# سوك — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%83/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%83/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سوك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%83.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سوك

ساك الشيء يسوكه سوكا: دلكه، ومنه أخذ المسواك، وهو مفعال منه، قاله ابن دريد. وساك فمه بالعود يسوكه سوكا وسوكه تسويكا، واستاك استياكا، وتسوك قال عدي بن الرقاع:
  وكأن طعم الزنجبـيل ولـذة                      صهباء ساك بها المسحر فاها ولا يذكر العود ولا الفم معهما أي مع الاستياك والتسوك. والعود: مسواك وسواك، بكسرهما وهو ما يدلك به الفم قال ابن دريد: وقد ذكر المسواك في الشعر الفصيح، وأنشد:
  إذا أخذت مسواكها ميحت بـه                      رضابا كطعم الزنجبيل المعسل قلت: والسواك جاء ذكره في الحديث: السواك مطهرة للفم أي يطهر الفم، يؤنث ويذكر وظاهره أن التأنيث أكثر، وقد أنكره الأزهري على الليث، قال الليث: وقيل: السواك تؤنثه العرب، وفي الحديث: السواك مطهرة للفم قال الأزهري: ما سمعت أن السواك يؤنث، قال: وهو عندي من غدد الليث، والسواك مذكر، وقال الهروي: وهذا من أغاليط الليث القبيحة، وحكى في المحكم فيه الوجهين، وقال ابن دريد: المسواك تؤنثه العرب وتذكره، والتذكير أعلى أي: جمع السواك: سوك ككتب عن أبي زيد، قال: وأنشدنيه الخليل لعبد الرحمن بن حسان:
  أغر الثنايا أحم الـلـثـا                      ت تمنحه سوك الإسحل وقال أبو حنيفة: وربما همز فقيل سؤك، وفي التهذيب: رجل قؤول من قوم قول وقول، مثل سوك وسوك.
 والسواك والتساوك: السير الضعيف. وقيل: هو التسروك وهو رداءة المشي من إبطاء أو عجف، قاله ابن السكيت، يقال: جاءت الإبل تساوك، أي: تمايل من الضعف في مشيها. وفي المحكم: جاءت الغنم ما تساوك: أي ما تحرك رؤوسها من الهزال، وروى حديث أم معبد: فجاء زوجها يسوق أعنزا عجافا تساوك هزالا وأنشد الجوهري لعبيد الله بن الحر الجعفي:
  إلى الله أشكو ما أرى من جيادنا                      تساوك هزلى مخهـن قـلـيل قال ابن بري: قال الآمدي: البيت لعبيدة بن هلال اليشكري. وسواك كغراب: علم والذي ضبطه الحافظ الذهبي ككتاب، وفي العباب مثل ذلك، ولكن في التكملة بالضم بضبط القلم، قال الحافا وهو لقب لوالد يعقوب بن سواك البغدادي، سمع بشر بن الحارث، روى عنه غير واحد، ذكره الأمير.
 ومما يستدرك عليه: جمع المسواك مساويك على القياس. والسواك يجمع على سوك بالضم، كما تقدم عن الأزهري، وأسوكة.
 وسويكة، مصغرا: قرية بفلسطين.

### Türkçe

**ساك** şeyi onu **يسوكه** **سوكا**: onu ovaladı; bundan **المسواك** alınmıştır; o, ondan (türetilmiş) **مفعال** veznindedir; bunu İbn Düreyd söylemiştir. Ve (kişi) ağzını çubukla **ساك** eder, onu **يسوكه** **سوكا** ve onu **تسويكا** (yapar); ve **استاك** eder **استياكا**; ve **تسوك** eder. Addî b. er-Rikâ‘ dedi ki:
  Ve sanki zencefilin tadı ve lezzeti                      sarışın şarap; onunla sahurcu ağzını **ساك** etti
Ve ikisiyle birlikte, yani **الاستياك** ve **التسوك** ile birlikte, çubuğu da ağzı da zikretmez. Ve **العود**: **مسواك** ve **سواك**tır; ikisinin de kesresiyle; o, ağızla ovulan şeydir. İbn Düreyd dedi ki: **المسواك** fasih şiirde zikredilmiştir; ve şu beyti okudu:
  Eğer onun **مسواك**ını alırsa onunla (ağzından) çıkarır                      bal ile tatlandırılmış zencefil tadı gibi bir tükürük
Dedim ki: **السواك**ın zikri hadiste gelmiştir: **السواك مطهرة للفم** yani ağzı temizler. Müennes de yapılır müzekker de; ve zahiri, müennesliğin daha çok olduğudur. El-Ezherî bunu el-Leys’e karşı inkâr etmiştir. El-Leys dedi ki: Ve denildi ki: Araplar **السواك**ı müennes yapar. Ve hadiste: **السواك مطهرة للفم**. El-Ezherî dedi ki: **السواك**ın müennes yapıldığını işitmedim. Dedi ki: Ve o, benim yanımda el-Leys’in yanılgılarındandır; ve **السواك** müzekkerdir. Ve el-Herevî dedi ki: Bu, el-Leys’in çirkin yanlışlarındandır. Ve **المحكم**’de onda iki vecih (iki kullanım) hikâye edilmiştir. İbn Düreyd dedi ki: Araplar **المسواك**ı müennes yapar ve müzekker yapar; ve müzekkerlik daha üstündür. Yani: **السواك**ın cemi: Ebû Zeyd’den (rivayetle) **سوك**tur; **كتب** gibi. Dedi ki: Ve el-Halîl bunu bana ‘Abdurrahmân b. Hassân’dan okuttu:
  Parlak dişli, diş etleri kızıl                      ona **سوك** **الإسحل** bağışlar
Ebû Hanîfe dedi ki: Bazen hemzelenir de **سؤك** denilir. Ve **التهذيب**’de: **قول** ve **قول** kavminden **قؤول** bir adam; **سوك** ve **سوك** gibi.

Ve **السواك** ve **التساوك**: zayıf yürüyüştür. Ve denildi ki: o **التسروك**tur; ve o, yürümenin kötülüğüdür; yavaşlıktan veya zayıflıktan; bunu İbn es-Sikkît söylemiştir. Denilir ki: Develer **تساوك** olarak geldi; yani yürüyüşlerinde zayıflıktan sallandılar. Ve **المحكم**’de: Koyunlar **ما تساوك** olarak geldi: yani zayıflıktan başlarını oynatmadılar. Ve Ümm Ma‘bed hadisini rivayet etti: Derken kocası, zayıflıktan **تساوك** eden cılız keçileri sürerek geldi. Ve el-Cevherî, ‘Ubeydullâh b. el-Hurr el-Cu‘fî’den şu beyti okudu:
  Allah’a şikâyet ederim, atlarımızdan gördüğümü                      zayıflıktan **تساوك** eder; zayıf, iliği az
İbn Berrî dedi ki: El-Âmidî dedi ki: Beyit, ‘Ubeyde b. Hilâl el-Yeşkürî’nindir. Ve **سواك** (veznen) **غراب** gibi: bir özel addır. Ve onu Hâfız ez-Zehebî’nin ضبط ettiği (şekil) **كتاب** gibi (veznen)dir; **العباب**’da da bunun gibidir. Fakat **التكملة**’de kalemin ضبطıyla damme iledir. El-Hafâ dedi ki: O, Bağdatlı Ya‘kûb b. **سواك**’ın babasının lakabıdır; Bişr b. el-Hâris’i dinlemiştir; ondan birden çok kimse rivayet etmiştir; onu el-Emîr zikretmiştir.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **المسواك**ın cemi kıyasa göre **مساويك**tır. Ve **السواك** damme ile **سوك** üzerine cem‘ olunur; el-Ezherî’den geçtiği üzere. Ve **أسوكة**.

Ve **سويكة**, küçültme olarak: Filistin’de bir köydür.
