# سول — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: سول

سَوَّلَتْ له نفسه كذا: زَيَّنَتْه له. وسَوَّل له الشيطانُ: أَغْواه. وأَنا سَوِيلُكَ في هذا الأَمر: عَدِيلُك. وفي حديث عمر، رضي الله عنه: اللَّهُمَّ إِلا أَن تُسَوِّلَ لي نفسي عند الموت شيئاً لا أَجِدُه الآن؛ التسويل: تحسين الشيء وتزيينُه وتَحْبِيبُه إِلى الإِنسان ليفعله أَو يقوله. وفي التنزيل العزيز: بل سَوَّلَتْ لكم أَنْفُسُكم أَمْراً فصَبْرٌ جَمِيل؛ هذا قول يعقوب، عليه السلام، لولده حين أَخبروه بأَكل الذئب يوسفَ فقال لهم: ما أَكَلَهُ الذئْب بل سَوَّلَتْ لكم أَنفسكم في شأْنه أَمراً أَي زَيَّنَتْ لكم أَنفسكم أَمراً غير ما تَصِفُون، وكأَنَّ التسويل تَفْعِيلٌ من سُولِ الإِنسان، وهو أُمْنِيَّته أَن يَتَمَنَّاها فتُزَيِّن لطالبها الباطلَ وغيرَه من غُرور الدنيا، وأَصل السُّول مهموز عند العرب، استثقلوا ضَغْطة الهمزة فيه فتكلموا به على تخفيف الهمز؛ قال الراعي فيه فلم يَهْمِزه:
اخْتَرْنَك الناسُ، إِذ رَثَّتْ خَلائِقُهُم،
واعْتَلَّ مَنْ كان يُرْجى عِنْدَه السُّولُ
(* قوله «اخترنك» هكذا في الأصل، والصواب اختارك).
والدليل على أَن أَصل السُّول همز قراءةُ القُرَّاء قوله عز وجل: قد أُوتيتَ سُؤْلَكَ يا مُوسى؛ أَي أُعْطِيت أُمْنِيَّتك التي سَأَلْتَها. والتَّسَوُّلُ: استرخاءُ البطن، والتَّسَوُّنُ مثله. والسَّوَلُ: استرخاءُ ما تحت السُّرَّة من البطن، ورجُل أَسْوَلُ وامرأَة سَوْلاء قوم سُولٌ. ابن سيده: الأَسْوَلُ الذي في أَسفله استرخاء؛ قال المُتَنَخِّل الهُذلي:
كالسُّحُل البيضِ، جَلا لَوْنَها
سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَل
أَراد بالحَمَل السَّحابَ الأَسود. وسَحابٌ أَسْوَلُ أَي مُسْتَرْخٍ بَيِّنُ السَّوَل، وقد سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً، وامرأَة سَوْلاء. والأَسْوَل من السحاب: الذي في أَسفله استرخاء ولهُدْبهِ إِسْبالٌ. ودَلْوٌ سَوْلاء: ضَخْمة؛ قال:
سَوْلاء مَسْك فارضٍ نَهِيٍّ
وسَلْتُ أَسالُ سُولاً: لغة في سأَلْت؛ حكاها سيبويه، وقال ثعلب: سُوالاً وسِوالاً كجُوَارٍ وجِوار، وحكى أَبو زيد: هما يَتَساوَلانِ، فهذا يدل على أَنها واو في الأَصل على هذه اللغة، وليس على بدل الهمز. ورَجُل سَوَلةٌ على هذه اللغة: سَؤول، وحكى ابن جني سُوَال وأَسْوِلة.

### Türkçe

**سَوَّلَتْ** ona nefsi şöyle şöyle: ona onu süsledi. Ve **سَوَّل** ona şeytan: onu azdırdı. Ve ben bu işte senin **سَوِيلُكَ**’ım: senin denginim. Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: “Allah’ım, ancak ölüm anında nefsim bana şimdi bulmadığım bir şeyi **تُسَوِّلَ** etmesin”; **التسويل**: bir şeyi güzelleştirmek ve süslemek ve onu insana sevdirmek ki onu yapsın yahut söylesin. Aziz tenzilde: “Bilakis nefisleriniz size bir işi **سَوَّلَتْ**; artık güzel bir sabır”; bu, Yakub’un, عليه السلام, oğullarına, kurdun Yusuf’u yediğini haber verdiklerinde, onlara sözüdür; onlara dedi ki: “Onu kurt yemedi; bilakis nefisleriniz size onun hakkında bir işi **سَوَّلَتْ**”; yani nefisleriniz size, sizin vasfettiğinizden başka bir işi süsledi; ve sanki **التسويل**, insanın **سُول**’ünden bir **تَفْعِيل**’dir; o da onun, onu temenni edeceği temennisidir; böylece onu isteyen için bâtılı ve onun dışındakini, dünyanın aldatmalarından, süsler. Ve **السُّول**’ün aslı Araplar katında hemzelidir; onda hemzenin baskısını ağır buldular da hemzeyi hafifletme üzere onunla konuştular; **الراعي** onun hakkında hemzelemeyerek dedi:

اخْتَرْنَك الناسُ، إِذ رَثَّتْ خَلائِقُهُم،
واعْتَلَّ مَنْ كان يُرْجى عِنْدَه السُّولُ

(* “اخترنك” sözü: asılda böyle; doğrusu **اختارك**’tır).

Ve **السُّول**’ün aslının hemze olduğuna delil, kurrânın, Aziz ve Celil olanın sözü olan şu kıraati: “Gerçekten sana **سُؤْلَكَ** verildi, ey Musa”; yani istediğin temennin sana verildi. Ve **التَّسَوُّلُ**: karnın gevşemesi; **التَّسَوُّنُ** da onun gibidir. Ve **السَّوَلُ**: karnın göbek altındaki kısmının gevşemesi; ve **رَجُل أَسْوَلُ** ve **امرأَة سَوْلاء**; kavim: **سُولٌ**. İbn Sîde: **الأَسْوَلُ** aşağı kısmında gevşeklik olandır; **المُتَنَخِّل الهُذلي** dedi:

كالسُّحُل البيضِ، جَلا لَوْنَها
سَحُّ نِجاءِ الحَمَل الأَسْوَل

**الحَمَل** ile kara bulutu kastetti. Ve **سَحابٌ أَسْوَلُ**: yani gevşek, **السَّوَل**’i açık olan; ve **سَوِلَ** **يَسْوَلُ** **سَوَلاً**; ve **امرأَة سَوْلاء**. Ve buluttan **الأَسْوَل**: aşağı kısmında gevşeklik olan ve püskülünde bir sarkma bulunan. Ve **دَلْوٌ سَوْلاء**: iri; dedi ki:

سَوْلاء مَسْك فارضٍ نَهِيٍّ

Ve **سَلْتُ** **أَسالُ** **سُولاً**: **سأَلْت**’te bir dildir; Sîbeveyh onu nakletti; ve Sa‘leb dedi: **سُوالاً** ve **سِوالاً**, **جُوَارٍ** ve **جِوار** gibi. Ve Ebû Zeyd nakletti: “Onlar ikisi **يَتَساوَلانِ**”; bu, bu dil üzere aslında onun bir vav olduğuna delâlet eder; hemzenin bedeli üzere değildir. Ve bu dil üzere **رَجُل سَوَلةٌ**: çok soran; ve İbn Cinnî **سُوَال** ve **أَسْوِلة** nakletti.
