الشماخ:
كادت تُساقِطُني والرَّحْلَ، إذ نَطَقَتْ
حمامةٌ، فَدَعَتْ ساقاً على ساقِ
وقال شمر: قال بعضهم الساقُ الحمام وحُرٌّ فَرْخُها. ويقال: ساقُ حُرٍّ صوت القُمْريّ.
قال أَبو منصور: السُّوقة بمنزلة الرعية التي تَسُوسُها الملوك، سُمُّوا سُوقة لأن الملوك يسوقونهم فينساقون لهم، يقال للواحد سُوقة وللجماعة سُوقة. الجوهري: والسُّوقة خلاف المَلِك، قال نهشل بن حَرِّيٍّ: ولَمْ تَرَعَيْني سُوقةً مِثْلَ مالِكٍ،
ولا مَلِكاً تَجْبي إليه مَرازِبُهْ
يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث والمذكر؛ قالت بنت النعمان بن المنذر: فَبينا نَسُوس الناسَ والأمْرُ أَمْرُنا،
إذا نحنُ فيهم سُوقةٌ نَتَنَصَّفُ
أَي نخْدُم الناس، قال: وربما جمع على سُوَق. وفي حديث المرأة الجَوْنيَّة التي أَراد النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يدخل بها: فقال لها هَبي لي نَفْسَك، فقالت: هل تَهَبُ المَلِكةُ نَفْسَها للسُّوقة؟ السُّوقةُ من الناس: الرعية ومَنْ دون الملِك، وكثير من الناس يظنون أَن السُّوقة أَهل الأَسْواق. والسُّوقة من الناس: من لم يكن ذا سُلْطان، الذكر والأُنثى في ذلك سواء، والجمع السُّوَق، وقيل أَوساطهم؛ قال زهير:
يَطْلُب شَأو امْرأَين قَدَّما حَسَناً،
نالا المُلوكَ وبَذَّا هذه السُّوَقا
والسَّوِيق: معروف، والصاد فيه لغة لمكان المضارعة، والجمع أَسْوِقة. غيره: السَّوِيق ما يُتَّخذ من الحنطة والشعير. ويقال: السَّويقُ المُقْل الحَتِيّ، والسَّوِيق السّبِق الفَتِيّ، والسَّوِيق الخمر، وسَوِيقُ الكَرْم الخمر؛ وأَنشد سيبويه لزياد الأَعْجَم:
تُكَلِّفُني سَوِيقَ الكَرْم جَرْمٌ،
وما جَرْمٌ، وما ذاكَ السَّويقُ؟
وما عرفت سَوِيق الكَرْمِ جَرْمٌ،
ولا أَغْلَتْ به، مُذْ قام، سُوقُ
فلما نُزِّلَ التحريمُ فيها،
إذا الجَرْميّ منها لا يُفِيقُ
وقال أَبو حنيفة: السُّوقةُ من الطُّرْثوث ما تحت النُّكَعة وهو كأَيْرِ الحمار، وليس فيه شيء أَطيب من سُوقتِه ولا أَحلى، وربما طال وربما قصر. وسُوقةُ أَهوى وسُوقة حائل: موضعان؛ أَنشد ثعلب:
تَهانَفْتَ واسْتَبْكاكَ رَسْمُ المَنازِلِ،
بسُوقةِ أَهْوى أَو بِسُوقةِ حائِلِ
وسُوَيْقة: موضع؛ قال:
هِيْهاتَ مَنْزِلُنا بنَعْفِ سُوَيْقةٍ،
كانت مُباركةً من الأَيّام
وساقان: اسم موضع. والسُّوَق: أَرض معروفة؛ قال رؤبة:
تَرْمِي ذِراعَيْه بجَثْجاثِ السُّوَقْ
وسُوقة: اسم رجل.

##### Türkçe

**السَّوق**: bilinen (ma‘rûf). Develeri ve başkalarını sürdü; onları **سَوْقاً** ve **سِياقاً** sürer; o **سائقٌ** ve **سَوَّاق**tır; mübalağa için şeddelendi. **الخطم القيسي** dedi; ve **أبي زغْبة الخارجي** için de söylenir:

قد لَفَّها الليلُ بِسَوَّاقٍ حُطَمْ

Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve her nefis geldi; onunla birlikte bir **سائقٌ** ve bir **شَهِيد**.” Tefsirde denildi ki: **سائقٌ** onu mahşerine sürer, **شَهِيد** de ameliyle onun aleyhine şahitlik eder. Ve denildi ki: **الشَّهِيد** onun amelinin kendisidir. Ve **أَساقَها** ve **اسْتاقَها**; böylece **انْساقت**. Ve **ثعلب** inşad etti:

لولا قُرَيْشٌ هَلَكَتْ مَعَدُّ،
واسْتاقَ مالَ الأَضْعَفِ الأَشَدُّ

Ve **سَوَّقَها**: **ساقَها** gibi; **امرؤ القيس** dedi:

لنا غَنَمٌ نُسَوِّقُها غِزارٌ،
كأنَّ قُرونَ جِلَّتِها العِصِيُّ

Ve hadiste: “Kıyamet kopmaz; ta ki **قَحْطان**’dan bir adam çıkar da insanları asasıyla sürer.” Bu, insanların doğruluğuna ve ona boyun eğmelerine ve onun üzerinde birleşmelerine kinayedir; asanın kendisini kastetmedi, ancak onu onlar üzerindeki hâkimiyetine ve onların ona itaatine misal olarak vurdu; şu var ki, onun zikrinde onlara karşı zorbalığına ve onlara karşı sertliğine delalet vardır. Ve hadiste: “Ve **سَوَّاق** onları onunla sürer” yani bir **حادٍ**; develeri **يَحْدُو** eder; böylece onları **حُدائِه** ile sürer. Ve **سَوَّاق الإبل** onları önden götürür; bundan: “Yavaş ol, **سَوْقَك**’ı cam şişelerle (nazikçe) yap.”

Ve develer **انْساقَت** ve **تَساوَقَت** **تَساوُقاً** (birbirini izleyerek) ardı ardına geldiklerinde; aynı şekilde **تقاوَدَت**; böylece o **مُتَقاوِدة** ve **مُتَساوِقة**dir. Ve **أُم معبد** hadîsinde: “Derken kocası geldi; **أعْنُزاً** sürüyordu; **ما تَساوَقُ**” yani ardı ardına gelmeyen. Ve **المُساوَقة**: **المُتابعة** (peş peşe olma)dır; sanki bazısı bazısını sürer. Ve aslında **تَساوَقُ** (aslında) **تتَساوَق**tır; sanki zayıflıklarından ve aşırı zayıflıklarından dolayı gevşerler ve bazısı bazısından geri kalır. Ve ona **الصَّداق**ı ve **المَهر**i **سِياقاً** sevk etti ve onu **أَساقَه**; ister dirhemler ister dinarlar olsun; çünkü Araplar yanında **الصَّداق**ın aslı develerdir ve onlar sürülür; böylece bunu dirhem, dinar ve başkalarında kullandılar. Ve “Falan, karısından **ساقَ**” yani ona mehrini verdi. Ve **السِّياق**: mehir. Ve hadiste: “O, **عبد الرحمن** üzerinde sarılıktan bir **وَضَراً** gördü de dedi: ‘**مَهْيَمْ**?’ Dedi: ‘Ensardan bir kadınla evlendim.’ Dedi: ‘Ona ne **سُقْتَ**?’” yani ona ne mehir verdin. Mehr için **سَوْق** denildi; çünkü Araplar evlendiklerinde develeri ve koyunları mehir olarak sürerlerdi; çünkü mallarının çoğu onlardı; deve ve koyun olmasa da **السَّوق**u mehir yerine koydular. Ve rivayetteki sözü: “Ondan ne **سُقْتُ**” bedel manasındadır; Yüce Allah’ın sözü gibi: “Ve dileseydik sizi yeryüzünde melekler yapardık, **يََخْلفقون**” yani sizin yerinize. Ve “Ona develer **أَساقَه**”: onları ona verdi; onları sürer. Ve **السَّيِّقةُ**: bir şeyden kapıp götürdüğü şey; onu sürüp götürdü. Bundan onların sözü: “İnsanoğlu ancak bir **سَيِّقةٌ**dir; Allah onu dilediği yere sürer.” Ve denildi ki: **السَّيِّقةُ** sürülerek sürülen şeydir; dedi:

وهل أنا إلا مثْل سَيِّقةِ العِدا،
إن اسْتَقْدَمَتْ نَجْرٌ، وإن جبّأتْ عَقْرُ؟

Ve yağmadan sürülüp kovalanana **سَيِّقة** denir; ve beyti de inşad etti:

وهل أنا إلا مثل سيِّقة العدا

**الأَزهري**: **السِّيَّقة** düşmanın bineklerden **اسْتاقه** ettiği şeydir; **الوَسِيقة** gibi. **الأَصمعي**: Buluttan **السَّيق** rüzgârın sürdüğü şeydir; içinde su olsun ya da olmasın. Ve **الصحاح**’ta: rüzgârın sürdüğü ve içinde su olmayan.

Ve **وساقةُ الجيشُ**: onun arkası. Ve yürüyüşünün sıfatında, عليه السلام: “Ashabını **يَسُوق** ederdi” yani onları öne geçirir ve tevazu olarak arkalarında yürürdü; ve kimsenin arkasında yürümesine izin vermezdi. Ve hadiste, evliyânın sıfatında: “Eğer **السَّاقةُ** olursa onda olur; ve eğer orduda olursa
(* ‘**في الجيش**’ sözü, **النهاية**’de: ‘**في الحرس**’; ve iki rivayette de sabittir). onda **السَّاقةُ** olur.” **السَّاقةُ**: **سائق**’in cem‘idir; onlar gazâ ordusunu sürerler ve onun arkasında olurlar; onu korurlar; bundan **ساقةُ الحاجّ**.

Ve **السَّيِّقة**: avdan gizlenilen, sonra atılan dişi deve; **ثعلب**’den. Ve **المِسْوَق**: avdan gizlenip onu aldatmak için onunla örtündüğün bir deve. Ve **الأساقةُ**: eyerler için bineklerin yürüyüşü.

Ve “Kendisiyle **ساقَ** etti **سياقاً**”: ölüm anında onunla çekişti. Dersin ki: “Falanı **يَسُوق سُوُقاً** gördüm” yani ölüm anında bir çekişle çekişiyor; yani ölüm. **الكسائي**: dersin: “O, nefsini **يَسُوق** eder ve nefsini **يَفِيظ** eder; nefsi **فاظت**; ve Allah ona nefsini **أَفاظَه**.” Ve denilir: “Falan **في السِّياق**” yani can çekişmede. **ابن شميل**: “Falanı **بالسَّوْق** gördüm” yani ölümde; **يُساق سوقاً**; ve onun nefsi elbette **تُساق** edilir. Ve **السِّياق**: ruhun çekilip alınması. Ve hadiste: “Saîd, Osman’ın yanına girdi; o **في السَّوْق** idi” yani can çekişmede; sanki ruhu bedeninden çıkmak için sürülüyor. Ve ona **السِّياق** da denir; aslı **سِواق** idi; **السين**’in kesresi sebebiyle vav yâ’ya çevrildi; ikisi de **ساقَ يَسُوق**’tan iki masdardır. Ve hadiste: “Biz, **عمرو بن العاص**’ın yanında bulunduk; o **في سِياق الموت** idi.”

Ve **السُّوق**: satışların yeri. **ابن سيده**: içinde muamele yapılan **السُّوق**; müzekker de gelir müennes de. Şair müzekker olarak dedi:

أَلم يَعِظِ الفِتْيانَ ما صارَ لِمَّتي
بِسُوقٍ كثيرٍ ريحُه وأَعاصِرُهْ
عَلَوْني بِمَعْصوبٍ، كأَن سَحِيفَه
سَحيفُ قُطامِيٍّ حَماماً يُطايِرُهْ

**المَعْصوب**: kamçı; **سَحِيفُه**: onun sesi. Ve **أَبو زيد** inşad etti:

إنِّي إذالم يُنْدِ حَلْقاً رِيقُه،
ورَكَدَ السَّبُّ فقامت سُوقُه،
طَبٌّ بِإهْداء الخنا لبِيقُه

Ve cem‘i **أسواق**. Ve تنزيل’de: “Dikkat edin, onlar yemek yerler ve **الأَسْواق**’ta yürürler.” Ve **السُّوقة** onun hakkında bir dildir (lehçedir). Ve kavim **تَسَوَّق** ettiğinde: sattılar ve satın aldılar. Ve cuma hadîsinde: “**سُوَيْقة** geldiğinde” yani ticaret; o **السُّوق**’un küçültmesidir; ticaret ona getirildiği ve satılanlar ona doğru sürüldüğü için onunla adlandırıldı. Ve **سُوقُ القتالِ والحربِ** ve onun **سوقَتُه**: onun dönüp dolaşılan yeri (hâvmesi); ve denildi ki bu, insanların ona sürülmesindendir.

**الليث**: **الساق** her ağaç, hayvan, kuş ve insan içindir. Ve **الساق**: ayağın baldırı. Ve insanda **الساق**: diz ile ayak arası; atlarda, katırlarda, eşeklerde ve develerde: **الوَظِيف**’in üstü; sığırlarda, koyunlarda ve ceylanlarda: **الكُراع**’ın üstü; dedi:

فَعَيْناكِ عَيْناها، وجِيدُك جِيدُها،
ولكنّ عَظْمَ السَّاقِ منكِ رَقيقُ

Ve **امرأة سوْقاء**: baldırları tüylü, baldırlarında kıl olan kadın. Ve **الأَسْوَق**: baldır kemiği uzun olan; masdar **السَّوَق**. Ve inşad etti:

قُبُّ من التَّعْداءِ حُقْبٌ في السَّوَقْ

**الجوهري**: **امرأة سَوْقاء** güzel baldırlı. Ve **الأَسْوَقُ**: baldırları uzun olan. Ve şu sözü:

للْفَتى عَقْلٌ يَعِيشُ به،
حيث تَهْدِي ساقَه قَدَمُهْ

**ابن الأَعرابي** onu açıkladı ve dedi: manası, eğer doğru yola hidayet bulursa akıllı olduğu bilinir; ve eğer doğru olmayan bir şeye hidayet bulursa doğru yol üzere olmadığı bilinir. Ve **الساق** müennestir; Yüce Allah dedi: “Ve **الساقُ** **بالساق**a dolaştı.” Ve **كعب بن جُعَيْل** dedi:

فإذا قامَتْ إلى جاراتِها،
لاحَت الساقُ بُخَلْخالٍ زَجِلْ

Ve kıyamet hadîsinde: “**ساقِه**’ni açar.” **الساق** dilde şiddetli iş (zor durum)dur; onun açılması, işin şiddetinde bir misaldir; cimri için “eli bağlıdır” denildiği gibi; orada ne el vardır ne bağ; ancak bu, cimriliğin şiddetinde bir misaldir; bunun gibi bu da. Orada ne baldır vardır ne açma. Aslı şudur: insan şiddetli bir işe düştüğünde denilir ki: kolunu sıvadı ve o büyük işe önem vermek için baldırını açtı. **ابن سيده** Yüce Allah’ın sözü hakkında: “Bir gün **ساقٍ**dan açılır”; bununla ancak işin şiddetini kasteder; onların sözü gibi: “Savaş bir **ساق** üzerine kalktı.” Bununla birlikte, şiddet kastedildiğinde bunun ancak ayağın üstünde olan baldırla benzetildiğini; ve bunun ancak bu baldırın bütün yükü taşıyan ve onu kaldıran olması sebebiyle söylendiğini; burada benzetme ve çirkin gösterme için zikredildiğini (söyler). Ve bu üzere **الحماسة**’de **جدّ طرفة**’nin beyti:

كَشَفَتْ لهم عن ساقِها،
وبدا من الشرَّ الصُّراحْ

Ve **ساقٍ**dan açılır olabilir; çünkü insanlar işin şiddetinde kaçmak için baldırlarını açarlar ve sıvarlar. Ve şiddetli işe **ساقٌ** denir; çünkü insanı bir şiddet bastığında ona karşı iki baldırını sıvar; sonra şiddetli işe **ساقٌ** denildi. Bundan **دريد**’in sözü:

كَمِيش الإزار خارِجِ نصْفُ ساقِه

Onunla, sıvamış ciddi (kimse) olduğunu istedi; baldırın bizzat çıkmasını istemedi. Ve onların sözü: “**ساوَقَه**” yani hangisi daha şiddetli diye övünüş. Ve **ابن مسعود** dedi: “Rahmân, yüce sena O’nundur, **ساقِه**’ni açar; müminler secde ederek düşerler; münafıkların sırtları tabaka tabaka olur; içinde **السَّفافيد** vardı.” Yüce Allah’ın sözüne gelince: “Derken **بالسُّوق** ve boyunlarla mesh etmeye başladı”; **السُّوق** **ساقٍ**’ın cem‘idir; **دارٍ** ve **دُورٍ** gibi. **الجوهري**: cem‘ **سُوق**tur; **أَسَدٍ** ve **أُسْد** gibi; ve **سِيقانٌ** ve **أَسْوقٌ**. Ve **ابن بري** **سلامة بن جندل**’den inşad etti:

كأنّ مُناخاً، من قُنونٍ ومَنْزلاً،
بحيث الْتَقَيْنا من أَكُفٍّ وأَسْوُقِ

Ve **الشماخ** dedi:

أَبَعْدَ قَتِيلٍ بالمدينة أَظْلَمَتْ
له الأَرضُ، تَهْتَزُّ العِضاهُ بأَسْوُقِ؟
فأَقْسَمْتُ لا أَنْساك ما لاحَ كَوكَبٌ،
وما اهتزَّ أَغصانُ العِضاهِ بأَسْوُقِ

Ve hadiste: “Kâbe hazinesini ancak **ذو السُّوَيْقَتَيْنِ** çıkarır.” İkisi, **الساق**’ın küçültmesidir; o müennestir; bu yüzden küçültmesinde **التاء** ortaya çıktı. Baldırları küçülttü; çünkü Habeşlilerin **سُوق**’u üzerinde galip olan incelik ve sertliktir. Ve **الزِّبْرِقان** hadîsinde: “**الأَسْوَقُ الأَعْنَقُ**”; o, baldırı ve boynu uzun olandır. Ve ağacın **ساقُ**ı: gövdesi; ve denildi ki: kökü ile dallarının çatallanması arası. Bütün bunların cem‘i: **أَسْوُقٌ** ve **أَسْؤُقٌ** ve **سُوُوق** ve **سؤوق** ve **سُوْق** ve **سُوُق**; sonuncusu nadirdir; **السين**’in dammasını vav üzerine vehmettiler; bu, **أبي حيَّة النميري**’nin dili üzerinde galip oldu. Ve **جرير** onu hemzeledi; şu sözünde:
أَحَبُّ المُؤقدانِ إليك مُؤسي
Ve “**أَحَبُّ المؤقدين**” diye de rivayet edildi; ve bunun üzerine **أَبو علي** “**عاداً الأؤْلى**” okuyan kimsenin kıraatini yönlendirdi. Ve **معاوية** hadîsinde: Bir adam dedi: “Kardeşimin oğlunu ona karşı dava ettim; ben onu delille yeniyordum; dedi ki: Sen, şu diyen gibisin:

إني أُتيحُ له حِرْباء تَنْضُبَةٍ،
لا يُرْسِلُ الساقَ إلا مُمْسِكاً ساقا

(* ‘**إِني أُتيح له إلخ**’ **النهاية**’nin sahih bir nüshasında bu ضبط ile böyledir).
Burada **الساق** ile ağacın dallarından dalı kastetti; mana: onun için bir hüccet bitmez ki bir başkasına tutunmasın; kertenkeleye ve onun daldan dala geçişine benzetme olarak; güneşle birlikte döner.

Ve **سَوَّقَ النَّبتُ**: onun için bir **ساقٌ** oldu; **ذو الرمة** dedi:

لها قَصَبٌ فَعْمٌ خِدالٌ، كأنه
مُسَوِّقُ بَرْدِيٍّ على حائرٍغَمْرِ

Ve “Onu **ساقَه**”: onun baldırına isabet etti. Ve “Onu **سُقْتُه**”: baldırına isabet ettim. Ve **السَّوَقُ**: baldırın güzelliği ve kalınlığıdır; **سَوِق** **سَوَقاً**; ve o **أَسْوَقُ**tur. Ve **العجاج**’ın sözü:

بِمُخْدِرٍ من المَخادِير ذَكَرْ،
يَهْتَذُّ رَدْمِيَّ الحديدِ المُسْتَمرْ،
هذَّك سَوَّاقَ الحَصادِ المُخْتَضَرْ

**الحَصاد**: **الحَصادة** denilen bir ottur. Ve **السَّوَّاقُ**: baldırı uzun olan; ve denildi ki: o, bitkiden **سَوَّقَ** edip bir **ساقٍ** üzerine çıkan şeydir. Ve **المُخْدِرُ**: onun **خِدْر**’ini kesen; ve “Onu **خَضَرَه**”: onu kesti. Bunların hepsini **أَبو زيد** söyledi: **سيف مُخْدِر**. **ابن السكيت**: denilir: “Falan kadın bir **ساقٍ واحدة** üzerinde üç oğlan doğurdu” yani aralarında kız olmaksızın bazısı bazısının ardından. Ve “Falana üç çocuk **ساقاً على ساقٍ** doğdu” yani biri birinin ardından. Ve “Üçünü **على ساقٍ واحدة** doğurdu” yani aralarında kız olmaksızın bazısı bazısının ardından. Ve kavim evlerini **على ساقٍ واحدة** üzerine kurdu. Ve “Falan **على ساقٍ** kalktı” yani işe önem verdi ve ona kuşandı. Ve “Savaş **على ساقٍ** kalktı”; bu, mesel üzeredir. Ve “Kavim **على ساقٍ** kalktı”: bununla yorgunluk ve meşakkat kastedilir. Orada baldır yoktur; onların “Babalarının devesi üzerinde geldiler” demeleri gibi; yani hepsi geldiler; ve onların “Kötülük; yavrusu çağrılmaz” demeleri gibi. Ve “**أَوهت بساق**” yani neredeyse yapacaktım; **قرط** kurdu vasfederek dedi:

ولكِنّي رَمَيْتُك منْ بعيد،
فلم أَفْعَلْ، وقد أَوْهَتْ بِساقِ

Ve denildi ki: buradaki manası, hazırlık yaklaştı. Ve **الساق**: **النَّنْفسُ**. Bundan **عليّ**’nin, رضوان الله عليه, **حرب الشُّراة**’de sözü: “Onlarla savaşmam gerekir; baldırım telef olsa bile.” Tefsir: **أَبي عمر الزاهد**’in **أَبي العباس**’tan rivayeti; **الهروي** onu nakletti. Ve **الساقُ**: erkek güvercin. Ve **الكميت** dedi:

تغْريد ساقٍ على ساقٍ يُجاوِبُها،
من الهَواتف، ذاتُ الطَّوْقِ والعُطُل

Birincisiyle **الوَرَشان**’ı, ikincisiyle ağacın **ساق**’ını kastetti. Ve **ساقُ حُرٍّ**: **القَمارِيّ**’nin erkeği; sesiyle adlandırıldı. **حميد بن ثور** dedi:

وما هاجَ هذا الشَّوْقَ إلا حمامةٌ
دَعَتْ ساقَ حُرٍّ تَرْحةً وتَرنُّما

Ve ona **السَّاق** da denilir. **الشماخ** dedi:

كادت تُساقِطُني والرَّحْلَ، إذ نَطَقَتْ
حمامةٌ، فَدَعَتْ ساقاً على ساقِ

Ve **شمر** dedi: Bazıları dedi ki: **الساقُ** güvercindir; **حُرٌّ** onun yavrusudur. Ve denilir: **ساقُ حُرٍّ** **القُمْريّ**’nin sesidir.

**أَبو منصور** dedi: **السُّوقة** kralların yönettiği raiyye gibidir; onları **سُوقة** diye adlandırdılar; çünkü krallar onları sürer, onlar da onlara uyarlar. Tekil için **سُوقة**, cemaat için **سُوقة** denir. **الجوهري**: **السُّوقة** kralın zıddıdır. **نهشل بن حَرِّيٍّ** dedi:

ولَمْ تَرَعَيْني سُوقةً مِثْلَ مالِكٍ،
ولا مَلِكاً تَجْبي إليه مَرازِبُهْ

Onda tekil, çoğul, müennes, müzekker eşittir. **بنت النعمان بن المنذر** dedi:

فَبينا نَسُوس الناسَ والأمْرُ أَمْرُنا،
إذا نحنُ فيهم سُوقةٌ نَتَنَصَّفُ

Yani insanlara hizmet ederiz. Dedi: Bazen **سُوَق** üzerine cem‘ edilir. Ve **الجَوْنيَّة** kadının hadîsinde; Peygamber, صلى الله عليه وسلم, onunla zifafa girmek istediğinde: Ona “Bana nefsini **هَبي** et” dedi; o dedi: “Kraliçe nefsini **للسُّوقة**’ye verir mi?” İnsanlardan **السُّوقة**: raiyye ve kraldan aşağı olan kimseler. İnsanların çoğu **السُّوقة**’nin pazar ehli olduğunu zanneder. İnsanlardan **السُّوقة**: sultan sahibi olmayan kimse; erkek ve kadın bunda eşittir. Cem‘i **السُّوَق**tur. Ve denildi ki: onların orta tabakası. **زهير** dedi:

يَطْلُب شَأو امْرأَين قَدَّما حَسَناً،
نالا المُلوكَ وبَذَّا هذه السُّوَقا

Ve **السَّوِيق**: bilinen. İçinde **الصاد** (ile söyleyiş) da bir dildir; **المضارعة** sebebiyle. Cem‘i **أَسْوِقة**. Başkası: **السَّوِيق** buğdaydan ve arpadan yapılan şeydir. Ve denilir: **السَّويقُ** **المُقْل الحَتِيّ**; ve **السَّوِيق** **السّبِق الفَتِيّ**; ve **السَّوِيق** şaraptır; ve **سَوِيقُ الكَرْم** şaraptır. **سيبويه** **زياد الأَعْجَم**’den inşad etti:

تُكَلِّفُني سَوِيقَ الكَرْم جَرْمٌ،
وما جَرْمٌ، وما ذاكَ السَّويقُ؟
وما عرفت سَوِيق الكَرْمِ جَرْمٌ،
ولا أَغْلَتْ به، مُذْ قام، سُوقُ
فلما نُزِّلَ التحريمُ فيها،
إذا الجَرْميّ منها لا يُفِيقُ

Ve **أَبو حنيفة** dedi: **السُّوقةُ** **الطُّرْثوث**’tan **النُّكَعة**’nin altındaki şeydir; eşeğin erkeklik organı gibidir; onun **سُوقتِه**’nden daha hoş ve daha tatlı hiçbir şey yoktur; bazen uzar bazen kısalır. Ve **سُوقةُ أَهوى** ve **سُوقة حائل**: iki yerdir. **ثعلب** inşad etti:

تَهانَفْتَ واسْتَبْكاكَ رَسْمُ المَنازِلِ،
بسُوقةِ أَهْوى أَو بِسُوقةِ حائِلِ

Ve **سُوَيْقة**: bir yer; dedi:

هِيْهاتَ مَنْزِلُنا بنَعْفِ سُوَيْقةٍ،
كانت مُباركةً من الأَيّام

Ve **ساقان**: bir yer adıdır. Ve **السُّوَق**: bilinen bir arazidir. **رؤبة** dedi:

تَرْمِي ذِراعَيْه بجَثْجاثِ السُّوَقْ

Ve **سُوقة**: bir adam adıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س و ق * * السَّاقُ * ساق القدم والجمع * سُوقٌ * مثل أسد وأُسد و * سِيقانٌ * و * أسْوُقٌ * و * سَاقُ * الشجرة جذعها وساق حر ذكر القماري وقوله تعالى ﴿يوم يكشف عن ساق﴾ أي عن شدة كما يقال قامت الحرب على ساق و * سَاقَةُ * الجيش مؤخره و * السُّوقُ * يذكر ويؤنث و * تَسَوَّقَ * القوم باعوا واشتروا و * السُّوقةُ * ضد الملك يستوي فيه الواحد والجمع والمذكر والمؤنث وربما جمع على * سُوَقٍ * بفتح الواو و * ساقَ * الماشية من باب قال وقام فهو * سائِقٌ * و * سَوَّاقٌ * شدد للمبالغة و * اسْتَاقَها فانساقَت * و * ساقَ * إلى امرأته صداقها و * السِّياقُ * نزع الروح و * السَّوِيقُ * طعام معروف

##### Türkçe

* س و ق * * **السَّاقُ** * ayağın baldırı; çoğulu * **سُوقٌ** * (Asad ve Usud gibi) ve * **سِيقانٌ** * ve * **أسْوُقٌ** *; ve * **سَاقُ** * ağacın gövdesi, onun kütüğü; ve balıkçılın erkeği olan kumrînin erkeğinin baldırı; ve O’nun sözü (yüce): ﴿يوم يكشف عن ساق﴾ yani bir şiddetten; nitekim “savaş bir baldır üzere kalktı” denildiği gibi. Ve * **سَاقَةُ** * ordunun arkasıdır. Ve * **السُّوقُ** * müzekker de gelir, müennes de. Ve * **تَسَوَّقَ** * kavim: sattılar ve satın aldılar. Ve * **السُّوقةُ** * melikin zıddıdır; onda tekil ve çoğul ve müzekker ve müennes eşit olur; ve bazen * **سُوَقٍ** * üzere (vavın fethasıyla) cem‘ olunur. Ve * **ساقَ** * davarı “قال” ve “قام” babındandır; o hâlde o * **سائِقٌ** *dur; ve * **سَوَّاقٌ** * (mübalağa için) şeddelidir. Ve * **اسْتَاقَها فانساقَت** *. Ve * **ساقَ** * karısına onun mehirini götürdü. Ve * **السِّياقُ** * ruhun çekilip çıkarılmasıdır. Ve * **السَّوِيقُ** * bilinen bir yiyecektir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الساق: ساق القدم، وهي من الإنسان ما بين الكعب والركبة مؤنث، قال كعب بن جعيل:
  فإذا قامت إلى جاراتـهـا                      لاحت الساق بخلخال زجل

  ومن الخيل والبغال والحمير والإبل: ما فوق الوظيف، ومن البقر والغنم والظباء: ما فوق الكراع، قال قيس :
  فعيناك عيناها وجيدك جيدهـا                      ولكن عظم الساق منك رقيق ج: سوق بالضم، مثل دار ودور ، وقال الجوهري: مثل أسد وأسد وسيقان مثل جار وجيران وأسؤق مثل كاس وأكؤس ، قال الصاغاني: همزت الواو لتحمل الضمة وفي التنزيل:  فطفق مسحا بالسوق والأعناق  وفي الحديث:  واستشبوا على سوقكم  ، وقال جزء- أخو الشماخ- يرثي عمر- رضي الله عنه-:
  أبعد قتيل بالمـدينة أظـلـمـت                      له الارض تهتز العضاه بأسؤق? وأنشد ابن بري لسلامة بن جندل:
  كأن مناخا من قنون ومنـزلا                      بحيث التقينا من أكف وأسؤق وقال رؤبة:
  والضرب يذرى أذرعا وأسؤقا وقوله تعالى:  يوم يكشف عن ساق  أي: عن شدة كما يقال: قامت الحرب على ساق، قال ابن سيده: ولسنا ندفع مع ذلك أن الساق إذا أريدت بها الشدة فإنما هي مشبهة بالساق هذه التي تعلو القدم، وأنه إنما قيل ذلك لأن الساق هي الحاملة للجملة والمنهضة لها، فذكرت هنا لذلك تشبيها وتشنيعا، وعلى هذا بيت الحماسة لجد طرفة:
  كشفت لهم عن ساقهـا                      وبدا من الشر الصراح وفي تفسير ابن عباد ومجاهد: أي يكشف عن الأمر الشديد.
 وقوله تعالى:  التفت الساق بالساق  أي: التف آخر شدة الدنيا بأول شدة الآخرة، وقيل: التفت ساقه بالأخرى إذا لفتا بالكفن.
 وقال ابن الانباري: يذكرون الساق إذا أرادوا شدة الأمر، والإخبار عن هوله كما يقال: الشحيح يده مغلولة ، ولا يد ثم ولا غل، وإنما هو مثل في شدة البخل، وكذلك هذا، لا ساق هناك ولا كشف، وأصله أن الإنسان إذا وقع في شدة يقال: شمر ساعده، وكشف عن ساقه، للاهتمام بذلك الأمر العظيم، قال ابن سيده: وقد يكون يكشف عن ساق لان الإنسان إذا دهمته شدة شمر لها عن ساقيه، ثم قيل للأمر الشديد: ساق، ومنه قول دريد:
  كميش الإزار خارج نصف ساقه أراد: أنه مشمر جاد، ولم يرد خروج الساق بعينها.
 ومن المجاز: ولدت فلانة ثلاثة بنين على ساق واحد، كما في الصحاح، وفي العباب: واحدة، أي: متتابعة بعضهم على إثر بعض لا جارية بينهم نقله الجوهري، وهو قول ابن السكيت، وقال غيره: ولد لفلان ثلاثة أولاد ساقا على ساق، أي: واحدا في إثر واحد.
 وساق الشجرة: جذعها كما في الصحاح، وهو مجاز ، وقيل: هو ما بين أصلها إلى مشعب أفنانها، وفي حديث معاوية- رضي الله عنه-:  إن رجلا قال: خاصمت إليه ابن أخي، فجعلت أحجه، فقال: أنت كما قال أبو دواد :
  أنى أتيح له حرباء تـنـضـبة                      لا يرسل الساق إلا ممسكا ساقا أراد: لا تنقضي له حجة إلا تعلق بأخرى، تشبيها بالحرباء، والأصل فيه أن الحرباء يستقبل الشمس ثم يرتقي إلى غصن أعلى منه، فلا يرسل الأول حتى يقبض على الآخر.
 وساق حر: ذكر القماري نقله الجوهري، وأنشد للكميت:
  تغريد ساق على ساق يجاوبـهـا                      من الهواتف ذات الطوق والعطل عنى بالأول الورشان، وبالثاني ساق الشجرة.
 قلت: ومثله قول الشماخ:
  كادت تساقطني والرحل إذ نطقت                      حمامة فدعت ساقا على سـاق

  قال الأصمعي: سمي به لأن حكاية صوته ساق حر قال- حميد رضي الله عنه-:
  وما هاج هذا الشوق إلا حمامة                      دعت ساق حر في حمام ترنما وذكر أبو حاتم في كتاب الطير- عقيب ذكر القمري- قال: إنه يضحك، كما يضحك الإنسان، وساق حر كالقمري يضحك أيضا، وسمي بصياحه ساق حر، ولا تأنيث له ولا جمع، وقال السكري: القمري والصلصل وما أشبههما تسميها العرب الحمام، وهو ساق حر، ويعال: ساق حر أبوهن الأول، وإن أصواتهن إنما هي نوح ، ومنه قول ابن هرمة:
  ولا بالذي يدعو أبـا لا يجـيبـه                      كساق ابن حر والحمام المطوق وقال خديج بن عمرو- أخو النجاشي-:
  سأبكي عليه ما بـقـيت وراءه                      كما كان يبكي ساق حر حلائله أو الساق: الحمام، والحر فرخها نقله شمر عن بعض.
 وساق: ع في قول زهير بن أبي سلمى:
  عفا من آل ليلى بطن ساق                      فأكثبه العجالز فالقصـيم ويقال له ساق الرجل.
 وساق الفرو، أو ساق الفروين: جبل لأسد، كأنه قرن ظبي قال:
  أقفر من خولة ساق الفروين                      فحضن فالركن من أبانـين وساق الفريد: ع قال الحطيئة:
  فتبعتهم عيني حتى تفرقتمع الليل عن ساق الفريد الحمائل والساقة: حصن باليمن من حصون أبين.
 وساق الجواء: ع آخر.
 وساقة الجيش: مؤخره نقله الجوهري وهو مجاز، ومنه الحديث:  طوبى لعبد آخذ بعنان فرسه في سبيل الله أشعث رأسه، مغبرة قدماه، إن كان في الحراسة كان في الحراسة، وإن كان في الساقة كان في الساقة، إن استأذن لم يؤذن له، وإن شفع لم يشفع  .
 والساقة: جمع سائق، وهم الذين يسوقون الجيش الغزاة، ويكونون من ورائهم، يحفظونه، ومنه ساقة الحاج.
 وساق الماشية سوقا وسياقة بالكسر ومساقا وسياقا كسحاب، واستاقها وأساقها فانساقت فهو سائق وسواق كشداد ، شدد للمبالغة، قال أبو زغبة الخارجي، وقيل للحطم القيسي:
  قد لفها الليل بسواق حطم                      ليس براعي إبل ولا غنم وقوله تعالى:  إلى ربك يومئذ المساق  وقوله تعالى: معها سائق وشهيد  قيل: سائق يسوقها إلى المحشر، وشهيد يشهد عليها بعملها، وأنشد ثعلب:
  لولا قريش هلكت مـعـد
  واستاق مال الأضعف الأشد وفي الحديث:  لا تقوم الساعة حتى يخرج رجل من قحطان يسوق الناس بعصاه  ، هو كناية عن استقامة الناس وانقيادهم له واتفاقهم عليه، ولم يرد نفس العصا، وإنما ضربها مثلا لاستيلائه عليهم، وطاعتهم له إلا أن في ذكرها دلالة على عسفه بهم، وخشونته عليهم.
 ومن المجاز: ساق المريض يسوق سوقا وسياقا ككتاب: إذا شرع في نزع الروح كذا في العباب، واقتصر الجوهري على السياق، ويقال أيضا: ساق بنفسه سياقا نزع بها عند الموت، وتقول: رأيت فلانا يسوق سووقا كقعود، وقال الكسائي: هو يسوق نفسه، ويفيظ نفسه، وقال ابن شميل: رأيت فلانا بالسوق، أي: بالموت يساق سوقا، وإن نفسه لتساق وأصل السياق سواق، قلبت الواو ياء لكسرة السين.
 وساق فلانا يسوقه سوقا: أصاب ساقه نقله الجوهري.

  ومن المجاز: ساق إلى المرأة مهرها وصداقها سياقا: أرسله كأساقه وإن كان دراهم أو دنانير لأن أصل الصداق عند العرب الإبل، وهي التي تساق، فاستعمل ذلك في الدرهم والدينار وغيرهما، ومنه الحديث:  أنه قال لعبد الرحمن وقد تزوج بامرأة من الأنصار ما سقت إليها?  أي: ما أمهرتها? وفي رواية  ما سقت منها  بمعنى البدل.
 ونجم الدين محمد بن عثمان ابن السائق الدمشقي وأخوه علاء الدين علي، حدثا، الأخير سمع من الرشيد بن مسلمة.
 ومن المجاز: السياق ككتاب: المهر، لأنهم إذا تزوجوا كانوا يسوقون الإبل والغنم مهرا، لأنها كانت الغالب على أموالهم، ثم وضع السياق موضع المهر وإن لم يكن إبلا وغنما.
 والأسوق من الرجال: الطويل الساقين نقله الجوهري وقال ابن دريد: الغليظ الساقين أو حسنهما، وهي سوقاء حسنة الساقين، وقال الليث: امرأة سوقاء تارة الساقين ذات شعر والاسم السوق، محركة قال رؤبة:
  قب من التعداء حقب في سوق والسيقة، ككيسة: ما استاقه العدو من الدواب مثل الوسيقة، أصلها سيوقة، وقال الزمخشري هي الطريدة التي يطردها من إبل الحي، وأنشد الجوهري للشاعر، وهو نصيب ابن رباح:
  فما أنا إلا مثـل سـيقة الـعـدا                      إن استقدمت نحر وإن جبأت عقر وقال ابن دريد : السيقة: الدريئة يستتر فيها الصائد، فيرمي الوحش. وقال ثعلب : السيقة: الناقة ج: سيائق.
 وقال أبو زيد: السيق، ككيس: السحاب تسوقه الريح ولا ماء فيه كما في الصحاح، وقال ابن دريد: الجفل من السحاب هو الذي قد هراق ماءه، وقال الأصمعي: السيق من السحاب: ما طردته الريح كان فيه ماء أو لم يكن.
 والسوق بالضم م معروفة، ولذا لم يضبطه، قال ابن سيده: هي التي يتعامل فيها تذكر وتؤنث، وقال ابن دريد : السوق معروفة، تؤنث وتذكر، وأصل اشتقاقها من سوق الناس بضائعهم إليها، مؤنثة وتذكر. وقد سبق عن الجوهري في  زقق  أن أهل الحجاز يؤنثون السوق والسبيل والطريق والصراط والزقاق والكلاء وهو سوق البصرة، وتميم تذكر الكل. قلت: وشاهد التذكير قول رجل أخذه سلطان فجلده وحلقه:
  ألم يعظ الفتيان ما صار لمتى                      بسوق كثير ريحه وأعاصره
  علوني بمعصوب كأن سحيفه                      سحيف قطامي حماما يطايره وأنشد أبو زيد في التأنيث:
  إني إذا لم يند حلقا ريقـه
  وركد السب فقامت سوقه
  طب بإهداء الخنا لبيقـه والجمع أسواق .
 وسوق الحرب: حومة القتال وكذا سوقته، أي: وسطه، يقال: رأيته يكر في سوق الحرب، وهو مجاز. وسوق الذنائب: ة، بزبيد دونها وسوق الأربعاء: د، بخوزستان. وسوق الثلاثاء: محلة ببغداد.
 وسوق حكمة محركة : ع بالكوفة.
 وسوق وردان: محلة بمصر نسبت إلى وردان مولى عمرو بن العاص. وسوق لزام د، بإفريقية، وسوق العطش: حلة ببغداد سميت لأنه لما بني قال المهدي: سموه سوق الري، فغلب عليه سوق العطش. وبها ولد الحسين بن علي بن الحسن ابن يوسف، جد الوزير أبي القاسم المغربي، وأصلهم من البصرة، كذا في تاريخ حلب، لابن العديم.
 وسويقة، كجهينة: ع قال:

  هيهات منزلنا بنعف سويقة                      كانت مباركة مـن الأيام وأنشد ابن دريد للفرزدق:
  ألم تر أني يوم جو سويقة                      بكيت فنادتني هنيدة ماليا وقال أبو زيد: سويقة : هضبة طويلة بحمى ضرية ببطن الريان، وإياها عنى ذو الرمة بقوله:
  لأدمانة ما بـين وحـش سـويقة                      وبين الجبال العفر ذات السلاسل وقال ابن السكيت: سويقة: جبل بين ينبع والمدينة على ساكنها أفضل الصلاة والسلام، وبه فسر قول كثير:
  لعمري لقد رعتم غداة سويقة                      ببينكم يا عز حـق جـزوع قال وسويقة أيضا: ع بالسيالة قريب منها، ومنه قول ابن هرمة:
  عفت دارها بالبرقتين فأصبحت                      سويقة منها أقفرت فنظيمهـا والسويقة: ع، ببطن مكة حرسها الله تعالى، مما يلي باب الندوة، مائلا إلى المروة.
 والسويقة: ع بنواحي المدينة المنورة، يسكنه آل علي بن أبي طالب رضى الله عنه.
 قلت: وأول من نزله يحيى بن عبد الله بن موسى الجون بن عبد الله بن الحسن بن الحسن، وقد أعقب من رجلين أبي حنظلة إبراهيم وأبي داود محمد، ويقال لهم: السويقيون، فيهم عدد كثير ومدد إلى الآن، وتفصيل ذلك في المشجرات.
 والسويقة: ع بمرو، منه أحمد بن محمد هكذا في النسخ، والصواب أبو عمرو، ومحمد بن أحمد ابن جميل المروزي السويقي، سمع الإمام أبا داود صاحب السنن.
 والسويقة: ع بواسط، منه: أبو منصور عبد الرحمن بن محمد ابن عفيف الواعظ الأديب هكذا في سائر النسخ، وهو سقط فاحش، صوابه منه أبو عمران موسى بن عمران ابن موسى القرام السويقي، روى عن أبي منصور عبد الرحمن بن محمد بن عفيف البوشنجي كذا حققه الحافظ في التبصير، فتأمل.
 والسويقة  : د بالمغرب من بجاية بالقرب من قلعة بني حماد.
 والسويقة : تسعة مواضع ببغداد منها سويقة أبي الورد.
 والسوقة بالضم خلاف الملك، وهم الرعية التي تسوسها الملوك، سموا سوقة، لأن الملوك يسوقونهم فينساقون لهم للواحد والجمع والمذكر والمؤنث قاله الأزهري والصاغاني، زاد صاحب اللسان: وكثير من الناس يظن أن السوقة أهل الأسواق، وأنشد الجوهري لنهشل بن حري:
  ولم تر عيني سوقة مثل مالك                      ولا ملكا تجبى إليه مرازبه وقالت بنت النعمان بن المنذر. قلت: واسمها حرقة:
  بينا نسوس الناس والأمر أمرنا                      إذا نحن فيهم سوقة نتنصـف أي نخدم الناس، قال الصاغاني: والبيت مخروم.
 أو قد يجمع سوقا كصرد ومنه قول زهير بن أبي سلمى:
  يطلب شأو امرأين قدما حسنا                      نالا الملوك وبذا هذه السوقا كما في الصحاح.
 وقال ابن عباد: السوقة: من الطرثوث: ما كان في أسفل النكعة حلو طيب، وقال أبو حنيفة: هو كأير الحمار، وليس فيه شيء أطيب من سوقته ولا أحلى، وربما طال، وربما قصر.

  ومحمد بن سوقة: تابعي هكذا في النسخ، والصواب: وسوقة تابعي، أو محمد بن سوقة من أتباع التابعين، ففي كتاب الثقات لابن حبان: في التابعين: سوقة البزاز، من أهل الكوفة، يروي عن عمرو بن حريث، روى عنه ابنه محمد، انتهى. وكان محمد لا يحسن يعصي الله تعالى نفعنا الله به، وقرأت في بعض المجاميع أن رجلا دخل عليه فرآه يعجن ودموعه تتساقط، وهو يقول: لما قل مالي جفاني إخواني.
 والسويق، كأمير: م معروف ، كما في الصحاح، وهو نص ابن دريد في الجمهرة أيضا، قال: وقد قيل بالضاد أيضا، قال: وأحسبها لغة لبني تميم، وهي لغة بني العنبر خاصة والجمع أسوقة، وقال غيره: هو ما يتخذ من الحنطة والشعير، ويقال لسويق المقل: الحتي، ولسويق النبق: الفتى، وقال شيخنا: هو دقيق الشعير أو السلت المقلو، ويكون من القمح، والأكثر جعله من الشعير، وقال أعرابي يصفه: هو عدة المسافر، وطعام العجلان، وبلغة المريض، وفي الحديث:  فلم يجد إلا سويقا فلاك منه  .
 وقال أبو عمرو: السويق: الخمر ويقال لها أيضا: سويق الكرم، وأنشد سيبويه لزياد الأعجم:
  تكلفني سويق الكـرم جـرم                      وما جرم وما ذاك السـويق
  وما عرفت سويق الكرم جرم                      ولا أغلت به مذ قام سـوق وثنية السويق: عقيبة بين الخليص والقديد م معروفة.
 والسواق كزنار: الطويل الساق عن أبي عمرو، وأنشد للعجاج:
  بمخدر من المخادير ذكر
  يهتد رومي الحديد المستمر
  عن الظنابيب وأغلال القصر
  هذك سواق الحصاد المختضر المخدر: القاطع، والحصاد: بقلة. وقال ابن عباد: السواق: طلع النخل إذا خرج وصار شبرا.
 وقيل: السواق: هو ما سوق وصار على ساق من النبت عن ابن عباد.
 قال: وبعير مسوق، كمحسن والذي في التكملة: كمنبر ، للذي يساوق الصيد أي: يقاوده، وهو مجاز، والذي في اللسان: المسوق: بعير يستتر به من الصيد ليختله.
 وقال الليث: الأساقة: سير ركاب السروج.
 قال غيره : وأسقته إبلا: جعلته يسوقها أو ملكته إياها يسوقها، فيكون مجازا، وفي الصحاح: أعطيته إبلا يسوقها.
 وسوق الشجر تسويقا: صار ذا ساق كذا في العباب، والأولى سوق النبت، ومنه قول ذي الرمة:
  لها قصب فعم خدال كـأنـه                      مسوق بردي على حائر غمر وقال ابن عباد: سوق فلانا أمره: إذا ملكه إياه.
 قال: والمنساق: التابع والقريب أيضا.
 قال: والعلم المنساق. من الجبال هو المنقاد طولا. وساوقه: فاخره في السوق أينا أشد، كما في الصحاح، قال: وهو من قولهم: قامت الحرب على ساق، وهو مجاز.
 وتساوقت الإبل أي: تتابعت، وكذلك تقاودت فهي متساوقة، ومتقاودة، وأصل تساوق  تتساوق كأنها- لضعفها وهزالها- تتخاذل، ويتخلف بعضها عن بعض، وهو مجاز.
 وتساوقت الغنم: تزاحمت في السير وفي حديث أم معبد :  فجاء زوجها يسوق أعنزا ما تساوق  أي: ما تتابع.
 ومما يستدرك عليه: انساقت الإبل: سارت متتابعة. وسوقها كساقها، قال امرؤ القيس:
  لنا غنم نسوقهـا غـزار                      كأن قرون جلتها العصي والمساوقة: المتابعة، كأن بعضها يسوق بعضا.
 والسوق: المهر، وضع موضعه، وإن لم يكن إبلا أو غنما.

  وساق إليه خيرا. وساقت الريح السحاب، وكل هذه مجاز .
 والسوقة، بالضم: لغة في السوق، وهو موضع البياعات.
 وجاءت سويقة، أي: تجارة، وهي تصغير سوق، وقوله:
  للفتى عقل يعيش بـه                      حيث تهدي ساقه قدمه فسره ابن الأعرابي، فقال: معناه إن اهتدى لرشد علم أنه عاقل، وإن اهتدى لغير رشد علم أنه على غير رشد .
 وذو السويقتين: رجل من الحبشة يستخرج كنز الكعبة، كما في الحديث وهما تصغير الساق، وهي مؤنثة، فلذلك ظهرت التاء في تصغيرها، وإنما صغرهما لان الغالب على سوق الحبشة الدقة والحموشة.
 وجمع ساق الشجرة أسوق وأسؤق، وسووق وسؤوق ، وسوق.  وسوق  الأخيرة نادرة ، وتوهموا ضم السين على الواو، وقد غلب ذلك على لغة أبي حية النميري، وهمزها جرير في قوله:
  أحب المؤقدان إليك مؤسى وقال ابن جني: في كتاب الشواذ: همز الواو في الموضعين جميعا، لأنهما جاورتا ضمة الميم قبلهما، فصارت الضمة كأنها فيها، والواو إذا انضمت ضما لازما فهمزها جائز، قال: وعليه وجهت قراءة أيوب السختياني  ولا الضألين  بالهمز.
 ويقال: بنى القوم بيوتهم على ساق واحد، وقام القوم على ساق : يراد بذلك الكد والمشقة على المثل. وأوهت بساق، أي: كدت أفعل، قال قرط يصف الذئب:
  ولكني رميتك من بـعـيد                      فلم أفعل وقد أوهت بساق والساق: النفس، ومنه قول علي رضي الله عنه في حرب الشراة:  لا بد لي من قتالهم، ولو تلفت ساقي  التفسير لأبي عمر الزاهد، عن أبي العباس، حكاه الهروي.
 وتسوق القوم: إذا باعوا واشتروا، نقله الجوهري، وتقول العامة: سوقوا. وسوقين، بالضم وكسر القاف: من حصون الروم، قيل مات به إبراهيم ابن أدهم، رحمه الله تعالى.
 ومن المجاز: هو يسوق الحديث أحسن سياق، وإليك يساق الحديث، وكلام مساقه إلى كذا، وجئتك بالحديث على سوقه، على سرده. ويقال: المرء سيقة القدر، ككيسة يسوقه إلى ما قدر له ولا يعدوه.
 وقرع للأمر ساقه: إذا شمر له.
 وأديم سوقي، أي: مصلح طيب، ويقال: غير مصلح، ونسب هذه للعامة، وفيه اختلاف ، والمشهور الثاني وتقدم في  دهمق  ما أنشده ابن الأعرابي:
  إذا أردت عملا سوقيا
  مدهمقا فادع له سلميا وسوقة، بالضم: موضع من نواحي اليمامة، وقيل: جبل لقشير ، أو ماء لباهلة.
 وسوقة أهوى، وسوقة حائل: موضعان، أنشد ثعلب:
  تهانفت واستبكاك رسم المنازل بسوقة أهوى، أو بسوقة حائل وذات الساق: موضع. وساق: جبل لبني وهب. وساقان: موضع .
 والسوق، كصرد : أرض معروفة، قال رؤبة:
  ترمي ذراعيه بجثجاث السوق وسوق حمزة: بلد بالمغرب، ويقال أيضا: حائط حمزة، نسب إلى حمزة ابن الحسن الحسني، منهم ملوك المغرب الآن. وسوسقان: قرية بمرو.
 ومن أمثالهم في المكأفاة: التمر بالسويق، حكاه اللحياني.
 والسويقيون، بالفتح: جماعة من المحدثين.
 وسويقة العربي، وسويقة الصاحب، وسويقة الآلا، وسويقة العصفور، محلات بمصر، وسويقة الريش: خارج باب النصر منها.
 وسوق يحيى: بلد بفارس.
 وسوق الشفا: من أعمال الشرقية بمصر.

##### Türkçe

**الساق**: ayağın baldırı; o, insandan, **الكعب** ile **الركبة** arasındaki şeydir; müennestir. Ka‘b b. Cu‘ayl dedi:
  “Komşularına doğru kalktığında,                      çıngıraklı halhal ile **الساق** göründü.”

  Atlardan, katırlardan, eşeklerden ve develerden: **الوظيف**’in üstündeki şey; sığırlardan, koyunlardan ve ceylanlardan: **الكراع**’ın üstündeki şey. Kays dedi:
  “Gözlerin onun gözleri, boynun onun boynu;                      fakat sendeki **الساق**’ın kemiği incedir.”
Çoğulu: **سوق** (ötre ile); **دار** ve **دور** gibi. el-Cevherî dedi: **أسد** ve **أسد** gibi; ve **سيقان**: **جار** ve **جيران** gibi; ve **أسؤق**: **كاس** ve **أكؤس** gibi. es-Sâğânî dedi: vâv hemzelendi ki ötreyi taşısın. Tenzîl’de: **فطفق مسحا بالسوق والأعناق**. Hadiste: **واستشبوا على سوقكم**. Cüz’—eş-Şemmâh’ın kardeşi—Ömer’e—Allah ondan razı olsun—mersiye söyledi:
  “Medine’de öldürülenden sonra karardı;                      onun için yer, **العضاه**’ı **أسؤق** ile sarsılır mı?”
İbn Berrî, Selâme b. Cendel için inşâd etti:
  “Sanki **قنون**’dan bir konak ve bir menzil;                      buluştuğumuz yerde, avuçlardan ve **أسؤق**’tan.”
Rü’be dedi:
  “Ve darbe, kolları ve **أسؤق**’u savurur.”
Yüce Allah’ın sözü: **يوم يكشف عن ساق**; yani: bir şiddetten; “Savaş **ساق** üzere kalktı” denildiği gibi. İbn Sîde dedi: Bununla beraber, **الساق** ile şiddet kastedildiğinde, ancak ayağın üstüne yükselen şu **الساق** ile benzetilmiş olduğunu; ve bunun ancak, **الساق**’ın bütünün taşıyıcısı ve onu ayağa kaldıran olması sebebiyle söylendiğini reddetmeyiz; böylece burada, bunun için, benzetme ve çirkin gösterme olarak zikredildi. Buna göre, Hamâse’de Ced Tarafe’nin beyti:
  “Onlara **ساق**’ını açtı;                      ve saf şer göründü.”
İbn Abbâd ve Mücâhid’in tefsirinde: yani şiddetli işten açılır.

Yüce Allah’ın sözü: **التفت الساق بالساق**; yani: dünyanın son şiddeti, âhiretin ilk şiddetine dolandı. Ve denildi: kefenle sarıldıklarında, bir **ساق**’ı ötekine dolandı.

İbnü’l-Enbârî dedi: İşin şiddetini ve onun dehşetinden haber vermeyi istediklerinde **الساق**’ı zikrederler; “Cimrinin eli bağlıdır” denildiği gibi; orada ne el vardır ne bağ; ancak o, cimriliğin şiddetinde bir misaldir. Bunun gibi bu da: orada ne **ساق** vardır ne açma. Aslı şudur: insan bir şiddete düştüğünde “kolunu sıvadı” ve “**ساق**’ını açtı” denir; o büyük işe önem vermek için. İbn Sîde dedi: Ve “**ساق**’tan açılır” olabilir; çünkü insanı bir şiddet bastığında, ona karşı iki **ساق**’ından sıvar; sonra şiddetli işe **ساق** denildi. Ondan, Düreyd’in sözü:
  “İzarı toplanmış, **ساق**’ının yarısı dışarı.”
Murad etti: o, sıvamış, ciddi; **الساق**’ın bizzat çıkmasını murad etmedi.

Mecazdan: Falanca kadın, tek bir **ساق** üzerinde üç oğlan doğurdu; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **العباب**’da: bir tane; yani: aralarında bir ara olmaksızın, birinin ardından biri peş peşe; el-Cevherî onu nakletti; bu, İbnü’s-Sikkît’in sözüdür. Başkası dedi: Falancaya üç çocuk doğdu, **ساقا على ساق**; yani: birini birinin ardından.

Ve ağacın **ساق**’ı: gövdesi; **الصحاح**’ta olduğu gibi; ve o mecazdır. Ve denildi: o, kökünden dallarının çatallanmasına kadar olan şeydir. Muâviye’nin—Allah ondan razı olsun—hadisinde: “Bir adam dedi: Kardeşimin oğlunu ona karşı dava ettim; onu delille susturuyordum; o dedi: Sen, Ebû Duvâd’ın dediği gibisin:
  ‘Ona bir bukalemun nasıl nasip olur ki,                      bir **ساق**’ı ancak bir **ساق**’ı tutarken salar.’”
Murad etti: ona bir hüccet bitmez ki bir başkasına tutunmasın; bukalemuna benzetme olarak. Aslı şudur: bukalemun güneşi karşılar, sonra ondan daha yüksek bir dala tırmanır; birincisini, ötekini kavramadıkça salıvermez.

Ve **ساق حر**: kumrînin erkeği; el-Cevherî onu nakletti. el-Kumeyt için inşâd etti:
  “Bir **ساق**’ın ötüşü, bir **ساق** üzerinde;                      ona, gerdanlıklı ve küpeli çağıranlar karşılık verir.”
Birinciden **الورشان**’ı, ikinciden ağacın **ساق**’ını kastetti.

Dedim: Ve onun benzeri, eş-Şemmâh’ın sözü:
  “Neredeyse beni düşürecekti, yük semeri; o konuştuğunda                      bir güvercin; ve bir **ساق**’ı bir **ساق** üzerine çağırdı.”

el-Asma‘î dedi: Onunla adlandırıldı; çünkü sesinin taklidi **ساق حر**’dır. Humeyd—Allah ondan razı olsun—dedi:
  “Bu özlemi coşturan, ancak bir güvercin;                      güvercinler içinde terennüm ederek **ساق حر** çağırdı.”
Ebû Hâtim, **كتاب الطير**’de—kumrîyi zikrettikten sonra—dedi: O güler; insanın güldüğü gibi; ve **ساق حر** da kumrî gibi güler. Ve onun çığlığıyla **ساق حر** diye adlandırıldı; onun için ne müenneslik vardır ne cem‘. es-Sukkerî dedi: Kumrî ve **الصلصل** ve benzerlerini Araplar **الحمام** diye adlandırır; o da **ساق حر**’dır; ve **يعال**: **ساق حر** onların babasıdır, birincisidir. Ve onların sesleri ancak ağıttır. Ondan, İbn Hirme’nin sözü:
  “Ve kendisine ‘baba’ diye çağıranın, ona cevap vermediği gibi değil;                      **ساق ابن حر** ve gerdanlıklı güvercin gibi.”
Hudeyc b. Amr—en-Necâşî’nin kardeşi—dedi:
  “Onun ardından kaldığım müddetçe ona ağlayacağım;                      **ساق حر**’ın eşlerine ağladığı gibi.”
Veya **الساق**: güvercin; ve **الحر** onun yavrusu; Şemmer, bazısından nakletti.

Ve **ساق**: Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın sözünde bir yer adıdır:
  “Âl-i Leylâ’dan **ساق**’ın iç kısmı silindi;                      sonra onu **العجالز** ve **القصيم** izledi.”
Ve ona **ساق الرجل** denilir.

Ve **ساق الفرو** yahut **ساق الفروين**: Esed’e ait bir dağ; sanki bir ceylan boynuzu. Dedi:
  “Havle’den **ساق الفروين** ıssızlaştı;                      sonra **حضن**; sonra **الركن**; **أبانين**’den.”
Ve **ساق الفريد**: bir yer adıdır. el-Hutay’e dedi:
  “Gözüm onları izledi, ta ki ayrıldılar;                      gece, **ساق الفريد**’in **الحمائل**’inden açılıncaya dek.”
Ve **الساقة**: Yemen’de, Ebyen kalelerinden bir kaledir.

Ve **ساق الجواء**: başka bir yer adıdır.

Ve ordunun **ساقة**’sı: onun arkası; el-Cevherî onu nakletti; ve o mecazdır. Ondan hadis: **طوبى لعبد آخذ بعنان فرسه في سبيل الله أشعث رأسه، مغبرة قدماه، إن كان في الحراسة كان في الحراسة، وإن كان في الساقة كان في الساقة، إن استأذن لم يؤذن له، وإن شفع لم يشفع**.

Ve **الساقة**: **سائق**’ın çoğuludur; onlar, gazâ eden ordunun sevk edenleridir; onların arkasında olurlar; onu korurlar. Ondan: hacıların **ساقة**’sı.

Ve o, davarı **ساق** eder: **سوقا** ve kesre ile **سياقة** ve **مساقا** ve **سياقا**; **سحاب** gibi. Ve onu **استاق** etti ve **أساق** etti; böylece o **انساقت**; o da **سائق** ve **سواق**’tır; **شداد** gibi; mübalağa için şeddelendi. Ebû Zağbe el-Hâricî dedi—ve el-Hatm el-Kaysî’ye denildi:
  “Gece onu, Hutm’un bir **سواق**’ı ile sardı;                      ne deve çobanı ne koyun.”
Yüce Allah’ın sözü: **إلى ربك يومئذ المساق**. Ve Yüce Allah’ın sözü: **معها سائق وشهيد**. Denildi: **سائق** onu mahşere sürer; ve **شهيد** onun ameliyle aleyhine şahitlik eder. Sa‘leb inşâd etti:
  “Kureyş olmasaydı helâk olurdu Ma‘add;
  Ve en zayıfın malını en güçlü **استاق** etti.”
Hadiste: **لا تقوم الساعة حتى يخرج رجل من قحطان يسوق الناس بعصاه**; o, insanların onun için doğruluğu ve ona boyun eğmesi ve onun üzerinde birleşmesi hakkında bir kinayedir; bizzat asayı murad etmedi; ancak onu, onlara galebesinin ve onların ona itaatinin misali olarak vurdu; şu kadar var ki, onun zikrinde, onlara zorbalığına ve onlara karşı sertliğine delâlet vardır.

Mecazdan: hasta, **ساق** eder; **سوقا** ve **سياقا**; **كتاب** gibi: ruhu çekip alma işine giriştiğinde; **العباب**’da böyledir. el-Cevherî, yalnız **السياق** ile yetindi. Ve ayrıca denilir: kendisiyle **ساق** etti, **سياقا**; ölüm anında onunla çekişti. Ve dersin: falancayı gördüm, **سووقا** sürüyor; **قعود** gibi. el-Kisâî dedi: o, kendisini **يسوق** eder; ve kendisini **يفيظ** eder. İbn Şümeyl dedi: falancayı **بالسوق** gördüm; yani: ölümde; **سوقا** sürülür. Ve onun nefsi elbette **تساق** edilir. **السياق**’ın aslı **سواق**’tır; sîn’in kesresi sebebiyle vâv yâ’ya çevrildi.

Ve falancayı **ساق** eder, onu **يسوقه** eder, **سوقا**: onun **ساق**’ına vurdu; el-Cevherî onu nakletti.

Ve mecazdan: kadına mehirini ve sadakını **سياقا** olarak **ساق** etti: onu, onu sevk ettiği gibi gönderdi; ister dirhemler veya dinarlar olsun; çünkü sadakın aslı Araplar yanında develerdir ve onlar sevk edilir; böylece bunu dirhem, dinar ve başkalarında kullandı. Ondan hadis: Abdurrahman’a—Ensar’dan bir kadınla evlenmişken—şöyle dediği: “Ona ne **سقت** ettin?” yani: “Ona ne mehir verdin?” Bir rivayette: “Ondan ne **سقت** ettin” bedel mânâsında.
Ve Necmeddin Muhammed b. Osman İbnü’s-Sâik ed-Dımaşkî ve kardeşi Alâeddin Ali; ikisi rivayet ettiler; sonuncu, Reşîd b. Mesleme’den işitti.

Ve mecazdan: **السياق** (kitap gibi): mehir; çünkü onlar evlendiklerinde deve ve koyunu mehir olarak sevk ederlerdi; zira o, mallarının çoğunluğu idi; sonra **السياق** mehir yerine konuldu, deve ve koyun olmasa da.

Ve erkeklerden **الأسوق**: bacakları uzun olan; onu Cevherî nakletti. İbn Düreyd dedi: bacakları kalın olan yahut ikisini güzel olan; ve o, bacakları güzel olan **سوقاء**dır. Leys dedi: **سوقاء** kadın: bacakları yumuşak, saç sahibi; isim **السوق**tur, harekeli. Rü’be dedi:
قب من التعداء حقب في سوق

Ve **السيقة** (kîse gibi): düşmanın binek hayvanlarından sevk edip götürdüğü şey; **الوسيقة** gibi; aslı **سيوقة**dur. Zemahşerî dedi: o, mahallenin develerinden kovup sürdüğü kovalanandır. Cevherî şaire—o da Nusayb b. Rebâh’tır—şu beyti okudu:
فما أنا إلا مثـل سـيقة الـعـدا                      إن استقدمت نحر وإن جبأت عقر

İbn Düreyd dedi: **السيقة**: avcının içinde gizlendiği siper; böylece vahşi hayvanı atar. Sa‘leb dedi: **السيقة**: dişi deve; çoğulu: **سيائق**.

Ebû Zeyd dedi: **السيق** (kîs gibi): rüzgârın sevk ettiği bulut; onda su yoktur; **الصحاح**’ta olduğu gibi. İbn Düreyd dedi: buluttan **الجفل**: suyunu dökmüş olan şeydir. Asma‘î dedi: buluttan **السيق**: rüzgârın kovduğu şey; onda su olsun veya olmasın.

Ve **السوق** (ضم ile) bilinen bir yerdir; bu yüzden onu ضبط etmedi. İbn Sîde dedi: o, içinde alışveriş yapılan yerdir; müzekker de müennes de gelir. İbn Düreyd dedi: **السوق** bilinen bir şeydir; müennes yapılır ve müzekker yapılır; onun اشتقاقının aslı, insanların mallarını ona doğru sevk etmelerindendir; müennes yapılır ve müzekker yapılır. Cevherî’den **زقق** maddesinde, Hicaz ehlinin **السوق**u, **السبيل**i, **الطريق**i, **الصراط**ı, **الزقاق**ı ve **الكلاء**ı—o Basra’nın pazarıdır—müennes yaptıkları; Temîm’in hepsini müzekker yaptığı geçmişti. Dedim: müzekkerliğin şahidi, bir sultanın yakalayıp kırbaçladığı ve tıraş ettiği bir adamın sözü:
ألم يعظ الفتيان ما صار لمتى                      بسوق كثير ريحه وأعاصره
علوني بمعصوب كأن سحيفه                      سحيف قطامي حماما يطايره

Ebû Zeyd müenneslikte şu beyti okudu:
إني إذا لم يند حلقا ريقـه
وركد السب فقامت سوقه
طب بإهداء الخنا لبيقـه

Çoğulu **أسواق**tır.

Ve **سوق الحرب**: çarpışmanın kaynaşması; keza **سوقته**: yani onun ortası. Denir: onu **سوق الحرب**’da dönüp saldırır gördüm; bu mecazdır. Ve **سوق الذنائب**: زبيد’in aşağısında bir yer. Ve **سوق الأربعاء**: Hûzistân’da bir yer. Ve **سوق الثلاثاء**: Bağdat’ta bir mahalle.

Ve **سوق حكمة** (harekeli): Kûfe’de bir yer.

Ve **سوق وردان**: Mısır’da bir mahalle; Amr b. el-Âs’ın mevlâsı Verdân’a nispet edilmiştir. Ve **سوق لزام**: İfrîkıyye’de bir yer. Ve **سوق العطش**: Bağdat’ta bir mahalle; onun adı, inşa edildiğinde Mehdî’nin “ona **سوق الري** adını verin” demesi sebebiyle kondu; sonra ona **سوق العطش** galip geldi. Ve orada, vezir Ebü’l-Kâsım el-Mağribî’nin dedesi Hüseyin b. Ali b. el-Hasen b. Yûsuf doğdu; asılları Basra’dandır; İbnü’l-Adîm’in **تاريخ حلب**’inde böyledir.

Ve **سويقة** (Cüheyne gibi): bir yer. Dedi:
هيهات منزلنا بنعف سويقة                      كانت مباركة مـن الأيام

İbn Düreyd, Ferazdak için şu beyti okudu:
ألم تر أني يوم جو سويقة                      بكيت فنادتني هنيدة ماليا

Ebû Zeyd dedi: **سويقة**: Dırriyye himâsında, er-Rayyân’ın karnında uzun bir tepe; Zü’r-Rumme’nin şu sözüyle kastettiği de odur:
لأدمانة ما بـين وحـش سـويقة                      وبين الجبال العفر ذات السلاسل

İbnü’s-Sikkît dedi: **سويقة**: Yenbu‘ ile Medine arasında bir dağ—üzerinde oturana en faziletli salât ve selâm olsun—ve onunla, Kesîr’in sözü tefsir edildi:
لعمري لقد رعتم غداة سويقة                      ببينكم يا عز حـق جـزوع

Dedi: **سويقة** ayrıca: es-Seyyâle’de, ona yakın bir yer; ondan İbn Hürme’nin sözü:
عفت دارها بالبرقتين فأصبحت                      سويقة منها أقفرت فنظيمهـا

Ve **السويقة**: Mekke’nin karnında—Allah Teâlâ onu korusun—Bâbü’n-Nedve tarafında, Merve’ye meyleden bir yer.

Ve **السويقة**: Medine-i Münevvere’nin nahiyelerinde bir yer; orada Ali b. Ebî Tâlib’in—Allah ondan razı olsun—âli oturur.

Dedim: Ona ilk inen, Yahyâ b. Abdillah b. Mûsâ el-Cevn b. Abdillah b. el-Hasen b. el-Hasen’dir; iki adamdan nesil verdi: Ebû Hanzala İbrâhîm ve Ebû Dâvûd Muhammed; onlara **السويقيون** denir; onlarda şimdiye dek çok sayıda ve devam vardır; bunun tafsili şecerelerde.

Ve **السويقة**: Merv’de bir yer; ondan Ahmed b. Muhammed—nüshalarda böyle—doğrusu Ebû Amr’dır—ve Muhammed b. Ahmed İbn Cemîl el-Mervezî **السويقي**; sünnen sahibi imam Ebû Dâvûd’u işitti.

Ve **السويقة**: Vâsıt’ta bir yer; ondan: Ebû Mansûr Abdurrahman b. Muhammed İbn Afîf el-Vâiz el-Edîb—bütün nüshalarda böyle—ve bu fahiş bir düşüştür; doğrusu: ondan Ebû İmrân Mûsâ b. İmrân b. Mûsâ el-Karrâm **السويقي**; Ebû Mansûr Abdurrahman b. Muhammed b. Afîf el-Bûşencî’den rivayet etti; hâfız bunu **التبصير**’de böyle tahkik etti; öyleyse düşün.

Ve **السويقة**: Mağrib’de, Bicâye’den, Kal‘atü Benî Hammâd yakınında bir yer.

Ve **السويقة**: Bağdat’ta dokuz mevki; onlardan **سويقة أبي الورد**.

Ve **السوقة** (ضم ile) melikliğin zıddıdır; onlar, meliklerin siyaset ettiği raiyyedir; onlara **سوقة** denildi; çünkü melikler onları sevk eder, onlar da onlara boyun eğerler; tekil, çoğul, müzekker ve müennes için; bunu Ezherî ve Sâğânî söyledi. Lisân sahibi ekledi: insanların çoğu, **السوقة**nın pazar ehli olduğunu zanneder. Cevherî, Nehşel b. Harî için şu beyti okudu:
ولم تر عيني سوقة مثل مالك                      ولا ملكا تجبى إليه مرازبه

Ve Nu‘mân b. Münzir’in kızı dedi. Dedim: onun adı **حرقة**dır:
بينا نسوس الناس والأمر أمرنا                      إذا نحن فيهم سوقة نتنصـف

Yani insanlara hizmet ederiz. Sâğânî dedi: beyit **مخروم**dur.

Veya **سوقا** olarak cem‘ edilir; **صرد** gibi. Ondan Züheyr b. Ebî Sülmâ’nın sözü:
يطلب شأو امرأين قدما حسنا                      نالا الملوك وبذا هذه السوقا

**الصحاح**’ta olduğu gibi.

İbn Abbâd dedi: **السوقة**: **الطرثوث**tan, **النكعة**nın alt tarafında olan; tatlı, hoş. Ebû Hanîfe dedi: o, eşek aleti gibidir; onda **سوقته**ndan daha hoş ve daha tatlı hiçbir şey yoktur; bazen uzar, bazen kısalır.

ومحمد بن سوقة: tâbiî; nüshalarda böyle. Doğrusu: وسوقة tâbiî; yahut محمد بن سوقة tâbiîlerin tâbilerinden. Nitekim İbn Hibbân’ın **الثقات** kitabında: tâbiîler içinde: **سوقة البزاز**; Kûfe ehlinden; **عمرو بن حريث**’ten rivayet eder; ondan oğlu **محمد** rivayet etti; bitti. Ve **محمد** Allah Teâlâ’ya isyan etmeyi iyi bilmezdi; Allah bizi onunla faydalandırsın. Bazı mecmualarda okudum ki bir adam onun yanına girdi de onu hamur yoğururken gördü; gözyaşları dökülüyordu; o da diyordu: “Malım azaldığında kardeşlerim beni terk etti.”

**السويق**, **أمير** gibi: mâlum bir isim; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Bu, İbn Düreyd’in **الجمهرة**’deki nassıdır da. Dedi: **الضاد** ile de denilmiştir. Dedi: Onu Benî Temîm’in bir dili sanıyorum; o, özellikle Benî’l-‘Anber’in dilidir. Çoğulu **أسوقة**. Başkası dedi: Bu, buğday ve arpadan yapılan şeydir. **المقل**’in **سويق**’ine **الحتي** denir; **النبق**’ın **سويق**’ine **الفتى** denir. Şeyhimiz dedi: O, kavrulmuş arpa yahut **السلت** unu; buğdaydan da olur; çoğu onu arpadan yapmaktır. Bir a‘râbî onu vasfederek dedi: “O, yolcunun azığıdır; acele edenin yemeğidir; hastanın gıdasıdır.” Hadiste: “Sadece **سويق** buldu; ondan çiğnedi.”

Ebû ‘Amr dedi: **السويق**: şaraptır; ona ayrıca **سويق الكرم** da denir. Sîbeveyh, Ziyâd el-A‘cem’e ait olarak inşâd etti:
“Bana **سويق الكرم**’i yükletiyor; suçtur; ne suçtur ve o **السويق** nedir?
Ve ben **سويق الكرم**’i suç olarak bilmedim; ve **سوق** dikildiğinden beri onunla sarhoş da olmadım.”
**وثنية السويق**: **الخليص** ile **القديد** arasında mâlum bir ‘akabe.

**السواق**, **زنار** gibi: Ebû ‘Amr’a göre uzun bacaklı. el-‘Accâc’a ait olarak inşâd etti:
“Bir **مخدر**den—**مخادير**den—bir erkek;
Sürekli demirli bir Rûmî kılavuzluk eder;
**الظنابيب**’den ve kısalığın bağlarından;
Bu, yeşil **الحصاد**’ın **سواق**’ıdır.”
**المخدر**: kesen. **الحصاد**: bir ot. İbn ‘Abbâd dedi: **السواق**: hurma ağacının tomurcuğu; çıktığında ve bir karış olduğunda.

Ve denildi: **السواق**: İbn ‘Abbâd’a göre, bitkiden sürülüp de bir sap üzerinde olan şeydir.

Dedi: Ve **بعير مسوق**, **محسن** gibi. **التكملة**’de olan: **منبر** gibi; avı **يساوق** eden, yani onu sürüp götüren kimse için; bu mecazdır. **اللسان**’da olan: **المسوق**: avdan gizlenmek için onunla örtünülen deve; onu aldatmak için.

Leys dedi: **الأساقة**: eyerlerin üzengilerinin kayışı.

Başkası dedi: **وأسقته إبلا**: onu develeri sürer kıldım; yahut ona onları mülk kıldım, onları sürer; böylece mecaz olur. **الصحاح**’ta: Ona develer verdim; onları sürer.

**وسوق الشجر تسويقا**: **العباب**’da böyle: sap sahibi oldu. Daha evlâ olan: **سوق النبت**. Ondan, Zü’r-Rumme’nin sözü:
“Onun kamışları vardır; dolgun bir yanak; sanki o,
Derin bir çukurda **بردي** sürülmüş gibidir.”
İbn ‘Abbâd dedi: **سوق فلانا أمره**: ona onu mülk kıldığında.

Dedi: **المنساق**: tâbi olan; ve yakın olan da.

Dedi: Dağlardan **العلم المنساق**: boyuna itaat eden (uzunlamasına uzanan)dır. **وساوقه**: **الصحاح**’ta olduğu gibi, pazarda hangimiz daha şiddetli diye onunla övündü. Dedi: Bu, “**قامت الحرب على ساق**” sözündendir; bu mecazdır.

**وتساوقت الإبل**: yani peş peşe geldi. Aynı şekilde **تقاودت**; o hâlde o **متساوقة** ve **متقاودة**’dir. **تساوق**’un aslı **تتساوق**’tur; sanki—zayıflığı ve cılızlığı sebebiyle—gevşiyor ve geri kalıyor; bazısı bazısından geri kalıyor; bu mecazdır.

**وتساوقت الغنم**: yürüyüşte sıkıştı. Ümm Ma‘bed hadîsinde: “Kocası geldi; **أعنزا** sürüyordu; **ما تساوق**.” yani: peş peşe gelmeyen.

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **انساقت الإبل**: peş peşe yürüdü. **وسوقها** **كساقها**. İmru’ul-Kays dedi:
“Bizim koyunlarımız vardır; onları süreriz; bol;
Sanki onların sürüsünün boynuzları değneklerdir.”

**والمساوقة**: tâbi olma; sanki bazısı bazısını sürer.

**والسوق**: mehir; yerine konuldu; deve yahut koyun olmasa bile.

Ve ona hayır sevk etti. Rüzgâr bulutu sevk etti. Bunların hepsi mecazdır.

**والسوقة**, zamme ile: **السوق**’ta bir dildir; o, satışların yeri olan mekândır.

**وجاءت سويقة**: yani ticaret; o, **سوق**’un tasğîridir. Ve onun sözü:
“Delikanlının onunla yaşadığı bir akıl vardır;
Ayağının onu götürdüğü yere onun **ساق**’ı hidayet eder.”
İbnü’l-A‘râbî onu tefsir etti; dedi: Mânâsı: Eğer rüşde hidayet olursa, akıllı olduğunu bilir; eğer rüşdün dışına hidayet olursa, rüşdün dışında olduğunu bilir.

**وذو السويقتين**: Habeş’ten bir adam; hadiste olduğu gibi Kâbe’nin hazinesini çıkarır. İkisi, **الساق**’ın tasğîridir; o müennestir; bu yüzden tasğîrinde **التاء** ortaya çıktı. Onu ikil yaptı; çünkü Habeş’in **سوق**’unda galip olan incelik ve sertliktir.

Ağaç **ساق**’ının cem‘i: **أسوق** ve **أسؤق**, ve **سووق** ve **سؤوق**, ve **سوق**. Son **سوق** nâdirdir. **السين**’i **الواو** üzerine zamme ile zannettiler; bu, Ebû Hayye en-Nümeyrî’nin dili üzerine galip oldu. Cerîr onu hemzeledi; şu sözünde:
“En sevgili iki yakıcı sana **مؤسى**’dır.”
İbn Cinnî dedi: **كتاب الشواذ**’da: iki yerin ikisinde de **الواو**’yu hemzelemek; çünkü ikisi, önlerindeki **الميم**’in zammelerine komşu oldular; zamme sanki onların içinde oldu. **الواو** zamme ile lâzım olarak zamme olursa, onu hemzelemek câizdir. Dedi: Bunun üzerine Eyyûb es-Sahtiyânî’nin “**ولا الضألين**” kıraatini hemze ile yönelttim.

Ve denir: Kavim evlerini tek bir **ساق** üzerine bina etti. Ve kavim bir **ساق** üzerine kalktı: bununla yorgunluk ve meşakkat kastedilir; mesel olarak. Ve “**أوهت بساق**”: yani neredeyse yaptım. Kurtu vasfeden Kurt dedi:
“Fakat ben seni uzaktan attım;
Yapmadım; hâlbuki **أوهت بساق**.”

**والساق**: nefistir. Ondan, Ali رضى الله عنه’un **الشراة** savaşı hakkında sözü: “Onlarla savaşmam gerekir; **ولو تلفت ساقي**.” Tefsir: Ebû ‘Umer ez-Zâhid’e; Ebû’l-‘Abbâs’tan; onu el-Herevî hikâye etti.

**وتسوق القوم**: sattıklarında ve satın aldıklarında; Cevherî onu nakletti. Avam der: **سوقوا**. **وسوقين**, zamme ile ve **القاف**’ın kesriyle: Rûm’un kalelerindendir. Denildi: İbrâhîm b. Edhem, رحمه الله تعالى, orada öldü.

Mecazdandır: O, hadîsi en güzel **سياق** ile **يسوق** eder. Ve sana hadîs sevk olunur. Ve bir sözün **مساقه** şuna doğrudur. Ve sana hadîsi onun **سوق**’u üzere getirdim: onun ardı ardına dizilişi üzere. Ve denir: Kişi, kaderin **سيقة**’sidir; **كيسة** gibi; onu kendisi için takdir edilene sürer; onu aşmaz.

**وقرع للأمر ساقه**: ona sıvandığında.

Ve **أديم سوقي**: yani iyi ıslah edilmiş, iyi. Ve denir: ıslah edilmemiş. Bunu avama nisbet etti; onda ihtilâf vardır. Meşhur olan ikincidir. **دهمق**’ta, İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiğini önceledi:
“Eğer **سوقيا** bir iş istersen,
**مدهمقا**; ona **سلميا** diye dua et.”

**وسوقة**, zamme ile: Yemâme taraflarından bir yer. Ve denildi: Kuşeyr’e ait bir dağ; yahut Bâhile’ye ait bir su.

**وسوقة أهوى** ve **وسوقة حائل**: iki yer. Sa‘leb inşâd etti:
“Konakların izleri seni zayıflattı ve ağlattı;
**بسوقة أهوى**’da; yahut **بسوقة حائل**’de.”

**وذات الساق**: bir yer. **وساق**: Benî Vehb’e ait bir dağ. **وساقان**: bir yer.

**والسوق**, **صرد** gibi: mâlum bir arazi. Ru’be dedi:
“Onun iki kolunu **جثجاث السوق** ile atar.”

**وسوق حمزة**: Mağrib’de bir belde. Ayrıca **حائط حمزة** da denir. Hasan el-Hasenî’nin oğlu Hamza’ya nisbet edilir; onlardan Mağrib’in şimdiki krallarıdır. **وسوسقان**: Merv’de bir köy.

Onların darb-ı mesellerindendir, mukâfâatta: “**التمر بالسويق**”; el-Lihyânî onu hikâye etti.

**والسويقيون**, fetha ile: muhaddislerden bir cemaat.

**وسويقة العربي** ve **وسويقة الصاحب** ve **وسويقة الآلا** ve **وسويقة العصفور**: Mısır’da mahalleler. **وسويقة الريش**: ondan **باب النصر**’un dışındadır.

**وسوق يحيى**: Fâris’te bir belde.

**وسوق الشفا**: Mısır’da Şarkıyye amellerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَاقَ المَاشِيَةَ
1 سَاقَ المَاشِيَةَ ذ , (S, K,) or النَّعَمَ, (Mgh,) or الدَّابَّةَ, (Msb,) aor. يَسُوقُ, (S, Mgh, Msb,) inf. n. سَوْقٌ (S, Mgh, Msb, K) and سِيَاقٌ, (S, [so in both of my copies, but it is said in the JK that this latter is used in relation to death, and such is generally the case,]) or سَيَاقٌ, like سَحَابٌ, (TA, [but this I have not found elsewhere, and I doubt its correctness,]) and سِيَاقَةٌ and مَسَاقٌ, (O, K, TA,) He drove the cattle [or the beast]; he urged the cattle [or the beast] to go; (Mgh;) and ↓ استاقها signifies the same, (S, K,) as also ↓ اساقها, and ↓ سوّقها; (TA;) or تَسْوِيقٌ, the inf. n. [or this last], signifies the driving well: (KL:) [and accord. to Freytag, ↓ استساق, followed by an accus., signifies the same as سَاقَ as expl. above; but for this he names no authority.] Hence, in the Kur [lxxv. 30], اـِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ المَسَاقُ (TA) i. e. To thy Lord, and his judgment, on that day, shall be the driving. (Bd, Jel.) And the saying, in a trad., لَاتَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ قَحْطَانَ يَسُوقُ النَّاسَ بِعَصًاهُ [properly rendered The resurrection, or the hour thereof, shall not come to pass until a man come forth from the tribe of Kahtلn driving the people with his staff], allusive to his having the mastery over them, and their obeying him; the staff being mentioned only to indicate his tyrannical and rough treatment of them. (TA.) [And hence the saying, ساق عَلَىَّ فُلَانًا (assumed tropical:) He urged such a one to intercede for him with me.] ― -b2- [Hence also,] سَاقَهُ القَدَرُ اـِلَى مَا قُدِّرَ لَهُ (assumed tropical:) [Destiny drove him, or impelled him, to that which was destined for him]. (TA.) [And in like manner one says of desire, &c.] ― -b3- And ساق اـِلَى المَرْأَةِ مَهْرَهَا, (K,) or صَدَاقَهَا, (S, Msb,) inf. n. سِيَاقٌ; (TA;) and ↓ اساقهُ; (Msb, K;) (tropical:) He sent to the woman her dowry; (K, TA;) or conveyed it, or caused it to be conveyed, to her; (Msb;) though consisting of dirhems or deenلrs; because the dowry, with the Arabs, originally consisted of camels, which are driven. (TA.) And hence, مَاسُقْتَ اـِلَيْهَا, meaning (assumed tropical:) What didst thou give her as her dowry? occurring in a trad.; or, as some related it, مَا سُقْتَ مِنْهَا, i. e. What didst thou give for her, or in exchange for her? (TA.) And ساق اـِلَيْهِ الشَّىْءَ (assumed tropical:) [He made, or caused, the thing to go, pass, or be conveyed or transmitted, to him; he sent to him the thing]. (M and K in art. اتى.) And ساق اـِلَيْهِ خَيْرًا (tropical:) [He caused good, or good fortune, to betide him]. (TA.) And ساق لِأَرْضِهِ أَتِيًّا (assumed tropical:) [He made a rivulet, or a channel for water, to run to his land], (M in art. اتى.) ― -b4- [Hence likewise,] سَاقَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ (tropical:) [The wind drove along the clouds]. (S, * TA.) ― -b5- [And ساق الحَدِيثَ, inf. n. سِيَاقٌ and سَوْقٌ and مَسَاقٌ, (tropical:) He carried on the narrative, or discourse.] You say, فُلَانٌ يَسُوقُ الحَدِيثَ أَحْسَنَ سِيَاقٍ (tropical:) [Such a one carries on the narrative, or discourse, in the best manner of doing so]. (Mgh, TA.) And اـِلَيْكَ يُسَاقُ الحَدِيثُ (tropical:) [To thee as its object the narrative, or discourse, is carried on]. (TA.) And كَلَامٌ مَسَاقُهُ اـِلَى كَذَا (tropical:) [Speech whereof the carrying-on is pointed to such a thing]. (TA.) And جِئْتُكَ بِالحَدِيثِ عَلَى سَوْقِهِ (tropical:) [I uttered to thee the narrative, or discourse, after the proper manner of the carrying-on thereof]. (TA.) [In like manner also one says,] ساق الأُمُورَ أَحْسَنَ مَسَاقٍ (assumed tropical:) [He carried on, or prosecuted, affairs, or the affairs, in the best manner of doing so]. (A in art. حوذ.) ― -b6- سَوْقُ المَعْلُومِ مَسَاقَ غَيْرِهِ [from ساق الحَدِيثَ expl. above] means (assumed tropical:) The asking respecting that which one knows in the manner of one's asking respecting that which he knows not: a mode of speech implying hyperbole: as when one says, أَوَجْهُكَ هٰذَا أَمْ بَدْرٌ [Is this thy face or a full moon?]. (Kull p. 211.) ― -b7- ساق said of a sick man, (K,) and ساق نَفْسَهُ, [app. thus originally,] (Ks, Msb, TA,) and ساق بِنَفْسِهِ, (TA,) aor. يَسُوقُ, (Ks, S, O, Msb, TA,) inf. n. سِيَاقٌ, (S, O, Msb, K,) originally سِوَاقٌ, (TA,) and سَوْقٌ (O, K) and سُؤُوقٌ, (TA,) (tropical:) He cast forth, or vomited, his soul; (Ks, TA;) he gave up his spirit; or was at the point of death, in the agony of death, or at the point of having his soul drawn forth; (S, O, Msb, TA;) or he began to give up his spirit, or to have his soul drawn forth. (K.) You say, رَأَيْتُ فُلَانًا يَسُوقُ (tropical:) I saw such a one giving up his spirit at death. (S, O, TA.) And رَأَيْتُ فُلَانًا بِالسَّوْقِ [or فِى السِّيَاقِ, as in the Msb,] (tropical:) I saw such a one in the act [or agony] of death; and يُسَاقُ [having his soul expelled], inf. n. سَوْقٌ: and اـِنَّ نَفْسَهُ لَتُسَاقُ (tropical:) [Verily his soul is being expelled]. (ISh, TA.) -A2- سَاقَهُ, (K,) first pers. سُقْتُهُ, (S,) aor. as above, inf. n. سَوْقٌ, (TA,) also signifies He hit, or hurt, his (another man's, S) سَاق [or shank]. (S, K.)

سوّق
2 سوّق ذ , inf. n. تَسْوِيقٌ: see 1, first sentence. ― -b2- سوّق فُلَانًا أَمْرَهُ (assumed tropical:) He made such a one to have the ruling, or ordering, of his affair, or case. (Ibn- 'Abbلd, K.) ― -b3- See also 5. -A2- Said of a plant, (TA,) or of a tree, (K,) more properly of the former, (TA,) (assumed tropical:) It had a سَاق [i. e. stem, stock, or trunk]. (K, TA.)

ساوقهُ
3 ساوقهُ ذ He vied, or competed, with him, in driving: (K: [in the CK, for فى السَّوْقِ, is put فى السُّوْقِ:]) or he vied, or competed, with him to decide which of them twain was the stronger; from the phrase قَامَتِ الحَرْبُ عَلَى سَاقٍ. (S.) [Hence,] one says بَعِيرٌ يُسَاوِقُ الصَّيْدَ (tropical:) [A camel that vies with the animals of the chase in driving on, or in strength]. (JK, Ibn-'Abbلd, O, K, TA.) ― -b2- مُسَاوَقَةٌ is also syn. with مُتَابَعَةٌ [app. as meaning (assumed tropical:) The making to be consecutive, or successive, for it is added], as though driving on one another, or as though one portion were driving on another. (TA. [See 6, its quasi-pass.].) ― -b3- [Freytag also assigns to ساوق the meaning of He, or it, followed (secutus fuit), as on the authority of the Hamلseh; but without pointing out the page; and it is not in his index of words explained therein.]

4 أَسْوَقَ see 1, in two places. ― -b2- أَسَقْتُهُ اـِبِلًا I made him to drive camels: (K:) or I gave to him camels, to drive them: (S, TA:) or (tropical:) I made him to posses camels. (TA.)

تسوّق القَوْمُ
5 تسوّق القَوْمُ ذ The people, or party, [trafficked in the سُوق, or market; or] sold and bought: (S, TA:) the vulgar say ↓ سَوَّقُوا. (TA.)

تساوقت الاـِبِلُ
6 تساوقت الاـِبِلُ ذ (tropical:) The camels followed one another; (Az, O, Msb, K, TA;) and in like manner one says تَقَاوَدَت; (O, K, * TA;) as though, by reason of their weakness and leanness, some of them held back from others. (TA.) And تساوقت الغَنَمُ (tropical:) The sheep, or goats, pressed, one upon another, (K,) or followed one another, (O,) in going along, (O, K,) as though driving on one another. (O.) [See also 7.] ― -b2- The lawyers say, تساوقت الخِطْبَتَانِ, meaning (tropical:) [The two demandings of a woman in marriage] were simultaneous: but [Fei says] I have not found it in the books of lexicology in this sense. (Msb.)

انساقت المَاشِيَةُ
7 انساقت المَاشِيَةُ ذ The cattle went, or went along, being driven; [or as though driven; or drove along;] quasi-pass. of سَاقَهَا. (S, TA.) And انساقت الاـِبِلُ [has the like signification: or means] (assumed tropical:) The camels became consecutive. (TA. [See also 6.])

8 اـِسْتَوَقَ see 1, first sentence.

10 اـِسْتَسْوَقَ see 1, first sentence.

سَاقٌ
سَاقٌ ذ The shank; i. e. the part between the knee and the foot of a human being; (Msb;) or the part between the ankle and the knee (K, TA) of a human being; (TA;) the ساق of the human foot: (S, TA:) and [the part properly corresponding thereto, i. e. the thigh commonly so called, and also the arm, of a beast;] the part above the وَظِيف of the horse and mule and ass and camel, and the part above the كُرَاع of the ox-kind and sheep or goat and antelope: (TA:) [it is also sometimes applied to the shank commonly so called, of the hind leg, and, less properly, of the fore leg, of a beast: and to the bone of any of the parts above mentioned: and sometimes, by synecdoche, to the hind leg, and, less properly, to the fore leg also, of a beast: it generally corresponds to ذِرَاعٌ: of a bird, it is the thigh commonly so called: and sometimes the shank commonly so called: and, by synecdoche, the leg:] it is of the fem. gender: (Msb, TA:) and for this reason, (TA,) the dim. is ↓ سُوَيْقَةٌ: (Msb, TA:) the pl. [of mult.] is سُوقٌ (S, Mgh, O, Msb, K) and سِيقَانٌ and [of pauc.] أَسْؤُقٌ, (S, O, K,) the و in this last being with ء in order that it may bear the dammeh. (O, K.) A poet says,
لِلْفَتَى عَقْلٌ يَعِيشُ بِهِ
حَيْثُ تَهْدِى سَاقَهُ قَدَمُهْ
meaning The young man has intelligence whereby he lives when his foot directs aright his shank. (IAar, TA.) And one says of a man when difficulty, or calamity, befalls him, كَشَفَ عَنْ سَاقِهِ [lit. He uncovered his shank; meaning (assumed tropical:) he prepared himself for difficulty]: so says IAmb: and hence, he says, (TA, [in which a similar explanation is cited from ISd also,]) they mention the ساق when they mean to express the difficulty of a case or an event, and to tell of the terror occasioned thereby. (K, TA.) Thus, the saying يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ, (S, K, TA,) in the Kur [lxviii. 42], (S, TA,) [lit. On a day when a shank shall be uncovered,] means (assumed tropical:) on a day when difficulty, or calamity, shall be disclosed. (I'Ab, Mujلhid, S, K, TA.) It is like the saying, قَامَتِ الحَرْبُ عَلَى سَاقٍ, (S, TA,) which means (assumed tropical:) The war, or battle, became vehement, (Msb in this art. and in art. حرب,) so that safety from destruction was difficult of attainment: (Id. in art. حرب:) and كَشَفَتِ الحَرْبُ عَنْ سَاقٍ, [as also شَمَّرَتْ عَنْ سَاقِهَا,] i. e. (assumed tropical:) The war, or battle, became vehement. (Jel in lxviii. 42.) And in like manner, وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ, (K, TA,) in the Kur [lxxv. 29], (TA,) means (assumed tropical:) And the affliction of the present state of existence shall be combined with that of the final state: (K, TA:) or it means when the [one] leg shall be inwrapped with the other leg by means of the grave-clothes. (TA.) One says also, قَامَ القَوْمُ عَلَى سَاقٍ (assumed tropical:) The people or party, became in a state of toil, and trouble, or distress. (TA.) And قَرَعَ لِلْأَمْرِ سَاقَهُ, [originating from one's striking the shin of his camel in order to make him lie down to be mounted; lit. He struck his shank for the affair;] meaning (assumed tropical:) he prepared himself for the thing, or affair; syn. تَشَمَّرَ: (JK:) or he was, or became, light, or active, and he rose, or hastened, to do the thing; or (assumed tropical:) he applied himself vigorously, or diligently, or with energy, to the thing, or affair; i. q. شَمَّرَ لَهُ [q. v.]; (TA;) or تَجَرَّدَ لَهُ. (A and TA in art. قرع [q. v.: see also ظُنْبُوبٌ, in several places].) [It is also said that] أَوْهَتْ بِسَاقٍ means كِدْتُ أَفْعَلُ [i. e. I nearly, or almost, did what I purposed: but this explanation seems to have been derived only from what here, as in the TA, immediately follows]: Kurt says, describing the wolf,
وَلٰكِنِّى رَمَيْتُكَ مِنْ بَعِيدٍ
فَلَمْ أَفْعَلْ وَقَدْ أَوْهَتْ بِسَاقِ
[i. e., app., But I shot at thee from afar, and I did not what I purposed, though it (the shot, الرَّمْيَةُ, I suppose, being meant to be understood,) maimed a shank: which virtually means, though I nearly did what I purposed: the poet, I assume, says اوهت بساق for the sake of the measure and rhyme, for أَوْهَتْ سَاقًا: see what is said, in the explanations of the preposition بِ, respecting the phrase وَامْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ]. (TA.) ― -b2- By a secondary application, سَاقٌ signifies (assumed tropical:) [A greave; i. e.] a thing that is worn on the ساق [or shank] of the leg, made of iron or other material. (Mgh.) ― -b3- Also (tropical:) [The stem, stock, or trunk, i. e.] the part between the أَصْل [here meaning root, or foot, (though it is also syn. with ساق in the sense in which the latter is here explained,)] and the place where the branches shoot out; (TA;) or the support; (Msb;) or the جِذْع; (S, K;) of a tree, or shrub: (S, Msb, K, TA:) pl. [of mult.] سُوقٌ (Msb, TA) and سُوقٌ and سُوُوقٌ and سُؤُوقٌ and [of pauc.] أَسْوُقٌ and أَسْؤُقٌ. (TA.) It is related in a trad. of Mo'لwiyeh, that a man said, I applied to him to decide in a litigation with the son of my brother, and began to overcome him therein; whereupon he said, Thou art like as Aboo-Duwلd says,
أَنَّى أُتِيحَ لَهُ حِرْبَآءُ تَنْضُبَةٍ
لَا يُرْسِلُ السَّاقَ اـِلَّا مُمْسِكًا سَاقَا
[Whencesoever, or however, a preparation is made for him, to catch him, he is like a chameleon of a tree of the kind called تَنْضُب, he will not loose the stem thereof unless grasping a stem]: he meant that no plea of his came to nought but he clung to another; likening him to the chameleon, which places itself facing the sun, and ascends half-way up the tree, or shrub, then climbs to the branches when the sun becomes hot, then climbs to a higher branch, and will not loose the former until it grasps the other. (O, TA. *) ― -b4- [Hence, perhaps, as it seems to be indicated in the O,] one says, وَلَدَتْ فُلَانَةُ ثَلَاثَةَ بَنِينَ عَلَى سَاقٍ, (K, [in the copies of which, however, I find ثَلَاثَ put for ثَلَاثَةَ,]) or عَلَى سَاقٍ وَاحِدٍ, (S,) or وَاحِدَةٍ, (O,) i. e. (tropical:) Such a woman brought forth three sons, one after another, without any girl between them: (S, O, K, TA:) so says ISk: and وُلِدَ لِفُلَانٍ ثَلَاثَةُ أَوْلَادٍ سَاقًا عَلَى سَاقٍ, i. e. (tropical:) Three children were born to such a one, one after another. (TA.) And بَنَى القَوْمُ بُيُوتَهُمْ عَلَى سَاقٍ وَاحِدٍ (assumed tropical:) [The people, or party, built their houses, or constructed their tents, in one row or series]. (TA.) ― -b5- سَاقٌ also signifies (assumed tropical:) The soul, or self; syn. نَفْسٌ: hence the saying of 'Alee (in the war of the [schismatics called] شُرَاة), لَابُدَّ لِى مِنْ قِتَالِهِمْ وَلَوْ تَلِفَتْ سَاقِى (assumed tropical:) [There is not for me any way of avoiding combating them, though my soul, or self, should perish by my doing so]. (Abu-l-' Abbلs, O, TA.) So too in the saying, قَدَحَ فِى سَاقِهِ [as though meaning (tropical:) He cankered his very soul]: (IAar, TA in art. قدح:) [or] he deceived him, and did that which was displeasing to him: (L in that art.:) or (tropical:) he impugned his honour, or reputation; from the action of canker-worms (قَوَادِح) cankering the stem, or trunk, of a shrub, or tree. (A in that art.) -A2- سَاقُ حُرٍّ [is said to signify] The male of the قَمَارِىّ [or species of collared turtle-doves of which the female is called قُمْرِيَّةٌ (see قُمْرِىٌّ)]; (S, Msb, K;) i. e. the وَرَشَان: (S, Msb:) the former appellation being given to it as imitative of its cry: (As, K:) it has neither fem. nor pl.: (AHلt, TA:) or السَّاقُ is the pigeon; and الحُرُّ, its young one: (Sh, K:) the poet Ibn-Harmeh uses the phrase كَسَاقِ ابْنِ حُرٍّ. (O, TA.) [See more in art. حر.]

سَوْقٌ
سَوْقٌ ذ : see سِيَاقٌ.

سُوقٌ
سُوقٌ ذ [A market, mart, or fair;] a place in which commerce is carried on; (ISd, Msb, TA;) a place of articles of merchandise: (Mgh, TA:) so called because people drive their commodities thither: (TA:) [in the S unexplained, and in the K only said to be well-known:] of the fem. gender, and masc., (S, Mgh, Msb, K, *) the former in the dial. of the people of El-Hijلz, and the latter in that of Temeem, (S and Msb voce زُقَاقٌ, q. v.,) the former the more chaste, or the making it masc. is a mistake: (Msb:) pl. أَسْوَاقٌ: (TA:) the dim. is ↓ سُوَيْقَةٌ [with ة, confirming the opinion of those who hold سُوقٌ to be only fem.]: also signifying merchandise, syn. تِجَارَةٌ; as in the phrase, جَاءَتْ سُوَيْقَةٌ [Merchandise came]. (TA.) ― -b2- [Hence,] سُوقُ الحَرْبِ (tropical:) The thickest, or most vehement part (حَوْمَة) of the fight; (S, K, TA;) and so الحَرْبِ ↓ سُوقَةُ; i. e. the midst thereof. (TA.)

سَوَقٌ
سَوَقٌ ذ Length of the shanks: (S, K:) or beauty thereof: (K:) or it signifies also beauty of the shank. (S.)

سَاقَةٌ
سَاقَةٌ ذ (tropical:) The rear, or hinder part, of an army: (S, Mgh, K, TA:) pl. of ↓ سَائِقٌ; being those who drive on the army from behind them, and who guard them: (TA:) or as though pl. of سَائِقٌ, like as قَادَةٌ is of قَائِدٌ. (Mgh.) And hence, سَاقَةُ الحَاجِّ (tropical:) [The rear of the company of pilgrims]. (TA.)

سُوقَةٌ
سُوقَةٌ ذ (assumed tropical:) A subject, and the subjects, of a king; (K, TA;) so called because driven by him; (TA;) contr. of مَلِكٌ; (S, Mgh, Msb;) whether practising traffic or not: (Mgh:) not meaning of the people of the أَسْوَاق [or markets], as the vulgar think; (Msb;) for such are called سُوقِيُّونَ, sing. سُوقِىٌّ: (Ham p. 534:) it is used alike as sing. and pl. (S, Mgh, Msb, K) and dual (Mgh, Msb) and masc. and fem.: (S, K:) but sometimes it has سُوَقٌ for its pl. (S, K.) -A2- سُوقَةُ الطُّرْثُوثِ [in the CK, erroneously, التُّرْثُوثِ] The part of the [plant called] طرثوث that is below the نِكْعَة [or نَكَعَة or نُكَعَة, which is the head from the top to the extent of a finger, or the flower at the head thereof]; (O, K;) sweet and pleasant: so says Ibn-' Abbلd: (O:) AHn says [of the طرثوث], it is like the penis of the ass, and there is no part of it more pleasant, nor sweeter, than its سوقة; which is in some instances long; and in some, short. (TA.) -A3- See also سُوقٌ, last sentence.

سُوقِىٌّ
سُوقِىٌّ ذ [Of, or relating to, the سُوق, or market]. Its pl., سُوقِيُّونَ, means The people of the سُوق (Ham p. 534.) ― -b2- [Hence,] أَدِيمٌ سُوقِىٌّ A skin, or hide, prepared, or dressed; in a good state: or not prepared or dressed: it is ascribed to the vulgar: and there is a difference of opinion respecting it: the second [explanation, or meaning,] is that which is commonly known. (TA.)

سَوِيقٌ
سَوِيقٌ ذ Meal of parched barley (شَعِير), or of [the species thereof, or similar grain, called] سُلْت, likewise parched; and it is also of wheat; but is mostly made of barley (شعير); (MF, TA;) what is made of wheat or of barley; (Msb, TA;) well known: (S, Msb, K, TA:) [it is generally made into a kind of gruel, or thick ptisan, being moistened with water, or clarified butter, or fat of a sheep's tail, &c.; (see لَتَّ;) and is therefore said (in the Msb in art. حسو and in the KT voce أَكْلٌ, &c.,) to be supped, or sipped, not eaten: but it is likewise thus called when dry; and in this state is taken in the palm of the hand and conveyed to the mouth, or licked up: (see حَافّق, and قَمِحَ:) it is also made of other grains beside those mentioned above; and of several mealy fruits; of the fruit of the Theban palm; (see حَتِىٌّ;) and of the carob; (see خَرُّوبٌ;) &c.:] it is also, sometimes, with ص: so says IDrd in the Jm: and he adds, I think it to be of the dial. of Benoo-Temeem: it is peculiar to that of Benul-' Ambar: (O, TA:) the n. un. [meaning a portion, or mess, thereof] is with ة: (AAF, TA in art. جش:) and the pl. is أَسْوِقَةٌ. (TA.) ― -b2- And Wine: (AA, K:) also called سَوِيقُ الكَرْمِ. (AA, TA.)

سِيَاقٌ
سِيَاقٌ ذ [an inf. n. of 1 (q. v.) in several senses. ― -b2- As a subst., properly so termed,] (tropical:) A dowry, or nuptial gift; (K, TA;) as also ↓ سَوْقٌ [which is likewise originally an inf. n.: see 1]. (TA.) ― -b3- [Also, as a subst. properly so termed, (assumed tropical:) The following part of a discourse &c.; opposed to سِبَاقٌ: you say سِبَاقُ الكَلَامِ وَسِيَاقُهُ (assumed tropical:) the preceding and following parts of the discourse; the context, before and after: see, again 1. And (assumed tropical:) The drift, thread, tenour, or scope, of a discourse &c.]

سُوَيْقَةٌ
سُوَيْقَةٌ ذ dim. of سَاقٌ, q. v.: (Msb, TA:) -A2- and of سُوقٌ, also, q. v. (TA.)

سَوَّاقٌ
سَوَّاقٌ ذ : see سَائِقٌ. -A2- Also A seller, and a maker, of سَوِيق. (Mgh.)

سُوَّاقٌ
سُوَّاقٌ ذ Long in the سَاق [or shank]. (AA, K. [See also أَسْوَقُ.]) ― -b2- And (assumed tropical:) Having a سَاق [or stem]; applied to a plant. (Ibn-Abbلd, K.) ― -b3- And (assumed tropical:) The طَلْع [or spadix] of a palm-tree, when it has come forth, and become a span in length. (K.)

سَائِقٌ
سَائِقٌ ذ [Driving, or a driver;] the agent of the verb in the phrase سَاقَ المَاشِيَةَ: as also ↓ سَوَّاقٌ (S, K) in an intensive sense [as meaning Driving much or vehemently, or a vehement driver]: (S, TA:) pl. of the former سَاقَةٌ, q. v. (TA.) مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ, in the Kur [l. 20], is said to mean Having with it a driver to the place of congregation [for judgment] and a witness to testify against it of its works: (TA:) i. e. an angel driving it, and another angel testifying of its works: or an angel performing both of these offices: or a writer of evil deeds and a writer of good deeds: or its own person, or its consociate [devil], and its members, or its works. (Bd.)

سَيِّقٌ
سَيِّقٌ ذ , [originally سَيوِْقٌ,] (assumed tropical:) Clouds (سَحَابٌ, AZ, As, S, K) driven by the wind, (AZ, As, S,) containing no water, (AZ, S, K,) or whether containing water or not. (As.)

سَيِّقَةٌ
سَيِّقَةٌ ذ , [a subst. formed from the epithet سَيِّقٌ by the affix ة,] originally سَيْوِقَةٌ, (TA,) Beasts (دَوَابّ) driven by the enemy; (S, K;) like وَسِيقَةٌ: so in a verse cited voce جَبَأَ: (S:) or a number of camels, of a tribe, driven away together, or attacked by a troop of horsemen and driven away. (Z, TA.) ― -b2- [Hence,] one says, المَرْءُ سَيِّقَةُ القَدَرِ (assumed tropical:) [Man, or the man, is the impelled of destiny]; i. e. destiny drives him to that which is destined for him, and will not pass him by. (TA.) ― -b3- سَيِّقَةٌ signifies also An animal by means of which [in the O بِهَا for which فِيهَا is erroneously put in the K,] the sportsman conceals himself, and then shoots, or casts, at the wild animals: (O, K:) like قَيِّدَةٌ: (A in art. قود:) said by Th to be a she-camel [used for that purpose]: (TA:) [so called because driven towards the objects of the chase: see دَرِيْئَةٌ:] pl. سَيَائِقُ. (K.) [See also مِسْوَقٌ.]

أَسْوَقُ
أَسْوَقُ ذ A man (S, * TA) long in the shanks: (S, K: [see also سُوَّاقٌ:]) or thick in the shanks: (IDrd, TA:) or it signifies, (K,) or signifies also, (S,) beautiful in the shank or shanks, (S, K,) applied to a man: and so سَوْقَآءُ applied to a woman: (S:) Lth explains the latter as meaning a woman having plump shanks, with hair. (TA.)

اـِسَاقَةٌ
اـِسَاقَةٌ ذ (Lth, O, K, in the CK اَسَاقة,) The strap of the horse's strirrup. (Lth, O, K.)

بَعِيرٌ مِسْوَقٌ
بَعِيرٌ مِسْوَقٌ ذ , (JK, O, and TA as from the Tekmileh,) or مُسْوِقٌ, like مُحْسِنٌ, (K, [but this I think to be a mistake,]) means الَّذِى يُسَاوقُ الصَّيْدَ [i. e. (tropical:) A camel that vies with the animals of the chase in driving on, or in strength]; (JK, O, K;) so says Ibn-' Abbلd: (O:) accord. to the L, a camel by means of which one conceals himself from the animals of the chase, to circumvent them. (TA. [See also سَيِّقَةٌ, last signification.])

مِسْوَقَةٌ
[ مِسْوَقَةٌ ذ A staff, or stick, with which cattle are driven: pl. مَسَاوِقُ: perhaps post-classical.]

مُنْسَاقٌ
مُنْسَاقٌ ذ i. q. تَابِعٌ [app. as meaning (assumed tropical:) A follower, or servant; as though driven]. (Ibn-' Abbلd, O, K.) ― -b2- And (assumed tropical:) A relation; syn. قَرِيبٌ. (Ibn- ' Abbلd, O, K.) ― -b3- And عَلَمٌ مُنْسَاقٌ (assumed tropical:) A mountain extending along the surface of the earth. (Ibn- ' Abbلd, O, K *)

##### Türkçe

سَاقَ المَاشِيَةَ
1 **سَاقَ** **المَاشِيَةَ** ذ , (S, K,) yahut **النَّعَمَ**, (Mgh,) yahut **الدَّابَّةَ**, (Msb,) muzâri‘i **يَسُوقُ**, (S, Mgh, Msb,) mastarı **سَوْقٌ** (S, Mgh, Msb, K) ve **سِيَاقٌ**, (S, [iki nüshamın ikisinde de böyledir; fakat JK’da bunun (yani bu sonuncunun) ölümle ilgili olarak kullanıldığı söylenmiştir; ve genellikle durum böyledir,]) yahut **سَيَاقٌ**, **سَحَابٌ** gibi, (TA, [fakat bunu başka yerde bulmadım ve doğruluğundan şüphe ederim,]) ve **سِيَاقَةٌ** ve **مَسَاقٌ**, (O, K, TA,) O, sığırı [yahut hayvanı] sürdü; sığırı [yahut hayvanı] gitmeye sevk etti; (Mgh;) ve ↓ **استاقها** aynı mânaya gelir, (S, K,) yine ↓ **اساقها** ve ↓ **سوّقها** da; (TA;) yahut **تَسْوِيقٌ**, mastar [yahut bu sonuncu], iyi sürmeyi ifade eder: (KL:) [ve Freytag’a göre, mef‘ûl alan ↓ **استساق**, yukarıda açıklanan **سَاقَ** ile aynı mânaya gelir; fakat bunun için bir kaynak zikretmez.] Bundan dolayı, Kur’ân’da [lxxv. 30], **اـِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ المَسَاقُ** (TA) yani: O gün, Rabbine ve O’nun hükmüne doğru sevk ediliş olacaktır. (Bd, Jel.) Ve bir hadisteki söz: **لَاتَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَخْرُجَ رَجُلٌ مِنْ قَحْطَانَ يَسُوقُ النَّاسَ بِعَصًاهُ** [aslî tercümesi: Kıyamet, Kahtân kabilesinden bir adam çıkıp insanları asasıyla sürmedikçe kopmayacaktır], onun onlar üzerinde hâkimiyet sahibi olmasına ve onların ona itaat etmesine işarettir; asanın zikredilmesi ise yalnızca onun onlara zorba ve kaba muamelesini göstermek içindir. (TA.) [Ve bundan dolayı şu söz: **ساق عَلَىَّ فُلَانًا** (mecaz kabul edilerek:) O, falancayı benim yanımda onun için şefaat etmeye sevk etti.] ― -b2- [Yine bundan dolayı,] **سَاقَهُ القَدَرُ اـِلَى مَا قُدِّرَ لَهُ** (mecaz kabul edilerek:) [Kader onu, kendisi için takdir edilene doğru sürdü yahut sevk etti]. (TA.) [Ve aynı şekilde arzu vb. hakkında da söylenir.] ― -b3- Ve **ساق اـِلَى المَرْأَةِ مَهْرَهَا**, (K,) yahut **صَدَاقَهَا**, (S, Msb,) mastarı **سِيَاقٌ**; (TA;) ve ↓ **اساقهُ**; (Msb, K;) (mecaz:) O, kadına mehirini gönderdi; (K, TA;) yahut onu ona ulaştırdı, yahut ulaştırılmasını sağladı; (Msb;) dirhemler yahut dinarlardan oluşsa bile; çünkü mehir, Araplarda aslında develerden ibaretti; ve develer sürülür. (TA.) Ve bundan dolayı, bir hadiste geçen **مَاسُقْتَ اـِلَيْهَا**, (mecaz kabul edilerek:) “Ona mehir olarak ne verdin?” mânasındadır; yahut bazılarınca rivayet edildiği üzere **مَا سُقْتَ مِنْهَا**, yani: “Onun için, yahut onun karşılığında ne verdin?” (TA.) Ve **ساق اـِلَيْهِ الشَّىْءَ** (mecaz kabul edilerek:) [O, şeyi ona doğru gitmeye, geçmeye, ulaştırılmaya yahut nakledilmeye sevk etti; ona şeyi gönderdi]. (M ve K, **اتى** maddesinde.) Ve **ساق اـِلَيْهِ خَيْرًا** (mecaz:) [Ona hayrı, yahut iyi talihi, eriştirdi]. (TA.) Ve **ساق لِأَرْضِهِ أَتِيًّا** (mecaz kabul edilerek:) [Kendi arazisine bir su arkını yahut su kanalı akıttı], (M, **اتى** maddesinde.) ― -b4- [Yine bunun gibi,] **سَاقَتِ الرِّيحُ السَّحَابَ** (mecaz:) [Rüzgâr bulutları sürükledi]. (S, * TA.) ― -b5- [Ve **ساق الحَدِيثَ**, mastarı **سِيَاقٌ** ve **سَوْقٌ** ve **مَسَاقٌ**, (mecaz:) O, rivayeti yahut sözü sürdürdü.] Şöyle dersin: **فُلَانٌ يَسُوقُ الحَدِيثَ أَحْسَنَ سِيَاقٍ** (mecaz:) [Falanca, rivayeti yahut sözü en güzel sürdürüşle sürdürür]. (Mgh, TA.) Ve **اـِلَيْكَ يُسَاقُ الحَدِيثُ** (mecaz:) [Rivayet yahut söz, hedef olarak sana doğru sürdürülür]. (TA.) Ve **كَلَامٌ مَسَاقُهُ اـِلَى كَذَا** (mecaz:) [Sürdürülüşü şu şeye yönelik olan söz]. (TA.) Ve **جِئْتُكَ بِالحَدِيثِ عَلَى سَوْقِهِ** (mecaz:) [Rivayeti yahut sözü, onun sürdürülüşünün uygun tarzı üzere sana getirdim (söyledim)]. (TA.) [Aynı şekilde şöyle de denir:] **ساق الأُمُورَ أَحْسَنَ مَسَاقٍ** (mecaz kabul edilerek:) [İşleri, yahut işleri, en güzel yürütüş tarzıyla yürüttü]. (A, **حوذ** maddesinde.) ― -b6- **سَوْقُ المَعْلُومِ مَسَاقَ غَيْرِهِ** [yukarıda açıklanan **ساق الحَدِيثَ**’ten] şu mânaya gelir (mecaz kabul edilerek:) Kişinin bildiği şey hakkında, bilmediği şey hakkında sorar gibi sorması: mübalağa ifade eden bir söz tarzı: birinin **أَوَجْهُكَ هٰذَا أَمْ بَدْرٌ** [Bu senin yüzün mü yoksa dolunay mı?] demesi gibi. (Kull s. 211.) ― -b7- **ساق** hasta bir kimse hakkında söylenir, (K,) ve **ساق نَفْسَهُ**, [görünüşe göre aslında böyle,] (Ks, Msb, TA,) ve **ساق بِنَفْسِهِ**, (TA,) muzâri‘i **يَسُوقُ**, (Ks, S, O, Msb, TA,) mastarı **سِيَاقٌ**, (S, O, Msb, K,) aslında **سِوَاقٌ**, (TA,) ve **سَوْقٌ** (O, K) ve **سُؤُوقٌ**, (TA,) (mecaz:) O, canını dışarı attı, yahut kustu; (Ks, TA;) ruhunu teslim etti; yahut ölüm noktasında idi, ölüm sekeratında idi, yahut canının çekilip çıkarılmasının eşiğinde idi; (S, O, Msb, TA;) yahut ruhunu teslim etmeye, yahut canının çekilip çıkarılmasına başlamıştı. (K.) Şöyle dersin: **رَأَيْتُ فُلَانًا يَسُوقُ** (mecaz:) Falancayı ölümde ruhunu teslim ederken gördüm. (S, O, TA.) Ve **رَأَيْتُ فُلَانًا بِالسَّوْقِ** [yahut Msb’de olduğu üzere **فِى السِّيَاقِ**], (mecaz:) Falancayı ölüm hâlinde [yahut sekeratında] gördüm; ve **يُسَاقُ** [canı çıkarılmakta], mastarı **سَوْقٌ**: ve **اـِنَّ نَفْسَهُ لَتُسَاقُ** (mecaz:) [Şüphesiz onun canı çıkarılmaktadır]. (ISh, TA.) -A2- **سَاقَهُ**, (K,) birinci tekil **سُقْتُهُ**, (S,) muzâri‘i yukarıdaki gibi, mastarı **سَوْقٌ**, (TA,) ayrıca şu mânaya gelir: O, onun (başka bir adamın, S) **سَاق**’ına [yahut incik kısmına] vurdu, yahut onu incitti. (S, K.)
سوّق

2 **سوّق** ذ , mastar ismi **تَسْوِيقٌ**: 1’e bak, ilk cümle. ― -b2- **سوّق فُلَانًا أَمْرَهُ** (mecaz olduğu varsayılarak:) O, falancaya işinin yahut davasının hükmünü, yahut düzenlemesini verdi. (Ibn- 'Abbād, K.) ― -b3- 5’e de bak. -A2- Bir bitki hakkında, (TA,) yahut bir ağaç hakkında, (K,) daha doğru olarak birincisi hakkında, (TA,) (mecaz olduğu varsayılarak:) Onun bir **سَاق**’ı [yani gövdesi, kütüğü yahut gövde kısmı] vardı. (K, TA.)

**ساوقهُ**
3 **ساوقهُ** ذ O, onunla sürmede yarıştı yahut rekabet etti: (K: [CK’de **فى السَّوْقِ** yerine **فى السُّوْقِ** konmuştur:]) yahut o, ikisinden hangisinin daha güçlü olduğuna hükmetmek için onunla yarıştı yahut rekabet etti; **قَامَتِ الحَرْبُ عَلَى سَاقٍ** ibaresinden. (S.) [Bundan dolayı,] **بَعِيرٌ يُسَاوِقُ الصَّيْدَ** denir (mecaz:) [Sürmede yahut güçte av hayvanlarıyla yarışan bir deve]. (JK, Ibn-'Abbād, O, K, TA.) ― -b2- **مُسَاوَقَةٌ** ayrıca **مُتَابَعَةٌ** ile eşanlamlıdır [görünüşe göre (mecaz olduğu varsayılarak:) ardışık yahut peş peşe kılma mânasında; çünkü ilâve edilmiştir], sanki birbirlerini sürüyorlar gibi, yahut sanki bir parça diğer bir parçayı sürüyor gibi. (TA. [6’ya, onun شبه-مجهولüne bak.].) ― -b3- [Freytag ayrıca **ساوق**’a “O, yahut o (şey) tâkip etti (secutus fuit)” mânasını da, Hamâse’ye dayanarak nisbet eder; fakat sayfayı göstermeksizin; ve bu mânada oradaki açıklanan kelimeler fihristinde yoktur.]

4 **أَسْوَقَ** 1’e, iki yerde, bak. ― -b2- **أَسَقْتُهُ اـِبِلًا** Ona develeri sürdürttüm: (K:) yahut ona, onları sürmesi için develer verdim: (S, TA:) yahut (mecaz:) ona deve sahibi kıldım. (TA.)

**تسوّق القَوْمُ**
5 **تسوّق القَوْمُ** ذ Kavim yahut topluluk, [**سُوق**’ta, yani pazarda ticaret etti; yahut] sattı ve satın aldı: (S, TA:) avam ↓ **سَوَّقُوا** der. (TA.)

**تساوقت الاـِبِلُ**
6 **تساوقت الاـِبِلُ** ذ (mecaz:) Develer birbirlerini tâkip etti; (Az, O, Msb, K, TA;) ve bunun gibi **تَقَاوَدَت** de denir; (O, K, * TA;) sanki zayıflıkları ve cılızlıkları sebebiyle bazısı bazısından geri kalıyormuş gibi. (TA.) Ve **تساوقت الغَنَمُ** (mecaz:) Koyunlar yahut keçiler, (K,) yahut birbirlerini tâkip etti, (O,) yürüyüşte, (O, K,) sanki birbirlerini sürüyorlarmış gibi. (O.) [7’ye de bak.] ― -b2- Fakihler **تساوقت الخِطْبَتَانِ** derler; mânası (mecaz:) [Bir kadını nikâh için istemenin iki talebi] eşzamanlı oldu: fakat [Fei der ki] bunu bu mânada lugat kitaplarında bulmadım. (Msb.)

**انساقت المَاشِيَةُ**
7 **انساقت المَاشِيَةُ** ذ Davarlar sürülerek gitti; [yahut sürülür gibi gitti; yahut sürülüp gitti;] **سَاقَهَا**’nın شبه-مجهولüdür. (S, TA.) Ve **انساقت الاـِبِلُ** [bunun gibi bir mânaya sahiptir: yahut mânası] (mecaz olduğu varsayılarak:) Develer ardışık hâle geldi. (TA. [6’ya da bak.])

8 **اـِسْتَوَقَ** 1’e, ilk cümleye, bak.

10 **اـِسْتَسْوَقَ** 1’e, ilk cümleye, bak.

**سَاقٌ**
**سَاقٌ** ذ Baldır; yani insanın diz ile ayak arasındaki kısmı; (Msb;) yahut insanın ayak bileği ile diz arasındaki kısmı (K, TA); (TA;) insan ayağının **ساق**’ı: (S, TA:) ve [ona uygun düşen kısım, yani hayvanda umumiyetle uyluk denilen kısım ve ayrıca kol;] atın, katırın, eşeğin ve devenin **وَظِيف**’inin üstündeki kısım; sığır cinsinin ve koyun yahut keçinin ve ceylanın **كُرَاع**’ının üstündeki kısım: (TA:) [bazen hayvanın arka bacağının, daha az doğru olarak da ön bacağının, umumiyetle baldır denilen kısmına; ve yukarıda zikredilen kısımlardan herhangi birinin kemiğine; ve bazen mecaz-ı mürsel ile hayvanın arka bacağına, daha az doğru olarak ön bacağına da; umumiyetle **ذِرَاعٌ**’a tekabül eder: kuşta, umumiyetle uyluk denilen kısımdır: bazen de umumiyetle baldır denilen kısım: ve mecaz-ı mürsel ile bacak:] müennes cinstendir: (Msb, TA:) ve bu sebeple, (TA,) tasğîri ↓ **سُوَيْقَةٌ**’dır: (Msb, TA:) çoğulu [kesret] **سُوقٌ** (S, Mgh, O, Msb, K) ve **سِيقَانٌ**’dır; ve [kıllet] **أَسْؤُقٌ**’tur, (S, O, K,) bu sonuncudaki **و** dammeyi taşıyabilsin diye **ء** ile beraberdir. (O, K.) Bir şair der ki,

لِلْفَتَى عَقْلٌ يَعِيشُ بِهِ
حَيْثُ تَهْدِى سَاقَهُ قَدَمُهْ

mânâ: Genç adamın, ayağı baldırını doğruya yönelttiği zaman onunla yaşadığı bir aklı vardır. (IAar, TA.) Ve bir adam hakkında, güçlük yahut musibet ona isabet ettiği zaman, **كَشَفَ عَنْ سَاقِهِ** [lafzen: Baldırını açtı; mânâ (varsayılan mecazî:) güçlüğe hazırlandı] denir: böyle der IAmb: ve bundan dolayı, der ki, (TA, [orada ISd’den de benzer bir açıklama nakledilir,]) bir işin yahut bir olayın güçlüğünü ifade etmek ve bunun sebep olduğu dehşeti anlatmak istediklerinde **ساق**’ı zikrederler. (K, TA.) Böylece, Kur’ân’da [lxviii. 42] (S, TA) **يَوْمَ يُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ** sözü, (S, K, TA,) [lafzen: bir baldırın açılacağı bir günde,] (varsayılan mecazî:) güçlüğün yahut musibetin açığa çıkarılacağı bir gün demektir. (I'Ab, Mujلhid, S, K, TA.) Bu, **قَامَتِ الحَرْبُ عَلَى سَاقٍ** sözü gibidir, (S, TA,) ki (varsayılan mecazî:) savaş yahut muharebe şiddetlendi demektir, (Msb bu maddede ve **حرب** maddesinde,) öyle ki helâkten selâmete erişmek güç oldu: (Id. **حرب** maddesinde:) ve **كَشَفَتِ الحَرْبُ عَنْ سَاقٍ**, [aynı şekilde **شَمَّرَتْ عَنْ سَاقِهَا** da,] yani (varsayılan mecazî:) savaş yahut muharebe şiddetlendi. (Jel lxviii. 42’de.) Ve aynı şekilde, Kur’ân’da [lxxv. 29] (TA) **وَالْتَفَّتِ السَّاقُ بِالسَّاقِ**, (K, TA,) (varsayılan mecazî:) mevcut varlık hâlinin belâsı, âhiret hâlininkiyle birleştirilecektir demektir: (K, TA:) yahut kefenler vasıtasıyla [bir] bacağın öteki bacakla sarılıp bükülmesi demektir. (TA.) Yine **قَامَ القَوْمُ عَلَى سَاقٍ** denir (varsayılan mecazî:) kavim yahut topluluk, zahmet ve sıkıntı yahut darlık hâline girdi. (TA.) Ve **قَرَعَ لِلْأَمْرِ سَاقَهُ**, [aslında: binmek için yatırmak maksadıyla devenin incik kısmına vurmasından; lafzen: iş için baldırına vurdu;] mânâ (varsayılan mecazî:) şeye yahut işe hazırlandı; eş anlamlısı **تَشَمَّرَ**: (JK:) yahut hafif yahut çevik oldu ve şeyi yapmak için kalktı yahut acele etti; yahut (varsayılan mecazî:) şeye yahut işe kuvvetle yahut gayretle yahut enerjiyle sarıldı; **شَمَّرَ لَهُ** ile aynı mânâdadır [bkz.]; (TA;) yahut **تَجَرَّدَ لَهُ**. (A ve TA, **قرع** maddesinde [bkz.: ayrıca **ظُنْبُوبٌ**’a da bak, birçok yerde].) [Şu da söylenmiştir ki] **أَوْهَتْ بِسَاقٍ** demek **كِدْتُ أَفْعَلُ** demektir [yani: niyet ettiğimi neredeyse, yahut az kalsın, yaptım: fakat bu açıklama, burada, TA’da olduğu gibi, hemen ardından gelen şeyden türetilmiş görünmektedir]: Kurt, kurdu tasvir ederek şöyle der,

**وَلٰكِنِّى رَمَيْتُكَ مِنْ بَعِيدٍ
فَلَمْ أَفْعَلْ وَقَدْ أَوْهَتْ بِسَاقِ**

[yani, görünüşe göre: Fakat ben sana uzaktan attım, ve niyet ettiğimi yapmadım, hâlbuki o (atış, yani **الرَّمْيَةُ**, zannediyorum kastedilenin anlaşılması isteniyor,) bir baldırı sakatladı: ki bu, fiilen, niyet ettiğimi neredeyse yaptım demektir: şairin, vezin ve kafiye için, **أَوْهَتْ سَاقًا** yerine **اوهت بساق** dediğini varsayıyorum: **بِ** edatının açıklamalarında, **وَامْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ** ibaresi hakkında söylenenlere bak]. (TA.) ― -b2- İkincil bir uygulama ile, **سَاقٌ** (varsayılan mecazî:) [bir tozluk; yani] bacağın **ساق**’ında [yahut baldırında] giyilen, demirden yahut başka bir maddeden yapılmış bir şey demektir. (Mgh.) ― -b3- Yine (mecazî:) [gövde, kütük yahut gövde; yani] **أَصْل** (burada kök yahut dip mânâsında, (gerçi burada açıklanan mânâda **ساق** ile de eş anlamlıdır,)) ile dalların çıktığı yer arasındaki kısım; (TA;) yahut dayanak; (Msb;) yahut **جِذْع**; (S, K;) bir ağacın yahut çalının: (S, Msb, K, TA:) çoğulu [çokluk] **سُوقٌ** (Msb, TA) ve **سُوقٌ** ve **سُوُوقٌ** ve **سُؤُوقٌ** ve [azlık] **أَسْوُقٌ** ve **أَسْؤُقٌ**. (TA.) Mu'âwiyeh’in bir rivayetinde nakledilmiştir ki bir adam dedi: Kardeşimin oğluyla olan bir davada hüküm vermesi için ona başvurdum ve o hususta ona galip gelmeye başladım; bunun üzerine dedi ki: Sen, Aboo-Duwلd’un dediği gibisin,

**أَنَّى أُتِيحَ لَهُ حِرْبَآءُ تَنْضُبَةٍ
لَا يُرْسِلُ السَّاقَ اـِلَّا مُمْسِكًا سَاقَا**

[Her nereden olursa olsun, yahut nasıl olursa olsun, onun için onu yakalamak üzere bir hazırlık yapılırsa, o, **تَنْضُب** denilen türden bir ağacın bukalemunu gibidir; bir dalı kavramadıkça onun sapını bırakmaz]: onun muradı, onun hiçbir yalvarışının boşa çıkmadığı, fakat başka birine tutunduğudur; onu, güneşe karşı kendini yerleştiren, ağacın yahut çalının yarısına kadar çıkan, sonra güneş kızışınca dallara tırmanan, sonra daha yüksek bir dala tırmanan ve ötekini kavramadıkça öncekini bırakmayan bukalemuna benzeterek. (O, TA. *) ― -b4- [Bundan dolayı, belki, O’da işaret edildiği göründüğüne göre,] denir: **وَلَدَتْ فُلَانَةُ ثَلَاثَةَ بَنِينَ عَلَى سَاقٍ**, (K, [ancak onun nüshalarında **ثَلَاثَةَ** yerine **ثَلَاثَ** buluyorum,]) yahut **عَلَى سَاقٍ وَاحِدٍ**, (S,) yahut **وَاحِدَةٍ**, (O,) yani (mecaz:) Böyle bir kadın, aralarında hiçbir kız olmaksızın, peş peşe üç oğlan doğurdu: (S, O, K, TA:) ISk böyle der: ve **وُلِدَ لِفُلَانٍ ثَلَاثَةُ أَوْلَادٍ سَاقًا عَلَى سَاقٍ**, yani (mecaz:) Böyle birine peş peşe üç çocuk doğdu. (TA.) Ve **بَنَى القَوْمُ بُيُوتَهُمْ عَلَى سَاقٍ وَاحِدٍ** (farz edilen mecaz:) [Kavim, evlerini, yahut çadırlarını, tek bir sıra yahut dizi üzere yaptı]. (TA.) ― -b5- **سَاقٌ** ayrıca (farz edilen mecaz:) ruh, yahut nefis; eşanlamlısı **نَفْسٌ** demektir: bundan dolayı, ‘Alee’nin ( **شُرَاة** denilen [ayrılıkçılar] ile savaşta) sözü: **لَابُدَّ لِى مِنْ قِتَالِهِمْ وَلَوْ تَلِفَتْ سَاقِى** (farz edilen mecaz:) [Onlarla savaşmaktan kaçınmak için benim için bir yol yoktur; her ne kadar bunu yapmamla ruhum, yahut nefsim helâk olsa da]. (Abu-l-‘ Abbلs, O, TA.) Yine şu sözde de böyledir: **قَدَحَ فِى سَاقِهِ** [sanki (mecaz:) O, bizzat ruhunu çürüttü demek gibi]: (IAar, TA, md. **قدح**:) [yahut] ona hile yaptı ve ona hoşnutsuzluk veren şeyi yaptı: (L, o maddede:) yahut (mecaz:) onun şerefine, yahut itibarına dil uzattı; çalı yahut ağacın sapını yahut gövdesini çürüten kurtların (**قَوَادِح**) fiilinden. (A, o maddede.) -A2- **سَاقُ حُرٍّ** [şu manaya gelir denir:] **قَمَارِىّ**’nin erkeği; (S, Msb, K;) yani **وَرَشَان**: (S, Msb:) önceki adlandırma, onun ötüşünü taklit olarak ona verilmiştir: (As, K:) onun ne müennesi ne de cemi vardır: (AHلt, TA:) yahut **السَّاقُ** güvercindir; ve **الحُرُّ**, onun yavrusudur: (Sh, K:) şair Ibn-Harmeh **كَسَاقِ ابْنِ حُرٍّ** ibaresini kullanır. (O, TA.) [Daha fazlasına md. **حر**’de bak.]

**سَوْقٌ**

**سَوْقٌ ذ**: **سِيَاقٌ**’a bak.

**سُوقٌ**

**سُوقٌ ذ** [Bir pazar, çarşı yahut panayır;] ticaretin yürütüldüğü bir yer; (ISd, Msb, TA;) ticaret eşyalarının bulunduğu bir yer: (Mgh, TA:) insanlar mallarını oraya sürdükleri için böyle adlandırılmıştır: (TA:) [S’de açıklamasız, K’da ise yalnızca meşhur olduğu söylenmiştir:] müennes cinstendir ve müzekkerdir, (S, Mgh, Msb, K, *) birincisi El-Hijلz halkının lehçesinde, ikincisi Temeem’in lehçesinde, (S ve Msb, **زُقَاقٌ** maddesinde, bk.,) birincisi daha fasih; yahut onu müzekker yapmak bir hatadır: (Msb:) cemi **أَسْوَاقٌ**: (TA:) tasğiri ↓ **سُوَيْقَةٌ**’dır [**ة** ile; bu, **سُوقٌ**’un yalnızca müennes olduğuna hükmedenlerin görüşünü teyit eder]: ayrıca meta, eşanlamlısı **تِجَارَةٌ** manasına da gelir; **جَاءَتْ سُوَيْقَةٌ** ibaresinde olduğu gibi [Meta geldi]. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **سُوقُ الحَرْبِ** (mecaz:) savaşın en yoğun, yahut en şiddetli kısmı (**حَوْمَة**); (S, K, TA;) ve bunun gibi **الحَرْبِ ↓ سُوقَةُ**; yani onun ortası. (TA.)

**سَوَقٌ**

**سَوَقٌ ذ** inciklerin uzunluğu: (S, K:) yahut onların güzelliği: (K:) yahut ayrıca incik güzelliği manasına gelir. (S.)

**سَاقَةٌ**

**سَاقَةٌ ذ** (mecaz:) bir ordunun artı, yahut arka kısmı: (S, Mgh, K, TA:) ↓ **سَائِقٌ**’in cemidir; ordunun arkasından onu süren ve onları koruyan kimseler olmak üzere: (TA:) yahut **قَادَةٌ**’nın **قَائِدٌ**’den olduğu gibi, **سَائِقٌ**’in cemi gibidir. (Mgh.) Ve bundan dolayı, **سَاقَةُ الحَاجِّ** (mecaz:) [Hacı kafilesinin artı]. (TA.)

**سُوقَةٌ**

**سُوقَةٌ ذ** (farz edilen mecaz:) bir kralın tebaası ve tebaa; (K, TA;) onun tarafından sürüldükleri için böyle adlandırılmıştır; (TA;) **مَلِكٌ**’in zıddı; (S, Mgh, Msb;) ticaretle meşgul olsun olmasın: (Mgh:) avamın zannettiği gibi **أَسْوَاق** [yahut pazarlar] ehli manasında değildir; (Msb;) zira bunlara **سُوقِيُّونَ** denir, müfredi **سُوقِىٌّ**: (Ham s. 534:) müfred ve cem (S, Mgh, Msb, K) ve tesniye (Mgh, Msb) ve müzekker ve müennes olarak eşit kullanılır: (S, K:) fakat bazen onun cemi olarak **سُوَقٌ** vardır. (S, K.) -A2- **سُوقَةُ الطُّرْثُوثِ** [CK’da hatalı olarak **التُّرْثُوثِ**] [**طرثوث** denilen] bitkinin **نِكْعَة**’nin altındaki kısmı; (O, K;) tatlı ve hoş: Ibn-‘ Abbلd böyle der: (O:) AHn [**طرثوث** hakkında] der ki: o, eşeğin penisi gibidir ve onun **سوقة**’sinden daha hoş, yahut daha tatlı bir parçası yoktur; ki o, bazı örneklerde uzun; bazılarında kısa olur. (TA.) -A3- Ayrıca **سُوقٌ**’a, son cümleye bak.

**سُوقِىٌّ**

**سُوقِىٌّ ذ** [**سُوق**’a, yahut pazara nispetli]. Onun cemi **سُوقِيُّونَ**, **سُوق** ehli manasına gelir (Ham s. 534.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **أَدِيمٌ سُوقِىٌّ** iyi halde hazırlanmış, yahut tabaklanmış bir deri: yahut hazırlanmış yahut tabaklanmış olmayan: avama nispet edilir: ve onun hakkında ihtilaf vardır: ikinci [açıklama, yahut mana] yaygın olarak bilinen odur. (TA.)

**سَوِيقٌ**

**سَوِيقٌ** ذ Kavrulmuş arpa (**شَعِير**) unundan; yahut onun türünden veya benzeri bir daneden olup **سُلْت** diye adlandırılan (o da) kavrulmuş olandan; ve o, buğdaydan da olur; fakat çoğunlukla arpadan (**شعير**) yapılır; (MF, TA;) buğdaydan veya arpadan yapılan şey; (Msb, TA;) iyi bilinen: (S, Msb, K, TA:) [genellikle bir çeşit lapa yahut koyu bir ptisan yapılır; suyla, yahut sade yağla, yahut koyun kuyruğu yağıyla vb. ıslatılarak; (bk. **لَتَّ**;) ve bu sebeple (Msb’de **حسو** maddesinde ve KT’de **أَكْلٌ** lafzında vb.) “yenmez, içilir/yudumlanır” denir: fakat kuru iken de böyle adlandırılır; ve bu hâlde avuç içinde alınır ve ağza götürülür, yahut yalanır: (bk. **حَافّق**, ve **قَمِحَ:**) yukarıda zikredilenlerin dışında başka tanelerden de yapılır; ve birkaç unlu meyveden; Tebai hurmasının meyvesinden; (bk. **حَتِىٌّ**;) ve keçiboynuzundan; (bk. **خَرُّوبٌ**;) vb.:] bazen **ص** ile de (yazılır): Jm’de IDrd böyle der: ve ekler: bunun Benû-Temîm lehçesinden olduğunu sanırım: Benû’l-‘Anbar’ınkine mahsustur: (O, TA:) isim birimi [ondan bir parça yahut bir porsiyon anlamında] **ة** iledir: (AAF, TA, **جش** maddesinde:) ve çoğulu **أَسْوِقَةٌ**’dir. (TA.) ― -b2- Ve Şarap: (AA, K:) ayrıca **سَوِيقُ الكَرْمِ** diye de adlandırılır. (AA, TA.)

**سِيَاقٌ**
**سِيَاقٌ** ذ [1’in (bk.) birkaç mânada mastarı. ― -b2- İsim olarak, aslen böyle adlandırılan] (mecaz:) Mehir, yahut evlenme hediyesi; (K, TA;) ve ayrıca ↓ **سَوْقٌ** [ki o da aslında bir mastardır: bk. 1]. (TA.) ― -b3- [Yine, isim olarak aslen böyle adlandırılan, (varsayılan mecaz:) Bir sözün vb. sonraki kısmı; **سِبَاقٌ**’ın karşıtı: **سِبَاقُ الكَلَامِ وَسِيَاقُهُ** dersin (varsayılan mecaz:) sözün önceki ve sonraki kısımları; bağlam, önce ve sonra: yine bk. 1. Ve (varsayılan mecaz:) Bir sözün vb. sevki, ipliği, üslubu, yahut maksadı.]

**سُوَيْقَةٌ**
**سُوَيْقَةٌ** ذ **سَاقٌ**’ın küçültmesi, bk.: (Msb, TA:) -A2- ve **سُوقٌ**’un da (küçültmesi), bk. (TA.)

**سَوَّاقٌ**
**سَوَّاقٌ** ذ : bk. **سَائِقٌ**. -A2- Ayrıca **سَوِيق** satıcısı ve yapıcısı. (Mgh.)

**سُوَّاقٌ**
**سُوَّاقٌ** ذ **سَاق**ta [yahut incikte] uzun. (AA, K. [Ayrıca bk. **أَسْوَقُ**.]) ― -b2- Ve (varsayılan mecaz:) **سَاق**ı [yahut gövdesi] olan; bir bitkiye söylenir. (Ibn-Abbلd, K.) ― -b3- Ve (varsayılan mecaz:) Bir hurma ağacının **طَلْع**’ı; çıktığı ve bir karış uzunluğa ulaştığı zaman. (K.)

**سَائِقٌ**
**سَائِقٌ** ذ [Süren, yahut sürücü;] **سَاقَ المَاشِيَةَ** ibaresinde fiilin faili; ve ayrıca ↓ **سَوَّاقٌ** (S, K) şiddet/çokluk ifade eden mânada [çok süren yahut şiddetle süren, yahut şiddetli sürücü anlamında]: (S, TA:) ilkinin çoğulu **سَاقَةٌ**, bk. (TA.) Kur’da [l. 20] **مَعَهَا سَائِقٌ وَشَهِيدٌ**’in, onunla birlikte toplanma yerine [hesap için] bir sürücü ve amellerine karşı şahitlik edecek bir şahit bulunması demek olduğu söylenir: (TA:) yani onu süren bir melek ve amellerine şahitlik eden başka bir melek: yahut bu iki görevi birden yapan bir melek: yahut kötülükleri yazan ve iyilikleri yazan (iki) yazıcı: yahut kendi nefsi, yahut yoldaşı [şeytanı], ve uzuvları, yahut amelleri. (Bd.)

**سَيِّقٌ**
**سَيِّقٌ** ذ , [aslında **سَيوِْقٌ**,] (varsayılan mecaz:) Rüzgârın sürdüğü bulutlar (**سَحَابٌ**, AZ, As, S, K); (AZ, As, S,) içinde su bulunmayan; (AZ, S, K,) yahut içinde su bulunsun bulunmasın. (As.)

**سَيِّقَةٌ**
**سَيِّقَةٌ** ذ , [sıfat **سَيِّقٌ**’ten **ة** ekiyle yapılmış bir isim,] aslında **سَيْوِقَةٌ**, (TA,) düşmanın sürdüğü binek hayvanlar (**دَوَابّ**); (S, K;) **وَسِيقَةٌ** gibi: **جَبَأَ** maddesinde zikredilen bir beyitte böyledir: (S:) yahut bir kabileye ait develerden bir topluluk; birlikte sürülüp götürülen, yahut bir süvari birliği tarafından saldırıya uğrayıp sürülüp götürülen. (Z, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı] şöyle denir: **المَرْءُ سَيِّقَةُ القَدَرِ** (varsayılan mecaz:) [kişi, kaderin sürülenidir]; yani kader onu kendisi için takdir edilene sürer ve onu atlayıp geçmez. (TA.) ― -b3- **سَيِّقَةٌ** ayrıca, avcının onunla (O’da **بِهَا**, bunun yerine K’da yanlışlıkla **فِيهَا** konmuştur) gizlendiği, sonra da yaban hayvanlarına ateş ettiği yahut attığı hayvan demektir: (O, K:) **قَيِّدَةٌ** gibi: (A, **قود** maddesinde:) Th tarafından bunun, o maksatla kullanılan bir dişi deve olduğu söylenmiştir: (TA:) [bunun, avın hedeflerine doğru sürüldüğü için böyle adlandırıldığı: bk. **دَرِيْئَةٌ**:] çoğulu **سَيَائِقُ**. (K.) [Ayrıca bk. **مِسْوَقٌ**.]

**أَسْوَقُ**
**أَسْوَقُ** ذ İncikleri uzun olan bir adam: (S, K: [ayrıca bk. **سُوَّاقٌ:**]) yahut incikleri kalın olan: (IDrd, TA:) yahut (K,) yahut ayrıca (S,) incik yahut incikleri güzel olan; bir adama söylenir: ve kadına söylenen **سَوْقَآءُ** da böyledir: (S:) Lth ikincisini, kıllı, dolgun incikleri olan kadın diye açıklar. (TA.)

**اـِسَاقَةٌ**
**اـِسَاقَةٌ** ذ (Lth, O, K, CK’de **اَسَاقة**,) atın üzengi kayışı. (Lth, O, K.)

**بَعِيرٌ مِسْوَقٌ**
**بَعِيرٌ مِسْوَقٌ** ذ , (JK, O, ve TA’da Tekmileh’ten olarak,) yahut **مُسْوِقٌ**, **مُحْسِنٌ** gibi, (K, [fakat bunun bir hata olduğunu sanırım,]) **الَّذِى يُسَاوقُ الصَّيْدَ** demektir [yani (mecaz:) av hayvanlarıyla sürmede yahut kuvvette yarışan deve]; (JK, O, K;) İbn-‘Abbلd böyle der: (O:) L’ye göre, av hayvanlarından gizlenmek için, onları aldatmak üzere, kendisiyle gizlenilen deve. (TA. [Ayrıca bk. **سَيِّقَةٌ**, son mânâ.])

**مِسْوَقَةٌ**
[ **مِسْوَقَةٌ** ذ Sığırların sürüldüğü değnek yahut sopa: çoğulu **مَسَاوِقُ**: belki klasik sonrası.]

**مُنْسَاقٌ**

**مُنْسَاقٌ** ذ i. q. **تَابِعٌ**: tâbi [görünüşe göre mânâ olarak (varsayılan mecazî:) bir tâbi, yahut hizmetçi; sanki sürülmüş gibi]. (İbn-‘Abbād, O, K.)

― -b2- Ve (varsayılan mecazî:) bir akraba; eşanlamlısı **قَرِيبٌ**. (İbn-‘Abbād, O, K.)

― -b3- Ve **عَلَمٌ مُنْسَاقٌ**: (varsayılan mecazî:) yeryüzünün yüzeyi boyunca uzanan bir dağ. (İbn-‘Abbād, O, K*)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَاقَ
سَاقَ ( w )  U ( n. ac. سَوْق 1 ,  مَسَاق [ 17A ] ,

سِيَاقَة
سِيَاقَة [ 23tI ] ),
a.  Drove.

b.  [ acc. &  Ila ], Sent to ( dowry &  c. ).

c.  ( n. Ac. سَوْق 1 ,  سِوَاْق 23I ), Was in the agony of death, at his last gasp.

d.  Hit, hurt in the leg.

سَوَّقَ
سَوَّقَ II ,
a.  Charged with, entrusted to.

b.  Stood erect ( plant ).

سَاْوَقَ
سَاْوَقَ III ,
a.  Vied, competed, contended with; raced.

أَسْوَقَ
أَسْوَقَ IV ,
a.  see I (b) .

تَسَوَّقَ
تَسَوَّقَ V ,
a.  Traded, trafficked, carried on a retail business; made purchases.

اِنْسَوَقَ
اِنْسَوَقَ VII ,
a.  Was driven.

اِسْتَوَقَ
اِسْتَوَقَ VIII ,
a.  Drove.

سَاق
سَاق [ 1A ] , ( pl. سُوْق [ 3 ] ,  أُسْوُق [ 16 ] ,  سِيْقَان [ سِوْقَاْن 34
a.  I]), Shank; leg.

b.  Stem, stalk.

سَاقَة
سَاقَة [ 1tA ],
a.  Rear-guard.

b.  Escort; cortege, train, retinue.

سُوْق
سُوْق [ 3 ] , ( pl. أَسْوَاْق 38 ),
a.  Market, bazaar, mart, fair; market-place, street.

b.  Thick, brunt ( of a fight ).

سُوْقَة
سُوْقَة [ 3t ],
a.  People, subjects; the common people, the vulgar, the populace.

سُوْقِيّ
سُوْقِيّ [ 3yi ],
a.  Common, plebeian; vulgar, caddish.

مِسْوَقَة
مِسْوَقَة [ 20t ],
a.  Whip; goad, oxgoad.

سَائِق
سَائِق [ 21 ] , ( pl. reg. سَوْق 1tA ,  سُوَّاْق 29 ),
a.  Driver.

سِيَاق
سِيَاق [ 23I ],
a.  Context; connection; thread, drift, tenor, scope ( of a discourse ).

b.  Wedding-present.

c.  Convulsions, death-throes, last agony.

سَوِيْق
سَوِيْق [ 25 ],
a.  Fine flour.

سَوَّاق
سَوَّاق [ 28 ],
a.  Driver, drover, herdsman.

b.  Seller of fine flour.

##### Türkçe

سَاقَ
سَاقَ ( w ) U ( n. ac. **سَوْق** 1 , **مَسَاق** [ 17A ] ,

**سِيَاقَة**
**سِيَاقَة** [ 23tI ] ),
a. Sürdü.

b. [ acc. & Ila ], (mehir vb. ile) gönderdi.

c. ( n. Ac. **سَوْق** 1 , **سِوَاْق** 23I ), ölüm sekerâtında idi, son nefesinde idi.

d. Baldırdan vurdu, incitti.

سَوَّقَ
سَوَّقَ II ,
a. (bir şeyle) yükledi, (bir şeye) emanet etti.

b. Dik durdu (bitki).

سَاْوَقَ
سَاْوَقَ III ,
a. Yarıştı, rekabet etti, çekişti; koşu yaptı.

أَسْوَقَ
أَسْوَقَ IV ,
a. I (b)’ye bak.

تَسَوَّقَ
تَسَوَّقَ V ,
a. Ticaret yaptı, alım satım yaptı, perakende iş yürüttü; alışveriş yaptı.

اِنْسَوَقَ
اِنْسَوَقَ VII ,
a. Sürüldü.

اِسْتَوَقَ
اِسْتَوَقَ VIII ,
a. Sürdü.

سَاق
سَاق [ 1A ] , ( pl. **سُوْق** [ 3 ] , **أُسْوُق** [ 16 ] , **سِيْقَان** [ **سِوْقَاْن** 34 a. I]), Baldır; bacak.

b. Gövde, sap.

سَاقَة
سَاقَة [ 1tA ],
a. Artçı birlik.

b. Eskort; alay, kafile, maiyet.

سُوْق
سُوْق [ 3 ] , ( pl. **أَسْوَاْق** 38 ),
a. Pazar, çarşı, panayır; pazar yeri, sokak.

b. (bir savaşın) şiddeti, ağırlığı.

سُوْقَة
سُوْقَة [ 3t ],
a. Halk, tebaa; avam, bayağı halk, kalabalık.

سُوْقِيّ
سُوْقِيّ [ 3yi ],
a. Avamdan, pleb; bayağı, kaba.

مِسْوَقَة
مِسْوَقَة [ 20t ],
a. Kırbaç; dürtücü, öküz dürtücüsü.

سَائِق
سَائِق [ 21 ] , ( pl. reg. **سَوْق** 1tA , **سُوَّاْق** 29 ),
a. Sürücü.

سِيَاق
سِيَاق [ 23I ],
a. Bağlam; bağlantı; (sözün) akışı, gidişi, üslubu, kapsamı.

b. Düğün hediyesi.

c. Sarsıntılar, ölüm sancıları, son sekerât.

سَوِيْق
سَوِيْق [ 25 ],
a. İnce un.

سَوَّاق
سَوَّاق [ 28 ],
a. Sürücü, hayvan sürücüsü, çoban.

b. İnce un satıcısı.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سوق
سَاقَ - يَسُوقُ - سَائِق - مَسَاق - سَاق - سَاقَيْن - سُوْق - سُوق - أَسْواق
سَاقَ - يَسُوْقُ + كائن + كائناً أو شيئاً: قـَدَّمه أمامه ثم دفعه من خلفه ووجهه متحكماً باتجاه حركته
سَائِق: اسم فاعل من " سَاقَ - يَسُوقُ "
مَسَاق: على وزن"مـَفـْعـَل" من " سَاقَ - يَسُوقُ ": مصدر ميمي: وهو كذلك اسم مكان: المكان الذي يتم توجيه المتحرك إليه من السائق
سَاق: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل من " سَاقَ - يَسُوقُ ": اسم آلة منه: وسيلة السوق: العضو الذي يحمل الكائن ويوجه حركته ويسوقه: وهواصطلاحاً  في النبات الجزء الذي يحمل الأغصان، وفي البشر: هو الجزء الذي يحمل باقي الجسد وينتقل به ويسوقه في حركته وتنقلاته
سَاقَيْن: مثنى " سَاق "
سُوْق: جمع " سَاق "
سُوْق:على وزن"فـُعـْـل ": اسم فعل بمعنى مفعول اسم مكان من " سَاقَ - يَسُوقُ ": المكان الذي تُساق إليه الأشياء، وهو اصطلاحاً: المُجَمَّع الذي يحوي عدداً من محلات البيع والشراء في البلدة
أَسْوَاق: جمع " سُوْق"
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " قيادة وسوق آخر للوصول إلى الهدف"، وهي:
رَأسَ - يَرْأسُ، حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ)، سَادَ - يَسُودُ، سَاقَ - يَسُوْقُ، وَجُهَ - يَوْجُهُ، بَعَلَ - يَبْعَلُ

ساق - يسوق
 	﴿وهو الذي يرسل الرياح بشرا بين يدي رحمته حتى إذا أقلت سحابا ثقالا سقناه لبلد ميت فأنزلنا به الماء فأخرجنا به من كل الثمرات كذلك نخرج الموتى لعلكم تذكرون(57)﴾ الأعراف ﴿والله الذي أرسل الرياح فتثير سحابا فسقناه إلى بلد ميت فأحيينا به الأرض بعد موتها كذلك النشور(9)﴾ فاطر
 	﴿أولم يروا أنا نسوق الماء إلى الأرض الجرز فنخرج به زرعا تأكل منه أنعامهم وأنفسهم أفلا يبصرون(27)﴾ السجدة
 	﴿يجادلونك في الحق بعد ما تبين كأنما يساقون إلى الموت وهم ينظرون (6)﴾ الأنفال
 	﴿وسيق الذين كفروا إلى جهنم زمرا حتى إذا جاءوها فتحت أبوابها وقال لهم خزنتها ألم يأتكم رسل منكم يتلون عليكم آيات ربكم وينذرونكم لقاء يومكم هذا قالوا بلى ولكن حقت كلمة العذاب على الكافرين(71)﴾ الزمر ﴿وسيق الذين اتقوا ربهم إلى الجنة زمرا حتى إذا جاءوها وفتحت أبوابها وقال لهم خزنتها سلام عليكم طبتم فادخلوها خالدين(73)﴾ الزمر
 	﴿ونسوق المجرمين إلى جهنم وردا (86)﴾ مريم
المساق
 ﴿إلى ربك يومئذ المساق (30)﴾ القيامة
سائق
 ﴿وجاءت كل نفس معها سائق وشهيد (21)﴾ ق
ساق
 ﴿يوم يكشف عن ساق ويدعون إلى السجود فلا يستطيعون(42)﴾ القلم ﴿والتفت الساق بالساق (29)﴾ القيامة
ساقين
 ﴿قيل لها ادخلي الصرح فلما رأته حسبته لجة وكشفت عن ساقيها قال إنه صرح ممرد من قوارير قالت رب إني ظلمت نفسي وأسلمت مع سليمان لله رب العالمين(44)﴾ النمل
السوق
 ﴿ردوها علي فطفق مسحا بالسوق والأعناق (33)﴾ ص ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
أسواق
 ﴿وقالوا مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق لولا أنزل إليه ملك فيكون معه نذيرا(7)﴾ الفرقان ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان
مختار الصحاح
● [سوق] س و ق: السَّاقُ ساق القدم والجمع سُوقٌ مثل أسد وأُسد و سِيقانٌ و أسْوُقٌ و سَاقُ الشجرة جذعها وساق حر ذكر القماري وقوله تعالى ﴿يوم يكشف عن ساق﴾ أي عن شدة كما يقال قامت الحرب على ساق و سَاقَةُ الجيش مؤخره و السُّوقُ يذكر ويؤنث و تَسَوَّقَ القوم باعوا واشتروا و السُّوقةُ ضد الملك يستوي فيه الواحد والجمع والمذكر والمؤنث وربما جمع على سُوَقٍ بفتح الواو و ساقَ الماشية من باب قال وقام فهو سائِقٌ و سَوَّاقٌ شدد للمبالغة و اسْتَاقَها فانساقَت و ساقَ إلى امرأته صداقها و السِّياقُ نزع الروح و السَّوِيقُ طعام معروف
الراغب
ساق
- سوق الإبل: جلبها وطردها، يقال: سقته فانساق، والسيقة: ما يساق من الدواب. وسقت المهر إلى المرأة، وذلك أن مهورهم كانت الإبل، وقوله: }إلى ربك يومئذ المساق﴿[القيامة/30]، نحو قوله:﴾وأن إلى ربك المنتهى﴿[النجم/ 42]، وقوله:﴾سائق وشهيد﴿[ق/21]، أي: ملك يسوقه، وآخر يشهد عليه وله، وقيل: هو كقوله:﴾كأنما يساقون إلى الموت﴿[الأنفال/6]، وقوله:﴾والتفت الساق بالساق﴿[القيامة/29]، قيل: عني التفاف الساقين عند خروج الروح. وقيل: التفافهما عندما يلفان في الكفن، وقيل: هو أن يموت فلا تحملانه بعد أن كانتا تقلانه، وقيل: أراد التفاف البلية بالبلية نحو قوله تعالى:﴾يوم يكشف عن ساق﴿[القلم/42]، من قولهم: كشفت الحرب عن ساقها، وقال بعضهم في قوله:﴾يوم يكشف عن ساق﴿[القلم/42] : إنه إشارة إلى شدة (عن ابن عباس أن نافع بن الأزرق سأله عن قوله:﴾يوم يكشف عن ساق{ قال: عن شدة الآخرة. قال: وهل تعرف العرب ذلك؟ قال: نعم، أما سمعت قول الشاعر:
قد قامت الحرب بنا على ساق
انظر: الدر المنثور 8/254)، وهو أن يموت الولد في بطن الناقة فيدخل المذمر يده في رحمها فيأخذ بساقه فيخرجه ميتا، قال: فهذا هو الكشف عن الساق، فجعل لكل أمر فظيع. وقوله: }فاستوى على سوقه﴿[الفتح/29]، قيل: هو جمع ساق نحو: لابة ولوب، وقارة وقور، وعلى هذا:﴾فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴿[ص/33]، ورجل أسوق، وامرأة سوقاء بينة السوق، أي: عظيمة الساق، والسوق: الموضع الذي يجلب إليه المتاع للبيع، قال:﴾وقالوا مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق{ [الفرقان/7]، والسويق سمي لانسواقه في الحلق من غير مضغ.
ملخص اللسان
1.     السَّوق: معروف.ساقَ الإبلَ وغيرَها يَسُوقها سَوْقاً وسِياقاً،وهو سائقٌ وسَوَّاق
2.     قَحْطان يَسُوق الناس بعَصاه؛ هو كناية عن استقامةِ الناس وانقيادِهم إليه واتِّفاقِهم عليه
3.     وسَوَّاق الإبل يَقْدُمُها
4.     وقد انْساقَت وتَساوَقَت الإبلُ تَساوُقاً إذا تتابعت
5.     كان يَسُوق أَصحابَه أَي يُقَدِّمُهم ويمشي خلفهم تواضُعاً ولا يَدع أحداً يمشي خلفه
6.     الساقةُ؛جمع سائق وهم الذين يَسُوقون جيش الغُزاة ويكونون مِنْ ورائه يحفظونه؛
7.     والسُّوق: موضع البياعات. ابن سيده: السُّوق التي يُتعامل فيها،
8.  والجمع أسواق.والسُّوقة لغة فيه. وتَسَوَّق القومُ إذا باعوا واشتَروا. وفي حديث الجُمعة: إذا جاءت سُوَيْقة أي تجارة، وهي تصغير السُّوق، سميت بها لأن التجارة تجلب إليها وتُساق المَبيعات نحوَها.وسُوقُ القتالِ والحربِ وسوقَتُه: حَوْمتُه، وقد قيل: إن ذلك مِنْ سَوْقِ الناس إليها
9.     الساقُ لكل شجرة ودابة وطائر وإنسان. والساقُ: ساقُ القدم.والساقُ من الإنسان: ما بين الركبة والقدم
10.                                                                                                     وفي حديث القيامة: يَكْشِفُ عن ساقِه؛ الساقُ في اللغة الأمر الشديد،وكَشْفُه مَثَلٌ في شدة الأمر
11.                                                                                                                                                                                                                                                            فَطِفقَ مَسْحاً بالسُّوق والأَعْناق، فالسُّوق جمع ساقٍ مثل دارٍ ودُورٍ؛
لسان العرب
● - سوق: السَّوق: معروف. ساقَ الإبلَ وغيرَها يَسُوقها سَوْقاً وسِياقاً،    وهو سائقٌ وسَوَّاق، شدِّد للمبالغة؛ قال الخطم القيسي، ويقال لأبي زغْبة    الخارجي:    قد لَفَّها الليلُ بِسَوَّاقٍ حُطَمْ    وقوله تعالى: وجاءت كلُّ نَفْسٍ معها سائقٌ وشَهِيد؛ قيل في التفسير:    سائقٌ يَسُوقها إلى محشرها، وشَهِيد يشهد عليها بعملها، وقيل: الشهيد هو    عملها نفسه، وأَساقَها واسْتاقَها فانْساقت؛ وأَنشد ثعلب:    لولا قُرَيْشٌ هَلَكَتْ مَعَدُّ،    واسْتاقَ مالَ الأَضْعَفِ الأَشَدُّ    وسَوَّقَها: كساقَها؛ قال امرؤ القيس:    لنا غَنَمٌ نُسَوِّقُها غِزارٌ،    كأنَّ قُرونَ جِلَّتِها العِصِيُّ    وفي الحديث: لا تقوم الساعة حتى يخرج رجل من قَحْطان يَسُوق الناس    بعَصاه؛ هو كناية عن استقامةِ الناس وانقيادِهم إليه واتِّفاقِهم عليه، ولم    يُرِدْ نفس العصا وإنما ضربها مثلاً لاستيلائه عليهم وطاعتهم له، إلاّ أن    في ذكرها دلالةً على عَسْفِه بهم وخشونتِه عليهم. وفي الحديث: وسَوَّاق    يَسُوق بهن أي حادٍ يَحْدُو الإبلَ فهو يسُوقهن بحُدائِه، وسَوَّاق الإبل    يَقْدُمُها؛ ومنه: رُوَيْدَك سَوْقَك بالقَوارير.    وقد انْساقَت وتَساوَقَت الإبلُ تَساوُقاً إذا تتابعت، وكذلك تقاوَدَت    فهي مُتَقاوِدة ومُتَساوِقة. وفي حديث أُم معبد: فجاء زوجها يَسُوق    أعْنُزاً ما تَساوَقُ أي ما تتابَعُ. والمُساوَقة: المُتابعة كأنّ بعضَها يسوق    بعضاً، والأصل في تَساوَقُ تتَساوَق كأَنَّها لضعفِها وفَرْطِ هُزالِها    تتَخاذَلُ ويتخلَّفُ بعضها عن بعض. وساقَ إليها الصَّداق والمَهرَ سِياقاً    وأَساقَه، وإن كان دراهمَ أَو دنانير، لأن أَصل الصَّداق عند العرب    الإبلُ، وهي التي تُساق، فاستعمل ذلك في الدرهم والدينار وغيرهما. وساقَ    فلانٌ من امرأته أي أعطاها مهرها. والسِّياق: المهر. وفي الحديث: أنه رأى    بعبد الرحمن وَضَراً مِنْ صُفْرة فقال: مَهْيَمْ، قال: تزوَّجْتُ امرأة من    الأَنصار، فقال: ما سُقْتَ إليها؟ أَي ما أَمْهَرْتَها، قيل للمهر سَوْق    لأن العرب كانوا إذا تزوجوا ساقوا الإبل والغنم مهراً لأَنها كانت الغالبَ    على أموالهم، وضع السَّوق موضع المهر وإن لم يكن إبلاً وغنماً؛ وقوله في    رواية: ما سُقْتُ منها، بمعنى البدل كقوله تعالى: ولو نشاء لَجَعَلْنا    منكم ملائكة في الأرض يََخْلفقون؛ أي بدلكم. وأَساقه إبلاً: أَعطاه إياها    يسُوقها. والسَّيِّقةُ: ما اختَلَس من الشيء فساقَه؛ ومنه قولهم: إنما    ابنُ آدم سَيِّقةٌ يسُوقُه الله حيث شاء وقيل: السَّيِّقةُ التي تُساقُ    سوْقاً؛ قال:    وهل أنا إلا مثْل سَيِّقةِ العِدا،    إن اسْتَقْدَمَتْ نَجْرٌ، وإن جبّأتْ عَقْرُ؟    ويقال لما سِيقَ من النهب فطُرِدَ سَيِّقة، وأَنشد البيت أيضاً:    وهل أنا إلا مثل سيِّقة العدا    الأَزهري: السِّيَّقة ما اسْتاقه العدوُّ من الدواب مثل الوَسِيقة.    الأَصمعي: السَّيقُ من السحاب ما طردته الريح، كان فيه ماء أَو لم يكن، وفي    الصحاح: الذي تَسوقه الريح وليس فيه ماء.    وساقةُ الجيشُ: مؤخَّرُه. وفي صفة مشيه، عليه السلام: كان يَسُوق    أَصحابَه أَي يُقَدِّمُهم ويمشي خلفم تواضُعاً ولا يَدع أحداً يمشي خلفه. وفي    الحديث في صفة الأَولياء: إن كانت الساقةُ كان فيها وإن كان في الجيش    (*    قوله «في الجيش» الذي في النهاية: في الحرس، وفي ثابتة في الروايتين). كان    فيه الساقةُ؛ جمع سائق وهم الذين يَسُوقون جيش الغُزاة ويكونون مِنْ    ورائه يحفظونه؛ ومنه ساقةُ الحاجّ.    والسَّيِّقة: الناقة التي يُسْتَتَرُ بها عن الصيد ثم يُرْمَى؛ عن ثعلب.    والمِسْوَق: بَعِير تستتر به من الصيد لتَخْتِلَه. والأساقةُ: سيرُ    الرِّكابِ للسروج.    وساقَ بنفسه سياقاً: نَزَع بها عند الموت. تقول: رأيت فلاناً يَسُوق    سُوُقاً أي يَنْزِع نَزْعاً عند الموت، يعني الموت؛ الكسائي: تقول هو يَسُوق    نفْسَه ويَفِيظ نفسَه وقد فاظت نفسُه وأَفاظَه الله نفسَه. ويقال: فلان    في السِّياق أي في النَّزْع. ابن شميل: رأيت فلاناً بالسَّوْق أي بالموت    يُساق سوقاً، وإنه نَفْسه لتُساق. والسِّياق: نزع الروح. وفي الحديث: دخل    سعيد على عثمان وهو في السَّوْق أي النزع كأَنّ روحه تُساق لتخرج من    بدَنه، ويقال له السِّياق أيضاً، وأَصله سِواق، فقلبت الواو ياء لكسرة    السين، وهما مصدران من ساقَ يَسُوق. وفي الحديث: حَضَرْنا عمرو بن العاصِ وهو    في سِياق الموت.    والسُّوق: موضع البياعات. ابن سيده: السُّوق التي يُتعامل فيها، تذكر    وتؤنث؛ قال الشاعر في التذكير:    أَلم يَعِظِ الفِتْيانَ ما صارَ لِمَّتي    بِسُوقٍ كثيرٍ ريحُه وأَعاصِرُهْ    عَلَوْني بِمَعْصوبٍ، كأَن سَحِيفَه    سَحيفُ قُطامِيٍّ حَماماً يُطايِرُهْ    المَعْصوب: السوط، وسَحِيفُه صوته؛ وأَنشد أَبو زيد:    إنِّي إذالم يُنْدِ حَلْقاً رِيقُه،    ورَكَدَ السَّبُّ فقامت سُوقُه،    طَبٌّ بِإهْداء الخنا لبِيقُه    والجمع أسواق. وفي التنزيل: إلا إِنَّهم ليأكلون الطعام ويَمْشُون في    الأَسْواق؛ والسُّوقة لغة فيه. وتَسَوَّق القومُ إذا باعوا واشتَروا. وفي    حديث الجُمعة: إذا جاءت سُوَيْقة أي تجارة، وهي تصغير السُّوق، سميت بها    لأن التجارة تجلب إليها وتُساق المَبيعات نحوَها. وسُوقُ القتالِ والحربِ    وسوقَتُه: حَوْمتُه، وقد قيل: إن ذلك مِنْ سَوْقِ الناس إليها.    الليث: الساقُ لكل شجرة ودابة وطائر وإنسان. والساقُ: ساقُ القدم.    والساقُ من الإنسان: ما بين الركبة والقدم، ومن الخيل والبغال والحمير والإبل:    ما فوق الوَظِيف، ومن البقر والغنم والظباء: ما فوق الكُراع؛ قال:    فَعَيْناكِ عَيْناها، وجِيدُك جِيدُها،    ولكنّ عَظْمَ السَّاقِ منكِ رَقيقُ    وامرأة سوْقاء: تارّةُ الساقين ذات شعر. والأَسْوَق: الطويل عَظْمِ    الساقِ، والمصدر السَّوَق؛ وأَنشد:    قُبُّ من التَّعْداءِ حُقْبٌ في السَّوَقْ    الجوهري: امرأة سَوْقاء حسنَة الساقِ. والأَسْوَقُ: الطويل الساقين؛    وقوله:    للْفَتى عَقْلٌ يَعِيشُ به،    حيث تَهْدِي ساقَه قَدَمُهْ    فسره ابن الأَعرابي فقال: معناه إن اهتدَى لرُشْدٍ عُلِمَ أنه عاقل، وإن    اهتدى لغير رشدٍ علم أَنه على غير رُشْد. والساقُ مؤنث؛ قال الله تعالى:    والتفَّت الساقُ بالساق؛ وقال كعب بن جُعَيْل:    فإذا قامَتْ إلى جاراتِها،    لاحَت الساقُ بُخَلْخالٍ زَجِلْ    وفي حديث القيامة: يَكْشِفُ عن ساقِه؛ الساقُ في اللغة الأمر الشديد،    وكَشْفُه مَثَلٌ في شدة الأمر كما يقال للشحيح يدُه مغلولة ولا يدَ ثَمَّ    ولا غُلَّ، وإنما هو مَثَلٌ في شدّة البخل، وكذلك هذا. لا ساقَ هناك ولا    كَشْف؛ وأَصله أَن الإنسان إذا وقع في أمر شديد يقال: شمَّر ساعِدَه وكشفَ    عن ساقِه للإهتمام بذلك الأمر العظيم. ابن سيده في قوله تعالى: يوم    يُكشَف عن ساقٍ، إنما يريد به شدة الأمر كقولهم: قامت الحربُ على ساق، ولسنا    ندفع مع ذلك أَنَ الساق إذا أُريدت بها الشدة فإنما هي مشبَّهة بالساق هي    التي تعلو القدم، وأَنه إنما قيل ذلك لأن الساقَ هذه الحاملة للجُمْلة    والمُنْهِضَةُ لها فذُكِرت هنا لذلك تشبيهاً وتشنيعاً؛ وعلى هذا بيت    الحماسة لجدّ طرفة:    كَشَفَتْ لهم عن ساقِها،    وبدا من الشرَّ الصُّراحْ    وقد يكون يُكْشَفُ عن ساقٍ لأن الناس يَكِشفون عن ساقِهم ويُشَمِّرون    للهرب عند شدَّة الأَمر؛ ويقال للأَمر الشديد ساقٌ لأن الإنسان إذا    دَهَمَتْه شِدّة شَمّر لها عن ساقَيْه، ثم قيل للأَمر الشديد ساقٌ؛ ومنه قول    دريد:    كَمِيش الإزار خارِجِ نصْفُ ساقِه    أَراد أَنه مشمر جادٌّ، ولم ييرد خروج الساق بعينها؛ ومنه قولهم:    ساوَقَه أي فاخَرة أَيُّهم أَشدّ. وقال ابن مسعود: يَكْشِفُ الرحمنُ جلّ ثناؤه    عن ساقِه فَيَخِرّ المؤمنون سُجَّداً، وتكون ظهورُ المنافقين طَبَقاً    طبقاً كان فيها السَّفافيد. وأَما قوله تعالى: فَطِفقَ مَسْحاً بالسُّوق    والأَعْناق، فالسُّوق جمع ساقٍ مثل دارٍ ودُورٍ؛ الجوهري: الجمع سُوق، مثل    أَسَدٍ وأُسْد، وسِيقانٌ وأَسْوقٌ؛ وأَنشد ابن بري لسلامة بن جندل:    كأنّ مُناخاً، من قُنونٍ ومَنْزلاً،    بحيث الْتَقَيْنا من أَكُفٍّ وأَسْوُقِ    وقال الشماخ:    أَبَعْدَ قَتِيلٍ بالمدينة أَظْلَمَتْ    له الأَرضُ، تَهْتَزُّ العِضاهُ بأَسْوُقِ؟    فأَقْسَمْتُ لا أَنْساك ما لاحَ كَوكَبٌ،    وما اهتزَّ أَغصانُ العِضاهِ بأَسْوُقِ    وفي الحديث: لا يسْتَخرجُ كنْزَ الكعبة إلا ذو السُّوَيْقَتَيْنِ؛ هما    تصغير الساق وهي مؤنثة فذلك ظهرت التاء في تصغيرها، وإنما صَغَّر الساقين    لأن الغالب على سُوق الحبشة الدقَّة والحُموشة. وفي حديث الزِّبْرِقان:    الأَسْوَقُ الأَعْنَقُ؛ هو الطويل الساق والعُنُقِ. وساقُ الشجرةِ:    جِذْعُها، وقيل ما بين أَصلها إلى مُشَعّب أَفنانها، وجمع ذلك كله أَسْوُقٌ    وأَسْؤُقٌ وسُوُوق وسؤوق وسُوْق وسُوُق؛ الأَخيرة نادرة، توهموا ضمة السين    على الواو وقد غلب ذلك على لغة أبي حيَّة النميري؛ وهَمَزَها جرير في    قوله:أَحَبُّ المُؤقدانِ إليك مُؤسي    وروي أَحَبُّ المؤقدين وعليه وجّه أَبو علي قراءةَ من قرأَ: عاداً    الأؤْلى. وفي حديث معاوية: قال رجل خاصمت إليه ابنَ أخي فجعلت أَحُجُّه، فقال:    أَنتَ كما قال:    إني أُتيحُ له حِرْباء تَنْضُبَةٍ،    لا يُرْسِلُ الساقَ إلا مُمْسِكاً ساقا    (* قوله «إِني أُتيح له إلخ» هو هكذا بهذا الضبط في نسخة صحيحة من    النهاية).    أَراد بالساق ههنا الغصن من أَغصان الشجرة؛ المعنى لا تَنْقضِي له حُجّة    إلا تَعَلَّق بأُخرى، تشبيهاً بالحِرْباء وانتقاله من غُصنٍ إلى غصن    يدور مع الشمس.    وسَوَّقَ النَّبتُ: صار له ساقٌ؛ قال ذو الرمة:    لها قَصَبٌ فَعْمٌ خِدالٌ، كأنه    مُسَوِّقُ بَرْدِيٍّ على حائرٍغَمْرِ    وساقَه: أَصابَ ساقَه. وسُقْتُه: أصبت ساقَه. والسَّوَقُ: حُسْن الساقِ    وغلظها، وسَوِق سَوَقاً وهو أَسْوَقُ؛ وقول العجاج:    بِمُخْدِرٍ من المَخادِير ذَكَرْ،    يَهْتَذُّ رَدْمِيَّ الحديدِ المُسْتَمرْ،    هذَّك سَوَّاقَ الحَصادِ المُخْتَضَرْ    الحَصاد: بقلة يقال لها الحَصادة. والسَّوَّاقُ: الطويل الساق، وقيل: هو    ما سَوَّقَ وصارعلى ساقٍ من النبت؛ والمُخْدِرُ: القاطع خِدْرَه،    وخَضَرَه: قَطَعه؛ قال ذلك كله أَبو زيد، سيف مُخْدِر. ابن السكيت: يقال ولدت    فلانةُ ثلاثةَ بنين على ساقٍ واحدة أي بعضهم على إثر بعض ليس بينهم جارية؛    ووُلِدَ لفلان ثلاثةُ أولاد ساقاً على ساقٍ أي واحد في إثر واحد،    وولَدَتْ ثلاثةً على ساقٍ واحدة أي بعضُهم في إثر بعض ليست بينهم جارية، وبنى    القوم بيوتَهم على ساقٍ واحدة، وقام فلانٌ على ساقٍ إذا عُنِيَ بالأَمر    وتحزَّم به، وقامت الحربُ على ساقٍ، وهو على المَثَل. وقام القوم على ساقٍ:    يراد بذلك الكد والمشقة. وليس هناك ساقٌ، كما قالوا: جاؤوا على بَكْرة    أَبيهم إذا جاؤوا عن آخرِهم، وكما قالوا: شرٌّ لا يُنادى وَليدُه. وأَوهت    بساق أي كِدْت أَفعل؛ قال قرط يصف الذئب:    ولكِنّي رَمَيْتُك منْ بعيد،    فلم أَفْعَلْ، وقد أَوْهَتْ بِساقِ    وقيل: معناه هنا قربت العدّة. والساق: النَّنْفسُ؛ ومنه قول عليّ، رضوان    الله عليه، في حرب الشُّراة: لا بُدَّ لي من قتالهم ولو تَلِفَت ساقي؛    التفسير لأَبي عمر الزاهد عن أَبي العباس حكاه الهروي. والساقُ: الحمام    الذكر؛ وقال الكميت:    تغْريد ساقٍ على ساقٍ يُجاوِبُها،    من الهَواتف، ذاتُ الطَّوْقِ والعُطُل    عنى بالأَول الوَرَشان وبالثاني ساقَ الشجرة، وساقُ حُرٍّ: الذكر من    القَمارِيّ، سمي بصوته؛ قال حميد بن ثور:    وما هاجَ هذا الشَّوْقَ إلا حمامةٌ    دَعَتْ ساقَ حُرٍّ تَرْحةً وتَرنُّما    ويقال له أيضاً السَّاق؛ قال الشماخ:    كادت تُساقِطُني والرَّحْلَ، إذ نَطَقَتْ    حمامةٌ، فَدَعَتْ ساقاً على ساقِ    وقال شمر: قال بعضهم الساقُ الحمام وحُرٌّ فَرْخُها. ويقال: ساقُ حُرٍّ    صوت القُمْريّ.    قال أَبو منصور: السُّوقة بمنزلة الرعية التي تَسُوسُها الملوك، سُمُّوا    سُوقة لأن الملوك يسوقونهم فينساقون لهم، يقال للواحد سُوقة وللجماعة    سُوقة. الجوهري: والسُّوقة خلاف المَلِك، قال نهشل بن حَرِّيٍّ:    ولَمْ تَرَعَيْني سُوقةً مِثْلَ مالِكٍ،    ولا مَلِكاً تَجْبي إليه مَرازِبُهْ    يستوي فيه الواحد والجمع والمؤنث والمذكر؛ قالت بنت النعمان بن المنذر:    فَبينا نَسُوس الناسَ والأمْرُ أَمْرُنا،    إذا نحنُ فيهم سُوقةٌ نَتَنَصَّفُ    أَي نخْدُم الناس، قال: وربما جمع على سُوَق. وفي حديث المرأة    الجَوْنيَّة التي أَراد النبي، صلى الله عليه وسلم، أَن يدخل بها: فقال لها هَبي    لي نَفْسَك، فقالت: هل تَهَبُ المَلِكةُ نَفْسَها للسُّوقة؟ السُّوقةُ من    الناس: الرعية ومَنْ دون الملِك، وكثير من الناس يظنون أَن السُّوقة أَهل    الأَسْواق. والسُّوقة من الناس: من لم يكن ذا سُلْطان، الذكر والأُنثى    في ذلك سواء، والجمع السُّوَق، وقيل أَوساطهم؛ قال زهير:    يَطْلُب شَأو امْرأَين قَدَّما حَسَناً،    نالا المُلوكَ وبَذَّا هذه السُّوَقا    والسَّوِيق: معروف، والصاد فيه لغة لمكان المضارعة، والجمع أَسْوِقة.    غيره: السَّوِيق ما يُتَّخذ من الحنطة والشعير. ويقال: السَّويقُ المُقْل    الحَتِيّ، والسَّوِيق السّبِق الفَتِيّ، والسَّوِيق الخمر، وسَوِيقُ    الكَرْم الخمر؛ وأَنشد سيبويه لزياد الأَعْجَم:    تُكَلِّفُني سَوِيقَ الكَرْم جَرْمٌ،    وما جَرْمٌ، وما ذاكَ السَّويقُ؟    وما عرفت سَوِيق الكَرْمِ جَرْمٌ،    ولا أَغْلَتْ به، مُذْ قام، سُوقُ    فلما نُزِّلَ التحريمُ فيها،    إذا الجَرْميّ منها لا يُفِيقُ    وقال أَبو حنيفة: السُّوقةُ من الطُّرْثوث ما تحت النُّكَعة وهو كأَيْرِ    الحمار، وليس فيه شيء أَطيب من سُوقتِه ولا أَحلى، وربما طال وربما قصر.    وسُوقةُ أَهوى وسُوقة حائل: موضعان؛ أَنشد ثعلب:    تَهانَفْتَ واسْتَبْكاكَ رَسْمُ المَنازِلِ،    بسُوقةِ أَهْوى أَو بِسُوقةِ حائِلِ    وسُوَيْقة: موضع؛ قال:    هِيْهاتَ مَنْزِلُنا بنَعْفِ سُوَيْقةٍ،    كانت مُباركةً من الأَيّام    وساقان: اسم موضع. والسُّوَق: أَرض معروفة؛ قال رؤبة:    تَرْمِي ذِراعَيْه بجَثْجاثِ السُّوَقْ    وسُوقة: اسم رجل.
مقاييس اللغة:
(سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ.  ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *
وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول.
القاموس المحيط:
الساقُ ما بين الكَعْبِ والرُّكْبَةِ، ج سوقٌ وسِيقانٌ وأسْؤُقٌ، هُمِزَتِ الواوُ لتَحْمِلَ الضَّمَّةَ.
و " يوم يُكْشَفُ عن ساقٍ " : عن شِدَّةٍ. " والتَفَّتِ الساقُ بالساقِ " : آخِرُ شِدَّةِ الدُّنْيا بأَوَّلِ شِدَّةِ الآخِرَةِ، يَذْكُرونَ الساقَ إذا أرادوا شدَّةَ الأمرِ والإِخْبارَ عن هَوْلِهِ. وَوَلَدَتْ ثلاثَةَ بَنينَ على ساقٍ: مُتتابِعَةً لا جارِيَةَ بينهم. وساقُ الشَّجَرَةِ: جِذْعُها. وساقُ حُرٍّ: ذَكَرُ القَماري لأنَّ حِكَايَةَ صَوْتِهِ: ساقُ حُرٍّ، أو الساقُ: الحَمَامُ، والحُرُّ: فَرْخُها. وساقٌ: ع. وساقُ الفَرْوِ أو الفَرْوَيْنِ: جَبَلٌ لأَِسَدٍ، كأنه قَرْنُ ظَبْيٍ. وساقُ الفَريدِ: ع. والساقَةُ: حصْنٌ باليمنِ. وساقُ الجِواءِ: ع. وساقَةُ الجَيْشِ: مُؤَخَّرُهُ. وساقَ الماشِيَةَ سَوْقاً وسِياقَةً ومَساقاً، واسْتاقَها، فهو سائقٌ وسَوَّاقٌ، و المَريضُ سَوْقاً وسِياقاً: شَرَعَ في نَزْعِ الرُّوحِ، و فلاناً: أصابَ ساقَهُ، و إلى المرأةِ مَهْرَها: أرْسَلَهُ، كأساقَهُ. ومحمدُ بنُ عثمانَ بنِ السائِقِ، وأخوهُ عليٌّ: حَدَّثا. والسِّياقُ، ككتابٍ: المَهْرُ. والأسْوَقُ: الطويلُ الساقَيْنِ، أو حَسَنُهُما، وهي: سَوْقاءُ، والاسمُ: السَّوَقُ، محرَّكةً. والسيِّقَةُ، ككيِّسَةٍ: ما اسْتاقَهُ العَدُوُّ من الدَّوابِّ، والدَّريئَةُ يَسْتَتِرُ فيها الصائِدُ فَيَرْمِي الوَحْشَ، ج: سَيائقُ. وككَيِّسٍ: السحابُ لا ماءَ فيه. والسُّوقُ: م، وتُذَكَّرُ. وسُوقُ الحَرْبِ: حَوْمَةُ القِتالِ. وسُوقُ الذَّنائبِ: ة بزَبيدَ. وسُوقُ الأرْبِعاءِ: د بخوزِسْتانَ، و الثَّلاثاءِ: مَحَلَّةٌ ببَغْدادَ. وسُوقُ حَكَمَةَ: ع بالكوفَةِ. وسُوقُ وَرْدانَ: مَحَلَّةٌ بِمِصْرَ. وسُوقُ لِزامٍ: د بإفْرِيقِيَّةَ. وسُوقُ العَطَشِ: مَحَلَّةٌ ببَغْدادَ، لأنه لمَّا بُنِيَ قال المَهْدِيُّ: سَمُّوهُ سوقَ الرِّيِّ، فَغَلَبَ عليه العَطَشُ. وسُوَيْقَةُ، كجُهَيْنَةَ: ع، وهَضْبَةٌ بِحمَى ضَرِيَّةَ، وجَبَلٌ بين يَنْبُعَ والمدينةِ، وع بالسَّيَالَةِ، وع بِبَطْنِ مكةَ، وبنَواحِي المدينةِ، يَسْكُنُه آل علِيِّ بنِ أبي طالِبٍ، رضي الله عنه، وع بمَرْوَ، منه: أحمدُ بنُ محمدٍ السُّوَيْقِيُّ، سَمعَ أبا داودَ، وع بواسِطَ، منه: عبدُ الرحمنِ بنُ مُحَمدٍ الواعِظُ الأديبُ، ود بالمَغْرِبِ، وتسْعَةُ مَواضِعَ ببَغْدادَ. والسُّوقَةُ، بالضم: الرَّعِيَّةُ، للواحِدِ والجَمْعِ، والمذَكَّرِ والمُؤَنَّثِ، أو قَدْ يُجْمَعُ: سُوَقاً، كصُرَدٍ، و من الطُّرْثوثِ: ما كانَ أسْفَلَ النُّكْعَةِ. ومحمدُ بنُ سُوقَةَ: تابِعِيٌّ، وكانَ لا يُحْسِنُ يَعْصِي الله تعالى. والسَّويقُ، كأمير: م، والخَمْرُ، وعُقَيْبَةٌ بين الخُلَيْصِ والقُدَيْدِ م. والسُّوَّاقُ، كزُنَّارٍ: الطَّويلُ الساقِ، وطَلْعُ النَّخْلِ إذا خَرَجَ وصارَ شِبْراً، وما صارَ على ساقٍ من النَّبْتِ. وبَعيرٌ مُسْوِقٌ، كمُحْسِنٍ: يُساوِقُ الصَّيْدَ. والْأَساقَةُ: سَيْرُ رِكابِ السُّروجِ. وأسَقْتُهُ إبِلاً: جَعَلْتُهُ يَسوقُها. وسَوَّقَ الشَّجَرُ تَسْويقاً: صارَ ذا ساقٍ، و فُلاناً أمْرَهُ: مَلَّكَهُ إيَّاهُ. والمُنْساقُ: التابعُ، والقَريبُ، و من الجِبالِ: المُنْقادُ طولاً.
وساوَقَهُ: فاخَرَهُ في السَّوْقِ. وتَساوَقَتِ الإِبِلُ: تَتَابَعَتْ وتَقاوَدَتْ، و الغَنَمُ: تَزَاحَمَتْ في السَّيْرِ.
تاج العروس:
س وق
الساقُ : ساقُ القَدَم وهي من الإنْسانِ ما بينَ الكَعْبِ واَلركْبَةِ مُؤَنَّث قالَ كَعْبُ بنُ جُعيل :
فإِذا قامَت إِلى جاراتِها ... لاحَتِ السّاقُ بخَلْخالٍ زَجِلْ
ومن الخيل والبِغالِ والحَمِيرِ والإبِل : ما فَوْقَ الوَظِيفِ ومِنَ البَقَرِ والغَنَم والظِّباءَ : ما فَوْقَ الكُراع قالَ قَيْسٌ :
فعَيْناكِ عَيناهَا وجيدُكِ جِيدُها ... ولكِن عَظْمَ الساقِ مِنْكِ رَقِيقُ ج : سُوقٌ بالضَّم مثلُ دارٍ ودُورٍ وقال الجوْهَرِيُّ : مثل أَسَد وأُسد وسِيقان مثلُ جارٍ وجِيرانٍ وأَسْؤُقٌ مثلُ كاسٍ وأكْؤُسٍ قالَ الصاغانِي : هُمِزَتِ الواوُ لتَحْمِلَ الضَّمَّةَ وفي التَّنْزِيلِ : " فطَفِقَ مَسْحاً بالسوقِ والأعْناقِ " وفي الحَدِيثِ : " واسْتَشِبوا على سُوقِكُم " وقالَ جَزْء - أَخُو الشَّمّاخ - يَرثِي عُمَرَ - رضِيَ اللهُ عنه - :
أبَعدَ قَتِيلٍ بالمَدِينَةِ أَظْلَمَتْ ... لَهُ الارْضُ تَهْتَزُّ العِضاهُ بأسْؤُقِ ؟ وأنْشَدَ ابنُ بَرِّي لسَلامَةَ بنِ جَنْدَلٍ :
كأنَّ مُناخاً من قُنُون ومَنْزِلاً ... بحَيْثُ التَقَيْنَا مِنْ أكُفٍّ وأَسْؤُقِ وقال رُؤْبَةُ :
" والضرْبُ يُذْرِى أذْرُعاً وأَسْؤُقَا وقولُه تَعالى : " يَوْمُ يُكْشَف عن ساق " أي : عَنْ شِدّةٍ كما يُقال : قامَتِ الحَرْبُ عَلَى ساقٍ قال ابن سِيدَه : ولَسْنا نَدْفَعُ مع ذلِكَ أنَّ السّاقَ إِذا أَرِيدَتْ بها الشِّدَّةُ فإِنّما هي مُشَبَّهَة بالساق هَذه الّتي تَعْلُو القَدَمَ وأَنَّه إنما قِيلَ ذَلِكَ لأنُّ السّاقَ هي الحامِلَةُ للجُمْلَةِ والمُنْهِضَةُ لها فذُكِرَت هُنا لذلِكَ تَشْبِيهاً وتَشْنِيعاً وعَلَى هذا بَيْتُ الحَماَسةِ لجَدِّ طَرَفَةَ :
كَشَفَت لَهُم عن ساقِها ... وبَدَا من الشَّرِّ الصراحُ وفي تَفْسِيرِ ابنِ عَبّاد ومُجاهِد : أَي يُكْشَفُ عن الأمرِ الشَّدِيدِ
وقولُه تعالَى : " التَفَّتِ السّاقُ بالسّاقِ " أَي : التَفَّ آخِرُ شِدة الدنيا بأولِ شِدةِ الآخِرَةِ وقِيلَ : التَفتْ ساقُه بالأخرَى إِذا لُفُّتا بالكَفَنِ
وقالَ ابنُ الانْباريّ : يَذْكُرُونَ السّاقَ إذا أَرادوا شِدًّةَ الأمرِ والإخْبارَ عن هَوْلِهِ كما يُقال : الشَّحِيحُ يَدُه مَغْلُولَةٌ ولا يَدَ ثَمَّ ولا غُلَّ وإِنّما هُوَ مَثَلٌ في شِدَّةِ البُخْلِ وكذلِك هذا لا ساقَ هُناك ولا كَشْفَ وأصْلُه أَنّ الإِنْسانَ إِذا وَقَع في شِدَّةٍ يُقالُ : شَمَّرَ ساعِدَه وكَشَف عن ساقِه للاهْتِمام بذلِكَ الأمْرِ العَظِيم قالَ ابنُ سِيدَه : وقد يَكُونُ يُكْشَفُ عن ساقٍ لانَّ الإنْسانَ إِذا دَهَمَتْهُ شِدَّةٌ شَمَّرَ لَها عن ساقَيْهِ ثُمَّ قِيلَ للأمْرِ الشَّدِيدِ : ساقٌ ومنه قَوْلُ دُرَيْدٍ :
" كَمِيشُ الإِزارِ خارِجٌ نِصْفُ ساقِهِ أَرادَ : أَنه مُشَمِّرٌ جاد ولم يُرِدْ خُرُوج السّاقِ بعَيْنِها
ومن المَجازِ : وَلَدَتْ فُلانَةُ ثَلاثَةَ بَنِينَ على ساقٍ واحِدٍ كما في الصِّحاح وفي العُبابِ : واحِدَةٍ أي : مُتَتابِعَةً بعضُهم عَلَى إِثْرِ بَعض لا جارِيَةَ بَيْنَهُم نَقَلَه الجَوْهَريُّ وهو قَوْلُ ابنِ السِّكِّيتِ وقالَ غيرُه : وُلِدَ لفُلانٍ ثَلاثَةُ أَولادٍ ساقاً على ساقٍ أَي : واحِدًا في إِثْرِ واحِد
وساقُ الشجَرةِ : جِذْعُها كما في الصِّحاح وهو مَجازٌ وقِيلَ : هو ما بَيْنَ أصْلِها إِلى مَشْعَبِ أَفْنانِها وفي حَدِيثِ مُعاوِيَةَ - رَضِيَ اللهُ عنه - : " إِنَّ رَجُلاً قالَ : خاصَمْتُ إِليه ابنَ أَخِي فجَعَلْتُ أَحُجًّه فقالَ : أَنْتَ كما قالَ أبُو دوادٍ :
أَنى أتِيحَ لَهُ حِرْباءُ تَنْضُبَة ... لا يُرْسِلُ السّاقَ إِلاّ مُمْسِكاً ساقَا أَرادَ : لا تَنْقَضي له حُجَّةٌ إِلاّ تَعَلَّقَ بأخرىَ تَشْبِيهاً بالحِرْباءَ والأصْل فيهِ أنَّ الحِرْباء يَسْتَقْبِلُ الشمسَ ثم يَرْتَقِي إِلى غُصْن أَعْلَى مِنْه فلا يُرْسِلُ الأَوَّلَ حَتّى يَقْبِضَ على الآخَرِ
وساقُ حُر : ذَكَرُ القَمارِيِّ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ وأنْشَدَ للكُمَيْتِ :
تَغْرِيد ساقٍ عَلَى ساقٍ يُجاوِبها ... من الهَواتِفِ ذاتُ الطَّوْقِ والعُطُل عَنَى بالأولِ الوَرَشَان وبالثانِي ساقَ الشجَرَةِ
قلتُ : ومثلُه قولُ الشَّمّاخ :
كادَتْ تساقِطُنِي والرَّحلَ إِذ نطقت ... حَمامَة فدَعَتْ ساقاً على ساقِ
قالَ الأصْمَعِيُّ : سمي بهِ لأنَّ حِكايَةَ صَوْتِه ساقُ حُر قالَ - حُمَيْدٌ رضِيَ اللهُ عنه - :
وما هاجَ هَذا الشوقَ إِلاّ حَمامَة ... دَعَتْ ساقَ حُرٍّ في حَمام تَرَنَّما وذَكَر أَبو حاتِمٍ في كِتابِ الطَّيرِ - عَقِيبَ ذَكَرِ القمْرِيِّ - قالَ : إِنّه يَضْحَكُ كما يَضْحَكُ الإنْسانُ وساق حُر كالقمريِّ يَضْحَكُ أيْضاً وسُمِّيَ بصِياحِه ساقَ حُر ولا تأنيثَ لَهُ ولا جَمْعَ وقالَ السُّكَّرِي : القُمْريُّ والصلصل وما أشبَهَهُما تسَمَيها العَرَبُ الحَمامَ وهو ساقُ حُر ويُعّال : ساقُ حُر أَبُوهنَّ الأولُ وإِنِّ أَصْواتَهن إِنَّما هَي نَوْحٌ ومنه قَوْل ابنِ هَرْمَةَ :
ولا بالذِي يَدْعُو أَباً لا يُجِيبه ... كساقِ ابْنِ حر والحَمام المُطَوقِ وقالَ خَديجُ بن عَمْرٍو - أَخو النجاشِيِّ - :
سأبْكِي عَلَيْهِ ما بَقِيتُ وَراءَه ... كما كانَ يَبْكِي ساق حر حلائِلَهْ أَو السّاقُ : الحَمامُ والحُر فَرْخُها نَقَله شَمِرٌ عن بَعض
وساق : ع في قَوْلِ زُهَيْرِ بنِ أَبِي سُلْمَى :
عَفَا من آلِ لَيْلَى بَطْنُ ساقٍ ... فأكْثِبهُ العَجالِزِ فالقَصِيم ويُقال له ساقُ الرِّجْلِ
وساقُ الفَرْوِ أَو ساق الفَرْوَيْن : جَبَلٌ لأسَد كأنهُ قَرْنُ ظَبْيٍ قالَ :
أقْفَرَ من خَوْلَةَ ساقُ الفَرْوَيْن ... فحَضنٌ فالرُّكْنُ من أَبانَيْن وساقُ الفَرِيدِ : ع قالَ الحُطَيْئَةُ :
" فتَبَّعْتُهُمْ عَيْنَي حَتَّى تَفَرَّقَتْمَعَ اللَّيْلِ عَنْ ساقِ الفَرِيدِ الحَمائِلُ والساقَةُ : حِصْنٌ باليَمَنِ من حُصُونِ أبيَن
وساقُ الجِواء : ع آخر
وساقَةُ الجَيْشِ : مؤَخرُه نَقَله الجَوْهَرِي وهو مَجازٌ ومنه الحَدِيث : " طُوبَى لعبْد آخِذٍ بعِنانِ فَرَسه في سَبِيلِ اللهِ أشْعَثَ رًأسُه مُغْبَرَّةٍ قَدَماهُ إنْ كان في الحِراسَةِ كانَ في الحِراسةِ وإنْ كانَ في السّاقَةِ كانَ في السّاقَةِ إن اسْتَأذَنَ لم يُؤذَن له وإِن شَفَع لَم يشفع "
والسّاقَةُ : جمعُ سائِقٍ وهُم الذينَ يَسُوقُونَ الجَيْشَ الغُزاةَ ويكونُونَ من ورائِهم يَحْفَظُونَه ومنه ساقَةُ الحاجِّ
وساقَ الماشِيَةَ سَوْقاً وسِياقَةً بالكَسر ومَساقاً وسَيَاقاً كسَحابٍ واسْتاقَها وأَساقَها فانْساقَتْ فهو سائِقٌ وسَوّاقٌ كشَدّادٍ شُدِّدَ للمبالَغَةِ قال أَبو زُغْبَةَ الخارِجي وقِيلَ للحُطَم القَيْسِيِّ :
قد لَفها الليلُ بسَواقٍ حُطَم ... لَيْسَ براعِي إِبِل ولا غَنَمْ وقولُه تَعالى : " إلَى رَبكَ يَومَئذٍ المَساقُ " وقولُه تَعالى : مَعَها سائِقٌ وشَهِيدٌ " قيل : سائِقٌ يَسُوقُها إِلى المَحْشَرِ وشهِيد يَشهَدُ عَلَيْها بعَمَلِها وأنْشَدَ ثَعلَبٌ :
" لَوْلا قُرَيشٌ هَلَكَتْ مَعَد
" واسْتاقَ مالَ الأضْعَفِ الأشَد وِفِي الحَدِيثِ : " لا تَقُومُ السّاعَةُ حَتى يَخْرُجَ رَجُلٌ من قَحْطانَ يَسْوقُ النّاسَ بعَصاهُ " هو كِنايَة عن اسْتِقامَةِ النّاسِ وانْقِيادِهم له واتِّفاقِهِم عَلَيْه ولم يُرِد نَفْسَ العَصا وإِنَّما ضَرَبَها مَثَلاً لاسْتِيلائِه عليهِم وطاعَتِهِم لَهُ إِلاّ أَنَّ في ذِكْرِها دَلالةً على عَسْفِه بِهِم وخُشونَتِه عَلَيْهِم
ومن المَجازِ : ساقَ المَرِيضُ يَسُوقُ سَوْقاً وسِياقاً ككِتاب : إذا شَرَعَ في نَزْعِ الروحِ كذا في العُبابِ واقْتَصَر الجَوْهَرِي عَلَى السِّياقِ ويُقال أيْضاٌ : ساقَ بنَفْسِه سِياقاً نَزَع بِها عند المَوتِ وتقولُ : رَأَيْتُ فُلاناً يَسُوقُ سُوُوقا كقُعُودٍ وقالَ الكِسائي : هو يَسُوقُ نَفْسَه ويَفِيظُ نَفْسَه وقالَ ابن شُمَيْل : رأيْتُ فُلاناً بالسوْقِ أَي : بالمَوتِ يُساقَ سَوْقاً وإِنّ نَفسَه لتسَاقُ وأصل السِّياقِ سواق قُلِبَت الواو ياءً لكَسرَةِ السِّينِ
وساقَ فُلاناً يَسُوقُه سَوْقاً : أصابَ ساقَهُ نَقَلَه الجَوْهَرِي
ومن المَجازِ : ساقَ إِلى المَرْأَة مَهْرَها وصَداقَها سِياقاً : أَرْسَلَه كأساقَه وإِن كانَ دَراهِمَ أَو دَنانِيرَ لأنَّ أصْلَ الصَّداقِ عندَ العَرَبِ الإبِل وهي التِي تُساقُ فاسْتُعْمِلَ ذلِكَ في الدِّرْهَم والدِّينارِ وغَيْرِهِما ومِنْه الحَدِيثُ : " أنه قالَ لعَبْدِ الرحْمنِ وقد تَزَوجَ بامْرَأَة من الأنْصارِ ما سُقتَ إِلَيْها ؟ " أي : ما أَمهَرتَها ؟ وفي رِوايَة " ما سُقْتَ مِنها " بمَعْنَى البَدَلِ
ونَجْمُ الدِّينِ مُحَمدُ بنُ عُثمان ابنِ السائِقِ الدِّمَشْقي وأَخُوه علاءُ الدِّينِ عَلِي حَدثا الأخيرُ سَمِعَ من الرَّشِيدِ بنِ مَسْلَمَةَ
ومن المَجازِ : السِّياقُ ككِتابٍ : المَهْرُ لأنهم إِذا تَزَوَّجُوا كانُوا يَسوقُونَ الإبلَ والغَنَمَ مَهْراً لأنًّها كانَت الغالبِ على أَموالِهِم ثُمَّ وُضِعَ السِّياق موضِعَ المَهْرِ وإن لَم يَكن إبِلاً وغَنَماً
والأسْوَقُ من الرجالِ : الطوِيل السّاقَيْنِ نَقَلَه الجَوْهَري وقالَ ابنُ دُرَيْد : الغَلِيظُ السّاقَينِ أو حَسَنُهما وهي سَوقاءُ حَسَنَةُ السّاقَيْنِ وقالَ اللَّيثُ : امْرَأَةٌ سَوْقاءُ تارَّةُ السّاقَيْنِ ذاتُ شَعر والاسمُ السَّوَقُ مُحَرَّكَةً قالَ رُؤبةُ :
" قُب مِنَ التَّعْداءَ حُقْبٌ في سَوَقْ والسَّيِّقَةُ ككَيِّسَةٍ : ما اسْتاقَهُ العَدُو من الدّوابِّ مثلُ الوَسِيقَةِ أَصْلُها سَيوِقَةٌ وقالَ الزَّمَخْشَرِيُّ هي الطَّرِيدَةُ الَّتِي يَطْرُدُها من إِبِلِ الحَيِّ وأَنْشَدَ الجَوهَرِيًّ للشاعِرِ وهو نُصَيْب ابن رَبَاح :
فَما أنا إِلاّ مِثْلُ سَيِّقَةِ العِدا ... إِن اسْتَقدمَتْ نَحْرٌ وإِن جَبَأتْ عَقْرُ وقال ابنُ دُرَيْدٍ : السَّيِّقَةُ : الدَّرِيئة يَسْتَتِرُ فيها الصّائِدُ فيَرْمِي الوَحْشَ . وقالَ ثَعْلَبٌ : السَّيِّقَةُ : النّاقَةُ ج : سيائِقُ
وقالَ أَبُو زَيْدٍ : السَّيِّقُ ككَيِّس : السَّحابُ تَسُوقُه الرِّيحُ ولا ماء فِيهِ كما في الصِّحاح وقالَ ابنُ دُرَيْد : الجَفْلُ من السَّحابِ هو الذي قَدْ هَراقَ ماءَهُ وقالَ الأصمَعِيُّ : السَّيِّقُ من السَّحابِ : ما طَرَدَتْهُ الرِّيحُ كانَ فيه ماء أو لَمْ يَكُنْ
والسوقُ بالضَّمِّ م مَعْرُوفَة ولذا لم يَضْبِطْهُ قال ابنُ سِيدَه : هي الَّتي يُتَعامَلُ فِيها تُذَكَّرُ وتؤَنَّثُ وقالَ ابْنُ دُرَيْدٍ : السُّوقُ معروفةٌ تُؤنّث وتُذكرّ وأصلُ اشتقاقِها من سَوْقِ النّاسِ بضائِعَهُم إِليها مُؤَنَّثَةٌ وتذَكَّرُ . وقد سَبَقَ عن الجَوْهَرِيِّ في " زقق " أَنّ أهْلَ الحِجازِ يُؤَنِّثُونَ السُّوقَ والسَّبِيلَ والطَّرِيقَ والصراطَ والزُّقاقَ والكَلاَّءَ وهو سُوقُ البَصْرَةِ وتَمِيم تُذَكِّرُ الكُلَّ . قلتُ : وشاهِدُ التَّذْكِيرِ قَوْلُ رَجُل أَخَذَه سُلطانٌ فجَلَدَه وحَلَّقَه :
ألَمْ يَعِظِ الفتيانَ ما صارَ لِمتِى ... بسُوقٍ كَثِيرٍ رِيحُهُ وأَعاصِرُه
عَلَونِي بمَعْصُوبٍ كأَن سَحِيفَهُ ... سَحِيفُ قُطامِيٍّ حَماماً يُطايِرُه وأنْشَدَ أبو زَيدٍ في التّأنِيثِ :
" إِنَيّ إذا لَمْ يُنْدِ حَلْقاً رِيقُه
" ورَكَدَ السَّبُ فقامَت سُوقُه
" طَبًّ بإِهْداءَ الخنا لبيقه والجَمعُ أَسْواقٌ
وسُوقُ الحَرْبِ : حَوْمَةُ القِتالِ وكذا سوقَتُه أي : وَسَطُه يقالُ : رَأيْتُه يَكُرُّ في سُوقِ الحَرْبِ وهو مَجازٌ . وسُوقُ الذَّنائِبِ : ة بزَبِيدَ دونَها وسُوقُ الأربِعاءَ : د بخُوزِسْتانَ . وسُوقُ الثُّلاثاءَ : مَحَلَّة ببَغْدادَ
وسُوقُ حَكَمَةَ محركَةً : ع بالكُوفَةِ
وسُوقُ وَرْدانَ : مَحَلةٌ بمِصْرَ نُسِبَتْ إلى وَردانَ مولَى عَمْرِو بن العاصِ . وسُوقُ لِزام د بإِفْرِيقِيَّةَ وسُوقُ العَطَشِ : حًلَّةٌ ببَغْدادَ سُمِّيَتْ لأنَّه لمّا بُنِي قالَ المَهْدِي : سَمُّوهُ سُوقَ الرّيِّ فغلبَ عَلَيْهِ سوقُ العَطَشِ . وبِها وُلِدَ الحُسَينُ بنُ عُلِيِّ بنِ الحُسَنِ ابنِ يُوسُفَ جَد الوَزِيرِ أَبِي القاسِم المَغْربِي وأصلُهم من البَصْرَةِ كذا في تارِيخَ حَلَب لابْنِ العَدِيمَ
وسُوَيقَةُ كجُهَيْنَةَ : ع قالَ :
هَيْهاتَ مَنزلُنا بنَعْفِ سُوَيْقَة ... كانَت مُبارَكَةً من الأيام وأنْشَدَ ابنُ درَيْدٍ للفَرَزْدَقِ :
أَلَمْ تَرَ أنِّي يَوْمَ جَوِّ سُوَيْقَة ... بكيتُ فنادَتْنِي هُنَيْدةُ مالِيا وقالَ أَبو زَيْدٍ : سُوَيْقَةُ : هَضْبَةٌ طَوِيلَةٌ بحمِىَ ضَرِيَّةَ ببَطْنِ الريانِ وإِيّاها عَنَى ذو الرُّمَّةِ بقَوْلِه :
لِأُدْمانَةٍ ما بينَ وَحْشِ سُوَيْقَة ... وبَيْنَ الجبالِ العُفْرِ ذاتِ السّلاسِل وقالَ ابنُ السِّكِّيتِ : سُوَيْقَةُ : جَبَلٌ بينَ يَنْبُعَ والمَدِينَةِ على ساكِنِها أَفْضَلُ الصَّلاةِ والسَّلام وبه فُسِّرَ قولُ كُثَيِّرٍ :
لعَمرِي لقد رُعْتُم غَداةَ سُوَيْقَة ... ببَيْنِكُمُ يا عَزَّ حَقَّ جَزُوع قالَ وسُوَيقَةُ أيْضاً : ع بالسَّيالَةِ قَرِيبٌ منها ومنه قَوْلُ ابنِ هَرْمَةَ :
عَفَتْ دارُها بالبُرْقَتَيْنِ فأَصْبَحَتْ ... سُوَيقَةُ منها أَقْفَرَتْ فنَظِيمُها والسُّوَيْقَةُ : ع ببَطْنِ مَكَّةَ حَرَسَها اللهُ تَعالَى مما يَلِي بابَ النَّدْوَةِ مائِلاً إلى المَرْوَةِ
والسوَيْقَةُ : ع بنَواحِي المَدِينَةِ المُنَوَّرَةِ يَسْكُنه آلُ عَليِّ بنِ أبِي طالِبٍ رضِىَ اللهُ عنه
قلتُ : وأولُ من نَزَلَه يَحْيَى بنُ عَبْدِ اللهِ بنِ مُوسَى الجَوْن بنِ عَبْدِ اللهِ بنِ الحَسَنِ بنِ الحَسَنِ وقد أعْقَبَ من رَجُلَيْن أَبِي حَنْظَلَة إِبراهِيمَ وأبي داوُدَ مُحَمّد ويُقال لَهُم : السُّوَيْقِيون فيهم عَدَدٌ كثِيرٌ ومَدَدٌ إلى الآن وتَفْصِيلُ ذلِكَ في المُشَجَّراتِ
والسًّوَيقَةُ : ع بمَرْوَ منه أَحمَدُ بنُ مُحَمَّدٍ هكذا في النسَخ والصّوابُ أبو عَمْروٍ ومُحَمَّدُ بن أَحْمَدَ ابنِ جَمِيلٍ المَروَزِيُّ السوَيْقِيًّ سَمِعَ الإِمامَ أبا داوُدَ صاحِبَ السنَنِ
والسوَيْقَةُ : ع بواسِطَ مِنْهُ : أبو مَنْصُورٍ عَبْدُ الرّحْمنِ بن مُحَمَّدِ ابنِ عَفِيف الواعِظُ الأدِيبُ هكذا في سائِرِ النسَخ وهو سَقَطٌ فاحِش صوابُه منه أَبو عِمْرانَ مُوسى بنِ عِمرانَ ابنِ مُوسى القَرّام السُّوَيْقِي رَوَى عن أبِي مَنْصُورٍ عَبْدِ الرَّحْمنِ بنِ مُحَمّدِ بنِ عَفِيف البوشَنجِيِّ كذا حَقَّقَه الحافِظُ في التَبصِير فتأَمَّل
والسوَيقَةُ " : د بالمَغْرِبِ من بِجايَةَ بالقربِ من قَلْعَة بني حَمّادٍ
والسوَيقَةُ : تِسعَةُ مَواضِعَ ببَغْدادَ منها سُوَيقَةُ أبِي الوردِ
والسوقَةُ بالضم خلافُ المَلِكِ وهم الرَّعِية التي تَسُوسُها المُلُوكُ سُموا سُوقَةً لأنَّ الملوكَ يَسوقُونَهم فيَنساقُونَ لَهُم للواحِدِ والجَمْع والمُذَكرِ والمُؤَنَّثِ قاله الأزْهَرِي والصاغاني زادٌ صاحبُ اللِّسانِ : وكثير من الناسِ يَظُن أن السُّوقَةَ أهلُ الأسواقِ وأنْشَد الجَوهَري لنَهشَلِ بنِ حَريٍّ :
ولَم تَر عَينِي سُوقَةً مثلَ مالِكٍ ... ولا ملِكاً تُجبَى إِليهِ مَرازِبُه وقالتْ بنتُ النعمانِ بنِ المُنذِرِ . قلتُ : واسمها حرَقَةُ :
بينا نَسُوسُ الناس والأمْرُ أَمْرُنا ... إذا نَحْنُ فِيهم سوقَةٌ نَتَنَصّفُ أي نَخْدُمُ الناسَ قال الصاغانِي : والبَيتُ مَخْرُوم
أو قَد يُجمَع سُوَقاً كصُرَد ومنه قول زُهَيرِ بنِ أبِي سُلْمَى :
يَطلُب شأو امرَأينِ قدماً حَسَناً ... نَالا الملوكَ وبَذّا هذه السوَقَا كما في الصِّحاح
وقالَ ابنُ عَبّاد : السوقَةُ : من الطُّرْثوثِ : ما كانَ في أسْفَلِ النُّكَعَةِ حُلْوٌ طيب وقالَ أبو حَنِيفَةَ : هو كأيرِ الحِمارِ وليس فيهِ شَيءٌ أطيَبَ من سُوقتِه ولا أحلَى ورُبّما طالَ ورُبّما قصرَ
ومُحمدُ بنُ سُوقَةَ : تابِعيًّ هكذا في النًّسخِ والصوابُ : وسُوقَةُ تابِعي أَو مُحَمدُ بنُ سُوقَةَ من أَتباع التابِعِينَ ففي كتابِ الثقاتِ لابْن حِبان : في التابِعِينَ : سُوقَةُ البَزّازُ من أهل الكُوفَةِ يَروي عن عَمرِو بنِ حُرَيْث رَوَى عنه ابنُه مُحَمَّد انتهى . وكانَ مُحَمّد لا يُحْسِنُ يَعْصَي اللهَ تَعالَى نَفَعنا الله بهِ وقَرَأتُ في بَعْضِ المَجامِيع أَنَّ رَجُلاً دَخَلَ عليه فَرآهُ يَعْجِنُ ودُمُوعُه تَتَساقَطُ وهو يَقُول : لما قَلَّ مالِي جَفانِي إخْوانِي
والسوِيقُ كأمِيرٍ : م مَعْرُوفٌ كما في الصحاح وهو نَصُّ ابنِ دُرَيْدٍ في الجَمْهَرةِ أَيْضاً قال : وقد قِيلَ بالضّادِ أَيْضاً قالَ : وأَحْسَبُها لُغَة لبَنِي تَمِيم وهي لُغَة بني العَنْبر خاصة والجَمْعُ أسْوِقَةٌ وقالَ غيرُه : هو ما يُتَّخَذُ من الحِنْطَةِ والشَّعِيرِ ويُقالُ لسَوِيقِ المُقْلِ : الحَتِيُّ ولسِوِيقِ النَّبْقِ : الفَتِى وقالَ شَيْخُنا : هُو دَقِيقُ الشَّعيَرِ أَو السلْتِ المَقْلُوِّ ويَكُونُ من القَمْح والأكْثَرُ جَعْلُه من الشَّعِيرِ وقالَ أَعرابِي يصِفُه : هو عُدَّةُ المُسافِر وطَعامُ العَجْلانِ وبُلْغَةُ المَرِيضِ وفي الحَدِيثِ : " فلَمْ يجَدْ إِلاّ سَوِيقاً فَلاكَ مِنْهُ "
وقالَ أبو عَمْرٍو : السَّوِيق : الخَمْر ويُقالُ لها أَيْضاً : سَوِيق الكَرْم وأنْشَدَ سِيبَوَيْهِ لزِيادٍ الأعْجَم :
تُكَلِّفُني سَوِيقَ الكَرْم جَرْمٌ ... وما جَرْم وما ذاكَ السَّوِيق
وما عَرَفَتْ سوِيقَ الكَرْم جَرْم ... ولا أغْلَتْ به مُذْ قامَ سُوقُ وثَنِيَّةُ السوِيقِ : عُقَيْبَة بينَ الخُلَيْصِ والقُدَيْدِ م مَعْرُوفَة
والسوّاقُ كزُنّار : الطَّوِيلُ السّاقِ عن أَبِي عَمْرٍو وأَنشَد للعَجّاج :
" بمُخْدِرٍ من المَخادِيرِ ذَكَر
" يَهْتَد روُمِيّ الحَدِيدِ المُسْتَمِرّ
" عن الظَّنابيب وأَغْلالِ القَصَر
" هَذَّكَ سُوَّاقَ الحَصادِ المُخْتَضَرْ المُخْدِرِ : القاطِعُ والحَصادُ : بَقْلَة . وقالَ ابنُ عَبّاد : السُّوّاقُ : طلع النخلِ إِذا خرَجَ وصارَ شِبْراً
وقِيلَ : السُّوّاقُ : هو ما سوقَ وصارَ على ساق من النَّبّتِ عن ابْنِ عَبّاد
قال : وبَعِيرٌ مُسوِق كمُحْسِنٍ والذِي في التَّكْمِلَةِ : كمِنْبَرٍ للذي يساوِقُ الصَّيْدَ أَي : يُقاوِدُه وهو مَجازٌ والذِي في اللِّسانِ : المِسْوَق : بَعِيرٌ يُسْتَتَرُ به من الصيْدِ ليَخْتِلَه
وقالَ الليْثُ : الأساقة : سير رِكابِ السرُوجِ
قالَ غيرُه : وأسَقْتُه إِبِلاً : جَعَلْتُه يَسُوقُها أو مَلَّكْتُه إِيّاها يَسُوقُها فيَكُون مَجازاً وفي الصِّحاح : أعْطَيْتُه إِبِلاً يَسُوقُها
وسَوَّقَ الشَّجَرُ تَسْوِيقاً : صارَ ذا ساقٍ كذا في العُبابِ والأَوْلَى سَوَّقَ النَّبْتُ ومنه قول ذِي الرمةِ :
لَها قَصَبٌ فَعْمٌ خِدالٌ كأنَّه ... مُسَوِّقُ بَرْديٍّ على حائرٍ غَمْرِ وقالَ ابنٌ عَبّادٍ : سَوَّقَ فُلاناً أَمْرَه : إِذا مَلكَه إِيّاه
قال : والمُنْساقُ : التابِعُ والقَرِيبُ أَيضاً
قال : والعَلم المُنساق . من الجِبال هو المُنْقادُ طُولاً . وساوَقَهُ : فاخَرَه في السَّوْقِ أَينا أَشَدًّ كما في الصِّحاح قال : وهُوَ من قَوْلِهم : قامَتِ الحرْبُ على ساقٍ وهو مَجاز
وتَساوَقَتِ الإبِلُ أَي : تَتَابَعتْ وكذلِكَ تقاوَدَتْ فهي مُتَساوقةٌ ومُتَقاوِدَة وأَصْلُ تساوَقُ " تَتَساوَقُ كأنَّها - لضَعْفِها وهُزالِها - تَتَخاذَلُ ويَتَخَلَّفُ بعضُها عن بَعْض وهو مَجازٌ
وتَساوَقَت الغَنمُ : تَزاحَمَتْ في السَّيْرِ وفي حَدِيثِ أمِّ مَعْبَدٍ : " فجاءَ زَوْجُها يَسُوقُ أَعْنُزاً ما تَسَاوَقُ " أي : ما تَتَابَعُ
ومما يُسْتَدْرَكُ عليه : انساقت الإبل : سارت متتابعةً . وسَوَّقَها كساقَها قال امْرُؤُ القَيْس :
لنا غَنَمٌ نُسَوِّقُها غِزارٌ ... كأنَّ قُرُونَ جِلَّتِها العِصِيُّ والمُساوَقَةُ : المُتابَعَةُ كأَنَّ بَعْضَها يَسُوقُ بَعْضاً
والسَّوْقُ : المَهْرُ وُضِعَ مَوْضِعَه وإِن لم يَكُنْ إِبِلاً أو غَنَماً
وساقَ إِليه خَيْرًا . وساقَت الرِّيحُ السَّحابَ وكل هذه مَجازٌ
والسوقَةُ بالضمِّ : لغةٌ في السوقِ وهو مَوْضِعُ البِياعاتِ
وجاءتْ سُوَيْقَةٌ أَي : تِجارَة وهي تَصْغِيرُ سُوقٍ وقوله :
للفَتَى عَقْلٌ يَعِيشُ بهِ ... حَيْثُ تَهْدي ساقَهُ قَدَمُهْ فَسَّرَه ابنُ الأعْرابِيِّ فقالَ : مَعْناهُ إن اهْتَدَى لرَشَدٍ عُلِمَ أنّه عاقِل وإِن اهْتَدَى لغَيْر رَشَدٍ عُلِمَ أَنّه على غَيْرِ رَشَدٍ
وذُو السًّوَيْقَتَيْنِ : رَجُل من الحَبَشَةِ يَسْتَخْرِجُ كَنْزَ الكَعْبَةِ كما في الحدِيث وهُما تَصْغِيرُ السّاقِ وهي مُؤَنَّثَةٌ فلذلِكَ ظَهَرتِ التّاءُ في تَصْغِيرها وإِنما صَغَّرَهُما لانَّ الغالِبَ على سُوقِ الحَبَشَة الدِّقَّةُ والحُمُوشَةُ
وجَمْعُ ساقِ الشجَرةِ أسْوُقٌ وأسْؤقٌ وسُوُوقٌ وسُؤُوقٌ وسُوق . " وسوقٌ " الأخِيرَةُ نادِرَةٌ وتَوَهَّموا ضمَّ السِّينِ عَلَى الواوِ وقد غَلَب ذلِكَ على لُغَةِ أَبِي حَيَّةَ النمَيْرِيِّ وهَمَزَها جَرِير في قَوْلِه :
" أَحَبًّ المُؤقِدانِ إِلَيْكَ مُؤْسى وقالَ ابنُ جِنّي : في كِتابِ الشَّواذِّ : هَمَزَ الواوَ في المَوْضِعَيْنِ جميعاً لأنُّهُما جاوَرَتّا ضَمَّةَ المِيم قَبْلَهُما فصارَت الضمَّةُ كأنّها فِيها والواو إِذا انْضَمَّت ضَماً لازِماً فهَمْزُها جائِز قال : وعليهِ وُجِّهَتْ قِراءَةُ أَيوب السِّخْتِيانِيِّ " ولا الضَّأَلِّينَ " بالهَمْز
ويُقال : بَنى القَوْمُ بيوتَهُم على ساقٍ واحد وقامَ القَوْمُ على ساقٍ : يُرادُ بذلك الكَدُّ والمَشَقَّةُ على المَثَلِ . وأَوْهَتْ بساقٍ أَي : كِدْتُ أَفْعَلُ قال قُرْطٌ يَصِفُ الذِّئْبَ :
ولكِنّي رَمَيْتُكَ من بَعِيد ... فلم أَفْعَلْ وقد أَوْهَتْ بساقِ والسّاقُ : النَّفس ومنه قَوْلُ علي رضِيَ اللهُ عنه في حَربِ الشراةِ : " لا بُدَّ لي من قِتالِهِم ولو تَلِفَتْ ساقِي " التَّفْسِيرُ لأبِي عُمَرَ الزّاهِدِ عن أَبِي العَبّاسِ حكاه الهَرَوِيُّ
وتَسَوَّقَ القَومُ : إِذا باعُوا واشْتَرَوْا نقَلَه الجَوْهَرِي وتَقولُ العامَّةُ : سَوَّقُوا . وسُوقِينُ بالضمِّ وكسرِ القافِ : من حُصُونِ الرُّوم قِيلَ ماتَ به إِبْراهِيمُ ابنُ أَدْهَمَ رحَمه اللهُ تَعالى
ومن المَجازِ : هو يَسُوقُ الحَدِيثَ أَحْسَن سِياقٍ وإِليكَ يُساقُ الحَدِيثُ وكلام مَساقُهُ إِلى كذا وجِئْتُك بالحَدِيث على سَوْقهِ على سَرْدِه . ويُقال : المَرْءُ سَيِّقَةُ القَدَرِ ككَيسَةٍ يَسُوقُه إلى ما قُدِّرَ له ولا يَعدُوه
وقَرَعَ للأَمْرِ ساقَه : إِذا شَمَّرَ له
وأَدِيم سُوقِيًّ أي : مُصْلَحٌ طَيِّبٌ ويُقال : غَيْرُ مُصْلَح ونُسِبَ هذه للعامَّةِ وفيه اخْتِلافٌ والمَشْهُور الثانِي وتَقَدمَّ في " دهمق " ما أَنْشَدَه ابنُ الأعْرابِيَ :
" إِذا أرَدْتَ عَمَلاً سُوقِيَّا
" مُدَهْمَقاً فادْعُ لَه سِلْمِيّا وسُوقَةُ بالضَّمِّ : موضِع من نَواحِي اليَمامَةِ وقِيلَ : جَبَلٌ لقُشَيرٍ أَو ماءٌ لباهِلَة
وسُوقَةُ أَهْوَى وسُوقَةُ حائِلٍ : موضِعان أنْشَدَ ثَعْلَب :
" تهانَفْتَ واسْتَبكاكَ رَسْمُ المَنازِلِ بسوقَةِ أَهْوَى أَو بسُوقَةِ حائِلِ وذاتُ السّاقِ : موضِعٌ . وساق : جَبَلٌ لبَنِي وَهْب . وساقان : موضِعٌ
والسوَقُ كصُرَدٍ : أَرْضٌ مَعْرُوفَة قال رُؤبة :
" تَرْمِي ذِراعَيْهِ بجَثْجاثِ السوَقْ وسوقُ حَمْزَةَ : بلدٌ بالمَغْرِب ويُقال أَيضاً : حائِطُ حَمْزة نُسِبَ إِلى حَمْزَةَ ابنِ الحَسَنِ الحَسني منهم مُلوك المَغْرِبِ الآنَ . وسَوْسَقانُ : قريةٌ بمَرْوَ
ومن أَمثالِهم في المُكأفَاة : التمْر بالسوِيقِ حكاهُ اللِّحْيانِيُّ
والسَّوِيقيون بالفتح : جماعَة من المُحدِّثِين
وسُوَيْقَةُ العَرَبِيّ وسُوَيْقَةُ الصاحِب وسُوَيْقَة الآلا وسوَيْقة العُصْفُور مَحَلاّت بمِصْر وسُوَيْقَةُ الرِّيش : خارِجَ بابِ النَّصْرِ منها
وسُوقُ يَحْيَى : بَلَدٌ بفارس
وسوقُ الشِّفا : من أَعْمالِ الشَّرْقِيَّة بمصر

##### Türkçe

سوق
**سَاقَ - يَسُوقُ - سَائِق - مَسَاق - سَاق - سَاقَيْن - سُوْق - سُوق - أَسْواق**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 04:57 yazar: Administrator

**سَاقَ - يَسُوْقُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu önünde ilerletti, sonra onu arkasından itti ve hareketinin yönünü denetleyerek onu yönlendirdi.

**سَائِق**: “ **سَاقَ - يَسُوقُ** ”tan ism-i fâil.

**مَسَاق**: “ **سَاقَ - يَسُوقُ** ”tan “مـَفـْعـَل” vezninde: mîmli mastar; ve o aynı zamanda mekân ismidir: sürücünün hareket edeni kendisine doğru yönelttiği yer.

**سَاق**: “ **سَاقَ - يَسُوقُ** ”tan “فـَعـْل” vezninde fiil ismi: ondan âlet ismi: sevk vasıtası: varlığı taşıyan, hareketini yönlendiren ve onu sevk eden uzuv; ve ıstılah olarak bitkide dalları taşıyan kısım; insanlarda ise: bedenin geri kalanını taşıyan, onunla intikal eden ve onu hareketinde ve yer değiştirmelerinde sevk eden kısımdır.

**سَاقَيْن**: **سَاق**’ın tesniyesi.

**سُوْق**: **سَاق**’ın cemi.

**سُوْق**: “فـُعـْـل” vezninde: mef‘ûl manasında fiil ismi; “ **سَاقَ - يَسُوقُ** ”tan mekân ismi: eşyaların kendisine sevk edildiği yer; ve ıstılah olarak: beldede alım-satım dükkânlarından bir sayıyı ihtiva eden toplanma yeri.

**أَسْوَاق**: **سُوْق**’un cemi.

Ve lafız, “hedefe ulaşmak için sevk ve başka bir sevk/ida­re etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**رَأسَ - يَرْأسُ، حَنَكَ - يَحْنُكُ (حَنَكَ - يَحْنِكُ)، سَادَ - يَسُودُ، سَاقَ - يَسُوْقُ، وَجُهَ - يَوْجُهُ، بَعَلَ - يَبْعَلُ**.

**ساق - يسوق**
 	﴿“Ve O, rahmetinin önünde müjdeleyici olarak rüzgârları gönderendir; nihayet onlar ağır bulutlar yüklendiğinde, onu ölü bir beldeye sevk ettik; onunla su indirdik; onunla her türlü meyvelerden çıkardık; işte böyle ölüleri çıkarırız; umulur ki hatırlarsınız (57)”﴾ **الأعراف** ﴿“Ve Allah, rüzgârları gönderendir; o da bulutları kaldırır; onu ölü bir beldeye sevk ettik; onunla yeri ölümünden sonra dirilttik; işte diriliş böyledir (9)”﴾ **فاطر**
 	﴿“Görmediler mi ki biz suyu çorak yere sevk ediyoruz da onunla ekin çıkarıyoruz; ondan hayvanları ve kendileri yer; hâlâ görmüyorlar mı? (27)”﴾ **السجدة**
 	﴿“Sana, kendilerine apaçık olduktan sonra hak hakkında tartışıyorlar; sanki onlar ölüme sevk ediliyorlar da onlar bakıyorlar (6)”﴾ **الأنفال**
 	﴿“Kâfir olanlar cehenneme bölük bölük sevk edildi; nihayet ona geldiklerinde kapıları açıldı ve bekçileri onlara dedi: ‘Size içinizden elçiler gelmedi mi, Rabbinizin âyetlerini size okuyor ve sizi bu gününüzün buluşmasıyla uyarıyordu?’ Dediler: ‘Evet’; fakat azap sözü kâfirler üzerine hak oldu (71)”﴾ **الزمر** ﴿“Rablerinden sakınanlar cennete bölük bölük sevk edildi; nihayet ona geldiklerinde ve kapıları açıldığında bekçileri onlara dedi: ‘Selâm size; tertemiz oldunuz; haydi ona girin, ebedî kalıcılar olarak’ (73)”﴾ **الزمر**
 	﴿“Ve suçluları cehenneme susuz olarak sevk ederiz (86)”﴾ **مريم**

**المساق**
 ﴿“O gün sevk, Rabbinedir (30)”﴾ **القيامة**

**سائق**
 ﴿“Ve her nefis geldi; onunla beraber bir sevk edici ve bir şahit (21)”﴾ **ق**

**ساق**
 ﴿“O gün bir ساق açığa çıkarılır ve secdeye çağrılırlar da güç yetiremezler (42)”﴾ **القلم** ﴿“Ve ساق, ساق ile dolaştı (29)”﴾ **القيامة**

**ساقين**
 ﴿“Ona denildi: ‘Köşke gir’; onu görünce onu bir su sanıp ساقَيْن’ini açtı; dedi: ‘O, billurdan dümdüz yapılmış bir köşktür’; dedi: ‘Rabbim, ben nefsime zulmettim ve Süleyman ile beraber âlemlerin Rabbi Allah’a teslim oldum’ (44)”﴾ **النمل**

**السوق**
 ﴿“Onları bana geri getirin; derken **السوق** ve boyunları meshederek (33)”﴾ **ص** ﴿“Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidir; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan fazl ve rıza isterler; nişanları yüzlerindedir, secdenin eserindendir; bu onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri ise: filizini çıkarmış bir ekin gibidir; onu güçlendirdi, kalınlaştı, **سوقه** üzerinde doğruldu; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için; Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere mağfiret ve büyük bir ecir vaad etti (29)”﴾ **الفتح**

**أسواق**
 ﴿“Ve dediler: ‘Bu elçiye ne oluyor ki yemek yiyor ve **الأسواق**’ta yürüyor; ona bir melek indirilseydi de onunla beraber bir uyarıcı olsaydı’ (7)”﴾ **الفرقان** ﴿“Senden önce gönderdiğimiz elçilerden hiçbirini göndermedik ki mutlaka onlar yemek yerler ve **الأسواق**’ta yürürlerdi; ve bazınızı bazınıza fitne kıldık; sabredecek misiniz? Rabbin görendir (20)”﴾ **الفرقان**

**مختار الصحاح**
● [**سوق**] س و ق: **السَّاقُ** ayağın ساق’ıdır; cemi **سُوقٌ**dur; **أسد** ve **أُسد** gibi; ve **سِيقانٌ** ve **أسْوُقٌ**; ve ağacın **سَاقُ**’ı gövdesidir; ve **ساقُ حُرّ** erkek kumridir; ve Yüce’nin sözü ﴿**يوم يكشف عن ساق**﴾: yani şiddetten; “savaş ساق üzerinde kalktı” denildiği gibi; ve **سَاقَةُ** ordunun arka tarafıdır; ve **السُّوقُ** müzekker de gelir müennes de; ve **تَسَوَّقَ** kavim sattılar ve satın aldılar; ve **السُّوقةُ** melikin zıddıdır; onda tekil ve çoğul, müzekker ve müennes eşit olur; ve bazen **سُوَقٍ** olarak cem‘ edilir, vavın fethasıyla; ve hayvan sürüsünü **ساقَ** “قال” ve “قام” babındandır; o halde o **سائِقٌ**tir; ve **سَوَّاقٌ** mübalağa için şeddelidir; ve onu **اسْتَاقَ** etti de o **انساقَت**; ve karısına mehir olarak **ساقَ** etti; ve **السِّياقُ** ruhun çekilip çıkarılmasıdır; ve **السَّوِيقُ** bilinen bir yemektir.

**الراغب**
**ساق**
- Develeri sevk etmek: onları getirmek ve sürmek; denir: “Onu sevk ettim de o sevk olundu”; ve **السيقة**: hayvanlardan sevk olunan şey. Ve kadına mehir olarak tayı sevk ettim; ve bu, onların mehirlerinin develer olması sebebiyledir. Ve sözü: ﴿**إلى ربك يومئذ المساق**﴾ [**القيامة/30**], şu sözü gibidir: ﴿**وأن إلى ربك المنتهى**﴾ [**النجم/ 42**]. Ve sözü: ﴿**سائق وشهيد**﴾ [**ق/21**], yani: onu sevk eden bir melek ve diğeri onun aleyhine ve lehine şahitlik eder. Ve denildi: o, şu söz gibidir: ﴿**كأنما يساقون إلى الموت**﴾ [**الأنفال/6**]. Ve sözü: ﴿**والتفت الساق بالساق**﴾ [**القيامة/29**]; denildi: ruhun çıkışı sırasında iki ساق’ın birbirine dolanması kastedildi. Ve denildi: kefene sarıldıklarında ikisinin dolanmasıdır. Ve denildi: ölür de, daha önce onu taşıdıkları hâlde artık onu taşımazlar. Ve denildi: belânın belâ ile dolanmasını kastetti; şu Yüce sözü gibi: ﴿**يوم يكشف عن ساق**﴾ [**القلم/42**], onların “savaş ساق’ını açtı” sözündendir. Ve bazıları, ﴿**يوم يكشف عن ساق**﴾ [**القلم/42**] hakkında dedi: o, şiddete bir işarettir (İbn Abbas’tan: Nâfi‘ b. el-Ezrak ona ﴿**يوم يكشف عن ساق**﴾ sözü hakkında sordu; dedi: âhiretin şiddetinden. Dedi: Arap bunu bilir mi? Dedi: evet; şairin sözünü işitmedin mi:
قد قامت الحرب بنا على ساق
Bak: **الدر المنثور 8/254**); ve o, devenin karnında yavru ölür de, çıkarıcı elini rahmine sokar, onun ساق’ından tutar ve onu ölü çıkarır; dedi: işte bu, ساق’ın açığa çıkarılmasıdır; böylece her dehşetli iş için kılındı. Ve sözü: ﴿**فاستوى على سوقه**﴾ [**الفتح/29**]; denildi: o, **ساق**’ın cemi‘idir; **لابة** ve **لوب**; **قارة** ve **قور** gibi. Ve buna göre: ﴿**فطفق مسحا بالسوق والأعناق**﴾ [**ص/33**]. Ve **رجل أسوق** ve **امرأة سوقاء**: açık **السوق** sahibi; yani: büyük ساق’lı. Ve **السوق**: eşyanın satış için kendisine getirildiği yer; dedi: ﴿**وقالوا مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق**﴾ [**الفرقان/7**]. Ve **السويق** boğazda çiğnemesiz akıp gitmesi sebebiyle böyle adlandırıldı.
