# سوي (س-و-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Seviye: Engebesiz düz yerdir

- Harfler: س - و - ي
- Kur'an'da: 83 geçiş · 80 ayet · 32 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: سوى

## Sîgalar (32)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَسْتَوِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%8A.md) | يَفْتَعِلُ | Seviyelenir | 12 | 12 | [4:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/4:95.md) |
| [اسْتَوَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%89.md) | افْتَعَلَ | Seviyelendi | 9 | 9 | [2:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:29.md) |
| [سَوَاءٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8C.md) | فَعَالٌ | Eşit | 9 | 9 | [2:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:6.md) |
| [سَوَاءً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8B.md) | فَعَالً | Eşit | 5 | 5 | [3:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/3:113.md) |
| [سَوَاءِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%90.md) | فَعَالِ | Eşit | 5 | 5 | [5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/5:60.md) |
| [سَوَاءَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8E.md) | فَعَالَ | Eşit | 4 | 4 | [2:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:108.md) |
| [سَوِيًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%8A%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فَعِيلًا | Normal | 4 | 4 | [19:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/19:10.md) |
| [سَوَاءٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8D.md) | فَعَالٍ | Eşit | 3 | 3 | [3:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/3:64.md) |
| [يَسْتَوُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْتَعِلُونَ | Seviyelenirler | 3 | 3 | [9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/9:19.md) |
| [تَسْتَوِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%8A.md) | تَفْتَعِلُ | Seviyelenir | 2 | 2 | [13:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/13:16.md) |
| [سَوَّيْتُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعَّلْتُهُ | Onu seviyelendirdim | 2 | 2 | [15:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/15:29.md) |
| [فَاسْتَوَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%89.md) | فَافْتَعَلَ | Hemen seviyelendi | 2 | 2 | [48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/48:29.md) |
| [فَسَوَّاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَّلَهَا | Hemen onu seviyelendirdi | 2 | 2 | [79:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/79:28.md) |
| [فَسَوَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | فَفَعَّلَ | Hemen seviyelendirdi | 2 | 2 | [75:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/75:38.md) |
| [يَسْتَوِيَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%8A%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | يَفْتَعِلَانِ | İkisi seviyelenir | 2 | 2 | [11:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/11:24.md) |
| [اسْتَوَيْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | افْتَعَلْتَ | Seviyelendin | 1 | 1 | [23:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/23:28.md) |
| [اسْتَوَيْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | افْتَعَلْتُمْ | Seviyelendiniz | 1 | 1 | [43:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/43:13.md) |
| [السَّوِيِّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%90%D9%8A%D9%90%D9%91.md) | الْفَعِيلِ | Normal | 1 | 1 | [20:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/20:135.md) |
| [تُسَوَّى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D9%89.md) | تُفَعَّلُ | Seviyelendirilir | 1 | 1 | [4:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/4:42.md) |
| [سَاوَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%88%D9%8E%D9%89.md) | فَاعَلَ | Aynı seviyeye getirdi | 1 | 1 | [18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/18:96.md) |
| [سَوَّاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | فَعَّلَكَ | Seni seviyelendirdi | 1 | 1 | [18:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/18:37.md) |
| [سَوَّاهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَعَّلَهَا | Onu seviyelendirdi | 1 | 1 | [91:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/91:7.md) |
| [سَوَّاهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F.md) | فَعَّلَهُ | Onu seviyelendirdi | 1 | 1 | [32:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/32:9.md) |
| [سُوًى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D8%B3%D9%8F%D9%88%D9%8B%D9%89.md) | فُعْلً | Orta | 1 | 1 | [20:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/20:58.md) |
| [فَسَوَّاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | فَفَعَّلَكَ | Hemn seni seviyelendirdi | 1 | 1 | [82:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/82:7.md) |
| [فَسَوَّاهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%91%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَفَعَّلَهُنَّ | Hemn onları seviyelendirdi | 1 | 1 | [2:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:29.md) |
| [لِتَسْتَوُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%84%D9%90%D8%AA%D9%8E%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | لِتَفْتَعِلُوا | Seviyelenmeniz için | 1 | 1 | [43:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/43:13.md) |
| [نُسَوِّيكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | نُفَعِّلُكُمْ | Sizi seviyelendiririz | 1 | 1 | [26:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/26:98.md) |
| [نُسَوِّيَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%90%D9%91%D9%8A%D9%8E.md) | نُفَعِّلَ | Seviyelendiririz | 1 | 1 | [75:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/75:4.md) |
| [وَاسْتَوَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | وَافْتَعَلَتْ | Ve seviyelendi | 1 | 1 | [11:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/11:44.md) |
| [وَاسْتَوَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%88%D9%8E%D9%89.md) | وَافْتَعَلَ | Ve seviyelendi | 1 | 1 | [28:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/28:14.md) |
| [وَسَوَاءٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A1%D9%8C.md) | وَفَعَالٌ | Eşit | 1 | 1 | [36:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/36:10.md) |

## Mücavir kökler — 119 mücavir (357 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عرش](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B4.md) — 7 ortak ayet · G² 29 · Toplantı yerinde yöneticinin durduğu yüksek yerdir
2. [سدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B3.md) — 5 ortak ayet · G² 28 · سندس Hint kumaşıdır
3. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 11 ortak ayet · G² 20 · Biribirini kesen yoldur
4. [عمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · Kör demektir
5. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 4 ortak ayet · G² 16 · Körük demektir
6. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 16 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
7. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 11 ortak ayet · G² 15 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
8. [صرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%B7.md) — 5 ortak ayet · G² 13 · Yol
9. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 8 ortak ayet · G² 12 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
10. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
11. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 7 ortak ayet · G² 9 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
12. [ليل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 8 · Durgun suyda dibe çöken mile “leyl“, akıp denize giden…
13. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
14. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
15. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Örnek verdi
16. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 8 ortak ayet · G² 8 · Veli arka demektir
17. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 7 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
18. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 7 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
19. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Sahr kayalık sahadır
20. [جهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Cehd düz, sert yer demektir
21. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Hamd: Cümle kapısı demektir
22. [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
23. [وجه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D9%87.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Yüz demektir
24. [لبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%A8%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Loblar
25. [سرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Serer üstüne oturulan kanepe türü divandır
26. [درج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Derc : “Derc” tomar demektir
27. [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Katı kaptır
28. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
29. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
30. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Buğa boğa demektir
31. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 11 ortak ayet · G² 4 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
32. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
33. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
34. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Denk tutuyorlar
35. [فلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fülk (kef), İğ topacı demektir
36. [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
37. [شفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Şefeve” dudak demektir
38. [قمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
39. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 7 ortak ayet · G² 4 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
40. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
41. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Rical ayak demektir
42. [خفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hafy, Sık ağaçlı yerdir
43. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Birkan yanardağ demektir
44. [شمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%85%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Güneş demektir
45. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · İnek yavrusu, dana demektir
46. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 5 ortak ayet · G² 3 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
47. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kıdr kazandır
48. [فصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fasl Vücudun oynak yerlerinin adıdır
49. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 12 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların ön ayaklarına denir
50. [دبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dübür : Anüs, ense tarafı, arka demektir
51. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
52. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
53. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
54. [دون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Dane, inek yavrusuna denir
55. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kevn tepe demektir
56. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Tasma kayış demektir
57. [خبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Haber : Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
58. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
59. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
60. [فسق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B3%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Fısk (sin) Ceviz ve benzeri yemişlerin dış kabuğunun…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%8A/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سوي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | İlletli (nakıs ve lefîf-i makrûn eğilimli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md), [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md), [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki şey veya bir şeyin cüzleri arasındaki engebe, eğrilik ve fazlalığı gidererek düz, dengeli, kusursuz ve birbirine denk kılmak. |
| Çekirdek Özet 2 | Yaratılışta organ ve nizamın kemale erdirilmesi, ölçülerin eşitlenmesi, taraflar arası denklik ve hükümranlığın istikrar kazanması. |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ahlaki dengenin kurulması, varlığın her boyutunda fıtrî hizanın ve adil standardın tesis edilmesi. |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca basit bir aritmetik eşitlik veya mekanik bir mekan tutma olarak anlayıp varlıktaki kemal, denge, itidal ve fonksiyonel olgunlaşma boyutunu göz ardı etmek. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سو | Bir sınır boyunca yayılma, uzanma, bir satıh oluşturma veya bir durumu boydan boya kuşatma hareketi; [سور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B1.md) kökünde kuşatıcı duvar, [سوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B7.md) kökünde yayılan kırbaç/karışım, [سوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%B9.md) kökünde zaman diliminin yayılması, [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) kökünde serbestçe yayılma anlamlarında görülür. | ي | Yayılma ve yüzey oluşturma hareketini iki taraf arasındaki mesafeyi sıfırlayan, eğriliği giderip her noktayı aynı seviyeye ve itidale ulaştıran dinamik bir dengeleme ve tamamlama anlamına dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Varlığın düşmeden, yıkılmadan ayakta durmasını sağlayan eksenel desteği ve sarsılmaz dayanağı simgeler. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki parçayı, iki ucu veya iki seviyeyi birbirine raptederek aradaki boşluğu kapatma ve birleştirme hareketini verir. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Düzeltme, sıvama, biçimlendirme ve müdahale yoluyla hedeflenen kıvama ulaştırma iradesini temsil eder. |
| سوي | Desteğin çengellenerek el marifetiyle hizalanması | Bozuk, engebeli veya eksik bir yapının aktif bir müdahale ve bağlantı ile sağlam bir destek ve kusursuz bir hizaya getirilmesi hareketini oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Engebesiz, düz, çıkıntısız yer; bir yüzeyin veya duvarın sıvanarak girinti ve çıkıntılarının giderilmesi, eğri bir ağacın doğrultulması ve iki nesnenin boy veya hacimce aynı hizaya getirilmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Hutey’e bir beytinde bir kimsenin diğerine denkliğini ve emsalini ifade etmek üzere kökü şu şekilde kullanmıştır: فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ / هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ |
| Erken Arapça kullanım | Çöl Araplarının hâl hatır sorulduğunda çocuklarının ve sürülerinin eksiksiz, sağlıklı ve dengede olduğunu anlatmak üzere kullandıkları مَستوُون صالحون ifadesi; ayrıca düz ve açık arazi için kullanılan es-siyy tabiri. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn ve Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde سوي kökü, temel olarak bir yüzeyin düzlenmesi, iki nicelik veya niteliğin birbirine denk ve eşdeğer kılınması semantik çekirdeğine dayanır. İbranicede yer alan שוה (shawah) kökü düz olmak, denk olmak, uymak ve telafi etmek anlamlarına gelir. Benzer şekilde Süryanice ve Aramicede שוי / ܫܘܐ (šwā) kökü düzleşmek, eşit olmak, uygun ve liyakatli hale gelmek manalarını taşır. Akadca šawûm/šamû biçimlerinde de paralellik gösteren bu çekirdek, Doğu ve Batı Sami dillerinde bir standarda ulaşma, taşkınlığı ve noksanlığı törpüleme hareketini ifade eder. Arapçada kök hem ontolojik biçimlendirmeyi (tesviye) hem de iki durum arasındaki eşdeğerliği (müsâvât) içine alacak şekilde genişlemiş ve soyut ahlaki-hukuki bir boyut kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT ve Payne Smith.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Düzlük, sıva ile düzeltme ve denklik | Eğri olanın doğrultulması, engebenin düzlenmesi ve iki şeyin aynı hizaya gelmesi çekirdeğinden türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שוה (shawah), Süryanice ܫܘܐ (šwā) | Eşit olmak, düzlenmek, mutabık ve uygun olmak anlamlarında ortak Sami mirasındandır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin bir Afroasyatik dışı soydaşlık güvenilir biçimde belgelenememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Gesenius.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سوي | Anlamlı | Düzeltmek, eşitlemek, kemale erdirmek | Eğriliği gidermek, iki şeyi aynı seviyeye getirmek. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [سيو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | سوي kökünün varyantı veya zayıf diziliş kabul edilir; Kur'an'da geçmez. |
| [وسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B3%D9%8A.md) | Anlamlı | Tıraş etmek, başı kazımak | Saç ve kılın diplerini eşitleyip temizlemek için ustura kullanmak; ustura anlamındaki موسى kelimesiyle ilişkilendirilir. | Kur'an'da geçmez; yüzeyi düzleme fikriyle bağlantılıdır. |
| [ويس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D8%B3.md) | Anlamlı | İhtiyaç, fakirlik, sığınma | Muhtaç duruma düşmek; acıma ve şefkat bildiren bir edat olarak da kullanılır. | Kur'an'da geçmez. |
| يسو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel kombinasyon; Kur'an'da geçmez. |
| [يوس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A5%D9%84%D9%8A%D8%A7%D8%B3.md) | Anlamlı | Ümitsizlik, keder | Umudun kesilmesi anlamındaki ye's kökünün çekim varyantı veya türevidir. | Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سوي | Merkez | Denge, denklik, hizalanma | Bir şeyin pürüzlerini gidererek tam kıvamına getirmek veya iki şeyi aynı seviyeye koymak. | Hem fiziksel hem ahlaki ve ontolojik düzeltmeyi ve mutlak denkliği ifade eder. |
| [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) | Komşu | Adalet, dengeleme, pay etme | İki kefenin denk tutulması ve hakkın sahibine verilmesi. | [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) hukuki ve ahlaki tartıyı hedeflerken سوي yüzeyin ve yapının kendi iç kemalini ve eşdeğerliğini kurar. |
| [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) | Komşu | Paylaştırma, hakkaniyet | Zulmü bertaraf ederek payları hakça taksim etmek. | [قسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B3%D8%B7.md) ölçü ve pay dağıtımındaki adalettir; سوي ise doğrudan varlığın formel ve mahiyetsel denkliğidir. |
| [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) | Komşu | Benzerlik, emsal olma | Bir şeyin diğerine nitelik veya suret olarak benzemesi. | [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) benzerlik ve teşbih bildirirken سوي seviye ve değer eşitliği üzerinde durur; iki şey benzemese de eşit olabilir. |
| [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) | Zıt | Eğrilik, çarpıklık, engebe | Doğru çizgiden sapma, pürüz ve tümsek barındırma. | سوي kökünün var ettiği düzlük ve itidalin tam karşıtı olarak bozulma ve eğrilmeyi temsil eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سوي | Düzeltmek, eşitlemek, dengelenmek | Varlıkta pürüzsüzlük, denk seviye ve kemal sağlama eylemi. | Kesin |
| Latince | aequare, aequus, complanare | Eşitlemek, düzlemek, dengeli | Aequus içsel ve hukuki dengeyi verirken complanare fiziksel yüzeyin düzlenmesini karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | to level, to equalize, even, straight | Seviyelendirmek, eşitlemek, düzgün | Fiziksel düzlemeyi ve matematiksel denkliği karşılar; ancak yaratılıştaki fıtrî kemal boyutunu tek başına veremez. | Güçlü |
| Almanca | ausgleichen, ebenen, ebenbürtig | Dengelemek, düzleştirmek, denk | Maddi ve mecazi pürüzlerin giderilerek aynı seviyeye getirilmesini iyi yansıtır. | Güçlü |
| Fransızca | égaliser, niveler, régulier | Düzeltmek, eşitlemek, muntazam | Fiziksel ve soyut düzeyde standart ve kusursuz bir seviye oluşturmayı ifade eder. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| سَوَاءٌ | Eşitlik, farksızlık | İnkarcıları uyarmanın sonucu değiştirmediği veya iki grubun durumunun bir olmadığı bağlamlar; örnek: Bakara [2:6](https://lisan.digital/tr/ayet/2:6.md), Yâsîn [36:10](https://lisan.digital/tr/ayet/36:10.md). |
| سَوَاءَ السَّبِيلِ | Doğru ve dengeli yol | Haddi aşmayan, uçlara sapmayan orta ve mutedil ana yol bağlamı; örnek: Mâide [5:12](https://lisan.digital/tr/ayet/5:12.md), Mümtehine [60:1](https://lisan.digital/tr/ayet/60:1.md). |
| اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ | Hükümranlık ve istikrar | Yaratılışın ardından ilahi otorite ve nizamın kainat üzerinde kemalle tecelli etmesi; örnek: A'râf [7:54](https://lisan.digital/tr/ayet/7:54.md), Tâhâ [20:5](https://lisan.digital/tr/ayet/20:5.md). |
| اسْتَوَى عَلَى | Bir yere yerleşmek, oturmak | Geminin Cûdî üzerine veya insanın binek üzerine dengeli biçimde yerleşmesi; örnek: Hûd [11:44](https://lisan.digital/tr/ayet/11:44.md), Zuhruf [43:13](https://lisan.digital/tr/ayet/43:13.md). |
| اسْتَوَى | Kemale ermek, boy atmak | İnsanın rüşd çağına veya ekinin kendi sapı üzerinde dimdik duracak olgunluğa erişmesi; örnek: Kasas [28:14](https://lisan.digital/tr/ayet/28:14.md), Fetih [48:29](https://lisan.digital/tr/ayet/48:29.md). |
| سَوَّى | Biçimlendirmek, kusursuz yaratmak | İnsanın uzuvlarının yerli yerine konması veya göklerin düzenlenip çatlaklarının giderilmesi; örnek: Secde [32:9](https://lisan.digital/tr/ayet/32:9.md), Kıyâme [75:38](https://lisan.digital/tr/ayet/75:38.md). |
| سَوِيًّا | Kusursuz, sağlam, normal | Hastalık ve noksanlıktan uzak, organları tam veya ahlaken dosdoğru olma hali; örnek: Meryem [19:10](https://lisan.digital/tr/ayet/19:10.md), Meryem [19:43](https://lisan.digital/tr/ayet/19:43.md). |
| لا يَسْتَوِي | Değer ve hükümce denk olmamak | İyi ile kötünün, bilenle bilmeyenin, kör ile görenin manevi kıymetçe eşit olamayacağı bağlamlar; örnek: Fâtır [35:19](https://lisan.digital/tr/ayet/35:19.md), Haşr [59:20](https://lisan.digital/tr/ayet/59:20.md). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstivâ ve sıfâtullah bahisleri | Allah'ın arşa istivâ etmesinin mekânsal oturma mı yoksa istilâ, hükümranlık ve tedbîr kemali mi olduğu tartışması. | Mekândan münezzeh kemal, mutlak hâkimiyet ve nizam kurma anlamında yoğunlaşmıştır. |
| Fıkıh | Hukuki eşitlik, kısas ve miras taksimi | İnsanların kan, hak ve sorumluluk bakımından eşitliği (el-müsâvât) ve malların değerce denkliği. | Hukuk karşısında tarafların aynı hizada tutulması ve akitlerdeki karşılıklı denklik. |
| Tefsir | Ahsen-i takvîm ve yaratılış safhaları | İnsanın anne karnındaki yaratılışında تسوية aşamasının ruh üflenmeden önceki biyolojik ve uzvi olgunlaşmayı bildirmesi. | Eğrilik ve eksiklikten arınmış, organları tam ve simetrik yapı. |
| Hadis | Safların düzeltilmesi ve beşeri eşitlik | Namazda safların düz tutulması (سووا صفوفكم) ve insanların tarağın dişleri gibi eşit olması. | Fiziksel ve ahlaki hizada pürüzsüzlük ve kibirden uzak birlik. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtrat ve tevhîd | İtidal ve kusursuz hilkat | İnsanı ifrat ve tefritten koruyup doğru yola (es-sevâ) yöneltmek. | Yaratılışın noksansız tasarımı ve ahlaki denge ilkesi. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel yasalar ve kozmoloji | Denge, simetri ve homojenlik | Maddenin ve kuvvetlerin kararlı bir seviyeye ve nizama oturmasını sağlamak. | Kozmik sistemdeki çatlak ve düzensizliklerin yokluğu. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk devleti ve adalet | Kanun önünde eşitlik | Sınıfsal ayrıcalıkları ve haksız üstünlükleri tasfiye etmek. | Bütün tebaanın aynı hukuki zeminde ve seviyede muamele görmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değişim ve pazar dengesi | Eşdeğerlik ve adil mübadele | Değerler arası uçurumları önleyip haksız kazancı engellemek. | Mal ve bedel arasındaki objektif seviyenin korunması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge durumu (equilibrium) ve özdeşlik bağıntısı ($=$) | Farklı potansiyellere veya engebelere sahip bir sistemin dış müdahale veya iç dinamiklerle sıfır eğim ve minimum enerji seviyesine ulaşarak kararlı kılınması. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki ve sosyal eşitlik standardı (egalitarianism) | Bireyler arasındaki suni imtiyaz ve hiyerarşik pürüzlerin giderilerek herkesin aynı hak satıhında konumlandırılması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca biçimsel ve tekdüze bir matematiksel eşitliğe veya mekanik bir oturma/yerleşme hareketine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca iki şeyin aynı olması değil; bir varlığın kendi iç dengesini bularak eğriliklerden arınması, olgunlaşması, kemal noktasına erişmesi ve işlevsel mükemmelliğe kavuşmasıdır. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İstivâ ayetlerini cismanî bir mekân tutma sanmak veya insan yaratılışındaki tesviyeyi sıradan bir düzleştirme sayarak fıtrattaki ilahi tasarımı ve istikameti ıskalamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık tasavvurundaki kozmik nizamı, insanın biyolojik ve ahlaki mükemmelleşme sürecini ve vahyin inşa ettiği adalet zeminini tek bir denge kavramı etrafında birleştirdiği için merkezîdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Yaratılışın aşamalarını anlatan ayetlerde, arş ve hükümranlık bildiren kozmolojik ifadelerde ve hak ile batılın fıtraten eşit olamayacağını vurgulayan ahlaki karşılaştırmalarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Varlığın tesadüfi ve pürüzlü olduğu zannını çürütür; ilahi iradenin her şeye layık olduğu olgunluk seviyesini bahşettiğini ve farklı değerlerin mutlak eşitlik adına birbirine karıştırılamayacağını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir arazideki, duvardaki veya nesnedeki girinti, çıkıntı ve eğriliği gidererek yüzeyi tamamen düz, pürüzsüz ve yatay bir seviyeye getirmek.
- Soyut anlam: Bir varlığın potansiyelini noksansız bir kemale ulaştırmak, iki taraf arasındaki farkı ortadan kaldırarak adil bir denklik ve kararlı bir istikrar tesis etmek.
- Sistematik karşılık: Varlık mertebelerinde entropiyi ve dengesizliği gideren, her bir unsuru kendi fıtrî zirvesine oturtarak kaos yerine sükûn ve nizamı ikame eden ilahi tasarım ilkesi.
- LaTeX modeli: $$\Delta h \to 0 \implies S(x) \xrightarrow{\tau} S^* \quad \land \quad |E_A - E_B| = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Delta h$, bir sistemin veya yapının noktaları arasındaki seviye farkını ve pürüzleri temsil eder; bu farkın sıfıra yaklaşması düzlenme hareketidir. $S(x)$ biçimlenmekte olan varlığı, $\tau$ tesviye ve biçimlendirme operatörünü, $S^*$ ise varlığın ulaştığı nihai olgunluk ve kemal seviyesini simgeler. $|E_A - E_B| = 0$ ifadesi ise iki durum, kişi veya değer arasındaki mutlak denklik ve seviye eşitliğini formüle eder.

## Geçtiği ayetler (80 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%88%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:6.md) — سَوَاءٌ

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Şüphesiz ki o küfretmiş olanları uyarsan da uyarmasan da birdir, inanmazlar.

### [Bakara 2:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:29.md) — اسْتَوَى · فَسَوَّاهُنَّ

هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَمَوَاتٍ وَهُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Yerde ne varsa hepsini sizin için yaratan, sonra göğe yönelip onları yedi gök halinde düzenleyen O’dur. O, her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/2:108.md) — سَوَاءَ

أَمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَسْأَلُوا رَسُولَكُمْ كَمَا سُئِلَ مُوسَى مِنْ قَبْلُ وَمَنْ يَتَبَدَّلِ الْكُفْرَ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Yoksa daha önce Musa’ya sorulduğu gibi siz de peygamberinizi sorguya çekmek mi istiyorsunuz? Kim imanı küfürle değişirse dosdoğru yoldan sapıtmış olur.

### [Ali İmran 3:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/3:64.md) — سَوَاءٍ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْا إِلَى كَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلَّا نَعْبُدَ إِلَّا اللَّهَ وَلَا نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلَا يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضًا أَرْبَابًا مِنْ دُونِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُولُوا اشْهَدُوا بِأَنَّا مُسْلِمُونَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; hepiniz, sizinle bizim aramızda eşit olan bir kelimeye gelin: Allah’dan başkasına kulluk etmeyelim. O’na hiçbir şeyi eş koşmayalım. Ve Allah’ı bırakıp da kimimiz, kimimizi Rab edinmesin. Eğer yüz çevirirlerse; o vakit şahid olun ki biz, müslümanız, deyin.

### [Ali İmran 3:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/3:113.md) — سَوَاءً

لَيْسُوا سَوَاءً مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ أُمَّةٌ قَائِمَةٌ يَتْلُونَ آيَاتِ اللَّهِ آنَاءَ اللَّيْلِ وَهُمْ يَسْجُدُونَ

Meal (IK): Hepsi bir değildir. Onlardan secdeye vararak geceleri Allah’ın ayetlerini okuyup duran bir topluluk vardır.

### [Nisa 4:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/4:42.md) — تُسَوَّى

يَوْمَئِذٍ يَوَدُّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَعَصَوُا الرَّسُولَ لَوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ وَلَا يَكْتُمُونَ اللَّهَ حَدِيثًا

Meal (IK): İşte o gün, küfredip Rasul’e asi olanlar, isterlerdi ki; yerle bir olsalardı da Allah’dan o bir sözü gizlememiş bulunsalardı.

### [Nisa 4:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/4:89.md) — سَوَاءً

وَدُّوا لَوْ تَكْفُرُونَ كَمَا كَفَرُوا فَتَكُونُونَ سَوَاءً فَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ أَوْلِيَاءَ حَتَّى يُهَاجِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَخُذُوهُمْ وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ وَجَدْتُمُوهُمْ وَلَا تَتَّخِذُوا مِنْهُمْ وَلِيًّا وَلَا نَصِيرًا

Meal (IK): Kendileri küfrettikleri gibi, sizin de küfretmenizi isterler. O halde onlar, Allah yolunda hicret edinceye kadar içlerinden dost edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse; bulduğunuz yerde onları öldürün ve onlardan ne bir dost, ne de bir yardımcı edinin.

### [Nisa 4:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/4:95.md) — يَسْتَوِي

لَا يَسْتَوِي الْقَاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقَاعِدِينَ دَرَجَةً وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَفَضَّلَ اللَّهُ الْمُجَاهِدِينَ عَلَى الْقَاعِدِينَ أَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Mü’minlerden; özürsüz olarak yerlerinde oturanlar ile Allah yolunda malları ve canları ile cihad edenler bir değildir. Allah; mallarıyla ve canlarıyla cihad edenleri derece bakımından oturanlara üstün kıldı. Bununla beraber Allah, her ikisine de güzelliği vaad etmiştir. Fakat Allah; cihad edenlere, oturanların üzerine büyük bir mükafat vermiştir.

### [Maide 5:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/5:12.md) — سَوَاءَ

وَلَقَدْ أَخَذَ اللَّهُ مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَبَعَثْنَا مِنْهُمُ اثْنَيْ عَشَرَ نَقِيبًا وَقَالَ اللَّهُ إِنِّي مَعَكُمْ لَئِنْ أَقَمْتُمُ الصَّلَاةَ وَآتَيْتُمُ الزَّكَاةَ وَآمَنْتُمْ بِرُسُلِي وَعَزَّرْتُمُوهُمْ وَأَقْرَضْتُمُ اللَّهَ قَرْضًا حَسَنًا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَلَأُدْخِلَنَّكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ فَمَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذَلِكَ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): And olsun ki, Allah İsrailoğullarından söz almıştı. Biz, onlardan oniki temsilci seçtik. Allah demişti ki: Muhakkak ki Ben, sizinleyim; namaz kılar, zekat verir, peygamberlerime inanır, onlara yardım ederseniz, Allah’a güzel bir borç verirseniz; andolsun ki sizin kötülüklerinizi örterim. Ve andolsun ki sizi, altlarından ırmaklar akan cennetlere koyarım. Bundan sonra sizden her kim de küfrederse; şüphesiz doğru yoldan sapmış olur.

### [Maide 5:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/5:60.md) — سَوَاءِ

قُلْ هَلْ أُنَبِّئُكُمْ بِشَرٍّ مِنْ ذَلِكَ مَثُوبَةً عِنْدَ اللَّهِ مَنْ لَعَنَهُ اللَّهُ وَغَضِبَ عَلَيْهِ وَجَعَلَ مِنْهُمُ الْقِرَدَةَ وَالْخَنَازِيرَ وَعَبَدَ الطَّاغُوتَ أُولَئِكَ شَرٌّ مَكَانًا وَأَضَلُّ عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Allah katında bundan daha kötü bir cezanın bulunduğunu size haber vereyim mi? O kimse ki; Allah ona la’net etmiş, aleyhine gazab etmiş ve onlardan maymunlar, domuzlar ve Tağut’a kullar kılmıştır. İşte onlar; yer bakımından en kötü ve doğru yoldan en çok sapmış olanlardır.

### [Maide 5:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/5:77.md) — سَوَاءِ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَا تَغْلُوا فِي دِينِكُمْ غَيْرَ الْحَقِّ وَلَا تَتَّبِعُوا أَهْوَاءَ قَوْمٍ قَدْ ضَلُّوا مِنْ قَبْلُ وَأَضَلُّوا كَثِيرًا وَضَلُّوا عَنْ سَوَاءِ السَّبِيلِ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; dininizde haksız yere haddi aşmayın, daha önce hem kendi sapmış hem de birçoğunu saptırmış ve doğru yoldan ayrılmış bir kavmin heveslerine uymayın.

### [Maide 5:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/5:100.md) — يَسْتَوِي

قُلْ لَا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَالطَّيِّبُ وَلَوْ أَعْجَبَكَ كَثْرَةُ الْخَبِيثِ فَاتَّقُوا اللَّهَ يَاأُولِي الْأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): De ki: Murdarı çokluğu hoşunuza gitse de; murdarla temiz bir olmaz. Öyleyse ey akıl sahibleri; Allah’tan korkun ki kurtıuluşa eresiniz.

### [En'am 6:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/6:50.md) — يَسْتَوِي

قُلْ لَا أَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ إِنْ أَتَّبِعُ إِلَّا مَا يُوحَى إِلَيَّ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): De ki: Size, Allah’ın hazineleri benim yanımdadır, demiyorum. Ben, gaybı da bilmem. Ve size bir melek olduğumu da söylemiyorum. Ben; bana vahyolunandan başkasına uymam. De ki: Hiç görenle görmeyen bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?

### [Araf 7:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/7:54.md) — اسْتَوَى

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهَارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثًا وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالنُّجُومَ مُسَخَّرَاتٍ بِأَمْرِهِ أَلَا لَهُ الْخَلْقُ وَالْأَمْرُ تَبَارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki sizin Rabbınız; gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. Gündüzü; durmadan kovalayan gece ile bürür. Güneş, ay ve yıldızlar O’nun emri ile müsahhar kılmışlardır. Bilin ki; yaratma da, emir de O’nundur. Alemlerin Rabbı olan Allah’ın şanı ne yücedir.

### [Araf 7:193](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/7:193.md) — سَوَاءٌ

وَإِنْ تَدْعُوهُمْ إِلَى الْهُدَى لَا يَتَّبِعُوكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ أَدَعَوْتُمُوهُمْ أَمْ أَنْتُمْ صَامِتُونَ

Meal (IK): Onları doğru yola çağırsanız da, size uymazlar. Çağırmanız da, susmanız da onlar için birdir.

### [Enfal 8:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/8:58.md) — سَوَاءٍ

وَإِمَّا تَخَافَنَّ مِنْ قَوْمٍ خِيَانَةً فَانْبِذْ إِلَيْهِمْ عَلَى سَوَاءٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْخَائِنِينَ

Meal (IK): Eğer bir kavmin hiyanet etmesinden korkarsan; sen de onlara karşı aynı şekilde davran. Muhakkak ki Allah; hainleri sevmez.

### [Tevbe 9:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/9:19.md) — يَسْتَوُونَ

أَجَعَلْتُمْ سِقَايَةَ الْحَاجِّ وَعِمَارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَجَاهَدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَوُونَ عِنْدَ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Siz; hacılara su vermeyi, Mescid-i Haram’ı tamir etmeyi; Allah’a ve ahiret gününe inanan ve Allah yolunda cihad edenle bir mi tuttunuz? Bunlar, Allah katında bir olamazlar. Ve Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Yunus 10:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/10:3.md) — اسْتَوَى

إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مَا مِنْ شَفِيعٍ إِلَّا مِنْ بَعْدِ إِذْنِهِ ذَلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَاعْبُدُوهُ أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Doğrusu sizin Rabbınız, gökleri ve yeri altı günde yaratıp sonra Arş’a hükmeden Allah’tır. İşi düzenler. İzni olmadıktan sonra kimse şefaat edemez. İşte Rabbınız Allah budur. O’na kulluk edin. Öğüt dinlemez misiniz?

### [Hud 11:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/11:24.md) — يَسْتَوِيَانِ

مَثَلُ الْفَرِيقَيْنِ كَالْأَعْمَى وَالْأَصَمِّ وَالْبَصِيرِ وَالسَّمِيعِ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا أَفَلَا تَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Bu iki zümrenin durumu kör ve sağır kimse ile gören ve işiten kimsenin durumuna benzer. İkisi bir olur mu hiç? Hala ibret almıyor musunuz?

### [Hud 11:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/11:44.md) — وَاسْتَوَتْ

وَقِيلَ يَاأَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ وَيَاسَمَاءُ أَقْلِعِي وَغِيضَ الْمَاءُ وَقُضِيَ الْأَمْرُ وَاسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ وَقِيلَ بُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Denildi ki: Ey yer suyunu çek, Ey gök, sen de tut, su çekildi, iş de bitti. Gemi Cudi’ye oturdu. Zalimler güruhu Allah’ın rahmetinden uzak olsun, denildi.

### [Rad 13:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/13:2.md) — اسْتَوَى

اللَّهُ الَّذِي رَفَعَ السَّمَوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ وَسَخَّرَ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ كُلٌّ يَجْرِي لِأَجَلٍ مُسَمًّى يُدَبِّرُ الْأَمْرَ يُفَصِّلُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ بِلِقَاءِ رَبِّكُمْ تُوقِنُونَ

Meal (IK): Allah O’dur ki; gökleri gördüğünüz gibi yükseltmiş, sonra Arş’a hükmetmiştir. Güneşi ve ayı buyruğu altına almıştır. Bunların her biri belli bir süreye kadar hareket edecektir. İşleri yürütür. Rabbınızla karşılaşacağınıza kesin olarak inanmanız için ayetleri uzun uzun açıklar.

### [Rad 13:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/13:10.md) — سَوَاءٌ

سَوَاءٌ مِنْكُمْ مَنْ أَسَرَّ الْقَوْلَ وَمَنْ جَهَرَ بِهِ وَمَنْ هُوَ مُسْتَخْفٍ بِاللَّيْلِ وَسَارِبٌ بِالنَّهَارِ

Meal (IK): Aranızdan birisi; ister sözü gizlesin, ister açığa vursun, ister geceye bürünerek gizlensin, ister gündüzün ortaya çıksın; hiç fark yoktur.

### [Rad 13:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/13:16.md) — يَسْتَوِي · تَسْتَوِي

قُلْ مَنْ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ قُلِ اللَّهُ قُلْ أَفَاتَّخَذْتُمْ مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ لَا يَمْلِكُونَ لِأَنْفُسِهِمْ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ أَمْ هَلْ تَسْتَوِي الظُّلُمَاتُ وَالنُّورُ أَمْ جَعَلُوا لِلَّهِ شُرَكَاءَ خَلَقُوا كَخَلْقِهِ فَتَشَابَهَ الْخَلْقُ عَلَيْهِمْ قُلِ اللَّهُ خَالِقُ كُلِّ شَيْءٍ وَهُوَ الْوَاحِدُ الْقَهَّارُ

Meal (IK): De ki: Göklerin ve yerin Rabbı kimdir? Allah’tır de. Yoksa O’nu bırakıp kendilerine bir fayda ve zararı olmayan veliler mi edindiniz? de. De ki: Hiç körle gören bir olur mu? Yahut karanlık ile aydınlık bir midir? Yoksa, Allah gibi yaratması olan ortaklar buldular da yaratmaları birbirine mi benzettiler? De ki: Her şeyi yaratan, Allah’tır. Ve O; Vahid ve Kahhar’dır.

### [İbrahim 14:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/14:21.md) — سَوَاءٌ

وَبَرَزُوا لِلَّهِ جَمِيعًا فَقَالَ الضُّعَفَاءُ لِلَّذِينَ اسْتَكْبَرُوا إِنَّا كُنَّا لَكُمْ تَبَعًا فَهَلْ أَنْتُمْ مُغْنُونَ عَنَّا مِنْ عَذَابِ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ قَالُوا لَوْ هَدَانَا اللَّهُ لَهَدَيْنَاكُمْ سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَجَزِعْنَا أَمْ صَبَرْنَا مَا لَنَا مِنْ مَحِيصٍ

Meal (IK): Onların hepsi; Allah’ın huzuruna toplanıp çıkarlar. Zayıflar büyüklük taslayanlara: Doğrusu biz; size uymuştuk. Allah’ın azabından bizi koruyabilecek misiniz? derler. Onlar da: Allah, bizi doğru yola eriştirseydi; biz de sizi eriştirirdik. Şu halde artık sızlansak da katlansak da birdir. Bizim için kaçıp sığınacak bir yer yoktur, derler.

### [Hicr 15:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/15:29.md) — سَوَّيْتُهُ

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ

Meal (IK): Onu yapıp ruhumdan üflediğimde; siz derhal onun için secdeye kapanın.

### [Nahl 16:71](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/16:71.md) — سَوَاءٌ

وَاللَّهُ فَضَّلَ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ فِي الرِّزْقِ فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلَى مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُمْ فَهُمْ فِيهِ سَوَاءٌ أَفَبِنِعْمَةِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Allah; rızık hususunda kiminizi kiminizden üstün kıldı. Üstün kılınanlar buyrukları altında bulunanların rızıklarını vermezler. Halbuki bunda hepsi eşittir. Yoksa Allah’ın nimetini bile bile inkar mı ediyorlar?

### [Nahl 16:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/16:75.md) — يَسْتَوُونَ

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا عَبْدًا مَمْلُوكًا لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَمَنْ رَزَقْنَاهُ مِنَّا رِزْقًا حَسَنًا فَهُوَ يُنْفِقُ مِنْهُ سِرًّا وَجَهْرًا هَلْ يَسْتَوُونَ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, size bir misal verir: Başkasının malı olan ve hiç bir şeye gücü yetmeyen bir köle ile tarafımızdan güzel bir rızka nail olup gizli veya açık infak eden; hiç bir olur mu? Hamd, Allah’a mahsustur. Fakat onların çoğu bilmezler.

### [Nahl 16:76](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/16:76.md) — يَسْتَوِي

وَضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلَيْنِ أَحَدُهُمَا أَبْكَمُ لَا يَقْدِرُ عَلَى شَيْءٍ وَهُوَ كَلٌّ عَلَى مَوْلَاهُ أَيْنَمَا يُوَجِّهْهُ لَا يَأْتِ بِخَيْرٍ هَلْ يَسْتَوِي هُوَ وَمَنْ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَهُوَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Allah; iki kişiyi de misal veriyor: Biri hiç bir şeye gücü yetmez bir dilsizdir ki, efendisine yüktür. Nereye gönderse bir hayır getirmez. Bununla; doğru yolda olup adaletle emreden bir olur mu hiç?

### [Kehf 18:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/18:37.md) — سَوَّاكَ

قَالَ لَهُ صَاحِبُهُ وَهُوَ يُحَاوِرُهُ أَكَفَرْتَ بِالَّذِي خَلَقَكَ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ سَوَّاكَ رَجُلًا

Meal (IK): Arkadaşı ona cevap vererek dedi ki: Seni topraktan, sonra bir damla sudan yaratıp sonunda da seni insan kılığına koyanı mı inkar ediyorsun?

### [Kehf 18:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/18:96.md) — سَاوَى

آتُونِي زُبَرَ الْحَدِيدِ حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ قَالَ انْفُخُوا حَتَّى إِذَا جَعَلَهُ نَارًا قَالَ آتُونِي أُفْرِغْ عَلَيْهِ قِطْرًا

Meal (IK): Bana demir kütleleri getirin. Bunlar iki dağın arasını doldurunca; körükleyin, dedi. Nihayet o, bir ateş haline gelince; bana erimiş bakır getirin de üzerine dökeyim, dedi.

### [Meryem 19:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/19:10.md) — سَوِيًّا

قَالَ رَبِّ اجْعَلْ لِي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا

Meal (IK): Öyleyse Rabbım bana bir nişan ver, dedi. Senin nişanın; birbiri ardı sıra üç gece insanlarla konuşmamandır, buyurdu.

### [Meryem 19:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/19:17.md) — سَوِيًّا

فَاتَّخَذَتْ مِنْ دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَيْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِيًّا

Meal (IK): Onlardan gizlenmek için de bir perde germişti. Derken, Biz de ona ruhumuzu göndermiştik de tam bir insan olarak görünmüştü ona.

### [Meryem 19:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/19:43.md) — سَوِيًّا

يَاأَبَتِ إِنِّي قَدْ جَاءَنِي مِنَ الْعِلْمِ مَا لَمْ يَأْتِكَ فَاتَّبِعْنِي أَهْدِكَ صِرَاطًا سَوِيًّا

Meal (IK): Babacığım, doğrusu sana gelmeyen bir ilim bana gelmiştir. Öyleyse bana uy da, seni dosdoğru bir yola ileteyim.

### [Taha 20:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/20:5.md) — اسْتَوَى

الرَّحْمَنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى

Meal (IK): Rahman, Arş’a hükmetmiştir.

### [Taha 20:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/20:58.md) — سُوًى

فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ مَكَانًا سُوًى

Meal (IK): Şimdi biz de seninkine benzer bir sihir göstereceğiz sana. Bizimle senin aranda bir buluşma zamanı ve yeri tayin et ki; sen de, biz de düz bir yerde bulunalım, caymayalım.

### [Taha 20:135](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/20:135.md) — السَّوِيِّ

قُلْ كُلٌّ مُتَرَبِّصٌ فَتَرَبَّصُوا فَسَتَعْلَمُونَ مَنْ أَصْحَابُ الصِّرَاطِ السَّوِيِّ وَمَنِ اهْتَدَى

Meal (IK): De ki: Herkes gözlemektedir, siz de gözleye durun. Şüphesiz kimlerin dosdoğru yolun sahipleri olduğunu ve kimlerin hidayete ermiş bulunduğunu yakında bileceksiniz.

### [Enbiya 21:109](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/21:109.md) — سَوَاءٍ

فَإِنْ تَوَلَّوْا فَقُلْ آذَنْتُكُمْ عَلَى سَوَاءٍ وَإِنْ أَدْرِي أَقَرِيبٌ أَمْ بَعِيدٌ مَا تُوعَدُونَ

Meal (IK): Şayet yüz çevirirlerse; de ki: Ben, size eşitlik üzere bildirdim. Artık tehdid edildiğiniz şeyin yakın mı, uzak mı olduğunu bilmem.

### [Hac 22:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/22:25.md) — سَوَاءً

إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَيَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَالْمَسْجِدِ الْحَرَامِ الَّذِي جَعَلْنَاهُ لِلنَّاسِ سَوَاءً الْعَاكِفُ فِيهِ وَالْبَادِ وَمَنْ يُرِدْ فِيهِ بِإِلْحَادٍ بِظُلْمٍ نُذِقْهُ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Muhakkak ki o küfredenlere, Allah’ın yolundan ve (yerli, yolcu bütün insanları eşit kıldığımız) Mescid-i Haram’dan alıkoyanlara ve orada zulm ile ilhada yeltenenlere; elim bir azabtan tattırırız.

### [Müminun 23:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/23:28.md) — اسْتَوَيْتَ

فَإِذَا اسْتَوَيْتَ أَنْتَ وَمَنْ مَعَكَ عَلَى الْفُلْكِ فَقُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي نَجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Sen ve beraberindekiler, gemiye yerleşince: Bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah’a hamdolsun, de.

### [Furkan 25:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/25:59.md) — اسْتَوَى

الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ الرَّحْمَنُ فَاسْأَلْ بِهِ خَبِيرًا

Meal (IK): Gökleri, yeri ve ikisinin arasındakileri altı günde yaratan, sonra da Arş’a hükmeden Rahman’dır. Bunu haberdar olana sor.

### [Şuara 26:98](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/26:98.md) — نُسَوِّيكُمْ

إِذْ نُسَوِّيكُمْ بِرَبِّ الْعَالَمِينَ

Meal (IK): Hani biz, sizi alemlerin Rabbı ile bir tutmuştuk.

### [Şuara 26:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/26:136.md) — سَوَاءٌ

قَالُوا سَوَاءٌ عَلَيْنَا أَوَعَظْتَ أَمْ لَمْ تَكُنْ مِنَ الْوَاعِظِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Öğüt versen de, yahut öğüt verenlerden olmasan da bizim için eşittir.

### [Kasas 28:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/28:14.md) — وَاسْتَوَى

وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَى آتَيْنَاهُ حُكْمًا وَعِلْمًا وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Erginlik çağına erişip olgunlaşınca, Biz ona ilim ve hikmet verdik. İyi davrananları işte böylece mükafatlandırırız.

### [Kasas 28:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/28:22.md) — سَوَاءَ

وَلَمَّا تَوَجَّهَ تِلْقَاءَ مَدْيَنَ قَالَ عَسَى رَبِّي أَنْ يَهْدِيَنِي سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Medyen tarafına yöneldiğinde dedi ki: Umarım ki Rabbım, beni yolun doğrusuna hidayet eder.

### [Rum 30:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/30:28.md) — سَوَاءٌ

ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ مِنْ شُرَكَاءَ فِي مَا رَزَقْنَاكُمْ فَأَنْتُمْ فِيهِ سَوَاءٌ تَخَافُونَهُمْ كَخِيفَتِكُمْ أَنْفُسَكُمْ كَذَلِكَ نُفَصِّلُ الْآيَاتِ لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Meal (IK): O, size kendi nefislerinizden bir misal verdi: Size verdiğimiz rızıklarda sağ ellerinizin malik olduklarından ortaklarınız olmasını ister de onlarla, eşit olur ve birbirinizi saydığınız gibi bunları da sayar mısınız? İşte Biz, akleden bir kavim için ayetleri böyle açıklarız.

### [Secde 32:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/32:4.md) — اسْتَوَى

اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ مَا لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَلَا شَفِيعٍ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; gökleri, yeri ve ikisinin arasında bulunanları altı günde yaratmış, sonra Arş’a hükmetmiştir. Sizin O’ndan başka bir dostunuz ve şefaatçınız yoktur. Hala düşünmüyor musunuz?

### [Secde 32:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/32:9.md) — سَوَّاهُ

ثُمَّ سَوَّاهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِنْ رُوحِهِ وَجَعَلَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالْأَبْصَارَ وَالْأَفْئِدَةَ قَلِيلًا مَا تَشْكُرُونَ

Meal (IK): Sonra onu düzeltip tamamlamış ve ruhundan ona üflemiştir. Size de kulaklar, gözler ve kalbler vermiştir. Ne de az şükrediyorsunuz.

### [Secde 32:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/32:18.md) — يَسْتَوُونَ

أَفَمَنْ كَانَ مُؤْمِنًا كَمَنْ كَانَ فَاسِقًا لَا يَسْتَوُونَ

Meal (IK): Mü’min olan kimse yoldan çıkmış kimse gibi midir? Bunlar hiç bir olmazlar.

### [Fatır 35:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/35:12.md) — يَسْتَوِي

وَمَا يَسْتَوِي الْبَحْرَانِ هَذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ سَائِغٌ شَرَابُهُ وَهَذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَمِنْ كُلٍّ تَأْكُلُونَ لَحْمًا طَرِيًّا وَتَسْتَخْرِجُونَ حِلْيَةً تَلْبَسُونَهَا وَتَرَى الْفُلْكَ فِيهِ مَوَاخِرَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ

Meal (IK): İki deniz bir olmaz. Şu; çok tatlıdır, susuzluğu keser içilmesi kolaydır. Şu ise tuzludur, acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve giyeceğiniz süs eşyası çıkarırsınız. O’nun lutfundan aramanız ve şükretmeniz için gemilerin yara yara gittiklerini görürsünüz.

### [Fatır 35:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/35:19.md) — يَسْتَوِي

وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ

Meal (IK): Kör ile gören eşit olmaz.

### [Fatır 35:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/35:22.md) — يَسْتَوِي

وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَنْ يَشَاءُ وَمَا أَنْتَ بِمُسْمِعٍ مَنْ فِي الْقُبُورِ

Meal (IK): Diriler ile ölüler de bir değildir. Muhakkak ki Allah; dilediğine işittirir. Sen; kabirlerde olanlara işittirecek değilsin.

### [Yasin 36:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/36:10.md) — وَسَوَاءٌ

وَسَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَأَنْذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنْذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Onları ister korkut, ister korkutma; onlar için birdir, iman etmezler.

### [Saffat 37:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/37:55.md) — سَوَاءِ

فَاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Bir bakar ve onu cehennemin ortasında görmüştür.

### [Sad 38:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/38:22.md) — سَوَاءِ

إِذْ دَخَلُوا عَلَى دَاوُدَ فَفَزِعَ مِنْهُمْ قَالُوا لَا تَخَفْ خَصْمَانِ بَغَى بَعْضُنَا عَلَى بَعْضٍ فَاحْكُمْ بَيْنَنَا بِالْحَقِّ وَلَا تُشْطِطْ وَاهْدِنَا إِلَى سَوَاءِ الصِّرَاطِ

Meal (IK): Davud’un yanına girmişlerdi de o, kendilerinden ürkmüştü. Demişlerdi ki: Korkma, iki davacı; birimiz birimizin hakkına tecavüz etti. Sen, aramızda hak ile hüküm ver. Ve ondan ayrılma. Bizi, doğru yolun ortasına ilet.

### [Sad 38:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/38:72.md) — سَوَّيْتُهُ

فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ

Meal (IK): Onu yapıp ruhumdan kendisine üflediğim zaman; derhal secde edin ona.

### [Zümer 39:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/39:9.md) — يَسْتَوِي

أَمَّنْ هُوَ قَانِتٌ آنَاءَ اللَّيْلِ سَاجِدًا وَقَائِمًا يَحْذَرُ الْآخِرَةَ وَيَرْجُو رَحْمَةَ رَبِّهِ قُلْ هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَالَّذِينَ لَا يَعْلَمُونَ إِنَّمَا يَتَذَكَّرُ أُولُو الْأَلْبَابِ

Meal (IK): Yoksa o, geceleyin secde ederek, kıyamda durarak itaat eden, ahiretten korkan ve Rabbının rahmetini dileyen kimse gibi midir? De ki: Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu? Doğrusu ancak akıl sahipleri öğüt alıp düşünür.

### [Zümer 39:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/39:29.md) — يَسْتَوِيَانِ

ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا رَجُلًا فِيهِ شُرَكَاءُ مُتَشَاكِسُونَ وَرَجُلًا سَلَمًا لِرَجُلٍ هَلْ يَسْتَوِيَانِ مَثَلًا الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Allah, bir misal verir: Bir adamın, huysuz ve birbirleriyle ortak birkaç efendisi var. Bir adamın da tek bir efendisi var. Bu ikisi bir olur mu hiç? Hamd; Allah’a mahsustur; ama onların çoğu bilmezler.

### [Mü'min 40:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/40:58.md) — يَسْتَوِي

وَمَا يَسْتَوِي الْأَعْمَى وَالْبَصِيرُ وَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَلَا الْمُسِيءُ قَلِيلًا مَا تَتَذَكَّرُونَ

Meal (IK): Körle gören, inanıp salih amel işleyenlerle kötülük yapan bir değildir. Ne de az düşünüyorsunuz.

### [Fussilet 41:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/41:10.md) — سَوَاءً

وَجَعَلَ فِيهَا رَوَاسِيَ مِنْ فَوْقِهَا وَبَارَكَ فِيهَا وَقَدَّرَ فِيهَا أَقْوَاتَهَا فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ سَوَاءً لِلسَّائِلِينَ

Meal (IK): O; yeryüzüne sabit dağlar yerleştirdi ve orada bereketler yarattı. Ve onda arayanlar için dört beşit gıdalar takdir etti.

### [Fussilet 41:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/41:11.md) — اسْتَوَى

ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

Meal (IK): Sonra göğe yöneldi ki; o, duman halindeydi. Ona ve yere dedi ki: İsteyerek veya istemeyerek ikiniz de gelin. İkisi de dediler ki: İsteyerek geldik.

### [Fussilet 41:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/41:34.md) — تَسْتَوِي

وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ

Meal (IK): İyilikle kötülük bir olmaz. Sen, fenalığı en iyi şekilde sav. O zaman göreceksin ki; seninle arasında düşmanlık bulunan kişi bile yakın bir dost gibi oluvermiştir.

### [Zuhruf 43:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/43:13.md) — لِتَسْتَوُوا · اسْتَوَيْتُمْ

لِتَسْتَوُوا عَلَى ظُهُورِهِ ثُمَّ تَذْكُرُوا نِعْمَةَ رَبِّكُمْ إِذَا اسْتَوَيْتُمْ عَلَيْهِ وَتَقُولُوا سُبْحَانَ الَّذِي سَخَّرَ لَنَا هَذَا وَمَا كُنَّا لَهُ مُقْرِنِينَ

Meal (IK): Ta ki bunların üzerine oturunca, Rabbınızın nimetini anarak: Bunları bize müsahhar kılan ne yücedir, yoksa biz bunlara güç yetiremezdik, diyesiniz.

### [Duhan 44:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/44:47.md) — سَوَاءِ

خُذُوهُ فَاعْتِلُوهُ إِلَى سَوَاءِ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Yakalayın onu, cehennemin ortasına sürükleyin.

### [Casiye 45:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/45:21.md) — سَوَاءً

أَمْ حَسِبَ الَّذِينَ اجْتَرَحُوا السَّيِّئَاتِ أَنْ نَجْعَلَهُمْ كَالَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَوَاءً مَحْيَاهُمْ وَمَمَاتُهُمْ سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

Meal (IK): Yoksa; kötülükleri kazananlar, ölümlerinde ve sağlıklarında kendilerini iman edip salih amel işleyen kimseler ile bir tutacağımızı mı sandılar? Ne kötü hüküm veriyorlar.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/48:29.md) — فَاسْتَوَى

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Tur 52:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/52:16.md) — سَوَاءٌ

اصْلَوْهَا فَاصْبِرُوا أَوْ لَا تَصْبِرُوا سَوَاءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّمَا تُجْزَوْنَ مَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Girin oraya. Sabretseniz de, sabretmeseniz de artık birdir. Çünkü siz; ancak yapmakta olduklarınızla cezalandırılıyorsunuz.

### [Necm 53:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/53:6.md) — فَاسْتَوَى

ذُو مِرَّةٍ فَاسْتَوَى

Meal (IK): O; akıl ve görüşünde kamildir. Hemen doğruluverdi.

### [Hadid 57:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/57:4.md) — اسْتَوَى

هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَى الْعَرْشِ يَعْلَمُ مَا يَلِجُ فِي الْأَرْضِ وَمَا يَخْرُجُ مِنْهَا وَمَا يَنْزِلُ مِنَ السَّمَاءِ وَمَا يَعْرُجُ فِيهَا وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَمَا كُنْتُمْ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Gökleri ve yeri altı günde yaratan, sonra da Arş’a hükmeden O’dur. Yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve oraya yükseleni bilir. Nerede olursanız olun, O, sizinle beraberdir. Ve Allah; yaptıklarınızı görmektedir.

### [Hadid 57:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/57:10.md) — يَسْتَوِي

وَمَا لَكُمْ أَلَّا تُنْفِقُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ لَا يَسْتَوِي مِنْكُمْ مَنْ أَنْفَقَ مِنْ قَبْلِ الْفَتْحِ وَقَاتَلَ أُولَئِكَ أَعْظَمُ دَرَجَةً مِنَ الَّذِينَ أَنْفَقُوا مِنْ بَعْدُ وَقَاتَلُوا وَكُلًّا وَعَدَ اللَّهُ الْحُسْنَى وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ

Meal (IK): Ne oluyor size ki; Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Halbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. İçinizden, fetihten önce infak eden ve savaşanlar; daha sonra infak edip savaşanlar elbette bir değildir. Berikiler daha üstün derecededirler. Allah; hepsine de en güzel olanı vaadetmiştir. Allah; yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Haşr 59:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/59:20.md) — يَسْتَوِي

لَا يَسْتَوِي أَصْحَابُ النَّارِ وَأَصْحَابُ الْجَنَّةِ أَصْحَابُ الْجَنَّةِ هُمُ الْفَائِزُونَ

Meal (IK): Cehennem ashabı ile cennet ashabı bir değildir. Cennet ashabı; işte onlardır kurtuluşa erenler.

### [Mümtehine 60:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/60:1.md) — سَوَاءَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَعَدُوَّكُمْ أَوْلِيَاءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَقَدْ كَفَرُوا بِمَا جَاءَكُمْ مِنَ الْحَقِّ يُخْرِجُونَ الرَّسُولَ وَإِيَّاكُمْ أَنْ تُؤْمِنُوا بِاللَّهِ رَبِّكُمْ إِنْ كُنْتُمْ خَرَجْتُمْ جِهَادًا فِي سَبِيلِي وَابْتِغَاءَ مَرْضَاتِي تُسِرُّونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ وَأَنَا أَعْلَمُ بِمَا أَخْفَيْتُمْ وَمَا أَعْلَنْتُمْ وَمَنْ يَفْعَلْهُ مِنْكُمْ فَقَدْ ضَلَّ سَوَاءَ السَّبِيلِ

Meal (IK): Ey iman edenler; benim de düşmanım, sizin de düşmanınız olanları dost edinmeyin. Onlar, size gelen gerçeği inkar etmişken onlara sevgi gösteriyorsunuz. Halbuki onlar; Rabbınız olan Allah’a inandığınızdan dolayı sizi ve peygamberi yurdunuzdan çıkarıyorlar. Eğer siz, benim yolumda savaşmak ve hoşnudluğumu kazanmak için çıkmışsanız; onlara nasıl sevgi gösterirsiniz? Oysa Ben, sizin gizlediğinizi de, açığa vurduğunuzu da bilirim. İçinizden kim bunu yaparsa; şüphesiz ki doğru yoldan sapmış olur.

### [Münafikun 63:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/63:6.md) — سَوَاءٌ

سَوَاءٌ عَلَيْهِمْ أَسْتَغْفَرْتَ لَهُمْ أَمْ لَمْ تَسْتَغْفِرْ لَهُمْ لَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَهُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ

Meal (IK): Onlar için mağfiret dilesen de, mağfiret dilemesen de birdir. Allah, onları katiyyen bağışlamayacaktır. Muhakkak ki Allah; fasıklar güruhunu hidayete erdirmez

### [Mülk 67:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/67:22.md) — سَوِيًّا

أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Yüzükoyun sürünen mi daha çok hidayettedir, yoksa doğru yolda düpedüz yürüyen mi?

### [Kıyamet 75:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/75:4.md) — نُسَوِّيَ

بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّيَ بَنَانَهُ

Meal (IK): Evet, Biz parmak uçlarını bile düzeltmeye kadiriz.

### [Kıyamet 75:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/75:38.md) — فَسَوَّى

ثُمَّ كَانَ عَلَقَةً فَخَلَقَ فَسَوَّى

Meal (IK): Sonra kan pıhtısı olmuş; sonra, onu insan biçimine koyup yaratmış ve düzeltmiştir.

### [Naziat 79:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/79:28.md) — فَسَوَّاهَا

رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا

Meal (IK): Boynu yükseltmiş ve ona bir şekil vermiştir.

### [İnfitar 82:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/82:7.md) — فَسَوَّاكَ

الَّذِي خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ فَعَدَلَكَ

Meal (IK): O ki; seni yaratmış, sana şekil vermiş ve düzeltmiştir.

### [Ala 87:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/87:2.md) — فَسَوَّى

الَّذِي خَلَقَ فَسَوَّى

Meal (IK): Ki O, yaratıp şekil vermiştir.

### [Şems 91:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/91:7.md) — سَوَّاهَا

وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا

Meal (IK): Nefse ve onu düzenleyene,

### [Şems 91:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/ayet/91:14.md) — فَسَوَّاهَا

فَكَذَّبُوهُ فَعَقَرُوهَا فَدَمْدَمَ عَلَيْهِمْ رَبُّهُمْ بِذَنْبِهِمْ فَسَوَّاهَا

Meal (IK): Fakat onu yalanladılar ve derken deveyi kestiler. Bunu üzerine günahları sebebiyle Rabbları onları kırıp geçirerek yerle bir etti.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Seviye: Engebesiz düz yerdir. Eşitlemek için kullanılır. Sıva yapmak, duvarı düzeltmek demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب اللفيف من السين
س ي أ، س ي ي، س و ي، س و أ، س أ و، أ و س، أ ي س، أ أ س، و ي س، س و ي، أ س ي، أ س و، س ي ه، أ س س، و س و س، س أ س، س أ س أ مستعملات
سيأ:
السَّيْء بوزن الشّيْء: اللّبَنُ القليلُ قبل نزول الدِّرَّة، من تأليف سين وياء وهمزة فهي ثلاثة أحرف مؤلفّة، قال:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ		خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ
سيي:
السِّيُّ: المكان المستوي. هما سِيّانِ، أي: مثلان، أراد بهما: سواءان، غير أنّ العرب تقول: هما سواء، وذلك في الجميع والواحد. وإذا جمعوا سِيّان قالوا: سواسية ولم يقولوا: سواسين كذا وكذا، وهم سواء، هذا هو العالي من كلام العرب، قال:
سِيّان أفلح من يُعطِي ومن يَعدُ
سوي:
سوَيت الشّيء فاستوى وقوله في البيع: لا يَسوَى ولا يساوي، أي: لا يكون هذا مع هذا سيَّيْنِ من السّواء.
وساويت هذا بهذا، أي: رفعته حتّى بلغ قدرَهُ ومَبلَغَه، كما قال الله عزّ وجلّ: "حتّى إذا ساوى بين الصَّدَفَيْنِ"، أي: الجَبَلين، أي: ردم طريقي يأجوج وماجوج بالقِطْر، أي سوّى أحَدَهما بالآخر، أيك رفعه حتّى بلغ طولُه طُولَهما.
والمساواةُ والاستواءُ واحدٌ، فأمّا يَسْوَى فإنّها نادرة، لا يقال منه سَوِي ولا سَوَى، وكما أنّ نَكَرَ جاءت نادرة، ولا يُقال منه ينكر، وإذا رجعوا إلى الفِعل قالوا: يُنْكِرُ، كذلك إذا رجعوا إلى الفعل من يَسْوَى قالوا: ساوَى، وقال بعضهم: يُساوي ويَسْوَى واحد، إلاّ أنّ يَسوى مُوَلَّد، ولا يقال منه فَعَل ولا يفعل، ولا يصَرّف ويُجْمَع السِّيّ: أسواء، كما قال:
النّاس أسواءٌ وشتّى في الشِّيَمْ
وكلّهم يجمعهـم بَـيتُ الأَدَمْ
أي: على اختلاف أخلاقهم، أي: هم كبيت فيه الأَدَم فمنه الجيّد والوسط والرّديء.
والسَّواء، ممدود: وسط كلّ شيء.
وسوى، مقصور، إذا كان في موضع غير ففيها لغتان بكسر السّين، مقصور، وبفتحها ممدود.
ويقال: هما على سَوِيّةٍ من الأمر، أي: على سَواء وتَسويةٍ واستواء.
والسّيّ: موضع بالبادية أملس.
والسَوِيّة: قَتَبٌ أعجميٌّ للبعير، والجميعُ: السَّوايا.
والسَّويّ: الذي سوّى الله خَلقَه، لا دَمامةَ فيه ولا داء.
وقوله جلّ وعز: "مكاناً سُوَى"، أي: معلما قد عَلِمَ القومُ به، وقال الضّرير في قوله تعالى: "مكاناً سوى": سُوى وسِوَى واحد، أي: مُسْتَوياً تُدرِكُه الأَبْصار.
وتصغير سواء وسوى: سُوَيّ، ويُجمَع على سواسية وأسواء.
سوء:
والسّوء نعت لكلّ شيء رديء. ساء يَسُوءُ، لازمٌ ومجاوزٌ وساء الشّيء: قَبُح فهو سَيِّئٌ والسُّوء: اسم جامعٌ للآفات والدّاء. وسُؤْت وَجْهَ فلان وأنا أَسُوءُهُ، مَساءةً ومَساية لغة، تقول: أدرتُ مَساءَتَكَ ومَسايَتَكَ، وأساءت إليه في الصُّنْع.
واستاء من السّوء بمنزلة اهتمّ من الهمّ.
وأساء فلان خياطة هذا الثّوب، وسُؤت فلانا، وسُؤت له وجهه، وتقول: ساء ما فعل صنيعاً يسوء، أي: قبح صنيعُة صنيعاً.
والسَّيَّىء والسَّيِّئة: عملان قبيحان، يصير السّيِّيء نعتاً للذَّكَر من الأعمال، والسَّيِّئة للأنثَى، قال: "والله يعفو عن السَّيْئات والزللِ" والسَّيّئة: اسم كالخطيئة.
والسُّوءَى، بوزن فُعلَى: اسم للفَعْلة السَّيِّئة، بمنزلة الحُسْنَى للحَسَنة، محمولة على جهة النَّعْت في حدّ أّفعل وفُعْلَى كالأَسْوَأ والسُّوءَى، رجلٌ أَسوَأ، وامرأة سُوءَى، أي: قبيحة.
سوأة: اسم أبي حيّ من قيس بن عامر. والسَّوْأةُ: فرج الرَّجُل والمراة، قال الله عزّ وجل: "فبدت لهما سَوآتُهما"، والعرب إذا أرادوا شيئين من شيئين هما من خِلْقةٍ في نفس الشّيء، نحو القلب واليد، قالوا: قلوبهما وايديهما ونحو ذلك.
والسَّوْأةُ: كلُّ عمل وأمر شائن ويُقال: سَوْأَةً لفُلانٍ، نصبٌ، لأنه ليس بخبر إنّما هو شَتْم ودعاء.
والسّوأة السَّوءاء: المرأة المخالفة.
وتقول في النَّكرة: رجلُ سَوْءٍ، وإذا عرّفت، قلت: هذا الرّحلُ السَّوْءُ، ولم تُضِفْ وتقول: هذا عَمَلُ سَوْء، ولم تقل العمل السّوء، لأنّ السَّوْءَ يكون نعتاً للرجل، ولا يكون السَّوْء نعتاً للعمل لأن الفعل من الرّجل وليس الفعل من السَّوْء، كما تقول: قول صِدْقٍ، والقولُ الصِّدْق، ورجل صِدْق، ولا تقول: الرّجلُ الصِّدْق لأنّ الرّجل ليس من الصِّدْق.
وأمّا السُّوءُ فكلّ ما ذُكر بسيِّئٍ فهو السُّوء ويكنّى بالسُّوء عن البرص، قال جلّ وعزّ: "تَخرُجْ بَيضاءَ من غَيرِ سوء"، أي: برص ويُقال: لا خير فيقول السُّوء، فإِذا فتحت السِّين فهو على ما وصفنا. وإذا ضممت السّين فمعناه: لا تقل سُوءاً.
وتقول: استاء فلانٌ من السُّوء، وهو بمنزلة اهْتَمّ من الهَمّ، وفي الحديث عن النّبّي صلى الله وعليه وعلى آله وسلّم: "أنّ رجلاً قص عليه رؤيا فاستاء لها"، أي: الرؤيا ساءته فاستاء لها إنّما هو افتعل منه.
سأو:
السأو: بعد الهمّه والنزاع. تقول إنك لذو سأو بعيد الهمّة قال ذو الرُّمة:
كأنّني من هَوَى خرقاءَ مُطَّرَفٌ		دامي الأَظَلّ بعيدُ السَّأْو مَهْيُومُ
يعني: همّه الذي تنازعه إليه نفسه.
واستاء من السُّوء بمنزلة اهتمّ من الهمّ.
أوس:
أَوْسٌ: قبيلةٌ من اليمن، واشتقاقه من آسَ يؤوس أوساً، والاسم: الإياس، وهو من العِوَض، أُستُهُ أؤوسه أوسا: عُضْتُه أَعُوضُهُ عَوضاً واستآسني فأستُه، أي: استعوضني فعوّضته قال الجعديّ:
ثلاثة أَهْلين افـيتـهـم		وكان الإلهُ هو المستآسا
وتقول: إذا التوى عليك أخ بأخوته فاستأْيِسِ اللهَ من أخوتك خيراً منه.
ويقال للذئب: أوس وأُوَيس، قال:
ما فَعَلَ اليومَ أُوَيْسٌ بالغَنَمْ
وأوس: زجر العرب للمَعز والبَقر، تقول: أَوْس أَوْس.
أيس:
أَيس: كلمة قد أُمِيتَتْ، وذكر الخليل أنّ العَرَب تقول: ائتني به من حيث أيس وليس، ولم يستعمل أيس إلاّ في هذا، وإنما معناها كمعنى من حيث هو فيحال الكينونة والوَجْد والجدة، وقال: إنّ ليس معناها: لا أَيْس، أي: لا وَجْد.
والتّأييسُ: الاستقلال، يقال: ما أَيَّسنا فلاناً خيراً، أي: استقلَلْنا من خيراً، أي: أردته، لأستخرج منه شيئاً فما قَدَرت عليه، وقد أَيَّس يُؤَيِّس تأييساً قال كعب بن زهير:
وجلدُها من أَطومٍ ما يُؤَسِّـه		طِلحٌ بضاحية المتنين مهزول
والإياس: انقطاع المطمع، واليأس: نقيض الرجاء يئست منه بأساً، وآيست فلانا إياساً، فأما أَيستُهُ فهو خطأ إلاّ أن يجييء في لغة على لتحويل، وهو قبيحٌ جِدّاً.
وتقول: أيأسته فاستيأْس، والمصدر منه إياس. فأمّا العامّة فيحذفون الهمزة الأخيرة، ويفتحون الياء عليها، فيقولون: أَيَسته إياساً. وتقول في معنى منه: قد يئست أنّك رجل صِدْق، أي: عملت. قال جلّ وعز: "أفلم ييأس الذين آمنوا"، وقال الشّاعر:
ألم يَيأسِ الأقوامُ أنّـي أنـا ابـنُـهُ		وإن كنت عن عُرْض العَشيرة نائيا
آس:
الآسُ: شَجَرٌ ورقُهُ العِطْر، الواحدةُ بالهاء والآسُ: شيءٌ من العسل، تقول: أَصَبْنا آسآ من العسل، كما تقول: كعباً من السَّمن، قال مالك بن خالد الخُناعيّ الهُذليّ:
والخُنْسُ لن يُعْجِزَ الأيّامَ ذو حَيَدٍ		بمُشْمَخِرٍّ به الظَّـيّانُ والآس
والآس: القبر والآس:الصّاحب.
ويس:
ويس: كلمةٌ في مَوْضعِ رَأْقةٍ واستِمْلاح، كقولك للصّبيّ: وَيسَه ما أَملَحَهُ.
سوي:
أَسْوَى فلانٌ حرفاً من كتاب الله، أي: أسقط وأغفل. وأسويته أنا: مثله.
أسي:
الأَسَى، مقصور: الحُزْنُ على الشَّيء أَسِيَ يَأْسَى أَسىً فهو أسيان، والمرأة: أَسيَى والجميع: أسايا، وأسيانون، وأَسْيَيات ويجوز في الوحدان: أَسْيان وأَسْوان، قال:
ماذا هنالك من أسوان مُكْتَئِبٍ		وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدةٍ قِصَمِ
أي: كِسَر.
وأَسَّيته أُؤَسِيّهِ تأسيةً، أي: عزّيته، وتأسَّى مثل تَعَزَّى.
وآسية: اسم امرأة فرعون.
والآسِيَةُ، بوزن فاعِلة: ما أسّس على بنيانٍ فأحكم، ثمّ أُسِّس ثمّ رُفع فقه بناء غير ذلك من ساريةٍ أو نحوها. وإنّ منزلة فلان عند الملك آسيّة، على وزن فاعلة، لا تزول.
أسو:

والأَسوُ: علاجُ الطّبيب الجراحاتِ بالأَدوية والخِياطة، أسا يَأْسُو أَسْواً، قال:
أَرفَقُ من أَسْوِ الطّبيبِ الآسي
وقيل: الآسية: المعالجة والمداوية، والجمع: آسياتٌ وأواسٍ. وأما أواسي المسجد فواحدتها: آسية، وهي السّارية.
وجعل الأَعشَى الأُسَى مصدر الأَسْوَة، وإنّما الأُسى جماعة الأُسْوة من المواساة والتّأسّي.
تقول: هؤلاء القوم أسوةٌ في هذا الأمر، أي: حالهم فيه واحدة وفلانٌ يأتسي بفلان، أي: يرى أن له فيه أسوة إذا اقتدى به وكان في مثل حاله، والجمع: الأُسَى، ويقال: إسوة وإسى، وفلان يأتسى لفُلان، أي: يَرصى لنفسه ما رضيه، قال:
هلاّ ذكرت أُسىً في مثلها عبرٌ		بل وافق الشّوق من معتَاده وفقا
أي: وقع موافقا، يقول: لم تذكر ذاك وذكرت غيره، ويقول: الشّوق غلب الأسَى.
سيه:
وسِيةُ القَوْس: رأس قابها.
أس:
الرّاقون إِذا رَقَوا الحيّة ليأخذوها ففرغ أحدهم من رُقْيته قال لها: أُسْ فتخضع وتلين.
والأُسُّ: أصل تأسيس البناء، والجميع: الإِساس، وفي لغة: الأَسَس، والجميع: الآساس، ممدود. وأسٌ الرّماد: ما بقي في الموقد، قال:
فلم يبق إلاّ آلُ خَيْمٍ مُنَـصَّـبٍ		وسُفعٌ على أُسٍّ ونُؤْيٌ مُعَثلَبُ
وأسَّسْت داراً: بنيتُ حُدُودَها، ورفعت من قواعدها، ويُقال: هذا تأسيسٌ حَسَن.
والتَّأسيسُ في الشِّعْر أَلفٌ تلزمُ القافيةَ وبينَهما وبينَ أَحرُف الرَّوِيّ حرف يجوز رفعه وكَسْرُه ونَصْبُه، نحو: مَفاعِلنْ، فلو جاء مثل محمّد في قافية لم يكن فيه تَأْسيس، حتّى يكون نحو: مُجاهد، فالألف تأسيسُه، وإن جاء شيء من غير تأسيس فهو المؤسّس، وهو عيبٌ في الشِّعر، غير أنّه ربّما اضطُرَّ إليه، وأحسن ما يكون ذلك إذا كان الحرفُ الذّي بعد الألف مفتوحاً، لأن فتحته تغلب على فتحة الألف، كأنّها تُزال من الوهم، كما قال العجّاج:
مُبارَكٌ للأَنبياء خاتَمُ
مُعَلِّمٌ آيَ الهُدَى مُعَلَّمُ
فلو قال خاتِم بكسر التّاء لم يَحْسُنْ.
وسوس:
الوسوسة: حديث النّفس. والوسواس: الصوت الخفي من ريحٍ تهزّ قصباً ونحوه، وبه يُشَبّه صوتُ الحلي، قال الأَعْشَى:
تسمعُ للحَلْيِ وَسواساً إذا انصرفت		كما استعان بريحٍ عِشْرِقٌ زَجِـلُ
وتقول: وسوس إليّ، ووسوس في صدري، وفلان موسوس، أي: غلبت عليه الوسوسة.
والوَسواس: اسم الشّيطان، في قوله تعالى: "من شرّ الوَسواس".
والوَسْواسُ في بيت ذي الرُّمّة:
فبـاتَ يُشْـئِزُهُ ثـأدٌ ويُسـهِــرُهُ		تذاؤب الرِّيح والوَسواس والهَضَبُ:
همسُ الصّائدِ وكلامه.
ساس:
السُّوس والسّاسُ. العُثَّةُ التي تقع في الثّياب والطّعام. تقول: سِيسَ الطَّعامُ فهو مَسُوس.
والسُّوسُ: حَشيشةُ تُشبه القَتَّ.
والسِّياسة: فعل السائس الذي يسوس الدّوابَّ سياسهً، يقوم عليها ويروضها. والوالي يَسُوس الرَّعيّةَ أَمْرَهم.
والسّوس: داءٌ يكون بعجز الدّابّة بين الفَخِذِ والوَرِك، يورثه ضعف الرِّجل. والنّعت أسوس. والسَّواسُ: شجر، الواحدة بالهاء، من أفضل ما يُتَّخَذ منه زند، لأنّه قلّما يصلِد، قال الطّرمّاح:
وأخرج، أُمُّه لسَواسِ سَلْمى		لمعفور الضَّرا ضَرِم الجَنينِ
أبو ساسان: كنية كِسْرى، والحُصَين بن المنذر ومن جعل: ساسان: فعلان، فتصغيره: سُوَيْسان.
والسِّيساء: منسج الحمار والبغل، وجعله الرّاجز مُجتَمع داياتِ البَعير، قال:
قُفّاً كِسيساء البعير قافلا
سأسا:
السَّأْسأةُ: من قولك: سأسأت بالحمار، أي: قلت له: سأسأ لحبس.

باب اللفيف من السين
س ي أ، س ي ي، س و ي، س و أ، س أ و، أ و س، أ ي س، أ أ س، و ي س، س و ي، أ س ي، أ س و، س ي ه، أ س س، و س و س، س أ س، س أ س أ مستعملات
سيأ:
السَّيْء بوزن الشّيْء: اللّبَنُ القليلُ قبل نزول الدِّرَّة، من تأليف سين وياء وهمزة فهي ثلاثة أحرف مؤلفّة، قال:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ		خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ
سيي:
السِّيُّ: المكان المستوي. هما سِيّانِ، أي: مثلان، أراد بهما: سواءان، غير أنّ العرب تقول: هما سواء، وذلك في الجميع والواحد. وإذا جمعوا سِيّان قالوا: سواسية ولم يقولوا: سواسين كذا وكذا، وهم سواء، هذا هو العالي من كلام العرب، قال:
سِيّان أفلح من يُعطِي ومن يَعدُ
سوي:
سوَيت الشّيء فاستوى وقوله في البيع: لا يَسوَى ولا يساوي، أي: لا يكون هذا مع هذا سيَّيْنِ من السّواء.
وساويت هذا بهذا، أي: رفعته حتّى بلغ قدرَهُ ومَبلَغَه، كما قال الله عزّ وجلّ: "حتّى إذا ساوى بين الصَّدَفَيْنِ"، أي: الجَبَلين، أي: ردم طريقي يأجوج وماجوج بالقِطْر، أي سوّى أحَدَهما بالآخر، أيك رفعه حتّى بلغ طولُه طُولَهما.
والمساواةُ والاستواءُ واحدٌ، فأمّا يَسْوَى فإنّها نادرة، لا يقال منه سَوِي ولا سَوَى، وكما أنّ نَكَرَ جاءت نادرة، ولا يُقال منه ينكر، وإذا رجعوا إلى الفِعل قالوا: يُنْكِرُ، كذلك إذا رجعوا إلى الفعل من يَسْوَى قالوا: ساوَى، وقال بعضهم: يُساوي ويَسْوَى واحد، إلاّ أنّ يَسوى مُوَلَّد، ولا يقال منه فَعَل ولا يفعل، ولا يصَرّف ويُجْمَع السِّيّ: أسواء، كما قال:
النّاس أسواءٌ وشتّى في الشِّيَمْ
وكلّهم يجمعهـم بَـيتُ الأَدَمْ
أي: على اختلاف أخلاقهم، أي: هم كبيت فيه الأَدَم فمنه الجيّد والوسط والرّديء.
والسَّواء، ممدود: وسط كلّ شيء.
وسوى، مقصور، إذا كان في موضع غير ففيها لغتان بكسر السّين، مقصور، وبفتحها ممدود.
ويقال: هما على سَوِيّةٍ من الأمر، أي: على سَواء وتَسويةٍ واستواء.
والسّيّ: موضع بالبادية أملس.
والسَوِيّة: قَتَبٌ أعجميٌّ للبعير، والجميعُ: السَّوايا.
والسَّويّ: الذي سوّى الله خَلقَه، لا دَمامةَ فيه ولا داء.
وقوله جلّ وعز: "مكاناً سُوَى"، أي: معلما قد عَلِمَ القومُ به، وقال الضّرير في قوله تعالى: "مكاناً سوى": سُوى وسِوَى واحد، أي: مُسْتَوياً تُدرِكُه الأَبْصار.
وتصغير سواء وسوى: سُوَيّ، ويُجمَع على سواسية وأسواء.
سوء:
والسّوء نعت لكلّ شيء رديء. ساء يَسُوءُ، لازمٌ ومجاوزٌ وساء الشّيء: قَبُح فهو سَيِّئٌ والسُّوء: اسم جامعٌ للآفات والدّاء. وسُؤْت وَجْهَ فلان وأنا أَسُوءُهُ، مَساءةً ومَساية لغة، تقول: أدرتُ مَساءَتَكَ ومَسايَتَكَ، وأساءت إليه في الصُّنْع.
واستاء من السّوء بمنزلة اهتمّ من الهمّ.
وأساء فلان خياطة هذا الثّوب، وسُؤت فلانا، وسُؤت له وجهه، وتقول: ساء ما فعل صنيعاً يسوء، أي: قبح صنيعُة صنيعاً.
والسَّيَّىء والسَّيِّئة: عملان قبيحان، يصير السّيِّيء نعتاً للذَّكَر من الأعمال، والسَّيِّئة للأنثَى، قال: "والله يعفو عن السَّيْئات والزللِ" والسَّيّئة: اسم كالخطيئة.
والسُّوءَى، بوزن فُعلَى: اسم للفَعْلة السَّيِّئة، بمنزلة الحُسْنَى للحَسَنة، محمولة على جهة النَّعْت في حدّ أّفعل وفُعْلَى كالأَسْوَأ والسُّوءَى، رجلٌ أَسوَأ، وامرأة سُوءَى، أي: قبيحة.
سوأة: اسم أبي حيّ من قيس بن عامر. والسَّوْأةُ: فرج الرَّجُل والمراة، قال الله عزّ وجل: "فبدت لهما سَوآتُهما"، والعرب إذا أرادوا شيئين من شيئين هما من خِلْقةٍ في نفس الشّيء، نحو القلب واليد، قالوا: قلوبهما وايديهما ونحو ذلك.
والسَّوْأةُ: كلُّ عمل وأمر شائن ويُقال: سَوْأَةً لفُلانٍ، نصبٌ، لأنه ليس بخبر إنّما هو شَتْم ودعاء.
والسّوأة السَّوءاء: المرأة المخالفة.
وتقول في النَّكرة: رجلُ سَوْءٍ، وإذا عرّفت، قلت: هذا الرّحلُ السَّوْءُ، ولم تُضِفْ وتقول: هذا عَمَلُ سَوْء، ولم تقل العمل السّوء، لأنّ السَّوْءَ يكون نعتاً للرجل، ولا يكون السَّوْء نعتاً للعمل لأن الفعل من الرّجل وليس الفعل من السَّوْء، كما تقول: قول صِدْقٍ، والقولُ الصِّدْق، ورجل صِدْق، ولا تقول: الرّجلُ الصِّدْق لأنّ الرّجل ليس من الصِّدْق.
وأمّا السُّوءُ فكلّ ما ذُكر بسيِّئٍ فهو السُّوء ويكنّى بالسُّوء عن البرص، قال جلّ وعزّ: "تَخرُجْ بَيضاءَ من غَيرِ سوء"، أي: برص ويُقال: لا خير فيقول السُّوء، فإِذا فتحت السِّين فهو على ما وصفنا. وإذا ضممت السّين فمعناه: لا تقل سُوءاً.
وتقول: استاء فلانٌ من السُّوء، وهو بمنزلة اهْتَمّ من الهَمّ، وفي الحديث عن النّبّي صلى الله وعليه وعلى آله وسلّم: "أنّ رجلاً قص عليه رؤيا فاستاء لها"، أي: الرؤيا ساءته فاستاء لها إنّما هو افتعل منه.
سأو:
السأو: بعد الهمّه والنزاع. تقول إنك لذو سأو بعيد الهمّة قال ذو الرُّمة:
كأنّني من هَوَى خرقاءَ مُطَّرَفٌ		دامي الأَظَلّ بعيدُ السَّأْو مَهْيُومُ
يعني: همّه الذي تنازعه إليه نفسه.
واستاء من السُّوء بمنزلة اهتمّ من الهمّ.
أوس:
أَوْسٌ: قبيلةٌ من اليمن، واشتقاقه من آسَ يؤوس أوساً، والاسم: الإياس، وهو من العِوَض، أُستُهُ أؤوسه أوسا: عُضْتُه أَعُوضُهُ عَوضاً واستآسني فأستُه، أي: استعوضني فعوّضته قال الجعديّ:
ثلاثة أَهْلين افـيتـهـم		وكان الإلهُ هو المستآسا
وتقول: إذا التوى عليك أخ بأخوته فاستأْيِسِ اللهَ من أخوتك خيراً منه.
ويقال للذئب: أوس وأُوَيس، قال:
ما فَعَلَ اليومَ أُوَيْسٌ بالغَنَمْ
وأوس: زجر العرب للمَعز والبَقر، تقول: أَوْس أَوْس.
أيس:
أَيس: كلمة قد أُمِيتَتْ، وذكر الخليل أنّ العَرَب تقول: ائتني به من حيث أيس وليس، ولم يستعمل أيس إلاّ في هذا، وإنما معناها كمعنى من حيث هو فيحال الكينونة والوَجْد والجدة، وقال: إنّ ليس معناها: لا أَيْس، أي: لا وَجْد.
والتّأييسُ: الاستقلال، يقال: ما أَيَّسنا فلاناً خيراً، أي: استقلَلْنا من خيراً، أي: أردته، لأستخرج منه شيئاً فما قَدَرت عليه، وقد أَيَّس يُؤَيِّس تأييساً قال كعب بن زهير:
وجلدُها من أَطومٍ ما يُؤَسِّـه		طِلحٌ بضاحية المتنين مهزول
والإياس: انقطاع المطمع، واليأس: نقيض الرجاء يئست منه بأساً، وآيست فلانا إياساً، فأما أَيستُهُ فهو خطأ إلاّ أن يجييء في لغة على لتحويل، وهو قبيحٌ جِدّاً.
وتقول: أيأسته فاستيأْس، والمصدر منه إياس. فأمّا العامّة فيحذفون الهمزة الأخيرة، ويفتحون الياء عليها، فيقولون: أَيَسته إياساً. وتقول في معنى منه: قد يئست أنّك رجل صِدْق، أي: عملت. قال جلّ وعز: "أفلم ييأس الذين آمنوا"، وقال الشّاعر:
ألم يَيأسِ الأقوامُ أنّـي أنـا ابـنُـهُ		وإن كنت عن عُرْض العَشيرة نائيا
آس:
الآسُ: شَجَرٌ ورقُهُ العِطْر، الواحدةُ بالهاء والآسُ: شيءٌ من العسل، تقول: أَصَبْنا آسآ من العسل، كما تقول: كعباً من السَّمن، قال مالك بن خالد الخُناعيّ الهُذليّ:
والخُنْسُ لن يُعْجِزَ الأيّامَ ذو حَيَدٍ		بمُشْمَخِرٍّ به الظَّـيّانُ والآس
والآس: القبر والآس:الصّاحب.
ويس:
ويس: كلمةٌ في مَوْضعِ رَأْقةٍ واستِمْلاح، كقولك للصّبيّ: وَيسَه ما أَملَحَهُ.
سوي:
أَسْوَى فلانٌ حرفاً من كتاب الله، أي: أسقط وأغفل. وأسويته أنا: مثله.
أسي:
الأَسَى، مقصور: الحُزْنُ على الشَّيء أَسِيَ يَأْسَى أَسىً فهو أسيان، والمرأة: أَسيَى والجميع: أسايا، وأسيانون، وأَسْيَيات ويجوز في الوحدان: أَسْيان وأَسْوان، قال:
ماذا هنالك من أسوان مُكْتَئِبٍ		وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدةٍ قِصَمِ
أي: كِسَر.
وأَسَّيته أُؤَسِيّهِ تأسيةً، أي: عزّيته، وتأسَّى مثل تَعَزَّى.
وآسية: اسم امرأة فرعون.
والآسِيَةُ، بوزن فاعِلة: ما أسّس على بنيانٍ فأحكم، ثمّ أُسِّس ثمّ رُفع فقه بناء غير ذلك من ساريةٍ أو نحوها. وإنّ منزلة فلان عند الملك آسيّة، على وزن فاعلة، لا تزول.
أسو:

والأَسوُ: علاجُ الطّبيب الجراحاتِ بالأَدوية والخِياطة، أسا يَأْسُو أَسْواً، قال:
أَرفَقُ من أَسْوِ الطّبيبِ الآسي
وقيل: الآسية: المعالجة والمداوية، والجمع: آسياتٌ وأواسٍ. وأما أواسي المسجد فواحدتها: آسية، وهي السّارية.
وجعل الأَعشَى الأُسَى مصدر الأَسْوَة، وإنّما الأُسى جماعة الأُسْوة من المواساة والتّأسّي.
تقول: هؤلاء القوم أسوةٌ في هذا الأمر، أي: حالهم فيه واحدة وفلانٌ يأتسي بفلان، أي: يرى أن له فيه أسوة إذا اقتدى به وكان في مثل حاله، والجمع: الأُسَى، ويقال: إسوة وإسى، وفلان يأتسى لفُلان، أي: يَرصى لنفسه ما رضيه، قال:
هلاّ ذكرت أُسىً في مثلها عبرٌ		بل وافق الشّوق من معتَاده وفقا
أي: وقع موافقا، يقول: لم تذكر ذاك وذكرت غيره، ويقول: الشّوق غلب الأسَى.
سيه:
وسِيةُ القَوْس: رأس قابها.
أس:
الرّاقون إِذا رَقَوا الحيّة ليأخذوها ففرغ أحدهم من رُقْيته قال لها: أُسْ فتخضع وتلين.
والأُسُّ: أصل تأسيس البناء، والجميع: الإِساس، وفي لغة: الأَسَس، والجميع: الآساس، ممدود. وأسٌ الرّماد: ما بقي في الموقد، قال:
فلم يبق إلاّ آلُ خَيْمٍ مُنَـصَّـبٍ		وسُفعٌ على أُسٍّ ونُؤْيٌ مُعَثلَبُ
وأسَّسْت داراً: بنيتُ حُدُودَها، ورفعت من قواعدها، ويُقال: هذا تأسيسٌ حَسَن.
والتَّأسيسُ في الشِّعْر أَلفٌ تلزمُ القافيةَ وبينَهما وبينَ أَحرُف الرَّوِيّ حرف يجوز رفعه وكَسْرُه ونَصْبُه، نحو: مَفاعِلنْ، فلو جاء مثل محمّد في قافية لم يكن فيه تَأْسيس، حتّى يكون نحو: مُجاهد، فالألف تأسيسُه، وإن جاء شيء من غير تأسيس فهو المؤسّس، وهو عيبٌ في الشِّعر، غير أنّه ربّما اضطُرَّ إليه، وأحسن ما يكون ذلك إذا كان الحرفُ الذّي بعد الألف مفتوحاً، لأن فتحته تغلب على فتحة الألف، كأنّها تُزال من الوهم، كما قال العجّاج:
مُبارَكٌ للأَنبياء خاتَمُ
مُعَلِّمٌ آيَ الهُدَى مُعَلَّمُ
فلو قال خاتِم بكسر التّاء لم يَحْسُنْ.
وسوس:
الوسوسة: حديث النّفس. والوسواس: الصوت الخفي من ريحٍ تهزّ قصباً ونحوه، وبه يُشَبّه صوتُ الحلي، قال الأَعْشَى:
تسمعُ للحَلْيِ وَسواساً إذا انصرفت		كما استعان بريحٍ عِشْرِقٌ زَجِـلُ
وتقول: وسوس إليّ، ووسوس في صدري، وفلان موسوس، أي: غلبت عليه الوسوسة.
والوَسواس: اسم الشّيطان، في قوله تعالى: "من شرّ الوَسواس".
والوَسْواسُ في بيت ذي الرُّمّة:
فبـاتَ يُشْـئِزُهُ ثـأدٌ ويُسـهِــرُهُ		تذاؤب الرِّيح والوَسواس والهَضَبُ:
همسُ الصّائدِ وكلامه.
ساس:
السُّوس والسّاسُ. العُثَّةُ التي تقع في الثّياب والطّعام. تقول: سِيسَ الطَّعامُ فهو مَسُوس.
والسُّوسُ: حَشيشةُ تُشبه القَتَّ.
والسِّياسة: فعل السائس الذي يسوس الدّوابَّ سياسهً، يقوم عليها ويروضها. والوالي يَسُوس الرَّعيّةَ أَمْرَهم.
والسّوس: داءٌ يكون بعجز الدّابّة بين الفَخِذِ والوَرِك، يورثه ضعف الرِّجل. والنّعت أسوس. والسَّواسُ: شجر، الواحدة بالهاء، من أفضل ما يُتَّخَذ منه زند، لأنّه قلّما يصلِد، قال الطّرمّاح:
وأخرج، أُمُّه لسَواسِ سَلْمى		لمعفور الضَّرا ضَرِم الجَنينِ
أبو ساسان: كنية كِسْرى، والحُصَين بن المنذر ومن جعل: ساسان: فعلان، فتصغيره: سُوَيْسان.
والسِّيساء: منسج الحمار والبغل، وجعله الرّاجز مُجتَمع داياتِ البَعير، قال:
قُفّاً كِسيساء البعير قافلا
سأسا:
السَّأْسأةُ: من قولك: سأسأت بالحمار، أي: قلت له: سأسأ لحبس.

##### Türkçe

باب اللفيف من **السين**
**س ي أ**، **س ي ي**، **س و ي**، **س و أ**، **س أ و**، **أ و س**، **أ ي س**، **أ أ س**، **و ي س**، **س و ي**، **أ س ي**، **أ س و**، **س ي ه**، **أ س س**، **و س و س**، **س أ س**، **س أ س أ** مستعملat

**سيأ**:
**السَّيْء** **بوزن الشّيْء**: الدürre’nin inişinden önceki az süt; **سين** ve **ياء** ve hemze’nin telifinden (oluşumundan)dir; o hâlde o, telif edilmiş üç harftir. Dedi ki:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ		خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ

**سيي**:
**السِّيُّ**: düz yer. İkisi **سِيّانِ**dir; yani: iki benzer. Onlarla murat etti: iki **سواء**. Ancak Araplar der: ikisi **سواء**; bu, hepsi ve tek olan hakkında (böyledir). **سِيّان**’ı cem ettiklerinde derler: **سواسية**; **سواسين** demediler: şöyle şöyle; ve onlar **سواء**dır. Bu, Arapların sözünün yükseğidir. Dedi ki:
سِيّان أفلح من يُعطِي ومن يَعدُ

**سوي**:
Şeyi **سوَيت** ettim; derken o **فاستوى** oldu. Ve onun satıştaki sözü: **لا يَسوَى ولا يساوي**; yani: bu, şu ile **سيَّيْنِ** (iki eşit) olmaz; **السّواء**dan.

Ve **وساويت** bunu bununla; yani: onu yükselttim, ta ki onun kadrine ve eriştiği yere ulaştı; nitekim Allah عزّ وجلّ dedi: “**حتّى إذا ساوى بين الصَّدَفَيْنِ**”; yani: iki dağ; yani: يأجوج ve ماجوج’un iki yolunu **القِطْر** ile kapattı; yani: ikisinden birini ötekiyle eşitledi; yani: onu yükseltti, ta ki onun boyu onların boyuna ulaştı.

Ve **المساواةُ** ile **الاستواءُ** birdir. Amma **يَسْوَى** ise, o nadirdir; ondan **سَوِي** de **سَوَى** da denmez. Nitekim **نَكَرَ** nadir geldi; ondan **ينكر** denmez; fiile döndüklerinde dediler: **يُنْكِرُ**. Aynı şekilde **يَسْوَى**dan fiile döndüklerinde dediler: **ساوَى**. Ve bazısı dedi: **يُساوي** ile **يَسْوَى** birdir; ancak **يَسوى** müvelleddir; ondan **فَعَل** da **يفعل** de denmez; tasrif edilmez. Ve **السِّيّ** cem edilir: **أسواء**; nitekim dedi:
النّاس أسواءٌ وشتّى في الشِّيَمْ
وكلّهم يجمعهـم بَـيتُ الأَدَمْ
Yani: ahlâklarının ihtilâfı üzere; yani: onlar, içinde **الأَدَم** bulunan bir ev gibidir; ondan iyi, orta ve kötü vardır.

Ve **السَّواء** (medli): her şeyin ortası.

Ve **سوى** (maksur), eğer **غير**’in yerinde olursa, onda iki lugat vardır: **سين**’in kesriyle, maksur; ve fethiyle, medli.

Ve denir: ikisi işten **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani: **سَواء** ve **تَسويةٍ** ve **استواء** üzeredir.

Ve **السّيّ**: çölde pürüzsüz bir yer.

Ve **السَوِيّة**: deve için Acemî bir **قَتَب**; cem’i: **السَّوايا**.

Ve **السَّويّ**: Allah’ın yaratılışını düzgün kıldığı kimse; onda çirkinlik yoktur ve hastalık yoktur.

Ve onun جلّ وعزّ sözü: “**مكاناً سُوَى**”; yani: kavmin onunla bildiği bir alamet. Ve kör, تعالى sözünde: “**مكاناً سوى**” hakkında dedi: **سُوى** ile **سِوَى** birdir; yani: gözlerin idrak ettiği **مُسْتَوياً**.

Ve **سواء** ve **سوى**’nın tasğiri: **سُوَيّ**; ve **سواسية** ve **أَسواء** üzere cem edilir.

**سوء**:
Ve **السّوء** her kötü şey için sıfattır. **ساء يَسُوءُ**: lâzım ve müteaddîdir. Ve şey **ساء** etti: çirkin oldu; o hâlde o **سَيِّئٌ**dir. Ve **السُّوء**: âfetler ve hastalık için câmi bir isimdir. Ve ben falanın yüzünü **سُؤْت** ettim; ben onu **أَسُوءُهُ** ederim; **مَساءةً** ve **مَساية** (bir) lugat olarak. Dersin: senin **مَساءَتَكَ**nı ve **مَسايَتَكَ**nı çevirdim. Ve o, ona işte **أَساءت** etti.

Ve **استاء** etti **السّوء**dan; **اهتمّ**in **الهمّ**den (olması) menzilesindedir.

Ve falan, bu elbisenin dikişini **أَساء** etti. Ve falanı **سُؤت** ettim; ve onun için yüzünü **سُؤت** ettim. Ve dersin: yaptığı şey ne kötü; bir iş olarak **يسوء** eden bir iş; yani: onun işi çirkin oldu, bir iş olarak.

Ve **السَّيَّىء** ile **السَّيِّئة**: iki çirkin ameldir. **السّيِّيء**, amellerin erkek olanı için sıfat olur; **السَّيِّئة** dişi olan için. Dedi ki: “والله يعفو عن **السَّيْئات** والزللِ”. Ve **السَّيّئة**: **كالخطيئة** bir isimdir.

Ve **السُّوءَى** **بوزن فُعلَى**: kötü fiil için bir isimdir; **الحُسْنَى**nın iyi fiil için (olması) menzilesinde; **أّفعل** ve **فُعْلَى** haddinde sıfat cihetine hamledilmiş; **كالأَسْوَأ والسُّوءَى**. Bir adam **أَسوَأ**; bir kadın **سُوءَى**; yani: çirkin.

**سوأة**: قيس بن عامر’den bir حيّin babasının ismidir. Ve **السَّوْأةُ**: erkeğin ve kadının avreti. Allah عزّ وجلّ dedi: “فبدت لهما **سَوآتُهما**”. Ve Araplar, bir şeyin bizzat yaratılışından olan iki şeyden iki şey murat ettiklerinde—kalp ve el gibi—derler: ikisinin kalpleri ve elleri ve bunun benzeri.

Ve **السَّوْأةُ**: her ayıp iş ve iştir. Ve denir: falana **سَوْأَةً**; nasbdır; çünkü o haber değildir; ancak o sövme ve duadır.

Ve **السّوأة السَّوءاء**: muhalif kadın.

Ve nekirede dersin: **رجلُ سَوْءٍ**. Marife yaptığında dersin: bu, **الرّحلُ السَّوْءُ**dur; izafe etmezsin. Ve dersin: bu, **عَمَلُ سَوْء**dur; **العمل السّوء** demezsin; çünkü **السَّوْءَ** erkeğe sıfat olur; amele sıfat olmaz; zira fiil erkekten olur, fiil **السَّوْء**dan olmaz. Nitekim dersin: **قول صِدْقٍ** ve **القولُ الصِّدْق**; ve **رجل صِدْق**; ve **الرّجلُ الصِّدْق** demezsin; çünkü adam **الصِّدْق**dan değildir.

Amma **السُّوءُ** ise: **سيِّئٍ** ile zikredilen her şey, o **السُّوء**dur. Ve **السُّوء** ile **البرص** kinaye edilir. جلّ وعزّ dedi: “تَخرُجْ بَيضاءَ من غَيرِ **سوء**”; yani: alaca. Ve denir: **لا خير فيقول السُّوء**. **سين**’i fethettiğinde, o, bizim vasfettiğimiz üzeredir. **سين**’i zamm ettiğinde ise manası: **سُوءاً** söyleme.

Ve dersin: falan **السُّوء**dan **استاء** etti; o, **اهْتَمّ**in **الهَمّ**den (olması) menzilesindedir. Ve hadiste, nebî صلى الله وعليه وعلى آله وسلّم’den: “أنّ رجلاً قص عليه رؤيا فاستاء لها”; yani: rüya onu kötü etti; o da onun için **فاستاء** etti; o, ondan ancak **افتعل**dir.

**سأو**:
**السأو**: himmetin uzaklığı ve çekişme. Dersin: sen, himmeti uzak bir **سأو** sahibisin. ذو الرُّمة dedi ki:
كأنّني من هَوَى خرقاءَ مُطَّرَفٌ		دامي الأَظَلّ بعيدُ السَّأْو مَهْيُومُ
Yani: nefsinin kendisine çekiştiği himmeti.

Ve **استاء** etti **السُّوء**dan; **اهتمّ**in **الهمّ**den (olması) menzilesindedir.

**أوس**:
**أَوْسٌ**: Yemen’den bir kabile. Ve onun اشتقاقı **آسَ يؤوس أوساً**dandır. Ve isim: **الإياس**; o, **العِوَض**dandır. Onu **أُستُهُ أؤوسه أوسا**: onu tazmin ettim; onu **أَعُوضُهُ عَوضاً**. Ve o, benden tazminat istedi; ben de onu tazmin ettim; yani: benden karşılık istedi; ben de ona karşılık verdim. الجعديّ dedi ki:
ثلاثة أَهْلين افـيتـهـم		وكان الإلهُ هو المستآسا
Ve dersin: kardeşlikleriyle bir kardeş sana dolanırsa, kardeşliğinden Allah’tan ondan daha hayırlısını **فاستأْيِسِ** et.

Ve kurda denir: **أوس** ve **أُوَيس**. Dedi ki:
ما فَعَلَ اليومَ أُوَيْسٌ بالغَنَمْ
Ve **أوس**: Arapların keçi ve sığır için azarlamasıdır; dersin: **أَوْس أَوْس**.

**أيس**:
**أَيس**: öldürülmüş (kullanımdan düşmüş) bir kelimedir. Ve الخليل zikretti ki Araplar der: onu bana, **من حيث أيس وليس**’ten getir. **أيس** bundan başka kullanılmadı; ancak manası, **من حيث هو** manası gibidir; yani: varlık hâli ve bulunuş ve bulunma. Ve dedi: **ليس**’in manası: **لا أَيْس**; yani: **لا وَجْد**.

Ve **التّأييسُ**: az görme (yetersiz sayma). Denir: falandan bir hayrı **ما أَيَّسنا**; yani: bir hayrı az gördük; yani: onu istedik; ondan bir şey çıkarayım diye; fakat ona güç yetiremedim. Ve **أَيَّس يُؤَيِّس تأييساً**. كعب بن زهير dedi ki:
وجلدُها من أَطومٍ ما يُؤَسِّـه		طِلحٌ بضاحية المتنين مهزول
Ve **الإياس**: ümidin kesilmesidir. Ve **اليأس**: recânın zıddıdır. Ondan **يئست** ettim, **بأساً**. Ve falanı **آيست** ettim, **إياساً**. Amma **أَيستُهُ** ise hatadır; ancak bir lugatta nakil için gelirse (başka); ve o, pek çirkindir.

Ve dersin: onu **أيأسته** ettim; o da **فاستيأْس** etti. Ve ondan masdar: **إياس**. Amma avam, son hemzeyi hazfeder ve onun üzerine **ياء**’yı fetha eder; derler: onu **أَيَسته إياساً**. Ve “ondan” manasında dersin: senin doğru bir adam olduğunu **قد يئست**; yani: bildim. جلّ وعزّ dedi: “أفلم ييأس الذين آمنوا”. Ve şair dedi:
ألم يَيأسِ الأقوامُ أنّـي أنـا ابـنُـهُ		وإن كنت عن عُرْض العَشيرة نائيا

**آس**:
**الآسُ**: yaprağı güzel kokulu bir ağaç; bir tanesi **بالهاء** iledir. Ve **الآسُ**: baldan bir şeydir; dersin: baldan bir **آسآ** elde ettik; nitekim **السَّمن**den bir **كعباً** (dediğin) gibi. مالك بن خالد الخُناعيّ الهُذليّ dedi ki:
والخُنْسُ لن يُعْجِزَ الأيّامَ ذو حَيَدٍ		بمُشْمَخِرٍّ به الظَّـيّانُ والآس
Ve **الآس**: kabirdir. Ve **الآس**: arkadaştır.

**ويس**:
**ويس**: **رَأْقةٍ** ve **استِمْلاح** yerinde bir kelimedir; çocuğa dediğin gibi: **وَيسَه ما أَملَحَهُ**.

**سوي**:
Falan, Allah’ın kitabından bir harfi **أَسْوَى** etti; yani: düşürdü ve ihmal etti. Ve ben onu **أسويته** ettim: onun gibi (yaptım).

**أسي**:
**الأَسَى** (maksur): bir şey üzerine hüzün. **أَسِيَ يَأْسَى أَسىً**; o hâlde o **أسيان**dır. Kadın: **أَسيَى**. Cem’i: **أسايا** ve **أسيانون** ve **أَسْيَيات**. Ve teklerde caizdir: **أَسْيان** ve **أَسْوان**. Dedi ki:
ماذا هنالك من أسوان مُكْتَئِبٍ		وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدةٍ قِصَمِ
Yani: kırıklar.

Ve onu **أَسَّيته أُؤَسِيّهِ تأسيةً**; yani: ona taziye verdim. Ve **تأسَّى**: **تَعَزَّى** gibi.

Ve **آسية**: Firavun’un karısının ismidir.

Ve **الآسِيَةُ** **بوزن فاعِلة**: bir bina üzerine kurulup sağlamlaştırılan şey; sonra temellendirilip yükseltilen; o hâlde o, bir direk yahut onun benzeri dışında bir binadır. Ve falanın melik katındaki menzilesi **آسيّة**dir; **فاعلة** vezni üzere; zail olmaz.

**أسو**:

Ve **الأَسوُ**: tabibin yaraları ilaçlar ve dikiş ile tedavi etmesidir. **أسا يَأْسُو أَسْواً**. Dedi ki:
أَرفَقُ من أَسْوِ الطّبيبِ الآسي
Ve denildi: **الآسية**: tedavi ve ilaçlamadır. Cem’i: **آسياتٌ** ve **أواسٍ**. Amma mescidin **أواسي**si; onun bir tanesi: **آسية**; o, sütundur.

Ve الأَعشَى, **الأُسَى**yı **الأَسْوَة**nin masdarı kıldı; hâlbuki **الأُسى**, **المواساة** ve **التّأسّي**den **الأُسْوة**nin cem’idir.

Dersin: bu kavim, bu işte **أسوةٌ**dur; yani: ondaki halleri birdir. Ve falan, falana **يأتسي** eder; yani: ona uyduğunda ve onun hâli gibi bir hâlde olduğunda, onda kendisi için bir **أسوة** bulunduğunu görür. Cem’i: **الأُسَى**. Ve denir: **إسوة** ve **إسى**. Ve falan, falan için **يأتسى** eder; yani: kendisi için, onun razı olduğuna razı olur. Dedi ki:
هلاّ ذكرت أُسىً في مثلها عبرٌ		بل وافق الشّوق من معتَاده وفقا
Yani: uygun düştü. Diyor ki: onu anmadın da başkasını andın. Ve diyor ki: şevk, **الأسَى**ya galip geldi.

**سيه**:
**وسِيةُ القَوْس**: yayın kabzasının başı.

**أس**:
Râkîler, yılanı almak için ona rukye yaptıklarında, onlardan biri rukyesinden boşalınca ona der: **أُسْ**; o da boyun eğer ve yumuşar.

Ve **الأُسُّ**: binanın temelinin aslıdır. Cem’i: **الإِساس**. Ve bir lugatta: **الأَسَس**. Cem’i: **الآساس**; medlidir. Ve **أسٌ الرّماد**: ocakta kalan şey. Dedi ki:
فلم يبق إلاّ آلُ خَيْمٍ مُنَـصَّـبٍ		وسُفعٌ على أُسٍّ ونُؤْيٌ مُعَثلَبُ
Ve bir evi **أسَّسْت**: sınırlarını bina ettim ve kaidelerinden yükselttim. Ve denir: bu, güzel bir **تأسيسٌ**dir.

Ve şiirde **التَّأسيسُ**: kafiyeye lâzım olan bir **أَلفٌ**tir; onunla **أَحرُف الرَّوِيّ** arasında, ref‘i ve kesri ve nasbı caiz olan bir harf vardır; نحو: **مَفاعِلنْ**. Eğer kafiyede Muhammed gibi bir şey gelirse, onda **تَأْسيس** olmaz; ta ki **مُجاهد** gibi olsun; o hâlde **ألف** onun **تأسيسُه**dur. Ve eğer تأسيسsiz bir şey gelirse, o **المؤسّس**tir; ve o, şiirde bir ayıptır; ancak bazen ona mecbur kalınır. Ve bunun en güzeli, **ألف**ten sonraki harf meftuh olduğunda olur; çünkü onun fethası, **ألف**in fethasına galip gelir; sanki o, vehimden kaldırılır. Nitekim العجّاج dedi ki:
مُبارَكٌ للأَنبياء خاتَمُ
مُعَلِّمٌ آيَ الهُدَى مُعَلَّمُ
Eğer **خاتِم** deseydi, **تاء**’nın kesriyle, güzel olmazdı.

**وسوس**:
**الوسوسة**: nefsin konuşmasıdır. Ve **الوسواس**: kamışı ve benzerini sallayan rüzgârdan gizli sestir; onunla ziynet eşyasının sesi benzetilir. الأَعْشَى dedi ki:
تسمعُ للحَلْيِ وَسواساً إذا انصرفت		كما استعان بريحٍ عِشْرِقٌ زَجِـلُ
Ve dersin: bana **وسوس** etti; ve göğsümde **وسوس** etti. Ve falan **موسوس**tur; yani: ona vesvese galip geldi.

Ve **الوَسواس**: şeytanın ismidir; تعالى sözünde: “من شرّ **الوَسواس**”.

Ve ذو الرُّمّة’nin beytinde **الوَسْواسُ**:
فبـاتَ يُشْـئِزُهُ ثـأدٌ ويُسـهِــرُهُ		تذاؤب الرِّيح والوَسواس والهَضَبُ:
Avcının fısıltısı ve konuşmasıdır.

**ساس**:
**السُّوس** ve **السّاسُ**: elbiseye ve yiyeceğe düşen güve. Dersin: yiyecek **سِيسَ** oldu; o hâlde o **مَسُوس**tur.

Ve **السُّوسُ**: **القَتَّ**e benzeyen bir ottur.

Ve **السِّياسة**: hayvanları güdenin fiilidir; o, hayvanları **يسوس** eder, **سياسهً**; onların başında durur ve onları terbiye eder. Ve vali, raiyyeyi onların işinde **يَسُوس** eder.

Ve **السّوس**: hayvanın sağrısında, uyluk ile kalça arasında olan bir hastalıktır; bacağın zayıflığını miras bırakır. Sıfat: **أسوس**. Ve **السَّواسُ**: bir ağaçtır; bir tanesi **بالهاء** iledir. Ondan ateş çıkarma çubuğu yapılacakların en iyisindendir; çünkü nadiren kıvılcım vermez. الطّرمّاح dedi ki:
وأخرج، أُمُّه لسَواسِ سَلْمى		لمعفور الضَّرا ضَرِم الجَنينِ
**أبو ساسان**: Kisrâ’nın künyesidir; ve الحُصَين بن المنذر’in (künyesi). Ve kim **ساسان**ı **فعلان** yaptıysa, onun tasğiri: **سُوَيْسان**dır.

Ve **السِّيساء**: eşeğin ve katırın sırt kemiğidir. Ve râciz, onu devenin **داياتِ**inin toplanma yeri yaptı. Dedi ki:
قُفّاً كِسيساء البعير قافلا

**سأسا**:
**السَّأْسأةُ**: senin sözünden: eşeğe **سأسأت**; yani: ona, durması için: **سأسأ** dedin.

باب اللفيف من **السين**
**س ي أ**، **س ي ي**، **س و ي**، **س و أ**، **س أ و**، **أ و س**، **أ ي س**، **أ أ س**، **و ي س**، **س و ي**، **أ س ي**، **أ س و**، **س ي ه**، **أ س س**، **و س و س**، **س أ س**، **س أ س أ** مستعملat

**سيأ**:
**السَّيْء** **الشّيْء** vezninde: **اللّبَنُ**’ın azı; **الدِّرَّة**’nin inmesinden önce. **سين** ve **ياء** ve hemzeden teliftir; o hâlde o, telif edilmiş üç harftir. Dedi ki:
كما استغاث بَسيْءٍ فزُّ غَـيْطـلةٍ		خافَ العُيُونَ فلم يُنظَرْ به الحَشَكُ

**سيي**:
**السِّيُّ**: düz yer. “هما **سِيّانِ**”, yani: iki benzer; onlarla murad etti: iki eşit. Ancak Araplar “هما **سواء**” der; bu, hepsi ve tek olan hakkında böyledir. **سِيّان**’ı cem ettiklerinde “**سواسية**” derler; “**سواسين**” demezler; şöyle şöyle; ve onlar **سواء**’dır. Bu, Arapların sözünün âlîsidir. Dedi ki:
سِيّان أفلح من يُعطِي ومن يَعدُ

**سوي**:
“**سوَيت** **الشّيء**” (şeyi düzelttim) de, o da “**فاستوى**” (düz oldu). Ve satışta sözü: “لا **يَسوَى** ولا **يساوي**”, yani: bu, bununla **السّواء**dan iki **سيَّيْنِ** olmaz.

“**وساويت** هذا بهذا”, yani: onu yükselttim; ta ki onun kadrine ve eriştiği yere ulaştı; nitekim Allah عزّ وجلّ buyurdu: “حتّى إذا **ساوى** بين **الصَّدَفَيْنِ**”, yani: iki dağ; yani: يأجوج ve ماجوج’un iki yolunu **القِطْر** ile kapattı; yani: ikisinden birini diğeriyle eşitledi; yani: onu yükseltti; ta ki onun boyu onların boyuna ulaştı.

**والمساواةُ** ve **الاستواءُ** birdir. Amma **يَسْوَى** ise nadirdir; ondan **سَوِي** de denmez, **سَوَى** da denmez. Nitekim **نَكَرَ** nadir geldi; ondan “ينكر” denmez; fiile döndüklerinde “**يُنْكِرُ**” derler. Aynı şekilde **يَسْوَى**’dan fiile döndüklerinde “**ساوَى**” derler. Bazıları dedi ki: “**يُساوي** ve **يَسْوَى** birdir; ancak **يَسوى** müvelleddir; ondan **فَعَل** da denmez, “يفعل” de; tasrif edilmez.” Ve **السِّيّ** cem edilir: **أسواء**; nitekim dedi ki:
النّاس أسواءٌ وشتّى في الشِّيَمْ
وكلّهم يجمعهـم بَـيتُ الأَدَمْ
yani: ahlâklarının ihtilâfı üzere; yani: onlar, içinde **الأَدَم** bulunan bir ev gibidir; ondan iyi, orta ve kötü vardır.

**والسَّواء** (memdûd): her şeyin ortası.

**وسوى** (maksûr): eğer **غير**’in yerinde olursa onda iki lugat vardır: **السّين**’in kesriyle, maksûr; ve fethiyle, memdûd.

Ve denir: “هما على **سَوِيّةٍ** من الأمر”, yani: **سَواء** ve **تَسويةٍ** ve **استواء** üzere.

**والسّيّ**: bâdiyede düz (pürüzsüz) bir yer.

**والسَوِيّة**: deve için Acemî bir **قَتَبٌ**; cem’i: **السَّوايا**.

**والسَّويّ**: Allah’ın yaratılışını düzlediği kimse; onda çirkinlik yoktur, hastalık yoktur.

Ve جلّ وعزّ’ün sözü: “مكاناً **سُوَى**”, yani: kavmin onunla bildiği bir alâmet. Ve **الضّرير** dedi, تعالى’nın “مكاناً **سوى**” sözü hakkında: **سُوى** ve **سِوَى** birdir; yani: gözlerin idrak ettiği düz (müstavi) bir yer.

**سواء** ve **سوى**’nın tasğîri: **سُوَيّ**; ve **سواسية** ve **أَسواء** üzerine cem edilir.

**سوء**:
**والسّوء**: her kötü şey için sıfat. “**ساء** **يَسُوءُ**”: lâzım ve müteaddîdir. Ve “**ساء** **الشّيء**”: çirkin oldu; o hâlde o **سَيِّئٌ**’dir. Ve **السُّوء**: âfetler ve hastalık için câmi bir isimdir. “**وسُؤْت** وَجْهَ فلان وأنا **أَسُوءُهُ**” (filânın yüzünü kötüledim; ben onu kötü ederim): **مَساءةً** ve **مَساية** (bir lugat). Dersin: “أدرتُ **مَساءَتَكَ** و**مَسايَتَكَ**”; ve “**وأساءت** إليه في **الصُّنْع**”.

Ve “**واستاء** من **السّوء**”, “اهتمّ”in “الهمّ”den olması menzilesindedir.

Ve “**وأساء** فلان خياطة هذا الثّوب”; ve “**وسُؤت** فلانا”; ve “**وسُؤت** له وجهه”. Ve dersin: “ساء ما فعل صنيعاً يسوء”, yani: onun işi çirkin oldu; işi çirkin bir iş oldu.

**والسَّيَّىء** ve **السَّيِّئة**: iki çirkin amel; **السّيِّيء**, amellerin erkek olanına sıfat olur; **السَّيِّئة** dişi olana. Dedi ki: “والله يعفو عن **السَّيْئات** والزللِ”. Ve **السَّيّئة**: **الخطيئة** gibi bir isimdir.

**والسُّوءَى** (فُعلَى vezninde): kötü fiil için bir isim; **الحُسْنَى**’nın **الحَسَنة** için olması menzilesinde; **أّفعل** ve **فُعْلَى** haddinde sıfat cihetine hamledilmiş; **الأَسْوَأ** ve **السُّوءَى** gibi. “رجلٌ **أَسوَأ**” ve “امرأة **سُوءَى**”, yani: çirkin.

**سوأة**: قيس بن عامر’den bir حيّin babasının adı. Ve **السَّوْأةُ**: erkeğin ve kadının ferci. Allah عزّ وجلّ buyurdu: “فبدت لهما **سَوآتُهما**”. Araplar, bir şeyin bizzat kendisindeki yaratılıştan iki şey murad ettiklerinde—kalp ve el gibi—“قلوبهما وايديهما” ve bunun benzerini derler.

Ve **السَّوْأةُ**: her ayıp iş ve iş. Ve denir: “**سَوْأَةً** لفلانٍ”; nasbdır; çünkü o haber değildir; ancak o sövme ve duadır.

Ve **السّوأة السَّوءاء**: muhalif kadın.

Ve nekirede dersin: “رجلُ **سَوْءٍ**”; marife yaptığında dersin: “هذا الرّحلُ **السَّوْءُ**”; izafe etmezsin. Ve dersin: “هذا عَمَلُ **سَوْء**”; “العمل السّوء” demezsin; çünkü **السَّوْءَ** erkeğe sıfat olur; **السَّوْء** amele sıfat olmaz; çünkü fiil erkekten olur, fiil **السَّوْء**’dan olmaz. Nitekim dersin: “قول **صِدْقٍ**” ve “القولُ **الصِّدْق**” ve “رجل **صِدْق**”; “الرّجلُ **الصِّدْق**” demezsin; çünkü erkek **الصِّدْق**’tan değildir.

Amma **السُّوءُ** ise: **سيِّئٍ** ile zikredilen her şey **السُّوء**’dur. Ve **السُّوء** ile **البرص** kinaye edilir. جلّ وعزّ buyurdu: “تَخرُجْ بَيضاءَ من غَيرِ **سوء**”, yani: **برص**. Ve denir: “لا خير فيقول **السُّوء**”; **السِّين**’i fethedersen, anlattığımız üzeredir. **السّين**’i zamm edersen, manası: “**سُوءاً** söyleme”dir.

Ve dersin: “**استاء** فلانٌ من **السُّوء**”; o, “اهْتَمّ”in “الهَمّ”den olması menzilesindedir. Ve hadiste, nebî صلى الله وعليه وعلى آله وسلّم’den: “أنّ رجلاً قص عليه رؤيا فاستاء لها”, yani: rüya onu kötü etti; o da onun için **استاء** etti; o ancak ondan **افتعل**dir.

**سأو**:
**السأو**: himmetin uzaklığı ve çekişme. Dersin: “إنك لذو **سأو** بعيد الهمّة”. ذو الرُّمة dedi ki:
كأنّني من هَوَى خرقاءَ مُطَّرَفٌ		دامي الأَظَلّ بعيدُ السَّأْو مَهْيُومُ
yani: nefsinin onu kendisine çekiştirdiği himmeti.

Ve “**واستاء** من **السُّوء**”, “اهتمّ”in “الهمّ”den olması menzilesindedir.

**أوس**:
**أَوْسٌ**: Yemen’den bir kabile. Ve onun iştikakı: “**آسَ** **يؤوس** **أوساً**”dandır. İsim: **الإياس**; o, **العِوَض**’dandır. “**أُستُهُ** **أؤوسه** **أوسا**”: ona ivaz verdim; “**عُضْتُه** **أَعُوضُهُ** **عَوضاً**”. Ve “**واستآسني** فأستُه”, yani: benden ivaz istedi; ben de ona ivaz verdim. الجعديّ dedi ki:
ثلاثة أَهْلين افـيتـهـم		وكان الإلهُ هو المستآسا

Ve dersin: eğer bir kardeş, kardeşliğiyle sana karşı eğrilirse, “**فاستأْيِسِ** اللهَ من أخوتك خيراً منه” (kardeşliğin hakkında Allah’tan ondan daha hayırlısını ivaz iste).

Ve kurda denir: **أوس** ve **أُوَيس**. Dedi ki:
ما فَعَلَ اليومَ أُوَيْسٌ بالغَنَمْ

Ve **أوس**: Arapların keçi ve sığır için sürmesi; dersin: “**أَوْس أَوْس**”.

**أيس**:
**أَيس**: öldürülmüş (kullanımdan düşmüş) bir kelime. Halîl zikretti ki Araplar der: “ائتني به من حيث **أيس** وليس”; **أيس** ancak bunda kullanıldı. Manası da “من حيث هو” manası gibidir; yani: künh hâli, vücûd ve bulunma. Ve dedi ki: **ليس**’in manası: “لا **أَيْس**”, yani: “لا **وَجْد**”.

**والتّأييسُ**: az görme (istihfâf/istiqllâl). Denir: “ما **أَيَّسنا** فلاناً خيراً”, yani: onun hayrını az gördük; yani: onu istedik; ondan bir şey çıkarayım diye; fakat ona güç yetiremedim. Ve “قد **أَيَّس** **يُؤَيِّس** **تأييساً**”. كعب بن زهير dedi ki:
وجلدُها من أَطومٍ ما يُؤَسِّـه		طِلحٌ بضاحية المتنين مهزول

**والإياس**: tamaın kesilmesi. **واليأس**: recânın zıddı. “يئست منه بأساً”; ve “**آيست** فلانا **إياساً**”. Amma “**أَيستُهُ**” hatadır; ancak bir lugatta nakil üzere gelirse başka; ve o çok çirkindir.

Ve dersin: “**أيأسته** فاستيأْس”; ondan masdar: **إياس**. Amma avam, son hemzeyi hazfeder ve onun üzerine **الياء**’yı fetha eder; derler: “**أَيَسته** **إياساً**”. Ve “منه” manasında dersin: “قد يئست أنّك رجل **صِدْق**”, yani: amel ettim (öyle bildim). جلّ وعزّ buyurdu: “أفلم ييأس الذين آمنوا”. Ve şair dedi ki:
ألم يَيأسِ الأقوامُ أنّـي أنـا ابـنُـهُ		وإن كنت عن عُرْض العَشيرة نائيا

**آس**:
**الآسُ**: yaprağı güzel kokulu ağaç; bir tanesi **الهاء** iledir. Ve **الآسُ**: baldan bir şey. Dersin: “أَصَبْنا **آسآ** من العسل”; nitekim “كعباً من السَّمن” dersin. مالك بن خالد الخُناعيّ الهُذليّ dedi ki:
والخُنْسُ لن يُعْجِزَ الأيّامَ ذو حَيَدٍ		بمُشْمَخِرٍّ به الظَّـيّانُ والآس

Ve **الآس**: kabir. Ve **الآس**: arkadaş.

**ويس**:
**ويس**: **رَأْقةٍ** ve **استِمْلاح** yerinde bir kelime; tıpkı çocuğa sözün gibi: “**وَيسَه** ما أَملَحَهُ”.

**سوي**:
“**أَسْوَى** فلانٌ حرفاً من كتاب الله”, yani: düşürdü ve ihmal etti. “**وأسويته** أنا”: onu onun gibi yaptım.

**أسي**:
**الأَسَى** (maksûr): şeye üzülme. “**أَسِيَ** **يَأْسَى** **أَسىً**”: o hâlde o **أسيان**’dır. Kadın: **أَسيَى**. Cem’i: **أسايا** ve **أسيانون** ve **أَسْيَيات**. Ve tekilde câizdir: **أَسْيان** ve **أَسْوان**. Dedi ki:
ماذا هنالك من أسوان مُكْتَئِبٍ		وساهفٍ ثَمِلٍ في صَعْدةٍ قِصَمِ
yani: kırıklar.

“**وأَسَّيته** **أُؤَسِيّهِ** **تأسيةً**”, yani: ona taziye verdim. Ve “**وتأسَّى**” “**تَعَزَّى**” gibidir.

**وآسية**: Firavun’un karısının adı.

**والآسِيَةُ** (فاعِلة vezninde): bir bina üzerine tesis edilip sağlamlaştırılan şey; sonra tesis edilip yükseltilir; o, bunun dışında bir bina olur; bir sütun ve benzeri gibi. Ve “إنّ منزلة فلان عند الملك **آسيّة**” (فاعِلة vezninde): zail olmaz.

**أسو**:
**والأَسوُ**: tabibin cerahatleri ilaçlar ve dikiş ile tedavi etmesi. “**أسا** **يَأْسُو** **أَسْواً**”. Dedi ki:
أَرفَقُ من أَسْوِ الطّبيبِ الآسي

Ve denildi ki: **الآسية**: muâlece ve tedavi; cem’i: **آسياتٌ** ve **أواسٍ**. Amma mescidin **أواسي**’si; onun bir tanesi: **آسية**; o da sütundur.

Ve الأَعشَى, **الأُسَى**’yı **الأَسْوَة**’nin masdarı yaptı; hâlbuki **الأُسى**, **المواساة** ve **التّأسّي**den **الأُسْوة**’nin cem’idir.

Dersin: “هؤلاء القوم **أسوةٌ** في هذا الأمر”, yani: onların hâli onda birdir. Ve “فلانٌ **يأتسي** بفلان”, yani: ona uyarsa ve onun hâli gibi bir hâlde olursa, onda kendisi için bir **أسوة** olduğunu görür. Cem’i: **الأُسَى**. Ve denir: **إسوة** ve **إسى**. Ve “فلان **يأتسى** لُفُلان”, yani: kendisi için, onun razı olduğuna razı olur. Dedi ki:
هلاّ ذكرت أُسىً في مثلها عبرٌ		بل وافق الشّوق من معتَاده وفقا
yani: uygun düştü. Diyor ki: onu anmadın da başkasını andın; ve diyor ki: şevk, **الأسَى**’ya galip geldi.

**سيه**:
**وسِيةُ القَوْس**: yay kabzasının başı.

**أس**:
Râkîler, yılanı almak için ona rukye yaptıklarında, onlardan biri rukyesini bitirince ona der: “**أُسْ**”; o da boyun eğer ve yumuşar.

**والأُسُّ**: binanın tesisinin aslı. Cem’i: **الإِساس**. Bir lugatta: **الأَسَس**; cem’i: **الآساس** (memdûd). Ve “**أسٌ** الرّماد”: ocakta kalan şey. Dedi ki:
فلم يبق إلاّ آلُ خَيْمٍ مُنَـصَّـبٍ		وسُفعٌ على أُسٍّ ونُؤْيٌ مُعَثلَبُ

Ve “**وأسَّسْت** داراً”: onun sınırlarını bina ettim ve temellerinden yükselttim. Ve denir: “هذا **تأسيسٌ** حَسَن”.

Ve şiirde **التَّأسيسُ**: kafiyeye lâzım olan bir **أَلفٌ**; onunla **أَحرُف الرَّوِيّ** arasında bir harf vardır; onun ref’i, kesri ve nasbı câizdir; **مَفاعِلنْ** gibi. Eğer kafiyede “محمّد” gibi gelirse onda **تَأْسيس** olmaz; ta ki “**مُجاهد**” gibi olsun; o hâlde **الألف** onun **تأسيسُه**’dur. Ve eğer **تأسيس**siz bir şey gelirse o **المؤسّس**tir; o, şiirde bir ayıptır; ancak bazen ona mecbur kalınır. Bunun en güzeli, **الألف**’ten sonraki harfin meftûh olmasıdır; çünkü onun fethası, **الألف**’in fethasına galip gelir; sanki o, vehimden kaldırılır. Nitekim العجّاج dedi ki:
مُبارَكٌ للأَنبياء خاتَمُ
مُعَلِّمٌ آيَ الهُدَى مُعَلَّمُ
Eğer “خاتِم” (تاء’nın kesriyle) deseydi güzel olmazdı.

**وسوس**:
**الوسوسة**: nefsin konuşması. **والوسواس**: kamışı ve benzerini sallayan rüzgârdan gizli ses; onunla ziynet eşyasının sesi benzetilir. الأَعْشَى dedi ki:
تسمعُ للحَلْيِ وَسواساً إذا انصرفت		كما استعان بريحٍ عِشْرِقٌ زَجِـلُ

Ve dersin: “**وسوس** إليّ” ve “**وسوس** في صدري”. Ve “فلان **موسوس**”, yani: ona vesvese galip geldi.

**والوَسواس**: şeytanın adıdır; تعالى’nın “من شرّ **الوَسواس**” sözünde.

Ve ذو الرُّمّة’nin beytinde **الوَسْواسُ**:
فبـاتَ يُشْـئِزُهُ ثـأدٌ ويُسـهِــرُهُ		تذاؤب الرِّيح والوَسواس والهَضَبُ:
avcının fısıltısı ve konuşmasıdır.

**ساس**:
**السُّوس** ve **السّاسُ**: elbiseye ve yiyeceğe düşen güve. Dersin: “**سِيسَ** الطَّعامُ” (yiyecek güvelendi); o hâlde o **مَسُوس**tur.

Ve **السُّوسُ**: **القَتَّ**’e benzeyen bir ot.

Ve **السِّياسة**: hayvanları güdenin fiilidir; o, hayvanları güder: “يسوس الدّوابَّ **سياسهً**”; onların başında durur ve onları terbiye eder. Ve vali, raiyyeyi onların işinde güder: “يَسُوس الرَّعيّةَ أَمْرَهم”.

Ve **السّوس**: hayvanın sağrısında, uyluk ile kalça arasında olan bir hastalık; bacağın zayıflığını miras bırakır. Sıfat: **أسوس**. Ve **السَّواسُ**: bir ağaç; bir tanesi **الهاء** iledir. Ondan **زند** yapılmasının en iyilerindendir; çünkü nadiren taş gibi sertleşip kıvılcım vermez. الطّرمّاح dedi ki:
وأخرج، أُمُّه لسَواسِ سَلْمى		لمعفور الضَّرا ضَرِم الجَنينِ

**أبو ساسان**: Kisrâ’nın künyesi; ve الحُصَين بن المنذر. Ve “**ساسان**”ı **فعلان** yapan kimse; onun tasğîri: **سُوَيْسان**.

**والسِّيساء**: eşek ve katırın sırt kemiği. Ve râciz onu, devenin **دايات**’inin toplandığı yer yaptı. Dedi ki:
قُفّاً كِسيساء البعير قافلا

**سأسا**:
**السَّأْسأةُ**: “**سأسأت** بالحمار” sözündendir; yani: ona “**سأسأ**” dedim; (bu) durdurmak içindir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: سوى

باب اللفيف من حرف السّين
سيء ، لسي ، سوى ، سوء ، سأو ، سوس ، سيسء ، وسوس ، أوس ، أس ، أيس ، لأس ، أسى ، أسي ، أسو ، ساسا ، وسىء ، ويس ، سأي
ومن حروفه المستعمَلة : السَّيء . والسَّيّ . وسِوَى . وسَواء . وساوَى . واستَوى . والسويّة . والسّوِيّ . والسُّوء . والسَّوء . والسَّيِّىء . والسَّوْء . وأسْوَى . والسَّأْوُ . والسّوس . والسّيساء . والوسْواس . وأوَس . والآس . والأس . وألاس . والأيْس . والأُسّ . والأسى . والأسية . والأسْوَ . والسّيَة . والأسيس . والسواس . والساسا . والواسىء . وويس . والساية .
( سيأ ) : الحراني عن ابن السّكيت : السَّيْء لبنٌ يكون في أَطْرَافِ الأَخلاف قبل نُزول الدِّرّة ، قال زُهير :
كما استغاثَ بسَيءٍ فَزُّ غَيْطَلَةٍ
خافَ العُيونَ ولم يُنظَر به الحَشَكُ
( سيي ) : والسِّيّ غيرُ مهموز مكسور السين : أرضٌ في بلاد العرب معروف . ويقال : هما سِيّانِ أي هما مِثْلان . والواحد سيّ .
أبو عبيد : تَسَيَّأَتِ الناقةُ إذا أَرسلتْ لَبنَها من غير حَلَب ، وهو السَّيْءُ .
ويقال : إن فلاناً ليتسيَّأ لي بشيء ، أي بشيء قليل ، وأصله من السّيْىء وهو اللبن قبل الدرّةِ ونزولها .
ويقال : أرض سيّ ، أي مستوية .
قال ذو الرمة :
زهاء بَساط الأرض سيّ مخوفة
وقال آخر :
بأرض ودعان بساطٌ سيّ
ويقال : وقع فلان في سِيِّ رأسِه وسَواء رأسِه ، أي : هو مغمورٌ في النِّعمة ، حكاه ثعلب عن سَلَمة عن الفرّاء . وأمّا قولُ امرىء القيس :
ألا رُبَّ يومٍ صالحٍ لكَ منهما
ولا سِيَّما يومٌ بِدَارةِ جُلْجُلِ
ويُروى ولا سيّما يومٍ ، فمن رواه : ( ولا سيما يومٍ ) أراد ولا مِثْلُ يَوْمٍ و ( ما ) صلة . ومَن رواه ( يومٌ ) أرادَ ولا سِيَّ الذي هو يومٌ .
أبو زيد عن العَرَب : إن فلاناً عالمٌ ولا سِيّما أخُوه قال : و ( ما ) صلة ، ونصبُ سِيَّما بلا الجَحْد و ( ما ) زائدة ، كأنّك قلتَ : ولا سِيَّ يَوْمٍ .
وقال الليث : السِّيُّ : المكانُ المستوِي ، وأنشد :
بأَرْضِ وَدْعانَ بَساطٌ سِيُّ
أي : سواءٌ مستقيم .
( سوي ) : ويقال للقوم إذا استوَوْا في الشّر : هم سَواسِية . ومن أمثالِهم : سَواسِيّة كأسْنان الحِمار ، وهذا مِثْلُ قولهم : لا
يزال الناسُ بخير ما تَبايَنوا ، فإذا تَساوَوْا هَلَكوا ، وأصلُ هذا أن الخيرَ في النادر من النّاس ، فإذا استَوى الناسُ في الشرّ ولم يكن فيهم ذُو خَيْر كانوا من الهلْكى .
وقال الفراء : يقال هم : سَواسِيَة : يَستوُون في الشرّ ، ولا أقول في الخير ، وليس له واحد .
وحُكي عن أبي القَمْقام : سَواسِيه ، أراد سَواء ، ثم قال سِيَة ، ورُوي عن أبي عمرو بن العَلاء أنه قال : ما أشدَّ ما هجا القائلُ وهو الفرزدق :
سَواسِيّة كأَسْنان الحِمار
وذلك أن أسْنَانَ الحِمار مستويَة .
وقولُ الله جلّ وعزّ : ( خَلَقَ لَكُم مَّا فِى الاَرْضِ جَمِيعاً ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَآءِ ) ( البقرة : 29 ) .
قال الفراء : الاستواء في كلام العرب على جهتين : إحداهما أن يَستوِيَ الرجلُ ويَنتهي شَبابُه وقوَّتُه ، أو يستوي من اعوجاج ، فهذان وجهان ، ووجهٌ ثالث أن تقول : كان فلانٌ مُقبِلاً على فلان ثم استَوى عليَّ وإليّ يُشاتمُني ، على معنى : أقبلَ إليَّ وعَليّ ، فهذا معنى قوله تعالى : ( ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَآءِ ( ، والله أعلم .
قال الفراء : وقال ابن عباس : ( ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَآءِ ( : صَعِد ، وهذا كَقولِك للرجل : كان قائماً فاستوَى قاعِداً ، وكان قاعداً فاستوَى قائماً وكُلٌّ في كلام العَرَب جائز .
وأخبَرَني المنذريُّ عن أحمد بن يحيى أنه قال في قول الله تعالى : ( ( الرَّحْمَانُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى ) ( طه : 5 ) ، قال : الاستواء : الإقبال على الشيء .
وقال الأخفش : استَوى أي علا ، ويقول : استوَيْتُ فوقَ الدّابة ، وعلى ظهر الدَّابة ، أي : عَلَوْته .
وقَال الزَّجَّاج : قال قومٌ في قوله عز وجل : ( ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَآءِ ( عَمَد وقَصَد إلى السّماء ، كما تقول : فَرَغ الأميرُ مِن بلدِ كذا وكذا ، ثم استَوى إلى بلدِ كذا وكذا ، معناه : قَصَد بالاستواء إليه .
قال : وقول ابن عبَّاس في قوله : ( ثُمَّ اسْتَوَى إِلَى السَّمَآءِ ( أي : صَعِد ، معنى قول ابن عباس ، أي : صَعد أمرُه إلى السَّماء . وقولُ الله جلَّ وعزَّ : ( لاَ يَعْلَمُونَ وَلَمَّا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَاسْتَوَىءَاتَيْنَاهُ حُكْماً وَعِلْماً وَكَذَلِكَ نَجْزِى الْمُحْسِنِينَ ) ( القصص : 14 ) ، قيل : إنّ معنى ( استَوى ) ههُنا بلغَ الأربعين .
قلت : وكلامُ العَرَب أن المجتمِع من الرجال والمستوِيَ هو الذي تمّ شَبابُه ، وذلك إذا تمّت له ثمان وعشرون سَنة فيكون حينئذ مجتمِعاً ومستوِياً إلى أن تتمّ له ثلاثٌ وثلاثُون سَنَةً ، ثم يَدخُل في حَدِّ الكُهولة ، ويَحتمل أن يكون بُلوغُ الأربعين غايةَ الاستواء وكمال العقل والحُنْكة ، والله أعلم .
وقال الليث : الاستواء فِعْلٌ لازمٌ ، من قولك : سوَّيْتُه فاستَوَى .
وقال أبو الهيثم : العَرَب تقول : استَوَى الشيءُ مع كذا وكذا أو بكذا ، إلاّ قولهم للغلام إذا تمَّ شَبابُه : قد استوَى . قال : ويقال : استوَى الماءُ والخَشَبَة ، أي : مع الخَشَبةِ ، الواو ههنا بمعنَى مع .
وقال الليث : يقال في البَيْع لا يُساوِي : أي لا يكون هذا مع هذا الثَّمن سِيَّيْن . ويقال : ساويت هذا بذاكَ : إذا رفعتَه حتى بلغَ قدرَه وَمبلَغه ، وقال الله جلّ وعزّ : ( حَتَّى إِذَا سَاوَى بَيْنَ الصَّدَفَيْنِ ) ( الكهف : 96 ) ، أي : سوَّى بينها حين رفع السّدَّ بينهما .
أبو عُبيد عن الفرّاء : يقال : لا يُساوِي الثوبُ وغسيرُه كذا وكذا ، ولم يَعرِف يَسْوِي .
وقال الليث : يَسوَى نادرةٌ ، ولا يقال منه سَوِي ، ولا سَوَى كما أنّ نكراء جاءت نادرةً ، ولا يقال لذَكرِها أَنْكُر . قال : ويقولون : نَكِرَ ولا يقولون : يَنكَرُ .
قلت : وقول الفرّاء صحيح ، وقولُهم : لا يَسوَى ليس من كلام العرب ، وهو من كلام المولَّدين ، وكذلك لا يُسْوَى ليس بصحيح .
ويقال : ساوَى الشيءُ الشيءَ : إذا عادَلَه ، وساوَيْتُ بين الشيئين : إذا عَدَلْتَ بينهما ، وسَوّيتَ .
ويقال : تَساوَت الأمورُ واستوتْ ، وتساوَى الشيئان واستَوَيا بمعنًى واحد ، وأما قولُ الله جلّ وعزّ : ( فَقَدْ ضَلَّ سَوَآءَ السَّبِيلِ ) ( البقرة : 108 ) .
فإنّ سلمة رَوَى عن الفرّاء أنّه قال : ( سَوَآءَ السَّبِيلِ ( قصْد السبيل ، وقد يكون ( سواءٌ ) في مذهب ( غير ) كقولك : أتيتُ سِواءك ، فتمدّ .
الحرّاني عن ابن السّكيت قال : سَواء ممدود بمعنى وَسَط .
قال : وحَكَى الأصمعيّ عن عيسى بن عمرَ : انقطع سَوائي أي وَسَطي ، قال : وسِواءٌ وسَوَى بمعنى غير وكذلك سُوًى . قال : وسَواء بمعنَى العَدْل والنَّصَفة .
قال الله جلّ وعزّ : ( تَعَالَوْاْ إِلَى كَلِمَةٍ سَوَآءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ ) ( آل عمران : 64 ) ، أي : عَدْلٍ .
وقال زُهَيْر :
أَرُونِي خُطّةً لا عَيْب فيها
يُسوِّي بينَنا فيها السَّواءُ
وقول ابن مقبل :
أردّا وقد كان المزار سواهما
على دُبر من صادر قد تبدّدا
قال يعقوب في قوله : وقد كان المزار سواهما ، أي : وقع المزار على سواهما أخطأهما . يصف مزادتين ، وإذا تنحى المزار عنهما استرختا ولو كان عليهما لرقعهما ، وقلَّ اضطرابهما .
وقال أبو الهيثم نحوه ، وزاد فقال : يقال : فلان وفلان سواعد ، أي : متساويان ، وقومٌ سَواء لأنّه مصدر لا يثنى ولا يُجمَع .
قال الله تعالى : ( لَيْسُواْ سَوَآءً ) ( آل عمران : 113 ) ، أي : ليسوا مُستَوِين .
قال : وإذا قلتَ : سواءٌ عليّ احتجتَ أن تُترجِم عنه بشيئين ، كقولك : سواءٌ سألتَني أو سكَتّ عني ، وسواءٌ حَرَمْتَني أم أعْطيْتَني .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ ، يقال : عقلك سواك ؛ مثل عزب عنك عقلك .
وقال الحطيئة :
ولا يبيت سواهم حِلْمُهم عزباً
وسِوى الشيء : نفسُه ، قاله ابن الأعرابي أيضاً ، ذكره ابن الأنباري عنه .
أبو عبيد : سواء الشيء ، أي : غيره ، كقولك : رأيت سواءك . قال : وسواءُ الشيء : هو نفسُه .
قال الأعشى :
تجانف عن جُل اليمامة ناقتي
وما عدلت عن أهلها لسوائِكَا
وبسوائك يريد بك نفسك .
قلت : وسوى بالقصر تكون بالمعنيين ، تكون بمعنى غير ، وتكون بمعنى نفس الشيء .
وروى أبو عبيد ما رواه عن أبي عبيدة .
ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال : دارٌ سَواء ، وثوبٌ سواء ، أي : مستوٍ طولُه وعَرْضُه وصفاته ولا يقال : جَمَل سَواء ، ولا حِمارٌ سَواء ، ولا رَجُل سواء .
وقال ابن بُزُرْج : يقال : لئن فعلتَ ذاكَ وأنا سِواكَ ليأتينّك مِنّي ما تَكرَه ، يريد : وأَنا بأرْضٍ سِوَى أَرْضِك .
ويقال : رجلٌ سواءُ البَطْن : إذا كان بطنه مستوياً مع الصَّدر . ورجلٌ سَواءُ القَدَم : إذا لم يكن لها أَخمص ، فسواءٌ في هذا المعنى : المستوِي .
وقال الفرّاء : يقال : وقع فلانٌ في سَواء رأسه ، أي : فيما ساوَى رأسه من النَّعمة .
وأرضٌ سواء : مستوِية .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : سَوّى : إذا اسْتَوَى ، ووسَّى إذا حَسُن .
قال : والوسْيُ : الاستواء . وسوًى في معنى غير .
قال : والوسْي : الحلْق ، يقال : وسى رأسَه وأوساه : إذا حلقه .
وقال الليث : يقال هُما على سَوِيّةٍ من الأمر ، أي : على سواء ، أي : استواء .
قال : والسَّوِيّة : قَتَبٌ عجميٌّ للبعير ، والجميع السَّوايا .
أبو عُبيد عن الأَصْمَعِيّ : السَّوِيّةِ كساءٌ محشُوٌّ بثُمام أو ليفٍ أو نحوه ، ثُمَّ يُجعل على ظهر البعير ، وإنما هو من مراكب الإماء وأَهل الحاجة .
قال : والحوِيّة : كساء يُحَوّي حولَ سنام البعير ثم يُركَب .
وقول الله : ( بَشَراً سَوِيّاً ) ( مريم : 17 ) ، وقال : ( ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيّاً ) ( مريم : 10 ) .
قال الزجاج : لمّا قال زكريا لربّه : ( اجْعَل لِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَايَةً ) ( مريم : 10 ) أي : علامةً أعلم بها وقوعَ ما بُشِّرتُ به قال : ( ءَايَتُكَ أَلاَّ تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيّاً ) ( مريم : 10 ) ، أي : تمنع الكلامَ وأنتَ سَوِيٌّ لا خرسَ بك فتعلم بذلك أنّ الله قد وهبَ لك الولد . وسَوِيّاً منصوب على الحال .
وأما قوله : ( فَأَرْسَلْنَآ إِلَيْهَآ رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَراً سَوِيّاً ) ( مريم : 17 ) ، يعني جبريلَ تمثَّلَ لمريم وهيَ في غرفة مُغْلق بابُها عليها محجوبةٌ عن الخلْق ، فتمثل لها في صورة خَلْقِ بشرٍ سويَ ، فقالت له : ( إِنِّى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أَعُوذُ بِالرَّحْمَانِ مِنكَ إِن كُنتَ تَقِيّاً ) ( مريم : 18 ) .
وقال أبو الهيثم : السّوِيّ : فَعيل في معنى مُفْتَعِل ، أي : مستوٍ .
قال : والمستوي : التامُّ في كلام العَرَب الذي قد بلغ الغاية في شبابه وتمامِ خلقه وعَقْلِه .
قال : ولا يقال في شيءٍ من الأشياء : استوَى بنفسه حتى يُضَمَّ إلى غيره ، فيقال : استوى فلان وفلان إلا في معنى بلوغ الرجل الغاية ، فيقال : استوى .
قال : واجتمع مثله .
وقول الله جلّ وعزّ : ( مَكَاناً سُوًى ) ( طه : 58 ) ، و ( سِوًى ) .
قال الفراء : أكثر كلامِ العرب بالفَتْح إذا كان في معنى نَصَف وعَدْل فتحُوه ومدُّوه .
قال : والكسر والضم مع القصر عربيّان ، وقد قرىء بهما .
وقال الليث : تصغير سواءٍ الممدود : سُوَيّ .
وقال أبو إسحاق : ( مكاناً سوي ) ويقرأ بالضم ، ومعناه منصفاً ، أي : مكاناً في النصف فيما بيننا وبينك . وقد جاء في اللغة سواء بالفتح فهذا المعنى . تقول : هذا مكان سواء أي : متوسط بين المكانين ، ولكن لم يقرأ إلا بالقصر : سُوًى وسِوًى .
أبو عُبيد عن الفراء : أسْوى الرجلُ : إذا كان خَلْق ولَدِه سويّاً ، وخُلُقه أيضاً .
ويقال : كيف أَمْسَيْتُم ؟ فيقولون : مُسْوون صالحون ، يريدون : أنّ أولادنا ومواشينَا سَوية صالحة .
ورَوَى أبو عبيد بإسناده عن أبي عبد الرحمن السُّلَمي أنه قال : ما رأيتُ أحداً أَقرأَ من عليّ ، صَلَّينا خَلْفَه فأَسْوَى بَرْزَخاً ، ثمّ رَجَع إليه فقرأه ، ثم عاد إلى الموضع الّذي كان انتهى إليه .
قال أبو عبيد : قال الكسائي : أسْوَى : يَعْنِي أسْقَط وأَغفَل ؛ يقال : أَسَوَيْتُ الشيءَ : إذا تَركتَه وأغْفَلْتَهُ .
وقال الأصمعيّ : السَّواءُ ممدود : ليلةُ ثلاثَ عشرة ، وفيها يَستَوِي القمر .
ويقال نزَلنَا في كلاَءٍ سَيَ ، وأَنْبَطَ ماءً سِيّاً : أي : كثيراً واسعاً .
أبو عبيد عن الفراء : هو في سيّ رأسه ، وسواء رأسه ، وهي النعمة .
قال شمر : لا أعرف في سيّ رأسه وسواء رأسه ، وقال غيره : معناه : فيما ساوى رأسه .
سلَمة عن الفرّاء قال : السَّاية فَعْلَةٌ من التّسوية .
وقولُ الناس : ضَربَ لي سايَةً ، أي : هَيّأَ لي كلمةً سَوَّاها عَلَيّ ليَخدَعَني .
وقال أبو عمرو : يقال : أَسوَى الرجلُ : إذا أَحدَث من أم سُويد ، وأَسْوَى : إذا بَرِصَ ؛ وأَسوَى : إذا عُوفِيَ بعد عِلّة .
قال : وقيل لقوم : كيف أصبحتمْ ؟ فقالوا : مُسْوِين صالِحين .
قلت : أرَى قول أبي عبد الرحمن السُّلَميّ أسْوَى بَرْزَخاً ، بمعنى أَسقَط ، أَصلُه من أَسْوَى إذا أحدث ؛ وأصلُه من السَّوْءَة ، وهي الدُّبُر ، فتُرِك الهمزُ في فِعلها ؛ والله أعلم .
سوأ : قال الليث : ساءَ يَسُوء : فِعلٌ لازم ومُجاوزٌ ، يقال : ساء الشيءُ يَسُوء فهو سَيّءٌ : إذا قَبحُ . والسُّوء : الاسم الجامعُ للآفات والدّاء .
ويقال : سُؤْتٌ وجهَ فلانٍ ، وأنا أَسوءه مَساءَةً ومَسائِيَة ، قال : والمَسايَةُ لغةٌ في المَساءَة ، تقول : أردتُ مَسَاءَتَك ومَسايَتَك ، ويقال : أسأتُ إليه في الصَّنيع ، واستاء فلانٌ في الصَّنيع ، من السوِّ بمنزلة اهتمّ ، من الهَمّ ، أو أَسَاءَ فلانٌ الخِياطةَ والعملَ .
أبو زيد : أَساءَ الرجلُ أساءَة ، وسَوَّأْتُ على الرجلِ فعلَه .
وما صَنَع تَسْوِئةً وتَسْويئاً : إذا عِبْتَ ما صَنَع .
وقال الليث : يقال : ساءَ ما فَعَل صَنِيعاً يَسُوء ، أي : قَبُح صنيعُه صَنِيعاً .
قال : والسَّيّء والسَّيئة : عَمَلان قبيحان ؛ يصير السَّيءْ نَعْتاً للذَّكَر من الأعمال ، والسَّيئة للأُنثى ، والله يَعْفُو عن السيِّئات والسَّيئة : اسْمٌ كالخَطيئة .
قال : والسُّوءَى بوَزْن فُعْلَى : اسمٌ للفَعْلَة السِّيئة ، بمنزلة الحُسْنى للحَسَنة محمولةٌ على جهة النعت في حَدّ أَفْعَل وَفُعْلَى كالأَسْوَإِ والسُّوْءَى .
وقال ابن السَّكيت : يقال : إن أخطأتُ فَخَطِيئتي وإن أسأت فسَوِّي عليَّ ، أي : قَبِّح عليَّ إساءتي .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( سَوْءٌ وَلُودٌ خَيْرٌ من حَسْنَاء عَقِيم ) .
قال أبو عبيد : قال الأمويّ : السَّوْء : القبيحة ؛ ويقال للرجل من ذلك أسوأ ، مهموزٌ مَقْصور . وقال الأصمعي مِثْله .
قال أبو عبيد : وكذلك كلُّ كلمة أو فَعلة قبيحة فهي سَوْء ؛ وأنْشَدَ لأبي زُبَيد :
ظَلَّ ضَيْفاً أخُوكُم لأخينَا
في شَرابٍ ونَعْمَةٍ وَشِواءِ
لَمْ يَهَبْ حُرْمَة النَّديم وَحُقَّتْ
يَا لَقَوْمِي للسَّوْءةِ السَّوْآءِ
وقال الليث : السَّوْء : فرج الرَّجُل والمرأة ، قال الله تعالى : ( بَدَتْ لَهُمَا سَوْءَاتُهُمَا ) ( الأعراف : 22 ) ، قال : والسَّوْءة : كلُّ عملٍ وأَمرٍ شائن ؛ تقول : سَوْءَةً لفلان ؛ نَصْبٌ لأنَّه شَتْمٌ ودُعاء .
قال : والسَّوْءة السَّوْءاء : هي المرأة المخالِفة .
قال : وتقول في النَّكِرة : رجُل سَوْء ، وإذا عَرَّفْتَ قلتَ هذا الرَّجلُ السَّوْءُ ، ولَمْ تُضِف . وتقول : هذا عَملُ سَوْء ، ولَمْ تقُل عَمَل السَّوْء ؛ لأن السَّوْء يكون نَعْتاً لِلعَمَل ، لأنَّ الفِعْل من الرجل وليسَ الفعْلُ من السَّوْء ، كما تقول : قَوْلُ صِدْق ، وقولُ الصِّدْقِ ، ورَجُل صِدْق ، ولا تقول : رَجُلُ الصِّدْق لأنَّ الرجلَ ليس من الصِّدْق .
وقال ابن هانىء : المصدر السَّوْء ، واسم الفعل السوء . وقال : السَّوْء مصدر سؤته أسوءه سوءاً ، فأما السَّوْء فاسم الفعل ؛ قال الله تعالى : ( قُلُوبِكُمْ وَظَنَنتُمْ ظَنَّ السَّوْءِ وَكُنتُمْ قَوْماً ) ( الفتح : 12 ) ، قال : وقيل من السَّوْء من الذَّكَر أَسْوَأ ، والأنثى سَوْءَاء . يقال : هي السَّوْءة السَّوْءاء . وقيل : في قوله تعالى : ( يَظْلِمُونَ ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُواْ السُّو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءَى أَن كَذَّبُواْ بِئَايَاتِ اللَّهِ وَكَانُواْ بِهَا يَسْتَهْزِئُونَ ) ( الروم : 10 ) أي : هي جهنم .
سلمة عن الفرّاء في قول الله جلَّ وعَزّ : ( عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ ) ( الفتح : 6 ) ، مِثْلُ قولك : رَجُلُ السّوْء . قال : ودائرة السَّوْء : العذاب . والسَّوْءُ بالفَتْح أفشَى في القراءة وأكثر ؛ وقَلَّما . تقول العرب : دائرة السُّوء بالضم .
وقال الزجّاج في قوله : ( وَالْمُشْرِكَاتِ الظَّآنِّينَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ ) ( الفتح : 6 ) ، كانوا ظنّوا أن لن يعودَ الرسولُ والمؤمنون إِلى أهلِيهِم ، وزُيِّنَ ذلك في قُلوبهم ، فجعل اللَّهُ دائرةَ السُّوء عليهم قال : ومن قرأ ( ظن السُّوء ) ، فهو جائز ؛ ولا أعلم أحداً قرَأَ بها ، إلا أنَّها قد رُوِيَت .
وزَعَم الخليلُ وسيبويه أنَّ معنى السُّوْء ههنا : الفساد ، المعنى الظانِّين بالله ظنَّ الفساد ، وهو ما ظَنُّوا أن الرَّسول ومَنْ مَعَه لا يَرْجِعون ، قال الله : ( عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ ( أي : الفسادُ والهلاكُ يقع بهم .
قلتُ : قولُ الزّجاج لا أعلم أحداً قرأ ( ظَنّ السُّوءِ ) بضمّ السين ممدود وهَم ، وقد قرأ ابنُ كثير وأبو عمرو : ( دائرة السُّوء ) بضم السين ممدودة في سورة براءة ، وسورة الفتح ، وقرأ سائرُ القُرّاء السَّوْء بفتح السين في السُّورتين ، وكثُر تعجُّبي من أن يَذهبَ على مِثل الزجاج قراءةُ هذين القارئَين الجليلَين مع جلالةِ قَدْرِهما .
وقال الفرّاء في سورة براءة في قوله : ( وَيَتَرَبَّصُ بِكُمُ الدَّوَائِرَ عَلَيْهِمْ دَآئِرَةُ السَّوْءِ ) ( التوبة : 98 ) .
قال قراءة الفرّاء : بنصب السين ، وأراد بالسَّوْء المصدر من سُؤْتُه سَوْءاً ومَساءَةً ومَسائية وسَوائِية ، فهي مَصادر .
ومَنْ رفع السين جعله اسماً ، كقولك : عليهم دائرةُ البلاء والعذاب .
قال : ولا يجوز ضمُّ السين في قوله : ( مَا كَانَ أَبُوكِ امْرَأَ سَوْءٍ ) ( مريم : 28 ) ، ولا في قوله تعالى : ( قُلُوبِكُمْ وَظَنَنتُمْ ظَنَّ ) ( الفتح : 12 ) .
لا يجوز فيه ( ظنَّ السُوء ) ، ولا ( امرأ سُوء ) ، لأنه ضدّ لقوله : هذا رجلُ صِدْقٍ وثوبُ صِدْق ، فليس للسّوءْ ههنا معنى في بلاءٍ ولا عذاب فيُضم .
قال ابن السكّيت : وقولهم : لا أُنكِرُك من سوء ، أي : لم يكن إنكارِي إيّاك من سوءٍ رأيته بك ، إنّما هو لقلّة المَعرِفة .
ويقال : أنّ السوء كنايةٌ عن اسم البَرَص ، لقول الله تعالى : ( بَيْضَآءَ مِنْ غَيْرِ سُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 ءٍ ) ( طه : 22 ) ، أي : من غير برص .
ويقال : لا خيرَ في قولِ السوء ، فإذا فتحتَ السين فهو على ما وصفْنا ، وإذا ضَمَمْتَ فمعناه لا تَقُل سوءاً ، وفي حديثِ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أن رجلاً قَصَّ عليه رُؤْيا فاستاءَ لها ، قال أبو عُبيد : أراد أن الرؤيا ساءَته فاستاء لها ، افتَعَل من المساءَة .
وفي صفة النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه كان سواءَ البَطن والصَّدْر ، أراد الواصف أن بطنَه كان غيرَ مُستفيض ، وأنه كان مساوياً لصَدْره ، وأن صدرَه عريض فهو مساوٍ لبطنِه .
( سأي ) : وقال أبو عبيد : سأو ، قال أبو عمرو : فلان بعيد السأْوِ ، أي : بعيدُ الهمّة ؛ وقال ذو الرمّة :
دامِي الأظلِّ بعيدُ السأوِ مَهْيُومُ
قال أبو عُبيد : وقيل السأو : الوطَن في قول ذي الرمة .
أبو زيد : سأوْتُ الثوبَ سأواً ، وسَأيته سأياً : إذا مَدَدْتَه فانشقَّ . وسأوْتُ بين القوم سأواً ، أي : أفْسدْت .
سوس : قال اللّيث : السُّوس والسّاس لغتان ، وهما العُثّة الّتي تقع في الثياب والطعام .
أبو عبيد عن الكسائي : ساسَ الطعام يَساس ، وأَساس يُسِيس ، وسَوَّس يُسَوِّس : إذا وَقَعَ فيه السُّوس :
مُسَوِّساً مُدَوِّداً حَجْرِيا
وقال أبو زيد : الساسُ غيرُ مهموز ولا ثقيل : القادِحُ في السَّنّ .
وقال الليثُ : السُّوس : حَشيشةٌ تُشبه القَتّ . والسِّياسة : فعل السائس ، يقال : هو يَسُوسُ الدَّوابّ : إذا قام عليها وراضَها .
والوالي يَسُوسُ رَعيّته .
وقول العجاج :
يَجلو بعُود الإسحل المُفَصَّم
غُروبَ لا ساسٍ ولا مُثَلَّم
المفصّم : المكسّر . والسّاس : الذي قد
ائتكل ، وأصله سائس ، مثل : هار وهائر ، وصاف وصائف . وقال العجاجُ أيضاً :
صافي النُّحاس لم يُوشَّغْ بالكَدَرْ
ولم يخالط عودَه ساسُ النخَرْ
قوله : ساس النخر : أي : أكل النخر ، يقال : نخِر يَنخر نخراً . والسَّوَس : مصدَر الأُسْوَس ، وهو داءٌ يكون في عَجْز الدابة بين الوَرِكَين والفَخِذ يُورِثه ضَعفَ الرِّجْل .
وقال ابن شُميل : السُّواسُ : داء يأخذ الخَيْلَ في أعناقها فيُيَبِّسها حتى تموت .
وقال الليث : السَّوَاس : شَجَر وهو من أَفضل ما اتُّخذ منه زَنْد ، لأنه قَلَّ ما يَصْلِد ، وقال الطِّرِمّاح :
وأَخرَجَ أُمُّه لِسَواسِ سَلْمَى
لمَعْفُورِ الضَّنا حَزِم الجَنِينِ
والواحدة سَواسَة .
وقال غيرُه : أراد بالأَخرَج الرّمادَ ، وأراد بأمّه الزَّنْدة أنها قُطِعَتْ من سَواسِ سَلمَى ، وقولُه :
لِمعفور الضّنا ضَرِمُ الجَنِين
أراد أن الزَّندةَ إذا فُتِل الزَّندُ فيها أَخرجتْ شيئاً أسوَد فيتعَفّر في التّراب ولا يُؤْبه له ، لأنّه لا نارَ فيه ، فهو الولد المعفور ، والضنأ في الأصل الضِّنْؤ ، وهو الولَد فخفّف همزُه ، ثم تخرج بعد السّواد المعفور النار ، فذلك الجَنِين الضَّرِم ، وذَكر معفور الضَّنا لأنه نسبَه إلى أبيه ، وهو الزَّند الأعلَى .
وقال اللّيث : أبو ساسان : كُنيةُ كِسْرَى ، وهو أَعجَمي ، وكان الحُصَين بنُ المنذِر يُكنى بهذه الكُنْية أيضاً .
أبو زيد : سَوَّسَ فلانٌ لفلان أمراً فركِبَه كما تقول : سَوَّلَ له وزَيَّنَ له .
وقال غيره : سَوَّس له أمراً : أي : روَّضه وذَلَّله .
ويقال : سُوِّسَ فلانٌ أمرَ بني فلان ، أي : كُلِّف سِياسَتَهم .
أبو عبيد عن أبي زيد : أَساسَت الشاةُ فهي مُسِيس ، وساسَتْ تُساس سَوْساً ، وهو أن يَكثُر قَمْلُها .
وسس : قال الله جلّ وعزّ : ( ) النَّاسِ مِن شَرِّ ) ( الناس : 4 ) .
قال أبو إسحاق : الوَسْواس : ذو الوَسْواس ، وهو الشّيطان ) ( الْخَنَّاسِ الَّذِى يُوَسْوِسُ فِى صُدُورِ ) ( الناس : 5 ) .
وقيل في التفسير : إن له رأساً كرَأْس الحيّة يَجثِم على القَلْب ، فإذا ذَكَر اللَّهَ العبدُ خَنَس ؛ فإذا تَرَك ذِكْرَ الله رجَعَ إلى القلب يُوَسْوِس .
وقال الفرّاء : الوِسْواس بالكسر المَصدَر . والوَسْواس : الشيطانُ ؛ وكلُّ ما حَدَّثك أو وَسْوَس إليك ؛ فهو اسمٌ .
وقال اللّيث : الوَسوسَة : النَّفس . والهَمْس : الصوت الخَفِيّ مِن رِيحٍ تَهُزّ قصَباً أو سِبّاً ، وبه سُمِّي صوتُ الحُلى وَسْواساً .
قال ذو الرّمّة :
تذأُبُ الريح والوَسْواسُ والهِضَبُ
يعني بالوَسواس هَمْسَ الصّيّاد وكلامَه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : رجلٌ مَوسْوِس ولا يقال : مُوسوَس .
وإنما قيل : موسْوسٌ لأنّه يحدِّث نفسَه بما في ضميره .
قال : ( الإِنسَانَ وَنَعْلَمُ مَا تُوَسْوِسُ بِهِ ) ( ق : 16 ) ، وقال رؤبة يصف الصيّاد :
وَسْوَسَ يَدْعو مخلصاً رَبَّ الفَلَقْ
يقول : لمّا أَحَسّ بالصّيد وأراد رَمْيَه وَسْوَس في نفسه بالدعاء حَذَر الخيبَة والإبراق .
سيس : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : ساسَاه : إذا عَيَّرَه .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : السيساءُ من الفَرَس : الحارك ، ومن الحمار الظَّهْر ، وجمعه سياسي .
قال : وقال الأصمعي : السيساء : الظهر ، والسيساء : المقادة من الأرض المستدقة ، والجمع السياسي .
ابن السكيت عن الأصمعيّ : السِّيْسَاءُ : قُرْدودة الظَّهْر .
وقال الليث : هو من الحمار والبغل : المِنْسج .
( سأسأ ) : عمرو عن أبيه : السّأَساءُ والشَّأشاءُ : زجْرُ الحمار .
وقال الليث : السَّأسأَة من قولك : سأْسأْتُ بالحمار : إذا زجرته ليمضيَ قلت سأسأ .
أبو عُبَيد عن الأحمر : سأسأت بالحمار .
وقال ابن شُميل : يقال : هؤلاء بنُو ساسا للسُّؤال .
أوس أسا : قال الليث : أَوْسٌ : قبيلةٌ من اليمن ، واشتقاقه من آس يَئوسُ أَوْساً والاسم الإياس ، وهو العوَض .
يقال : أُسْتُه : أي : عَوّضته .
واستآسَني فأُسْته .
أبو عبيد عن الكسائي والأصمعي : الأوْسُ : العِوَض ، وقد أسْته أوسُه أَوْساً : أعَضْتُه أَعُوضُه عَوْضاً .
وقال الجعدي :
وكان الإله هو المُسْتآسا
أي : المستعاضَ .
وقال الليث : أوْس : زجرُ العرب للعَنْز والبقَر ، تقول : أَوْس أوْس .
أبو عُبَيد : يقال للذئب : هذا أَوْسٌ عادياً ، وأنشد :
كما خامرَتْ في حِضنها أمُّ عامرٍ
لدى الحبْل حتى غالَ أَوْسٌ عيالها
يعني أكل جراءَها وتصغيرُه ، أُويس ، وأنشد ابن الأعرابي :
فلأَحْشَأَنَّكَ مِشْقَصاً
أَوْساً أويس من الهبالهْ
قال : افترس الذئبُ له شاةً .
فقال : لأضعنّ في حشاكَ مشقصاً عِوَضاً يا أُويْس من غنيمتك التي غَنِمْتَها من غنمي .
وأخبرني المنذري عن أبي طالب أنه قال في المُواساة واشتقاقها قولان : أحدهما أنّها من آسى يؤاسي ، من الأُسْوَة ، وهي القُدْوَة .
وقيل : إنها ( من ) أَساهُ يَأسُوه : إذا عالجه ودَاواه .
وقيل : إنها من آس يؤوس : إذا عاضَ فأَخَّرَ الهمزة وليَّنها ، ولكلَ مقال .
قال أبو بكر في قولهم : ( ما يؤاسي فلان فلاناً ) ثلاثة أقوال :
قال المفضل بن محمد : معناه : ما يُشارك فلان فلاناً . والمؤاساة : المشاركة . وأنشد :
فإن يك عبد الله آسى ابن أمه
وآبَ بأسلاب الكَميّ المغاور
وقال المؤرِّج : ما يواسيه ، ما يصيبه بخير .
من قول العرب : آسِ فلاناً بخير ، أي : أصبْه .
وقيل : ما يُعوضه من مودته ، ولا قرابته شيئاً ، مأخوذ من الأوس ، وهو العوض .
قالوا : وكان في الأصل ما يُؤاوسه ، فقدموا السين وهو لام الفعل ، وأخروا الواو وهي عين الفعل ، فصار يواسُوا ؛ فلما لم تحتمل الواو الحركة سكنوها وقلبوها يا ، لانكسار ما قبلها ، وهذا من المقلوب .
قال : ويجوز أن يكون غير مقلوب ، فيكون تفاعل من أسَوْت الجرح .
أبو عُبيد عن أبي عُبَيدة : الآسُ : بقيّة الرّماد بين الأثافيِّ ، وأنشد :
فلم يَبْقَ إلاّ آلُ خيْمٍ منضَّدٍ
وسُفْعٌ على آسٍ ونُؤْيٌ مُعَثْلَبُ
( وقال أبو عمرو : الآسُ : أن يمُرَّ النّحل فيسقط منها نقط من العسل على الحجارة فيُسْتدل بذلك عليها ) .
وقال الليث : الآسُ : شجرةٌ ورقها عَطَر .
قال : والآسُ : العسلُ . والآسُ : القَبْر . والآسُ : الصاحب .
قلتُ : لا أعرف الآسَ بهذه المعاني من جهةٍ تصحّ ، وقد احتجّ الليثُ لها بشعرٍ أحسبه مصنوعاً :
بانتْ سُلَيْمَى فالفؤاد آسى
أَشكو كلُوماً ما لَهُنّ آسى
من أجلِ حَوْراء كغُصْن الآس
رِيقَتُها كمثل طَعْم الآسِ
وما استأَسْتُ بعدها من آس
ويلي فإني لاحقٌ بالآس
وقال الدينوري : للآسى برمة بيضاء ، طيبة الريح وثمرة تسودّ إذا أينعت ، وتسمى القطنية .
قال : وينبت في السهل والجبل ، وتسمو حتى تكون شجراً عظاماً ، وأنشد :
بمُشْمُخِرِّ به الظَّيَّان والآسُ
والرّند غير الأسى
وقال الأصمعي : يقال : أسِيَ يأْسَى أَسى مقصورٌ : إذا حَزِن ، ورجلٌ أَسْيَانُ وأَسْوَانُ ، أي : حَزِين .
ويقال : آسَيْتُ فلاناً بمصيبته : إذا عزيته ، وذلك إذا ضربت له الأُسَى ، وهو أن تقول له : مالَكَ تَحزَن وفلانٌ أسْوَتُك قد أَصابَه مِثل ما أصابك ، وواحد الأسا أسْوَة ، وهو أسْوَتُك ، أي : أنتَ مِثله وهو مِثلك ، ويقال : ائْتِس به ، أي : اقْتَدِ به وكنْ مِثلَه .
ويقال : هو يُؤَاسِي في مالِه ، أي : يُساوِي ، ويقال : رَحم الله رجلاً أَعطَى من فَضْل ، ووَاسى مِنْ كَفَاف ، من هذا ، ويقال : أَسَوْتُ الجُرحَ فأنا آسُوه أَسْواً : إذا داويتَه وأصلحتَه ، والآسى : المتطبِّب ، والإساء : الدَّواء ؛ وأمّا قولُ الأعشى :
عِندَه البِرُّ والتُّقى وأسى الشَّقْ
قِ وحَمْلٌ لمُضْلِع الأثقالِ
فإنه أراد وعنده أَسْوُ الشَّقّ ، فجعل الواو ألفاً مقصورةً .
وقال الحُطيئةُ في الإساء بمعنى الدواء :
تَوَاكَلَها الأطِبّةُ والإساءُ
والإساء : الدّاء بعَيْنه ، وإن شئت كان جمعاً للآسى ، وهو المُعالج ، كما تقول ، راع ورِعاء ، قاله شمر . قال : ومِثل الأسو والأسا : اللَّفْو واللَّفا ، وهو السيء الخَسيس .
وقال الليث : رجلٌ أَسيانُ وامرأةٌ أَسيا ، والجمع أسايا ، وإن شئت قلت : أسيانون وأَسييات . قال : وآسية اسمُ امرأةِ فرعونَ .
والآسية بوزن فاعِلة : ما أُسسَ من بُنيانٍ فأُحكم أصلُه من ساريةٍ وغيرِها ، وقال النابغة :
فإن تَكُ قد ودّعْتَ غيرَ مذمِّمٍ
أَوَاسيَ مُلْكٍ ذَمَّمَتها الأوائلُ
وقال المؤرِّج : كان جَزءُ بن الحارث من حُكماء العرب ، وكان يقال له المؤَسِّي ، لأنه كان يؤسي بين الناس ، أي : يصلِح بينهم ويعدل .
وقال الليث : فلان يتأسى بفلانٍ ، أي : يرضى لنفسه ما رَضيه ويقتَدى به ، وكان في مِثلِ حاله . والقومُ أسْوَة في هذا الأمر ، أي : حالُهم فيه واحدة . قال :
والتأسي في الأمور من الأسوة ، وكذلك المُؤاساة .
ابن السكيت : جاء فلانٌ يلتمسُ لِجراحه أسواً . يعني دَواءً يأسو به جُرحَه . والأسو : المصدَر .
سيا : أبو عُبيد عن الأصمعي : سِيَةُ القَوْس : ما عُطف من طرفيها ، وفي السيَة الكُظْر وهو الفَرْض الذي فيه الوَتَر ، وكان رؤبةُ ابن العجّاج يهمز سيةَ القوس .
وقال الليث : الرَّاقُون إذا رقُوا الحيّة ليأخذوها ففزَع أحدُهم من رُقْيَتِه قال لها أسْ فإنها تخضَع له وتلين .
ثعلب عن ابن الأعرابي : السِيء مهموزٌ بالكسر : اسم أرض .
قلتُ : وغيرُه لا يهمز ، وقال زُهير :
له بالسِّيٌ تنوُّم وآءُ
أبو عبيد عن الأموي : إذ كانت البقية من لحم قيل : أَسيْتُ له من اللّحم أسياً ، أي : أبقيتُ له ، وهذا في اللّحم خاصة .
أسس : يقال : هو الأُس والأساس لأصل البِناء ، وجمع الأساس : أسس .
أبو عبيد عن أبي عبيدة : كان ذلك على أُسّ الدهر ، وأَسِّ الدَّهر ، وإِسِّ الدَّهر : أي : على قديم الدَّهْر . ويقال : عَلى اسْتِ الدَّهْر .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَلْزِق الحَسَّ بالأُسّ ، قال : الحَسّ : الشَّرّ ، والأَسّ : أصلُه ، قال : الأَسِيس : أصلُ كلّ شيء . والأَسِيس : العِوَض .
( قال : والسُّوس : الأصْل . والسَّوْس : الرياسة ؛ يقال : ساسوهم سَوْساً ، إذا رأسوهُمْ قيل : سَوَّسُوه وأَساسوه ) .
وقال الليث : أَسستُ داراً : إذا بَنَيْتَ حُدودَها ورَفَعْتَ من قواعدها ؛ وهذا تأْسيسٌ حَسَن . قال : والتأسيس في الشِّعر : أَلِفٌ تَلْزَم القَافِيَة ؛ وبينها وبين أحرُف الرَّوِيّ حرف يجوزُ رفعُه وكسرُه ونصبُه ؛ نحو : مفاعلن ، ويجوزُ إبدال هذا الحرف بغيرِه ، فأمّا مِثْل محمّد لو جَاء في قافية لم يكن فيه تأسيس حتى يكون نحو مجاهد ، فالأَلف تأسيس .
أبو عبيد : الرَّوِيّ حرف القافية نفسها ، ومنها التأسيس ؛ وأَنشَدَ :
أَلا طَالَ هذا اللَّيلُ واخْضَلَّ جَانِبُهْ
فالقافية هي الباء والألِفُ قبلَها هي التأسيس ، والهاء هي الصِّلَةُ .
وقال اللَّيث : وإن جاء شيءٌ من غير تأْسيس فهو المؤسَّس ، وهو عيبٌ في الشِّعر ، غير أنَّه ربَّما اضطُرّ إليه الشاعر ، وأحسن ما يكون ذلك إِذا كان الحرف الَّذِي بعد الألف مفتوحاً ؛ لأن فَتْحَتَه
تغلِب على فتحة الألف ، كأَنَّها تُزَال مِن الوَهْم ، قال العجَّاج :
مُبَارَكٌ للأنبياء خاتَمُ
مُعَلِّمٌ آيَ الْهُدَى مُعَلَّمُ
ولو قال : خاتِم بكسر التاء لَم يَحسُن .
وقيل : إن لغة العجاج ( خأتم ) بالهمز ، ولذلك أجازه مع السأسم ، وهو شجر جاء في قصيدة الميسم والساسم .
يأس : أبو عبيد عن الأصمعيّ : يَئِس يَيْئِس ويَيْأْسُ ، مثل : حَسِبَ يَحسِب ويَحسَب .
قال : وقال أبو زيد : عَلْياء مُضَر تقول : يَحسِب ويَيْئس ، وسُفْلاها بالفَتْح .
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( أَفَلَمْ يَاْيْئَسِ الَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَن لَّوْ يَشَآءُ اللَّهُ ) ( الرعد : 31 ) .
قال الفراء : قال المفسِّرون : ( أفلم ييأس ) : أفلم يَعلم . قال : وهو في المعنى على تفسيرِهم لأن الله تبارك وتعالى قد أَوقَع إلى المؤمنين أنّه لو شاء لَهَدى الناس جَميعاً ، فقال : أفلم يَيْأسوا علماً ، يقول : يُؤيِسُهم العلم ، فكان فيه العلم مضمَراً ، كما تقول في الكلام : قد يئسْتُ منك ألاّ تُفْلح ، كأنك قلت : علمت علماً .
قال : ورُوِي عن ابن عبّاس أنه قال : ييأس بمعنى يَعلَم لغة للنَّخَع ، ولم نجدْها في العربيّة إلاّ على ما فسّرت .
وأنشد أبو عُبَيدة :
أقولُ لهمْ بالشّعبِ إذا يَبْسِرُونني
أَلَم تَيْأَسُوا أنّي ابنُ فارِس زَهْدَمِ
يقول : ألم تَعلَموا .
وقال أبو إسحاق : القول عندي في قوله تعالى : ( أَفَلَمْ يَاْيْئَسِ الَّذِينَ ءَامَنُو ( صلى الله عليه وسلم )
1764 اْ أَن لَّوْ يَشَآءُ اللَّهُ ( الآية : أفلم يَيْأَس الّذين آمنوا من إيمان هؤلاء الّذين وَصفهم اللَّهُ بأنهم لا يؤمنون لأنّه قال : لو يشاء الله لَهَدَى الناسَ جميعاً .
ولغةٌ أخرى : أَيسَ يَأيَسُ ، وآيَسْتُه ، أي : أيأَسْتُه ، وهو اليَأْس والإياس ، وكان في الأصل الإييَاس بوزن الإيعَاس .
ويقال : استيْأَس بمعنى يَئِس ، والقرآن نَزل بلُغة من قرأ يَئس .
وقد رَوَى بعضُهم عن ابن كَثير أنّه قرأ : ولا ( تايَسُوا ) ، بلا همز .
وأخبَرَني المنذريُّ عن ثعلب عن سَلَمة عن الفرّاء قال الكسائي : سمعتُ غيرَ قبيلة يقولون : أَيِس يَايَسُ بغير همز ، قال : وسمعتُ رجلاً من بني المُنْتَفِق وهم من عقيل يقول : لا تيْس منه بغير همز .
( أيس ) : وقال الليث : أَيْس كلمةٌ قد أُمِيتتْ ، إلاّ أن الخليلَ ذَكَر أنّ العرب تقول : جيء به من حيث أَيْسَ ولَيْسَ ، لم يُستعمَل أَيْسَ إلاّ في هذه الكلمة ، وإنما معناها كمعنى حيث هو في حال الكَيْنونة والوُجْدِ .
وقال : إن معنى أيْسَ : لا أَيْسَ ، أي : لا
وجْد . قال : والتأْييس : الاستقلال ، يقال : ما أيسْنا فلاناً خَيْراً : أي : ما استقلَلْنا منه خيراً ، أي : أردتُه لأستخرِجَ منه شيئاً فما قدَرتُ عليه ؛ وقد أَيَّس يُؤَيِّس تَأْييساً .
وقال غيرُه : التأييس : التأثيرُ في الشيء . وقال الشمّاخ :
وجِلْدُها مِن أَطُومٍ ما يُؤَيِّسُه
طِلْحٌ بناحية الصَّيْداءِ مَهْزُولُ
وقال ابن بُزرج : أَيسْتُ الشيءَ : ليَّنته ، والفعل منه إسْتُ آيَسُ أَيساً ، أي : لِنْتُ .
ويس : قال الليث : وَيسٌ : كلمةٌ في موضع رأفة واستِملاح ؛ كقولك للصبيّ : وَيسَه ما أَمْلَحه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : لقيَ فلانٌ وَيساً ، أي : لقيَ ما يريد ، وأَنشَد :
عَصَت سَجَاحِ شَبَثاً وقَيساً
ولَقِيَتْ من النكاحَ وَيسا
وقال اليزيديّ : الويْحُ والوَيْسُ بمنزلة الوَيل في المعنى .
وقال أبو تراب : سمعتُ أبا السَّمَيْدَع ، يقول في هذه الثلاثة : إن معناها واحد .
وقال ابن السكيت في ( كتاب الألفاظ ) : إن صَحَّ له يقال : وَيْسٌ له ، أي : فَقْرٌ له .
قال : والويْس : الفقْر .
ويقال : أُسْهُ أوساً ، أي : شدّ فَقْرَهُ .
وقال ابن الأعرابي : الوسُّ : العِوَض . والسّوُّ : الهمّة .
وقال أبو عمر : سأل مَبْرُمان أبا العبَّاس عن موسى وصرفه فقال : إن جعلته فُعْلى لم تصرفه ، وإِن جعلته مُفْعَلاً من أَوْسيْته صَرَفْته .
وقال أبو حاتم في كتابه أمّا ويسك فإنه لا يقال إلاّ للصبيان ، وأمَّا ويْلك فكلامٌ فيه غِلَظٌ وشَتْم .
قال الله للكفار : ( وَيْلَكُمْ لاَ تَفْتَرُواْ عَلَى اللَّهِ كَذِباً ) ( طه : 61 ) ، وأمّا ويْح فكلامٌ ليّن حَسَن .
قال : ويُروَى أنَّ ويْحاً لأهل الجنّة ، ووَيْلاً لأهلِ النار .
قلتُ : وجاء عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ما يدلّ على صحّة ما قال لعمّار : ( ويْحَ ابن سُميّة تقتلُه الفئة الباغية ) .
( 1 ) ( سأسأ ) : ورَوَى ابن هانىء عن زيد بن كَثْوة أنه قال : من أمثال العَرَب إذا جَعَلتَ الحمارَ إلى جانب الرّدْهة فلا تقل له سَأْ .
قال : يقال عند الاستمكان من الحاجة آخذاً أو تاركاً ، وأنشد في صفة امرأة :
لم تَدْرِ ما سَأْ للحمارِ وَلم
تَضْرِبْ بكفِّ مُخابِطِ السَّلَم
يقال : سأْ للحمار عند الشُّرب يُبْتار به رِيُّه ، فإن رَوِيَ انطلَق وإلاّ لم يبرَح .
قال : ومعنى قوله : سأ ، أي : اشرَبْ ، فإني أريد أن أَذهَب بك .
قلت : والأصْلُ في سأْ زَجْرٌ وتحريكٌ للمُضِيّ ، كأنّه يَحُثّه على الشُّرب إن كانت له حاجةٌ إلى الماء مخافةَ أن يُصْدِرَه وبه بقيّةٌ من ظَمَأ ) 1 ) ، وإذا لحِق الرجلُ قِرْنَه في عِلم أو شَجاعة قيل : ساواه .
( وسس ) : وقال خليفة الخفاجي : الوَسْوَسة : الكلام الخفيّ في اختلاط .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والواو وما يثلثهما)
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة.
ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]):
* كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) *
والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان.
ومن ذلك قولهم:  لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة:
فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾  [الصافات 55].
وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛  لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى:
* وما عدلَتْ  من أهلِها لِسوائكا([4]) *
ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])(سوء) فأمّا السين والواو والهمزة فليست من ذلك، إنّما هي من باب القُبح. تقول رجلٌ أسوَأُ، أي قبيحٌ، وامرأةٌ سَوآء، أي قبيحة. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "سوْآءُ([6]) وَلودٌ خيرٌ مِنْ حَسناءَ عقيم". ولذلك سمّيت السَّيِّئة سيّئة. وسمِّيت النار سُوأَى، لقُبْح منظرها. قال الله تعالى : ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. وقال أبو زُبَيْد:
لم يَهَبْ حُرْمَةَ النَّدِيم وحُقَّتْ  *** يا لَقَومِي للسَّوأةِ السَّوآءِ([7])(سوح) السين والواو والحاء كلمةٌ واحدةٌ. يقالُ ساحة الدار، وجمعها ساحات وسُوح.
(سوخ) السين والواو والخاء كلمةٌ واحدة. يقال ساخت قوائمه في الأرض تسوخ. ويقال مُطِرْنا حتى صارت الأرض سُوَّاخَى، على فُعَّالَى، وذلك إذا كثرت رِزاغُ المطر. وإذا كانت كذا ساخت قوائمُ المارّة فيها.
(سود) السين والواو والدال أصلٌ واحد، وهو خلاف البياضِ في اللّونِ، ثم يحمل عليه ويشتقّ منه. فالسَّواد في اللّون معروف. وعند قومٍ أن كلَّ شيءٍ خالف البياضَ، أيَّ لونٍ كان، فهو في حيّز السواد.  يقال: اسودّ الشيء واسوادَّ. وسوادُ كلِّ شيء: شخصه. والسِّواد: السِّرار؛ يقالُ ساوده مساودةً وسِواداً، إذا سارّه. قال أبو عبيد: وهو من إدناء سَوادِكَ من سَواده، وهو الشَّخص. قال:
مَنْ يكنْ في السِّواد والدَّدِ والإغْـ *** ـرامِ زِيراً فإنّني غيرُ زيرِ([8])والأساود: جمع الأسود، وهي الحيّات. فأمّا قول أبي ذَرّ رحمة الله عليه: "وهذه الأساودُ حولي"، فإنّما أراد شخص آلاتٍ كانت عنده؛ [وما حولَه([9])] إلا مِطْهرةٌ وإِجّانةٌ وجَفْنة. والسَّواد: العدد الكثير، وسمِّي بذلك لأن الأرض تسوادُّ له.
فأمَّا السِّيادة فقال قوم: السيِّد: الحليم. وأنكر ناسٌ أن يكونَ هذا من الحِلم، وقالوا: إنّما سمِّي سيِّداً لأنَّ الناس يلتجِئون إلى سَواده. وهذا أقيس من الأوَّل وأصحّ. ويقال فلانٌ أسوَد من فلانٍ، أي أَعْلَى سِيادةً منه. والأسودان: التَّمر والماء. وقالوا: سَوَاد القَلب وسُوَيداؤُه، وهي حَبّته. ويقال سَاوَدَني فلانٌ فسُدْته، من سَوَاد اللونِ والسّؤدُد جميعا. والقياسُ في الباب كلِّه واحد.
(سور) السين والواو والراء أصلٌ واحد يدلُّ على علوٍّ وارتفاع. من ذلك  سَار يَسُور إذا غضب وثار. وإنَّ لغضبِهِ لَسَورةً. والسُّور: جمع سُورة، وهي كلُّ منْزلةٍ من البناء. قال:
ورُبَّ ذِي سُرادقٍ محجورِ  *** سُرْتُ إليه في أعالي السُّورِ([10])فأمّا قول الآخر([11]):
وشاربٍ مُرْبحٍ في الكأسِ نادَمَني *** لا بالحَصُور ولا فيها بسَوَّارِ
فإنّه يريد أنّه ليس بمتغضّب. وكان بعضهم يقول: هو الذي يَسُور الشَّرابُ في رأسِهِ سريعاً. وأما سِوار المرأة، والإسوار([12]) من أساورة الفُرس وهم القادة، فأُراهما غيرَ عربيَّين. وسَورة الخمر: حِدّتُها وغلَيانها.
(سوط) السين والواو والطاء أصلٌ يدلُّ على مخالطة الشَّيءِ الشيءَ. يقال سُطت الشّيءَ: خلطتُ بعضَهُ ببعض. وسَوَّط فلانٌ أمرَهُ تسويطاً، إذا خَلَطَه. قال الشَّاعر:
فَسُطْها ذَميمَ الرّأيِ غيرَ موفَّقٍ *** فلستَ على تسويطها بمُعان([13])

ومن الباب السَّوط، لأنّه يُخالِط الجِلدة؛ يقال سُطْتُهُ بالسَّوط: ضربتُهُ. وأمَّا قولهم في تسمية النَّصيب سَوطاً فهو من هذا. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾  [الفجر 13]، أي نَصيباً من العذاب.
(سوع) السين والواو والعين يدلُّ على استمرار الشّيء ومُضيِّه. من ذلك  السَّاعة *سمِّيت بذلك. يقال جاءنا بعد سَوْعٍ من الليل وسُوَاعٍ، أي بعد هَدْءٍ منه. وذلك أنَّه شيءٌ يمضي ويستمرّ. ومن ذلك قولهم عاملته مُساوعةً، كما يقال مياومَة، وذلك من السَّاعة. ويقال أَسَعْتُ الإبلَ إساعةً، وذلك إذا أهملتَها حتَّى تمرَّ على وجهها. وساعت فهي تَسُوع. ومنه يقال هو ضائع سائع. وناقة مِسياعٌ، وهي التي تذهب في المرعى. والسِّياع: الطِّين فيه التِّبن.
(سوغ) السين والواو والغين أصلٌ يدلُّ على سهولة الشيء واستمراره في الحلق خاصّة، ثم يحمل على ذلك. يقال ساغ  الشَّرابُ في الحَلْق سَوغاً. وأساغَ الله جلَّ جلالُهُ. ومن المشتقّ منه قولُهم: أصاب فلانٌ كذا فسوَّغْتُهُ إياه. وأمَّا قولُهُم هذا سَوْغُ هذا، أي مثله، فيجوز أن يكونَ من هذا، أي إنه يَجري مجراه ويستمرُّ استمراره. ويجوز أن يكون السّين مُبدَلة من صادٍ، كأنَّه صِيغَ صياغَته. وقد ذُكِرَ في بابه.
(سوف) السين والواو والفاء ثلاثة أصول: أحدها الشَّمُّ . يقال سُفْت الشَّيءَ أَسُوفُه سَوْفاً، وأَسَفْتُهُ. وذهب بعضُ أهل العلم إلى أنّ قولهم: بيننا وبينهم مَسافةٌ، مِنْ هذا. قال: وكان الدَّليل يَسُوف التُّرَابَ ليعلمَ على قصدٍ هو أم  على جَور. وأنشدوا:
* إذا الدّليلُ استافَ أخلاقَ الطُّرُق([14]) *
أي شَمّها.
والأصل الثّاني: السُّوَاف: ذَهاب المال ومَرَضُه. يقال أساف الرّجُلُ، إذا وقع في مالِهِ السُّواف. قال حُميد بن ثور:
* أَسَافا من المال التِّلادِ وأَعْدَما([15]) *
وأمّا التأخير فالتسويف.  يقال سوَّفتُه، إذا أخّرتَه، إذا قلتَ سوف أفعلُ كذا.
(سوق) السين والواو والقاف أصل واحد، وهو حَدْوُ الشَّيء. يقال ساقه يسوقه سَوقاً. والسَّيِّقة: ما استيق من الدوابّ.  ويقال سقتُ إلى امرأتي صَدَاقها، وأَسَقْتُهُ. والسُّوق مشتقّةٌ من هذا، لما يُساق إليها من كلِّ شيء، والجمع أسواق. والساق للإنسان وغيره، والجمع سُوق، إنّما سمّيت بذلك لأنَّ الماشي ينْساق عليها. ويقال امرأة سَوْقاء، ورجلٌ أَسوَق، إذا كان عظيمَ السّاق. والمصدر السَّوَق. قال رؤبة:
* قُبٌّ من التَّعْداء حُقْبٌ في سَوَق([16]) *
وسُوق الحرب: حَومة القِتال، وهي مشتّقةٌ من الباب الأول.
(سوك) السين والواو والكاف أصلٌ واحد يدلُّ على حركةٍ واضطراب. يقال تساوَقَت الإبل: اضطرَبَتْ أعناقُها من الهُزال وسوء الحال. ويقال أيضاً: جاءت الإِبل ما تَسَاوَكُ هُزالاً، أي ما تحرِّك رؤوسَها. ومن هذا اشتق اسم السِّواك، وهو العُود نفسُه. والسِّواك استعماله أيضاً. قال ابن دريد:  سُكْتُ الشيءَ سَوكاً، إذا دَلكتَه. ومنه اشتقاق السِّواك، يقال ساك فاهُ، فإذا قلت استاك لم تذكر الفم.([17])
(سول) السين والواو واللام أصلٌ يدلُّ على استرخاءٍ في شيء يقال سَوِلَ يَسْوَل سَوَلا. قال الهذليّ([18]):
كالسُّحْلِ البيض جَلا لونَها  *** سَحُّ نِجَاءِ الحَمَل الأَسْوَلِ
فأَمّا قولهم سَوّلتُ له الشيءَ، إذا زيّنْتَه له، فممكن أن تكون أعطيته سُؤلَه، على أن تكون الهمزة مُليَّنَةً من السُّؤل.
(سوم) السين والواو والميم أصلٌ يدل على طلب الشيء. يقال سُمت الشيءَ، أَسُومُهُ سَوْمَاً. ومنه السَّوام في الشِّراء والبيع. ومن الباب سامت الرَّاعيةُ تسوم، وأَسَمْتُهَا أنا. قال الله تعالى: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]، أي تُرعُون. ويقال سّوَّمْت فلاناً في مالي تسويماً، إذا حكَّمتَه في مالك. وسَوَّمْتُ غُلامي: خَلّيته وما يُريد. والخيل المُسَوَّمَة: المرسلة وعليها رُكبانُها. وأصل ذلك كلِّه واحد.
ومما شذَّ عن الباب السُّومَةُ، وهي العلامةُ تُجْعَل في الشيء. والسِّيما مقصور من ذلك *قال الله سبحانه: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. فإذا مدُّوه قالوا السيماء.
(سوس) السين والواو والسين أصلان: أحدهما فسادٌ في شيء، والآخر جِبلّة وخليقة. فالأوّل ساس الطّعامُ يَساسُ، وأساس يُسِيسُ، إذا فَسَدَ بشيء يقال لـه سُوس. وساست الشّاة تَسَاس، إذا كثر قَمْلها. ويقال إنَّ السَّوَسَ داءٌ يصيب الخيل في أعجازها.
وأمّا الكلمةُ الأخرى  فالسُّوس وهو الطّبع. ويقال: هذا من سُوس فلان، أي طبعه.
وأمَّا قولهم سُسْته أسُوسُه فهو محتملٌ أن يكون من هذا، كأنه يدلُّه على الطبع الكريم ويَحمِله عليه.
والسِّيساء([19]):  مُنتَظَم فَقَار الظهر. وماء مَسُوسٌ وكلأٌ مَسُوسٌ([20])، إذا كان نافعاً في المال([21])، وهي الإبل والغنم. والله أعلم بالصواب.
---------------------
([1]) هو زيد الخيل كما في الحيوان (4: 339)، والشعر والشعراء في أثناء ترجمة الأعشى، ونقد الشعر
39. وروي أيضاً من قصيدة لمعقر البارقي في الأغاني (10: 44).
([2]) عجزه: * فأحداقهم تحت الحديد  خوازر *.
([3]) ديوان الحطيئة 69 واللسان (سوا).
([4]) ديوان الأعشى 66. وقد سبق تخريجه في (جنف). وصدره:
* تجانف عن جل اليمامة ناقتي *
([5]) في اللسان (19: 143) : "فارس الأحزاب"، تحريف. والبيت من أبيات فائية في الأغاني (14:
127) منسوبة إلى رجل من بني الحارث بن الخزرج، أو إلى حسان بن ثابت. وانظر تنبيه البكري على الأمالي 67.
([6]) ويروى أيضاً: "سوداء".
([7]) البيت في اللسان (سوأ).
([8]) سبق البيت في مادة (زير).
([9]) التكملة من اللسان. وفي المجمل "من" بدل "إلا".
([10]) البيت في اللسان (6: 55).
([11]) هو الأخطل. ديوانه 116. وقد سبق في (2: 73).
([12]) ضبط في الأصل والمجمل بكسر الهمزة، ويقال أيضاً بضمها.
([13]) البيت في المجمل واللسان (سوط).
([14]) البيت لرؤبة في ديوانه 104 واللسان (سوف).
([15]) صدره كما في اللسان (سوف):
* فيا لهما من مرسلين لحاجة *
([16]) ديوان رؤبة 106.
([17]) الجمهرة (3: 48).
([18]) هو المتنخل الهذلي، كما في اللسان (سول) من قصيدة في القسم الثاني من مجموعة أشعار الهذليين 81، ونسخة الشنقيطي 44.
([19]) حقه أن يكون في مادة (سيس).
([20]) وصواب هاتين أن يكونا في مادة (مسس).
([21]) النافع الذي يشفي غلة العطش. وفي الأصل : "ذفعا" تحريف.

ـ

##### Türkçe

(سîn ve **الواو** ve **الياء**’ı üçleyenlerin bâbı)

(**سوي**) **السين** ve **الواو** ve **الياء** iki şey arasında bir doğruluk ve itidal üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: bu, şuna **لا يساوي**; yani ona denk olmaz. Ve falan ile falan bu işte bir **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani eşittir. Ve **مكان سُوىً**: yani kavimlerin içine girmeyi ve ondan çıkmayı bildikleri bir işaret yeridir. Ve denir: adam **أسْوَى** etti; arka tarafı ve çocuğu düzgün olursa.

Bize Ali b. İbrahim el-Kattân haber verdi; Ali b. Abdülazîz’den; Ebû Ubeyd’den; Kisâî dedi ki: “Nasıl akşamladınız?” denir; şöyle denir: **مَستوُون** salihler. İsterler ki: çocuklarımız, hayvanlarımız düzgün, salih bir **سَوِيَّةٌ**’dir.

Bâbdan **السِّيُّ**: yerden boşluk/ferahlık; söyleyenin sözü içinde([1]):
* Sanki onların üzerine **السِّيِّ**’nin devekuşları yumurtladı([2]) *

Ve **السِّيّ**: benzer. “**سِيّانِ**” sözleri: yani iki benzer.

Bundan onların sözü: **لا سيّما**; yani “şunun benzeri yok”. O, **السِّين** ve **الواو** ve **الياء**’dandır; nasıl ki “**ولا سَواء**” denir. **السّيَّ**’nin “benzer” olduğuna delil Hutay’e’nin sözü:
Sakının size vadi karnının yılanından *** dişi sivri, size **بسِيِّ**([3])

Bâbdan **السَّواء**: evin ortası ve başkasının; onunla adlandırıldı, düzgünlüğü sebebiyle. Allah, övgüsü yüce olan, dedi: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55].

Ama onların sözü: “bu, şunun **سِوَى**’sıdır”; yani onun gayrısı; o da bâbdandır; çünkü o, onun **سِواه**’ı olunca ikisi de her biri kendi mahallinde eşit bir surette olur. Buna delil: **السِّواء**’yu **سِوى** mânasında uzatmalarıdır. *A‘şâ dedi:
* Ehli arasından senin **لِسوائكا**’na meyletmedi([4]) *

Ve denir: falanın **سِوَى**’sına kastettim; nasıl ki “kastına kastettim” denir. Ferrâ okuttu:
**فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي** *** **لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ**([5])

(**سوء**) Ama **السين** ve **الواو** ve **الهمزة** bundan değildir; ancak çirkinlik bâbındandır. Dersin: adam **أسوَأُ**; yani çirkin. Ve kadın **سَوآء**; yani çirkin. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: “**سوْآءُ**([6]) doğurgan, kısır güzelden hayırlıdır.” Bunun için **السَّيِّئة** “kötülük”e **سيّئة** adı verildi. Ve ateşe **سُوأَى** adı verildi; görünüşünün çirkinliği sebebiyle. Allah تعالى dedi: ﴿ثُمَّ كاَنَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاؤوا السُّوأَى﴾ [الروم 10]. Ebû Zübeyd dedi:
Nedîmin hürmetinden çekinmedi ve hak oldu *** ey kavmim, **للسَّوأةِ السَّوآءِ**([7])

(**سوح**) **السين** ve **الواو** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Denir: evin avlusu; çoğulu **ساحات** ve **سُوح**.

(**سوخ**) **السين** ve **الواو** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denir: ayakları yerde battı, **تسوخ**. Ve denir: yağmura tutulduk da yer **سُوَّاخَى** oldu; **فُعَّالَى** vezninde; bu, yağmurun çamurunun çoğalmasıdır. Böyle olunca orada yürüyenlerin ayakları batar.

(**سود**) **السين** ve **الواو** ve **الدال** tek bir asıldır; o da renkte beyazlığın zıddıdır; sonra ona hamledilir ve ondan türetilir. Renkte **السَّواد** bilinir. Bir kavme göre beyazlığa muhalif olan her şey, hangi renk olursa olsun, siyahlık alanındadır. Denir: şey **اسودّ** oldu ve **اسوادَّ**. Her şeyin **سوادُ**’ı: şahsıdır. Ve **السِّواد**: gizli konuşmadır; denir: onunla **ساوده** **مساودةً** ve **سِواداً**; ona gizlice söylediğinde. Ebû Ubeyd dedi: bu, senin **سَوادِكَ**’ını onun **سَواده**’ına yaklaştırmandandır; o da şahıstır. Dedi:
Kim **السِّواد** ve **الدَّدِ** ve tutku içinde *** **زِيراً** olursa, ben **زيرِ** değilim([8])

Ve **الأساود**: **الأسود**’un çoğuludur; o da yılanlardır. Ama Ebû Zerr’in—Allah ona rahmet etsin—sözü: “ve bu **الأساودُ** çevremdedir”; ancak, yanında bulunan aletlerin şahıslarını kastetti; [ve çevresinde([9])] bir **مِطْهرةٌ** ve bir **إِجّانةٌ** ve bir **جَفْنة**’den başka bir şey yoktu. Ve **السَّواد**: çok sayıdır; bununla adlandırıldı, çünkü yer onunla kararır.

Ama **السِّيادة** hakkında bir kavim dedi ki: **السيِّد**: halîmdir. Bir topluluk bunun hilmden olmasını inkâr etti ve dediler: ancak “efendi” diye adlandırıldı; çünkü insanlar onun **سَواده**’ına sığınırlar. Bu, birinciden daha kıyaslı ve daha sahihdir. Ve denir: falan, falandan daha **أسوَد**’dur; yani ondan daha yüksek **سِيادةً**’dır. Ve **الأسودان**: hurma ve sudur. Ve dediler: kalbin **سَوَاد**’ı ve onun **سُوَيداؤُه**; o, onun tanesidir. Ve denir: falan benimle **سَاوَدَ** etti de ben ona üstün geldim (**فسُدْته**); renk siyahlığından ve efendilikten (**السّؤدُد**) birlikte. Bâbın tamamında kıyas birdir.

(**سور**) **السين** ve **الواو** ve **الراء** tek bir asıldır; bir yücelik ve yükselişe delâlet eder. Bundan: kızdı ve coştuğunda **سَار يَسُور**. Ve onun öfkesinin bir **سَورةً**’si vardır. Ve **السُّور**: **سُورة**’nin çoğuludur; o, binadan her bir menzildir. Dedi:
Nice yasaklanmış çadır sahibi *** **سُرْتُ** ona **أعالي السُّورِ**’da([10])

Ama başkasının sözü([11]):
Ve kadehte kâr getiren bir içici, benimle dostluk etti *** ne **بالحَصُور** ne de onda **بسَوَّارِ**
O, ister ki: öfkeli değildir. Bazıları derdi ki: o, içkinin başında çabuk **يَسُور** etmesidir. Ama kadının **سِوار**’ı ve **الإسوار**([12])—Farsların **أساورة**’sinden, onlar kumandanlardır—ikisini de Arapça olmayan görüyorum. Ve şarabın **سَورة**’si: keskinliği ve kaynamasıdır.

(**سوط**) **السين** ve **الواو** ve **الطاء** bir asıldır; şeyin şeyle karışmasına delâlet eder. Denir: şeyi **سُطت**; yani onun bir kısmını bir kısmıyla karıştırdım. Ve falan işini **سَوَّط** etti, **تسويطاً**; onu karıştırdığında. Şair dedi:
Onu karıştır, kötü görüşlü, muvaffak olmayan *** onun karıştırılmasına yardımcı değilsin([13])

Bâbdan **السَّوط**; çünkü deriye karışır; denir: onu **بالسَّوط** ile **سُطْتُ**; yani onu dövdüm. Ama nasibi **سَوطاً** diye adlandırmaları da bundandır. Allah, övgüsü yüce olan, dedi: ﴿فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذَابٍ﴾ [الفجر 13]; yani azaptan bir nasip.

(**سوع**) **السين** ve **الواو** ve **العين** şeyin devamına ve geçip gitmesine delâlet eder. Bundan **السَّاعة**; bununla adlandırıldı. Denir: bize geceden bir **سَوْعٍ** ve **سُوَاعٍ** sonra geldi; yani onun bir sükûnetinden sonra. Çünkü o, geçip giden ve devam eden bir şeydir. Bundan onların sözü: onunla **مُساوعةً** muamele ettim; nasıl ki **مياومَة** denir; bu, **السَّاعة**’dandır. Ve denir: develeri **أَسَعْتُ** **إساعةً**; bu, onları ihmal edip kendi hâllerine bırakmandır, ta ki kendi yüzleri üzere geçip gitsinler. Ve o, **ساعت** eder; o da **تَسُوع** eder. Bundan denir: o, kayıp **سائع**’dır. Ve **ناقة مِسياعٌ**: o, otlakta giden devedir. Ve **السِّياع**: içinde saman bulunan çamurdur.

(**سوغ**) **السين** ve **الواو** ve **الغين** bir asıldır; şeyin kolaylığına ve özellikle boğazda akıp gitmesine delâlet eder; sonra ona hamledilir. Denir: içki boğazda **ساغ** etti, **سَوغاً**. Ve Allah, celâli yüce olan, **أساغَ** etti. Ondan türeyenlerden onların sözü: falan şunu elde etti de ben onu ona **سوَّغْتُهُ**. Ama onların sözü: “bu, bunun **سَوْغُ**’udur”; yani onun benzeri; bu, bundan olabilir; yani o, onun yolunda akar ve onun devamı gibi devam eder. Ve olabilir ki **السين** bir **صاد**’dan بدل edilmiştir; sanki o, onun **صِيغَ** edilmesi gibi **صياغَته** ile yapılmıştır. Kendi bâbında zikredilmiştir.

(**سوف**) **السين** ve **الواو** ve **الفاء** üç asıldır: birincisi koklamadır. Denir: şeyi **سُفْت** ederim, onu **أَسُوفُه** **سَوْفاً**; ve onu **أَسَفْتُهُ**. Ehl-i ilimden bazıları, onların “aramızda onlarla bir **مَسافةٌ** var” sözünün bundan olduğunu söyledi. Dedi: kılavuz, toprağı **يَسُوف** ederdi; bir kasıt üzere mi yoksa bir sapma üzere mi olduğunu bilmek için. Şöyle inşad ettiler:
* Kılavuz, yolların izlerini **استافَ** ettiğinde([14]) *
yani onları kokladı.

İkinci asıl: **السُّوَاف**: malın gitmesi ve hastalığıdır. Denir: adam **أساف** etti; malında **السُّواف** vuku bulduğunda. Humeyd b. Sevr dedi:
* Eski maldan **أَسَافا** ettiler ve yoksullaştılar([15]) *

Ama geciktirme: **التسويف**’tir. Denir: onu **سوَّفتُه**; yani onu geciktirdim; “şunu yapacağım” diye “**سوف**” dediğinde.

(**سوق**) **السين** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; o da şeyin sevk edilmesidir. Denir: onu sevk etti, onu **يسوقه** **سَوقاً**. Ve **السَّيِّقة**: hayvanlardan sevk edilen şeydir. Ve denir: karıma mehirini **سقتُ** ettim ve onu **أَسَقْتُهُ**. Ve **السُّوق** bundan türemiştir; her şeyin ona sevk edilmesi sebebiyle; çoğulu **أسواق**. Ve insanın ve başkasının **الساق**’ı; çoğulu **سُوق**; ancak bununla adlandırıldı; çünkü yürüyen onun üzerinde sürüklenir (**ينْساق**). Ve denir: kadın **سَوْقاء** ve adam **أَسوَق**; baldırı büyük olursa. Masdar **السَّوَق**’tur. Ru’be dedi:
* **سَوَق** içinde, uzun, koşudan bir kubbe([16]) *

Ve savaşın **سُوق**’u: çarpışmanın girdabıdır; o, birinci bâbdan türemiştir.

(**سوك**) **السين** ve **الواو** ve **الكاف** bir asıldır; bir hareket ve çalkantıya delâlet eder. Denir: develer **تساوَقَت**; zayıflıktan ve kötü hâlden boyunları çalkalandı. Ve ayrıca denir: develer zayıflıktan **ما تَسَاوَكُ** geldi; yani başlarını oynatmaz. Bundan **السِّواك** adı türetildi; o, çubuğun kendisidir. Ve **السِّواك** onun kullanımıdır da. İbn Düreyd dedi: şeyi **سُكْتُ** ederim, **سَوكاً**; onu ovaladığında. Bundan **السِّواك**’ın اشتقاقı; denir: ağzını **ساك** etti; “**استاك**” dediğinde ağzı zikretmezsin.([17])

(**سول**) **السين** ve **الواو** ve **اللام** bir asıldır; bir şeyde gevşekliğe delâlet eder. Denir: **سَوِلَ** eder, **يَسْوَل** eder, **سَوَلا**. Hüzeli([18]) dedi:
Beyaz, düz taş gibi; rengini cilaladı *** **الحَمَل الأَسْوَلِ**’in hızlı akışı

Ama onların sözü: ona şeyi **سَوّلتُ**; yani onu ona süsledim; mümkün ki ona onun **سُؤلَه**’ini vermişsindir; hemzenin **السُّؤل**’den yumuşatılmış olması üzere.

(**سوم**) **السين** ve **الواو** ve **الميم** bir asıldır; şeyin talebine delâlet eder. Denir: şeyi **سُمت** ettim; onu **أَسُومُهُ** **سَوْمَاً**. Bundan alış ve satışta **السَّوام**. Ve bâbdan: otlatan (dişi) **سامَت** eder, **تسوم** eder; ben de onu **أَسَمْتُهَا** ederim. Allah تعالى dedi: ﴿فِيهِ تُسِيمُونَ﴾ [النحل 10]; yani otlatırsınız. Ve denir: falanı malımda **سّوَّمْت** ettim, **تسويماً**; yani onu malında hüküm sahibi kıldım. Ve kölemi **سَوَّمْتُ**: onu ve istediğini serbest bıraktım. Ve **الخيل المُسَوَّمَة**: salıverilmiş, üzerinde binicileri olan atlardır. Bunun hepsinin aslı birdir.

Bâbdan şâz olan: **السُّومَةُ**; o, bir şeye konulan alâmettir. Ve **السِّيما** bunun kısaltılmışıdır. *Allah سبحانه dedi: ﴿سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ﴾ [الفتح 29]. Onu uzattıklarında **السيماء** derler.

(**سوس**) **السين** ve **الواو** ve **السين** iki asıldır: birincisi bir şeyde bozulmadır; diğeri tabiat ve yaratılıştır. Birincisi: yiyecek **ساس** eder, **يَساسُ** eder; ve **أَساس** eder, **يُسِيسُ** eder; **سُوس** denilen bir şeyle bozulduğunda. Ve koyun **ساست** eder, **تَسَاس** eder; biti çoğaldığında. Ve denir: **السَّوَسَ** atların sağrılarında isabet eden bir hastalıktır.

Diğer kelime ise **السُّوس**’tur; o, tabiatdır. Ve denir: bu, falanın **سُوس**’undandır; yani tabiatındandır.

Ama onların sözü: onu **سُسْته** ederim, onu **أسُوسُه**; bu, bundan olabilir; sanki onu kerim tabiat üzerine delâlet ettirir ve onu ona taşır.

Ve **السِّيساء**([19]): sırt omurlarının düzenidir. Ve **ماء مَسُوسٌ** ve **كلأٌ مَسُوسٌ**([20]); malda([21]) faydalı olursa; o da develer ve koyunlardır. Ve Allah doğruyu daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س و ي
إستوى الشيئان وتساويا وساوى أحدهما صاعحبه وفلان يساويك في العلم‏.‏
وساوى بين الشيئين وسوّى بينهما وساويت هذا بهذا وسوّيته‏.‏
قال الرا عي‏:‏ يجرد عليهن الأجلة سويت بضيف الشتاء والبنين الأصاغر أي يصونهـا صيانـة الضيـوف والأطفـال‏.‏
وسويـت المعـوج فاستـوى وهـو سـويّ‏.‏
ورزقـك اللـه تعالـى ولـداً سويـاً‏:‏ لا داء بـه ولا عيـب‏.‏
وهمـا علـى سويـة مـن الأمر وسواء‏.‏
ويه النصفة والسوية‏.‏
وهما سواء وهم سواسية في الشر وأنتما سيان‏.‏
وما هو بسيٍّ لك‏.‏
وفعل القوم كذا ولا سيما زيد‏.‏
ومكان سوى‏:‏ وسط بين الحدين‏.‏
وجاؤا سوى فلان وسواءه ‏"‏ فرآه في سواء الجحيم ‏"‏‏:‏ في وسطها وضرب سواءه‏:‏ وسطه‏.‏
وضربه على مستوى مفرقه‏.‏
قال بعض بني أزنم‏:‏ نحن من خير معد حسباً ولنـا قدمـاً علـى الناس المهل إذا ضربنـا الصمـة الخيـر على مستوى مفرقه حتى انجدل ورجل سواء القدم‏:‏ مستويها ليس لها أخمص‏.‏
وأسوى برزخاص من القرآن‏:‏ أسقطه وسها عنه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ إذا صليـت الفجـر استويـت إليـك‏.‏
قصدتـك قصـداً لا ألوي على شيء‏.‏
‏"‏ ثم استوى إلـى السمـاء ‏"‏ واستـوى علـى الدابـة وعلـى السـري والفـراش‏.‏
وانتهـى شبابـه واستـوى‏.‏
واستـوى علـى البلد‏.‏
وهذا المتاع لا يساوي هذا الثمن‏.‏
وسو أخدعيك‏.‏

##### Türkçe

س و ي
İki şey **إستوى** etti ve **تساويا** oldular; ve onların birisi arkadaşına **ساوى** oldu; ve falan ilimde sana **يساويك**tir.‏
İki şey arasında **ساوى** etti ve aralarında **سوّى** etti; ve bunu bununla **ساويت** ettim ve onu **سوّيته** ettim.‏
Çoban dedi ki:
Onların üzerinde iri olanlar soyulur; kış misafiri ve küçük oğullarla **سويت** ettim; yani onları misafirlerin ve çocukların koruması gibi korur.‏
Eğriyi **سويـت** ettim de **فاستـوى** oldu; ve o **سـويّ**dir.‏
Allah Teâlâ sana **ولـداً سويـاً** rızıklandırdı: onda ne hastalık vardır ne ayıp.‏
İkisi işten bir **سويـة** üzeredir ve **سواء**dır.‏
Onda **النصفة** ve **السوية** vardır.‏
İkisi **سواء**dır ve onlar şerde **سواسية**dir; ve siz ikiniz **سيان**sınız.‏
O, senin için **بسيٍّ** değildir.‏
Kavim şöyle yaptı; **ولا سيما** Zeyd.‏
**سوى** yer: iki sınırın arasında orta.‏
Falanın **سوى**sı ve **سواءه** olarak geldiler: “Onu **سواء الجحيم** içinde gördü”: onun ortasında; ve onun **سواءه**sine vurdu: onun ortası.‏
Onu, başının ayrımının **مستوى**sı üzerine vurdu.‏
Benî Eznem’den biri dedi ki:
Biz Ma‘add’ın en hayırlısındanız, soyca; ve insanların üzerinde bir önceliğimiz vardır; yumuşak (zaman)da; biz hayırlı darbeyi başının ayrımının **مستوى**sı üzerine vurduğumuzda, ta ki devrilip düştü.‏
**سواء القدم** adam: onun (ayağının) düz olanı; onun için çukur (kavis) yoktur.‏
Kur’ân’dan bir kısmı **أسوى** etti: onu düşürdü ve ondan gaflet etti.‏
Mecazdandır: sabah namazını kıldığında sana **استويـت** ettim: sana yöneldim; hiçbir şeye dönüp bakmadan bir yönelişle.‏
“Sonra göğe **استوى** etti”; ve bineğin üzerine ve sedirin ve döşeğin üzerine **استوى** etti.‏
Gençliği sona erdi ve **استوى** etti.‏
Beldenin üzerine **استوى** etti.‏
Bu meta bu fiyata **يساوي** etmez.‏
**وسو أخدعيك**.‏

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س و ي * * السَّوَاءُ * العدل قال الله تعالى ﴿فانبذ إليهم على سواء﴾ وسواء الشيء وسطه قال الله تعالى ﴿في سواء الجحيم﴾ وسواء الشيء غيره قال الأعشى % وما عدلت عن أهلها لسوائكا % قال الأخفش * سِوَى * إذا كان بمعنى غير أو بمعنى العدل يكون فيه ثلاث لغات إن ضممت السين أو كسرت قصرت وإذا فتحت مددت تقول مكان * سَوًى * و * سِوًى * و * سَوَاءٌ * أي عدل ووسط فيما بين الفريقين قلت ومنه قوله تعالى ﴿مكانا سوى﴾ وتقول مررت برجل * سُوَاك * و * سِوَاكَ * و * سَوَائِكَ * أي غيرك وهما في الأمر * سَوَاءٌ * وإن شئت * سَوَاءانِ * وهم * سَوَاءٌ * للجميع وهم * أَسْوَاءٌ * وهم * سَوَاسِيَةٌ * مثل ثمانية على غير قياس الفراء هذا الشيء لا يساوي كذا ولم يعرف هذا لا يساوي كذا وهذا لا * يُساوِيهِ * أي لا يعادله و * سَوَّيْتُ * الشيء * تَسْوِيَةً فاستَوَى * وقسم الشيء بينهما * بالسَّويَّةِ * ورجل * سَوِيُّ * الخلق أي * مُسْتَوٍ * و * اسْتَوَى * من اعوجاج واستوى على ظهر دابته أي استقر و * ساوَى * بينهما أي سوَّى و * اسْتَوَى * إلى السماء قصد واستوى أي استولى وظهر قال الشاعر % فقد استوى بِشْر على العراق % من غير سيف ودم مهراق % واستوى الرجل انتهى شبابه وقصد _سِوَى % فلان أي قصد قَصْدَهُ قال % ولأصرفن سوى حذيفة مدحتي % و * اسْتَوَى * الشيء اعتدل والاسم * السَّواءُ * يقال سواء علي أقمت أم قعدت وفي الحديث ﴿إذا * تَساوَوْا * هلكوا *﴾ قلت قال الأزهري قولهم لا يزال الناس بخير ما تباينوا فإذا تساووا هلكوا أصله أن الخير في النادر من الناس فإذا استووا في الشر ولم يكن فيهم ذو خير كانوا من الهلكى ولم يذكر أنه حديث وكذا الهروي لم يذكره في شرح الغريبين وقوله تعالى { لو تسوى بهم الأرض أي تستوي بهم

##### Türkçe

* س و ي * * **السَّوَاءُ** * adalet. Yüce Allah’ın sözü: ﴿فانبذ إليهم على سواء﴾.

Ve **سواء** şeyin ortasıdır. Yüce Allah’ın sözü: ﴿في سواء الجحيم﴾.

Ve **سواء** şeyin başkasıdır. A‘şâ dedi:
% وما عدلت عن أهلها لسوائكا %

Ahfeş dedi: **سِوَى** eğer “başka” mânasında yahut “adalet” mânasında olursa onda üç lügat vardır: eğer **السين**’i ötrelersen yahut esrelersen kısaltırsın; eğer fetha edersen uzatırsın. “Mekân **سَوًى** ve **سِوًى** ve **سَوَاءٌ**” dersin; yani iki fırka arasında adalet ve orta.

Dedim: Bundan Yüce Allah’ın sözü: ﴿مكانا سوى﴾.

Ve “Bir adamın yanından geçtim: **سُوَاك** ve **سِوَاكَ** ve **سَوَائِكَ**” dersin; yani senden başka.

Ve onlar işte **سَوَاءٌ**’dır; ve istersen **سَوَاءانِ**. Ve onlar hepsi için **سَوَاءٌ**’dır. Ve onlar **أَسْوَاءٌ**’dır. Ve onlar **سَوَاسِيَةٌ**’dir; “ثمانية” gibi, القياس dışı.

Ferrâ: “Bu şey şuna eşit olmaz” (لا يساوي كذا). Ve “Bu, şuna eşit olmaz” (لا يساوي كذا) bilinmedi. Ve “Bu, ona **يُساوِيهِ** olmaz”; yani ona denk olmaz.

Ve “Şeyi **سَوَّيْتُ**: **تَسْوِيَةً**; böylece **فاستَوَى**.”

Ve şeyi ikisi arasında **بالسَّويَّةِ** ile paylaştırdı.

Ve bir adam **سَوِيُّ** yaratılışlıdır; yani **مُسْتَوٍ**.

Ve **اسْتَوَى** eğrilikten (çıktı).

Ve “Binitinin sırtı üzerine **استوى**”; yani yerleşti.

Ve “İkisi arasında **ساوَى**”; yani eşitledi.

Ve “Göğe **اسْتَوَى**”; yöneldi.

Ve **استوى**; yani istilâ etti ve üstün geldi. Şair dedi:
% فقد استوى بِشْر على العراق %
% من غير سيف ودم مهراق %

Ve adam **استوى**; gençliği sona erdi.

Ve “**سِوَى** falan”; yani onun kastını kastetti. Dedi:
% ولأصرفن سوى حذيفة مدحتي %

Ve şey **اسْتَوَى**; dengelendi. İsim **السَّواءُ**’dur.

“Bana eşittir; kalktım mı oturdum mu” denir.

Ve hadiste: ﴿إذا **تَساوَوْا** هلكوا﴾.

Dedim: Ezherî dedi: “İnsanlar ayrıştıkları müddetçe hayır üzeredir; eşitlendiklerinde helâk olurlar” sözlerinin aslı şudur: hayır, insanlardan nadir olanda olur; şerde eşitlendiklerinde ve içlerinde hayır sahibi bulunmadığında helâk olanlardan olurlar. Bunun hadis olduğunu zikretmedi; Herevî de “شرح الغريبين”de onu zikretmedi.

Ve Yüce Allah’ın sözü: { لو تسوى بهم الأرض; yani yer onlarla eşitlenir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: سوى

سَوِىَ
1 سَوِىَ ذ , aor. يَسْوَى: see 3, in two places. -A2- [Accord. to Golius, سَوَى, inf. n. سِوًى, signifies He intended, or proposed to himself: this he says as on the authority of the KL, in which only the inf. n. is mentioned with the explanation قصد وآهنگ كردن: and to this, Freytag adds the authority of Meyd; and also that the verb governs the thing which is its objective complement in the accus. case. In the S and other lexicons of good repute, I find the meaning of قَصَدَ assigned to اِسْتَوَى followed by اـِلَى; but in none to سَوَى.]

سوّاهُ
2 سوّاهُ ذ , (S, M, &c.,) inf. n. تَسْوِيَةٌ, (K,) He made it equal, equable, uniform, even, level, flat, plane or plain; (S, * M, MA, Msb, K;) or equal in respect of elevation or of depression; (Er-Rلghib, TA;) [and straight, right, direct, or rightly directed; (see its quasi-pass. 8;)] and ↓ اسواهُ signifies the same; (M, K;) namely, a place, (Msb, K,) or a thing, (S, M, Er-Rلghib, TA,) or an uneven, or a crooked, thing. (Mgh.) It is said in a trad., فَأَمَرَ بِالخِرَبِ فَسُوِّيَتْ [And he gave orders respecting the ruins, and they were levelled]. (TA in art. خرب.) And in another trad., سَوَّيْنَا عَلَى رُقَيَّةَ, meaning We buried Ru- keiyeh, and made the earth of the grave even, or level, over her. (Mgh.) [Hence also,] سُوِّيتْ عَلَيْهِ الأَرْضُ: see 8. And hence the saying in the Kur [iv. 45], لُوْ تُسَوَّى بِهِمُ الْأَرْضُ, (TA,) i. e. That they were buried, and that the ground were made level over them; (S, * Bd;) بِ being here syn. with عَلَى: (TA in art. ب:) or the meaning is, that they became like the dust of the earth; (M, Jel;) thus expl. by Th; (M;) or that they had not been created, and that they and the earth were alike. (Bd.) [Hence also,] بَلَى قَادِرِينَ عَلَى أَنْ نُسَوِّىَ بَنَانَهُ, in the same [lxxv. 4], is said to mean [Yea: we are able] to make his hand like the foot of the camel, without fingers: or to make his fingers uniform, of one measure or size: (TA:) or the meaning is, we are able to put together the bones of his fingers [consistently] as they were. (Bd, Jel.) And بَيْنَ ↓ حَتَّى اـِذَا سَاوَى الصَّدَفَيْنِ, in the Kur [xviii. 95], means سَوَّى بَيْنَهُمَا [i. e. Until, when he had made the space between the two sides of the mountains even, or level, by filling it up]. (TA.) ― -b2- [Also He made it uniform, equal, or consimilar, with another thing.] One says, سَوَّيْتُهُ بِهِ, (M, K,) inf. n. as above; (K;) and به ↓ سَاوَيْتُهُ, (M, * TA, TK,) and به ↓ أَسْوَيْتُهُ; I made it uniform, or equal, with it; or like it: (M, K, TA:) and ↓ سَاوَيْتُ هٰذَا بِذَاكَ I raised this so as to make it equal in measure, or quantity, or amount, with that. (TA.) And سَوَّيْتُ بَيْنَهُمَا, and ↓ سَاوَيْتُ, (S, M, K,) I made them uniform, or equal, each with the other; or like each other. (M, K, TA.) ― -b3- [And He made it symmetrical or symmetrically, by, or with, a just adaptation of its component parts; made it congruous or consistent in its several parts, or with congruity or consistency in its several parts: he made it, formed it, or fashioned it, in a suitable manner: he made it to be adapted, or so as to be adapted, to the exigencies, or requirements, of its case, or of wisdom: he made it complete, or in a complete manner; completed it, or completed its make: he made it right or good, or in a right or good manner; rectified it; adjusted it; or put it into a right, or good, state.] In the Kur xxxii. 8, it means He made him symmetrical [or symmetrically], by the fit, or suitable, formation of his members. (Bd,) And سَوَّيْتُهُ in the same, xv. 29 and xxxviii. 72, I made his creation symmetrical: (Bd:) or I completed him, or made him complete. (Jel.) And سَوَّى in the same, lxxxvii. 2, He made what He created congruous or consistent in the several parts. (Jel.) And الَّذِى خَلَقَكَ فَسَوَّاكَ, in the same [lxxxii. 7], means [Who created thee,] and made thy creation to be adapted to the exigencies, or requirements, of wisdom. (TA.) وَنَفْسٍ وَمَا سَوَّاهَا, in the same, [xci. 7, means By a soul and what made it to be adapted to its exigencies, i. e., to the performance of its functions, for it] is indicative of the faculties of the soul: this explanation is more proper than that which makes ما to mean [Him who, i. e.] God. (TA.) And رَفَعَ سَمْكَهَا فَسَوَّاهَا, in the same, lxxix. 28, means He hath raised high [its canopy, or] the measure of its elevation from the earth, or its thickness upwards, and made it symmetrical, or even, (Bd,) or completed it by adorning it with the stars, (Bd, TA, *) agreeably with what is said in the Kur xxxvii. 6, (TA,) and by means of the revolvings [thereof], &c.: from the saying next following. (Bd.) سوّى فُلَانٌ أَمْرَهُ Such a one rectified, or adjusted, his affair; or put it into a right, or good, state. (Bd in lxxix. 28.) [Hence,] one says, سَوِّ وَلَا تُسَوِّئْ Rectify thou, and do not corrupt, or mar. (A and TA in art. سوأ.) [One says also, سوّى الطَّعَامَ He cooked the food thoroughly: see 8 as its quasi-pass.] And سوّى فُلَانٌ مَنْصُوبَةً [Such a one framed a stratagem, or plot]. (TA in art. نصب.) -A2- سَوَّى [as an intrans. verb, if not a mistranscription for سُوِّىَ], inf. n. as above: see 8. -A3- And سُوِّىَ, [app. for سُوِّئَ,] inf. n. as above, signifies It was, or became, altered [for the worse]; syn. غُيِّرَ. (TA.)

ساواهُ
3 ساواهُ ذ , (S, * M, * Msb,) inf. n. مُسَاوَاةٌ (M, Er-Rلghib, Msb, TA) and سِوآءٌ, (M,) It was, or became, equal to it, (S, Er-Rلghib, Msb, TA,) and like it, in measure, extent, size, bulk, quantity, or amount, and in value, (Msb, TA,) or in linear measure, and in weight, and in the measure of capacity, [as well as in value:] one says هٰذَا لِذٰلِكَ الثَّوْبِ ↓ الثَّوْبُ مُسَاوٍ [This garment, or piece of cloth, is equal in length and breadth to that garment, or piece of cloth]; and هٰذَا الثَّوْبُ لِذٰلِكَ الدِّرْهَمِ ↓ مُسَاوٍ [This garment, or piece of cloth, is equivalent to that dirhem]: and sometimes it means in mode, or manner of being: one says, لِذٰلِكَ السَّوَادِ ↓ هٰذَا السَّوَادُ [This blackness is equal in quality to this blackness]. Er-Rلghib, TA.) It is said in a trad., سَاوَى الظِّلُّ التِّلَالَ The shade, or shadow, was like, in its extent, to the mounds, in their height. (TA.) [And ساوى الشَّىْءُ رَأْسَهُ means The thing equalled in height his head: see an ex. of the verb tropically used in this sense voce سِىٌّ.] One says also, هٰذَا يُسَاوِى دِرْهَمًا This is worth, or equal in its value to, a dirhem: and in a rare dial., one says, دِرْهَمًا ↓ سَوِىَ, aor. يَسْوَاهُ; (Msb, TA;) which AZ disallows, saying, one says ساواه, but not يَسْوَاهُ. (Msb.) And هٰذَا الشَّىْءُ لَا يُسَاوِى كَذَا This thing is not equivalent to [or is not worth] such a thing: (Fr, S:) or لَايُسَاوِى شَيْئًا [It (a garment, or some other thing, M) is not worth anything]: (M, K:) ↓ لا يَسْوَى is of a rare dial., (K,) unknown to Fr, (S,) disallowed by A'Obeyd, but mentioned by others: (M:) Az says that it is not of the language of the Arabs [of pure speech], (Msb, TA,) but is post-classical; and in like manner ↓ لا يُسْوِى is not correct Arabic: this last is with damm to the [first] ى: MF says that the generality of authorities disallow it, and the Fs expressly disallows it, but the expositors thereof say that it is correct and chaste, of the dial. of the people of El-Hijلz, though an instance of a verb of which the aor. only is used. (TA.) One says likewise, ساوى الرَّجُلُ قِرْنَهُ The man equalled his opponent, or competitor, in knowledge, or in courage. (TA.) ― -b2- See also 6. -A2- And see 2, in four places, in the former half of the paragraph.

اسوى
4 اسوى ذ as a trans. verb: see 2, in two places, in the former half of the paragraph. ― -b2- لَايُسْوِى in the sense of لَايُسَاوِى is not correct Arabic: see 3, in the latter part of the paragraph. -A2- As an intrans. verb: see 8. ― -b2- Also He was like his son, or offspring, [in some copies of the K his father, which, as is said in the TA, is a mistake,] in make, (M, K,) or in symmetry, or justness of proportion; (Fr, TA;) or simply he was like his son, or offspring. (M.) [In this instance, and in all the senses here following that are mentioned in the K, the verb is erroneously written in the CK استوى.] ― -b3- اسوى فِى المَرْأَةِ i. q. أَوْعَبَ, (M, K, TA,) i. e. He inserted the whole of his ذَكَر into the فَرْج [of the woman]. (TA.) -A3- Also, [as though originally أَسْوَأَ,] He was, or became, base, abased, object, vile, despicable, or ignominious; syn. خَزِىَ; (M, K;) from السَّوْأَةُ. (TA.) ― -b2- And He voided his ordure; syn. أَحْدَثَ; (Az, M, K;) [likewise] from السَّوْأَةُ, as meaning “ the anus. ” (Az, TA.) ― -b3- And hence, in the opinion of Az, and thought by J to be originally أَسْوَأَ [as he says in the S], (TA,) [though trans.,] He dropped, left out, omitted, or neglected, (S, M, K,) and did so through inadvertence, (S, K,) a thing, (S,) or a letter, or word, of the Kur-لn, (M, K,) or a verse thereof: (M:) mentioned by A'Obeyd: (S:) and in like manner, accord. to IAth, in reckoning, and in shooting, or casting: and Hr says that أَشْوَى, with ش, is allowable, as meaning أَسْقَطَ. (TA.) ― -b4- Also He was, or became, affected with بَرَص [or leprosy, which is sometimes termed السُّوْءُ; so that the verb in this sense also seems to be originally أَسْوَأَ]. (TA.) ― -b5- And He was, or became, restored to health, [or free from سُوْءٌ as meaning an evil affection, (as though the verb were in this sense likewise originally أَسْوَأَ, the incipient أ being privative, as it is in many other instances, like the Greek privative α,)] after a disease, or malady. (TA.) -A4- أَسْوَيْتُهُ بِهِ: see Q. Q. 1 in art. اسو.

5 تَسَوَّىَ see 8.

تَسَاوَيَا
6 تَسَاوَيَا ذ They two were, or became, equal, like each other, or alike; as also ↓ اِسْتَوَيَا. (M, K.) ↓ استوى has two and more agents assigned to it: one says, استوى زَيْدٌ وُعَمْرُو وَخَالِدٌ فِى هٰذَا [Zeyd and 'Amr and Khلlid were equal, or alike, in this]; i. e. تَسَاوَوْا: whence the saying in the Kur [ix. 19], عِنْدَ اللّٰهِ ↓ لَا يَسْتَوُونَ [They will not be equal, or alike, in the sight of God]. (TA.) And one says, تَسَاوَوْا فِى المَالِ They were, or became, equal in respect of the property, none of them exceeding another; as also فِيهِ ↓ اِسْتَوَوْا. (Msb.) It is said in a trad., as some relate it, ↓ مَنْ سَاوَى يَوْمَاهُ فَهُوَ مَغْبُونٌ, in which the meaning is said to be تَسَاوَى [i. e. He whose two days are alike, neither being distinguished above the other by any good done by him, is weak-minded]. (TA.) And in another it is said, لَا يَزَالُ النَّاسُ بِخَيْرٍ مَا تَفَاضَلُوا فَاـِذَا تَسَاوَوْا هَلَكُوا, (S, * TA,) i. e. [Men will not cease to be in a good state while they vie in excellence,] but when they cease from vying in excellent qualities and are content with defect [and thus become alike, they perish]: or when they become equal in ignorance: or when they form themselves into parties and divisions, and every one is alone in his opinion, and they do not agree to acknowledge one exemplar or chief or leader [so that they are all alike]: or, accord. to Az, when they are alike in evil, there being none among them possessed of good. (TA.)

استوى
8 استوى ذ [seems, accord. to Bd, to signify primarily He sought, or desired, what was equal, equable, uniform, even, or the like: for he says (in ii. 27) that the primary meaning of الاِسْتِوَآءُ is طلَبُ السَّوَآءِ; app. indicating the sense in which السوآء is here used by what follows. ― -b2- And hence, accord. to him, but I would rather say primarily, as being quasi-pass. of سَوَّاهُ,] It was, or became, equal, equable, uniform, even, level, flat, plane or plain, [or equal in respect of elevation or of depression, (see 2, first sentence,)] straight, right, direct, or rightly directed; syn. اِعْتَدَلَ (S, M, Msb, K, TA, and Ksh and Bd in ii. 27) فِى ذَاتِهِ, (TA,) said of a place, (Msb,) and اِسْتَقَامَ, said of a stick, or piece of wood, &c. (Ksh ubi suprà.) And ↓ سَوَّى, [if not a mistranscription for سُوِّىَ,] inf. n. تَسْوِيَةٌ, signifies the same as استوى [app. meaning as above], accord. to IAar; and so does ↓ أَسْوَى, as also أَوْسَى, formed from it by transposition. (TA.) One says, اِسْتَوَتْ بِهِ الأَرْضُ [lit. The earth, or ground, became equable, uniform, even, &c., with him, he having been buried in it], meaning he perished in the earth; as also ↓ تَسَوَّتْ, and عَلَيْهِ ↓ سُوِّيَتْ. (M, K.) And استوت أَرْضُهُمْ Their land became [even in its surface, being] affected with drought, or barrenness. (M, * TA.) And استوى المَآءُ وَالخَشَبَةَ, meaning مَعَ الخَشَبَةِ [i. e. The water became even, or level, with the piece of wood]. (TA.) See also 6, in four places. One says also, استوى المُعَوَّجُ [or المُعْوجُّ (as in the MA) i. e. The crooked, or uneven, became straight, or even]: (Mgh:) and استوى مِنِ اعُوِجَاجٍ [It became even from a state of unevenness]. (S.) فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ, in the Kur xlviii. last verse, means And has stood straight, or erect, (Bd,) or become strong, and stood straight, or erect, (Jel,) upon its stems. (Bd, Jel. [Golius erroneously assigns a similar meaning to استسوى, a verb which I do not anywhere find.]) And فَاسْتَوَى in the same, liii. 6, And he stood straight, or erect, in his proper form in which God created him: or was endowed by his strength with power over the affair appointed to him: (Bd:) or became firm, or steady. (Jel.) استوى said of a stick &c. means It stood up or erect: and was, or became, even, or straight: hence one says, استوى اـِلَيْهِ كَالسَّهْمِ المُرْسَلِ He, or it, went towards him, or it, with an undeviating, a direct, or a straight, course, like the arrow hot forth: and hence, ثُمَّ اسْتَوَى اـِلَى السَّمَآءِ is metaphorically said of God, in the Kur ii. 27 [and xli. 10]; (Ksh;) meaning (tropical:) Then He directed himself by his will to the [heaven, or] elevated regions, (Ksh, Bd,) or upwards, (Ksh,) or to the heavenly bodies; (Bd;) syn. عَمَدَ, (Zj, M, K,) and قَصَدَ (Zj, S, M, K, and Ksh and Bd) بِاـِرَادَتِةِ; (Ksh, Bd;) for when الاِسْتِوَآءُ is trans. by means of اـِلَى it imports the meaning of the directing of oneself, or, as in this case, of one's design: (TA;) you say of any one who has finished a work and has directed himself to another, قَدِ اسْتَوَى لَهُ and اـِلَيْهِ: (Har p. 631:) or the meaning here is صَعِدَ, (Zj, M, K,) or صَعِدَ أَمْرُهُ [i. e. his command ascended]; (M;) and this is what is intended here by صَعِدَ: (TA:) or أَقْبَلَ عَلَيْهَا [i. e. He advanced to it, namely, the heaven]; (Fr, Th, M, K;) like as one says, كَانَ فُلَانٌ مُقْبِلًا عَلَى فُلَانٍ ثُمَّ اسْتَوَى عَلَىَّ يُشَاتِمُنِى and اـِلَىّض also, meaning أَقْبَلَ [i. e. Such a one was advancing against such a one, then he advanced against me, and to me, reviling me, or contending with me in reviling]: (TA:) or it means اِسْتَوْلَى, (M, K,) as some say: (M:) J says, [in the S,] but not explaining thereby the verse above cited, that it signifies also اِسْتَوْلَى and ظَهَرَ [as meaning He had, or gained, the mastery, or victory]: and hence the saying of El-Akhtal, cited by him
[in the S,]
قَدِ اسْتَوَى بِشْرٌ عَلَى العِرَاقِ
مِنْ غَيْرِ سَيْفٍ وَدَمٍ مُهْرَاقِ
[Bishr has gained the mastery over El-'Irلk without sword and without shed blood]: Er-Rلghib says that when this verb is trans. by means of عَلَى, it imports the meaning of الاِسْتِيلَآء; as in the saying in the Kur [xx. 4], اَلرَّحْمٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَى [which may be rendered, The Compassionate hath ascendancy over the empyrean so as to have everything in the universe equally within his grasp; agreeably with what here follows]: he then adds, it is said to mean that everything is alike in relation to Him in such manner that no one thing is nearer to Him than another thing, since He is not like the bodies that abide in one place exclusively of another place. (TA.) The saying لَمَّا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ عَلَى البَيْدَآءِ means [When his riding-camel] ascended with him upon the desert: or stood up with him straight upon its legs. (Mgh.) And one says, استوى عَلَى ظَهْرِ دَابَّتِهِ, (S, TA,) or عَلَى الفَرَسِ, (Msb,) He was, or became, firm, or steady, [or he settled himself, or became firmly seated, or sat firmly,] upon the back of his beast, or upon the horse: (S, Msb, TA:) and استوى جَالِسًا [He became firm, or steady, sitting; or he settled himself in his sitting place; or sat firmly]. (Msb.) [استوى as quasi-pass. of سَوَّاهُ also signifies It was made, or became, symmetrical; congruous, or consistent in its several parts: was made, formed, or fashioned, in a suitable manner: was made, or became, adapted to the exigencies, or requirements, of its case, or of wisdom: was made, or became, complete: was made, or became, right, or good; became rectified, adjusted, or put into a right or good state. And hence,] استوى الرَّجُلُ i. q. بَلَغَ أَشُدَّهُ [q. v.]; (M, K;) [generally meaning] The man [became full-grown, of full vigour, or mature, in body, or in body and intellect; i. e.] attained the utmost limit of [the period termed] his شَبَاب; (S;) or attained the utmost limit of his شَبَاب, and the completion of his make and of his intellect, by the completion of from twenty-eight to thirty [years]: (T, TA:) or attained to forty (T, M, K) years. (K.) And استوى الطَّعَامُ The food became thoroughly cooked. (Msb.) [خَطُّ الاِسْتِوَآءِ means The equinoctial line.]

سَىٌّ
سَىٌّ ذ , [app. a dial. var. of سِىٌّ]: see لَا سِيَّمَا, in the next paragraph.

سِىٌّ
سِىٌّ ذ , originally سِوْىٌ; and its dual: see سَوَآءٌ, in ten places, all except one in the latter half of the paragraph. ― -b2- [Hence,] of him who is, or has become, in a state of wealth, or welfare, [or rather, of abundant wealth or welfare,] one says, هُوَ فِى سِىِّ رَأْسِهِ and رَأْسِهِ ↓ سَوَآءِ, (Fr, S,) or وَقَعَ فِى سِىِّ رَأْسِهِ [in the CK (erroneously) سَىِّ] and رأسه ↓ سَوَآءِ (M, K) and رأسه ↓ سِوَآءِ, (K,) or وَقَعَ رأسه ↓ مِنَ النِّعْمَةِ فِى سِوَآءِ, (Ks, M,) i. e. (assumed tropical:) [He is in, or has lighted upon, or come upon,] what is in the predicament of his head (حُكْمِ رَأْسِهِ) [in point of eminence, of wealth, or welfare]: or what covers his head [thereof]: (M, K:) or what equals his head [in eminence] (يُسَاوِى رَأْسَهُ), of wealth, or welfare: (T, TA:) or what has equalled his head [in eminence], of wealth, or welfare; i. e. what has accumulated upon him, and filled [or satisfied] him: (M:) or [what equals] the number of the hairs of his head, of wealth, or good; (A'Obeyd, S, K;) as some explain it. (A'Obeyd, S.) See also سِنٌّ, last sentence but one. ― -b3- [Hence likewise,] لَا سِيَّمَا, (S, M, Msb, K,) also pronounced لا سِيَمَا, without teshdeed, (Msb, Mughnee, K,) and ↓ لا سَيَّمَا is a dial. var. thereof, (Msb,) a compound of سِىّ and مَا, denoting exception: (S:) one says, لَا سِيَّمَا زَيْدٍ, i. e. لَا مِثْلَ زَيْدٍ [lit. There is not the like of Zeyd; virtually, and generally, meaning above all Zeyd, or especially Zeyd]; مَا being redundant: and لا سيّما زَيْدٌ also; like as one says, دَعْ مَا زَيْدٌ: (M, K:) [J says,] with respect to the case of the noun following ما, there are two ways: you may make مَا to be in the place of الَّذِى, and mean that an inchoative is to be understood, [namely, هو or the like,] and put the noun that you mention in the nom. case as the enunciative; thus you may say, جَآءَنِى القَوْمُ لَا سِيَّمَا أَخُوكَ, meaning لَا سِىَّ الَّذِى هُوَ أَخُوكَ [i. e. The people, or party, came to me, and there was not the like of him who is thy brother; or above all, or especially, he who is thy brother]: (S, TA: [thus in a copy of the S: in other copies of the same, and in the TA, for سِىَّ, سِيَّمَا:]) but this rendering is invalidated in such a phrase as وَلَا سِيَّمَا زَيْدٌ by the supression of the correlative of the noun in the nom. case where there is no lengthiness, and by the applying ما to denote a rational being: (Mughnee:) or you may put the noun after it in the gen. case, making ما redundant, and making سِىّ to govern the noun in that case because the meaning of سِىّ is مِثْل: [and this is the preferable way:] (Mughnee:) in both of these ways is recited the saying of Imra-el-Keys,
أَلَا رُبَّ يُوْمٍ لَكَ مِنْهُنَّ صَالِحٍ
وَلَا سِيَّمَا يَوْمٌٍ بِدَارَةِ جُلْجُلِ
[Verily many a good day was there to thee by reason of them; but there was not the like of a day, or above all a day, or especially a day, at Dلrat Juljul, a certain pool, where Imra-el-Keys surprised his beloved, 'Oneyzeh, with others, her companions, bathing: see EM pp. 9 and 10]: you say also, أَضْرِبُ القَوْمَ وَلَا سِيَّمَا أَخِيكَ, meaning وَلَا مِثْلَ ضَرْبِ أَخِيكَ [i. e. I will beat the people, or party, but there shall not be the like of the beating of thy brother]: and if you say, وَلَا سِيَّمَا أَخُوكَ, the meaning is, وَلَا مِثْلَ الَّذِى هُوَ أَخُوكَ [and there shall not be the like of him who is thy brother]: in the saying اـِنَّ فُلَانًا كَرِيمٌ وَلَا سِيَّمَا اـِنْ أَتَيْتَهُ قَاعِدًا, accord. to Akh, ما is a substitute for the affixed pronoun هُ, which is suppressed; the meaning being, وَلَا مِثْلَهُ اـِنْ أَتَيْتَهُ قَاعِدًا [i. e. Verily such a one is generous, and there is not the like of him if thou come to him sitting]: (S, TA:) it is said in the Msb, [after explaining that ما in سيّما may be redundant, and the noun after it governed in the gen. case as the complement of a prefixed noun; and that ما may be used in the sense of الّذى, and the noun following put in the nom. case as the enunciative of the inchoative هو which is suppressed;] that, accord. to some, the noun following may be in the accus. case, as being preceded by an exceptive; [or, as a specificative; (Mughnee;) in which case we must regard ما as a substitute for the affixed pronoun هُ;] but that this is not a good way; [and in this case, accord. to the generality of the authorities, it must be an indeterminate noun, not, like زَيْدٌ, determinate: (Mughnee:)] also that سيّما should not be used without لا preceding it: and that it denotes the predominance of what follows it over what precedes it: but it is added that لا is sometimes suppressed [as is said in the Mughnee] because known to be meant, though this is rare. (TA.) One says also, لَاسِىَّ لِمَا فُلَانٌ (Lh, M, K) i. e. There is not the like of such a one: (TA:) and لَا سِيَّكَ مَا فُلَانٌ (Lh, M, K) i. e. Such a one is not the like of thee. (TA.) [In both of these instances, ما is obviously redundant. Other (similar) usages of سِىّ are mentioned voce سَوَآءٌ, to which reference has been made above.] ― -b4- سِىٌّ also signifies A [desert such as is termed] مُفَازَة; (S, M, K) because of the evenness of its routes, and its uniformity. (TA.) [Hence السِّىُّ is the name of a particular tract, said in the M to be a certain smooth place in the بَادِيَة.] ― -b5- See also art. سيو.

سِيَّة
سِيَّة ذ : see سَوَآء, near the end of the paragraph.

سُوًى
سُوًى ذ : see سَوَآءٌ, in seven places: ― -b2- and see also سِوًى, in two places.

سِوًى
سِوًى ذ : see سَوَاءٌ, in seven places. ― -b2- Also, and likewise ↓ سُوًى, (Akh, S, Msb, Mughnee, K,) and ↓ سَوَآءٌ, (Akh, S, M, Mughnee, K,) and ↓ سِوَآءٌ, (Mughnee,) i. q. مَكَانٌ, (Mughnee,) or غَيْرٌ, (Akh, S, M, Msb, Mughnee, K,) accord. to different authorities: each used as an epithet, and as denoting exception, like غَيْر; accord. to Ez-Zejjلjee and Ibn-Mلlik, used in the same sense and manner as غَيْر: but accord. to Sb and the generality of authorities, an adv. n. of place, always in the accus. case, except in instances of necessity: (Mughnee:) one says, عِنْدِى رَجُلٌ سِوَى زَيْدٍ, meaning بَدَلَ زَيْدٍ and مَكَانَ زَيْدٍ [i. e. I have with me a man instead of Zeyd and in the place of Zeyd]: (Ham p. 570, and TA: *) [but] one says [also] مَرَرْتُ بِرَجُلٍ سِوَاكَ and ↓ سُوَاكَ and ↓ سَوَائِكَ, meaning غَيْرِكَ [i. e. I passed by a man other than thee]: (S:) and ↓ جَآءَنِى سَوَاؤُكَ [and سِوَاك &c. Other than thou came to me], using it as an agent; and ↓ رَأَيْتُ سَوَآءَكَ [and سِوَاكَ &c. I saw other than thee], using it as an objective complement: and ↓ مَا جَآءَنِى أَحَدٌ سَوَآءَكَ [and سِوَاكَ &c. None except thou came to me]: and مَا جَآءَنِى أَحَدٌ ↓ سَوَاؤُكَ [and سِوَاكَ &c. None other than thou came to me]: (Mughnee:) and قَصَدْتُ القَوْمَ سِوَى زَيْدٍ, meaning غَيْرَ زَيْدٍ [i. e. I betook myself to, or towards, the people, or party, others than Zeyd, which is virtually the same as except Zeyd]: (Msb:) and لَئِنْ فَعَلْتَ ذَاكَ وَأَنَا سِوَاكَ لَيَأْتِيَنَّكَ مِنِّى مَا تَكْرَهُ, meaning [If thou do that] when I am in a land other than thy land, [what thou dislikest, or hatest, shall assuredly come to thee from me.] (Ibn-Buzurj, TA.) ― -b3- The Arabs also said, عَقْلُكَ سِوَاكَ, meaning Thine intellect has departed from thee. (IAar, M.) -A2- The strangest of the meanings of سِوَى, in this sense with the short alif and with kesr, is قَصْدٌ. (Mughnee.) سِوَى الشَّىْءِ means قَصْدُهُ [i. e. The tendency, or direction, of the thing]. (M.) And one says, قَصَدْتُ سِوَى فُلَانٍ, meaning قَصَدْتُ قَصْدَهُ [i. e. I tended, or betook myself, in the direction of, or towards, such a one]. (S, K. * [In the CK, and in my MS. copy of the K, سَوَاهُ is erroneously put for سِوَاهُ.]) And hence, (Mughnee,) a poet says, (namely, Keys Ibn-El-Khateem, TA,)
وَلَأَصْرِفَنَّ سِوَى حُذَيْفَةَ مِدْحَتِى
[And I will surely turn towards Hodheyfeh my eulogy]. (S, Mughnee.)

سَوَآءٌ
سَوَآءٌ ذ [in some copies of the K erroneously written without ء] in its primary acceptation is an inf. n., [but without a proper verb, used as a simple subst.,] meaning Equality, equability, uniformity, or evenness; syn. اِسْتِوَآءٌ; (Mughnee;) as also ↓ سَوِيَّةٌ: (M, K:) or [rather] it is a subst., (S, and Ksh and Bd in ii. 5,) meaning اِسْتِوَآءٌ, (Ksh and Bd ibid.,) from اِسْتَوَى in the sense of اِعْتَدَلَ; (S;) and signifies [as above: and] equity, justice, or rectitude; syn. عَدْلٌ; (S, M, K;) as also ↓ سَوِيَّةً; (M;) and ↓ سِوًى and ↓ سُوًى, as well as سَوَآءٌ, accord. to Fr, are syn. with نَصَفٌ; and accord. to him, (TA,) and to Akh, (S, TA,) syn. with عَدْلٌ; (S, K, TA;) [but app., only syn. with عَدْلٌ and نَصَفٌ not as a subst. but as an epithet, like وَسَطٌ thus used, as will be shown by what follows, although] each said by Er-Rلghib to be originally an inf. n. (TA.) One says, هُمَا مِنْ هٰذَا الأَمْرِ ↓ عَلَى سَوِيَّةً, meaning سَوَآءٍ [i. e. They two are on an equality, or on a par, in respect of this affair, or case]: (S, TA:) and ↓ هُمْ عَلَى سَوِيَّةٍ, meaning [likewise] اِسْتِوَآءٌ [i. e. They are on an equality, or on a par], (M, K,) فِى هٰذَا الأَمْرِ [in this affair, or case]. (M.) And ↓ قَسَمْتُ الشَّىْءَ بَيْنَهُمَا بِالسَّوِيَّةِ, (S,) meaning بِالعَدْلِ [i. e. I divided the thing between them two with equity, justice, or rectitude]. (TA.) And it is said in the Kur [viii. 60], فَانْبِذْ اـِلَيْهِمْ عَلَى سَوَآءٍ, meaning عَدْلٍ [as expl. in art. نبذ, q. v.]. (S, * TA.) [Hence,] لَيْلَةُ السَّوَآءِ The night of the thirteenth [of the lunar month; the first being that on which the new moon is first seen]; (As, S, K, TA;) in which the moon becomes equable or uniform (يَسْتَوِى) [in illumination]: (TA:) or the night of the fourteenth. (M, K.) ― -b2- And i. q. وَسَطٌ [as meaning The middle, or midst, of a thing]; (S, M, Mughnee, K;) as also ↓ سُوًى and ↓ سِوًى. (Lh, M, K.) Hence, سَوَآءُ الشَّىْءِ The middle, or midst, of the thing; (S, M;) as also ↓ سُوَاهُ and ↓ سِوَاهُ. (Lh, M.) It is said in the Kur [xxxvii. 53,] فَرَآهُ فِى سَوَآءِ الْجَحِيمِ [And he shall see him] in the middle or midst [of the fire of Hell]. (S, * Mughnee, TA.) In like manner also one says سَوَآءُ السَّبِيلِ [The middle of the road]: or, accord. to Fr, it means the right direction of the road or way. (TA.) And one says, اِنْقَطَعَ سَوَائِى, meaning My waist [broke], or my middle. (TA.) And سَوَآءُ النَّهَارِ means The middle of the day. (M, K. [In some copies of the K, مُتَّسَعُهُ is erroneously put for مُنْتَصَفُهُ.]) ― -b3- [Hence, perhaps, as being generally the middle or nearly so,] The summit of a mountain. (M, K.) And An [eminence, or a hill, or the like, such as is termed] أَكَمَة: or a [stony tract such as is termed] حَرَّة: or the head of a حَرَّة. (M.) -A2- It is also used as an epithet; (Mughnee;) and signifies Equal, equable, uniform, or even; syn. ↓ مُسْتَوٍ; (M, Mughnee, K;) applied in this sense to a place; (Mughnee;) as also, thus applied, ↓ سَوِىٌّ, and ↓ سِىٌّ; (M, K;) or these two signify, thus applied, [like سَوَآءٌ as expl. hereafter,] equidistant in respect of its two extremities. (TA.) And as syn. with ↓ مُسْتَوٍ, it is applied [to a fem. noun as well as to a sing., and] to one and more than one, because it is originally an inf. n.; whence the phrase لَيْسُوا سَوَآءً [They are not equal; in the Kur iii. 109]. (Mughnee.) Using it in this sense, one says أَرْضٌ سَوَآءٌ [An even land]: and دَارٌ سَوَآءٌ A house uniform (↓ مُسْتَوِيَةٌ) in respect of the [appertenances termed] مَرَافِق: and ثَوْبٌ سَوَآءٌ A garment, or piece of cloth, equal, or uniform, (↓ مُسْتَوٍ,) in its breadth and its length and its two lateral edges: but one does not say جَمَلٌ سَوَآءٌ, nor حَمَارٌ سَوَآءٌ, nor رَجُلٌ سَوَآءٌ: (M, TA:) though one says رَجُلٌ سَوَآءُ البَطْنِ A man whose belly is even with the breast: and سَوَآءُ القَدَمِ having no hollow to the sole of his foot. (TA.) One says also الخَلْقِ ↓ رَجُلٌ سَوِىٌّ, (S, M,) meaning ↓ مُسْتَوٍ [i. e. A man uniform in make, or symmetrical; or full-grown, of full vigour, or mature in body, or in body and intellect: see 8]: (S:) and رَجُلٌ ↓ سَوِىٌّ A man equally free from excess and deficiency in his dispositions and his make: (Er-Rلghib, TA:) or sound in limbs: (TA voce مِرَّةٌ, q. v.:) and ↓ غُلَامٌ سَوِىٌّ A boy, or young man, uniform in make, or symmetrical, (الخَلْقِ ↓ مُسْتَوِى,) without disease, and without fault, or defect: (Mgh:) and the fem. is سَوِيَّةٌ. (M.) Accord. to Er-Rلghib, ↓ السَّوِىُّ signifies That which is preserved from excess and deficiency: and hence ↓ الصِّرَاطِ السَّوِىِّ [in Kur xx. last verse, as though meaning The road, or way that neither exceeds, nor falls short of, that which is right]; (Er-Rلghib, TA;) the right, or direct, road: (Bd, Jel:) and some read السَّوَآءِ, meaning the middle, good, road: and السَّوْءِ (Ksh, Bd) i. e. the evil, or bad, road: (Bd:) and السُّوْءَى [i. e. most evil, or worst; fem. of أَسْوَأُ; for الصِّرَاطُ is fem. as well as masc.]: (Ksh, Bd:) [and] ↓ السُّوَىَ, of the measure فُعْلَى from السَّوَآءُ, [with which it is syn.,] or originally السُّوْءَى [mentioned above]: (K:) and ↓ السُّوَىِّ, (Ksh, Bd,) which is dim. of السَّوَآء, (Lth, TA,) [or] as dim. of السَّوْء [in which case it is for السُّوَىْءِ]. (Ksh, Bd.) ― -b2- [Hence,] it signifies also Complete: (Mughnee:) you say, هٰذَا دِرْهَمٌ سَوَآءٌ (M, Mughnee) This is a complete dirhem; (Mughnee;) using the last word as an epithet: and سَوَآءً also, using it as an inf. n., as though you said اِسْتِوَآءً: and in like manner in the Kur xli. 9, some road سَوَآءً; and others, سَوَآءٍ. (M.) ― -b3- And Equitable, just, or right; syn. عَدْلٌ: used in this sense in the saying in the Kur [iii. 57], تَعَالَوْا اـِلَى كَلِمَةٍ سَوَآءٍ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ [Come ye to an equitable, or a just, or right, sentence, or proposition, between us and you]. (Az, TA.) ― -b4- And Equidistant, or midway, (عَدْلٌ, and وَسَطٌ, S, or نَصَفٌ, Mughnee,) between two parties, (S,) or between two places; (Mughnee;) applied as an epithet to a place; as also ↓ سِوًى and ↓ سُوًى; (S, Mughnee;) of which three words the second (سِوًى) is the most chaste; (Mughnee;) or the last two signify equal (مُسْتَوٍ) in respect of its two extremities; and are used as epithets and as adv. ns.; originally, inf. ns. (Er-Rلghib, TA.) ↓ مَكَانًا سِوًى and ↓ سُوًى, (M, K,) in the Kur xx. 60, accord. to different readings, means A place equidistant, or midway, (Ksh, Bd, Jel,) between us and thee, (Ksh, Bd,) or to the comer from each of the two extremities: (Jel:) or مَكَانٌ سِوًى and سُوًى means مُعْلَمٌ [i. e. a place marked], (so in a copy of the M and in one of the K,) or مَعْلَمٌ, (so in other copies of the K and in the TA,) which is for ذُو مَعْلَمٍ, meaning having a mark, or sign, by which one is guided, or directed, thereto. (MF, TA.) ― -b5- [Also Equal, or alike, in any respect.] One says, مَرَرْتُ بِرَجُلٍ سَوَآءٍ وَالعَدَمُ, (M, Mughnee, K,) and وَالعَدَمُ ↓ سِوَآءٍ, (K,) and وَالعَدَمُ ↓ سِوًى, and وَالعَدَمُ ↓ سُوًى, (M, K,) meaning وُجُودُهُ وَعَدَمُهُ سَوَآءٌ [i. e. I passed by a man whose existence and whose non-existence are equal, or alike, to me, or in my opinion]: (M, K: *) and Sb mentions the phrase, سَوَآءٌ هُوَ وَالعَدَمُ [as meaning His existence and his nonexistence are equal, or alike, to me]. (M.) And سَوَآءٌ عَلَىَّ قُمْتَ أَوْ قَعَدْتَ [It is equal, or alike, to me, that thou stand or that thou sit, or whether thou stand or sit; or that thou stand or that thou sit is equal, or alike, to me: see Kur ii. 5, and the expositions thereof]. (S.) [And ↓ سِوًى is used as an adv. n., or as an inf. n. adverbially, meaning Alike: see an ex. in a verse cited voce سَبْتٌ.] ― -b6- Also A like; a similar person or thing; (S, M, K;) and so ↓ سِىٌّ: [each used as masc. and fem.; and the former as sing. and dual and pl., though having proper dual and pl. forms:] the pl. of the former is أَسْوَآءٌ, (S, M, K,) and also, (S, * K,) but anomalous, (S,) or [rather] quasi-pl. ns., all anomalous, (M,) ↓ سَوَاسِيَةٌ (S, M, K) and ↓ سَوَاسٍ and ↓ سَوَاسِوَةٌ: (M, K:) and أَسْوَآءٌ is also pl. of ↓ سِىٌّ: (TA:) as to ↓ سَوَاسِيَةٌ, Akh says, سَوَآءٌ is of the measure فَعَالٌ, and سِيَةٌ may be of the measure فِعَةٌ or فِلَةٌ, the former of which is the more agreeable with analogy, the و being changed into ى in سِيَةٌ because of the kesreh before it, for it is originally سِوْيَةٌ; and it is from أَسْوَيْتُ الشَّىْءَ meaning “ I neglected the thing: ” [see 4:] (S:) accord. to Aboo-'Alee, the ى in سَوَاسِيَةٌ is changed from the و in سَوَاسِوَةٌ, in which latter some preserve it to show that it is the final radical: (M:) accord. to Fr, سَوَاسِيَةٌ has no sing., and relates only to equality in evil: (T, TA:) so in the saying,
سَوَاسِيَةٌ كَأَسْنَانِ الحِمَارِ
[Equals like the teeth of the ass]. (TA.) It requires two [or more nouns for its subjects]: you say, سَوَآءٌ زَيْدٌ وَعَمْرٌو, meaning ذَوَا سَوَآءٍ [i. e., lit., Two possessors of equality, or likeness, are Zeyd and 'Amr], (M, K,) because it is [originally] an inf. n.: (M:) and هُمَا فِى هٰذَا الأَمْرِ سَوَآءٌ [They two are in this affair, or case, likes]: (S:) and هُمَا سَوَاآنِ (S, M, K) and ↓ سِيَّانِ i. e. They two are likes: (S, M, Mgh, Msb, K:) and هُمْ سَوَآءٌ and أَسْوَآءٌ and ↓ سَوَاسِيَةٌ i. e. They are likes; (S; [the first and last of these three are mentioned in the Mgh as identical in meaning;]) or, accord. to Fr, the last means they are equals in evil, not in good: (T, TA:) and ↓ مَاهُوَ لَكَ بِسِىٍّ He is not a person like to thee: and مَاهُمْ لَكَ بِأَسْوَآءٍ [They are not persons like to thee]: (Lh, M:) and ↓ مَاهِىَ لَكَ بِسِىٍّ (Lh, M, K *) i. e. She is not a person like to thee: (TA:) and مَاهُنَّ لَكَ بِأَسْوَآءٍ [They (females) are not persons like to thee]: and لِمَنْ فَعَلَ ذَاكَ ↓ لَا سِىَّ [There is not a like to him who did that]: and اـِذَا فَعَلْتَ ذَاكَ ↓ لَا سِيَّكَ [There is not the like of thee when thou doest that]: (Lh, M, K:) and فُلَانٍ ↓ لَا سِيَّةَ (K) [There is not the like of such a one: in the CK, فُلَانٌ: perhaps the right reading is فُلَانٌ ↓ لَا سِيَّكَ Such a one is not the like of thee]. سَوَآءٌ and ↓ سِيَّانِ should not be used with أَوْ in the place of وَ except by poetic license: one of the exceptions to this rule is the saying of Aboo-Dhu-eyb,
وَكَانَ سِيَّانِ أَلَّا يَسْرَحُوا نَعَمًا
أَوْ يَسْرَحُوهُ بِهَا وَاغْبَرَّتِ السُّوحُ
[And they were two like cases that they should not send forth cattle to pasture or send him forth with them when the tracts were very dusty by reason of drought]. (M.) For two other exs. of سَوَآء, [as well as of its syn. سِىّ, and for لَا سِيَّمَا also,] see سِىٌّ. ― -b7- See also سِوًى in six places.

سِوَآءٌ
سِوَآءٌ ذ : see سِىٌّ, second sentence, in two places: and سَوَآءٌ also, in the latter half of the paragraph: ― -b2- and see سِوًى. ― -b3- بَعَثُوا بِالسِّوَآءِ وَاللِّوَآءِ means (assumed tropical:) They sent seeking, or demanding, aid, or succour. (K in art. لوى. [The proper signification of السِّوَآء in this instance I do not find explained.])

سَوِىٌّ
سَوِىٌّ ذ : see سَوَآءٌ, in the former half of the paragraph, in six places.

سُوَىٌّ
سُوَىٌّ ذ : see سَوَآءٌ, in the middle of the paragraph.

سَوِيَّةٌ
سَوِيَّةٌ ذ : see سَوَآءٌ, in five places. ― -b2- [Also fem. of سَوِىٌّ. ― -b3- And hence, as a subst.,] A kind of vehicle of female slaves and of necessitous persons: (K:) or a [garment of the kind called] كِسَآء, stuffed with panic grass (ثُمَام), (S, M, K, and L in art. كرب,) or palm-fibres (لِيف), (M,) or the like, (S, M, and L ubi suprà,) resembling the بَرْذَعَة [q. v.], (S, and L ubi suprà,) which is put on the back of the camel, (M,) or on the back of the ass &c., (L ubi suprà,) and which is one of the vehicles of female slaves and of necessitous persons: (M:) and likewise such as is put upon the back of the camel, but in the form of a ring because of the hump, and [also] called حَوِيَّةٌ [q. v.]: pl. سَوَايَا. (S.)

سَوَاسٍ
سَوَاسٍ ذ and سَوَاسِوَةٌ and سَوَاسِيَةٌ: see سَوَآءٌ, in the latter half of the paragraph; the last of them in three places.

سَوَّآءٌ لَوَّآءٌ
سَوَّآءٌ لَوَّآءٌ ذ , each of the measure فَعَّالٌ, irregularly derived from اِسْتَوَى and اِلْتَوَى; a prov., applied to women, meaning Straight and bending, and collecting together and separating; not remaining in one state, or condition. (Meyd.) ― -b2- And أَرْضٌ سَوَّآءٌ Land of which the earth, or dust, is like sand. (IAth, TA.)

سَايَةٌ
سَايَةٌ ذ is [held by some to be] of the measure فَعْلَةُ from التَّسْوِيَةُ [inf. n. of سوّى]; (K;) mentioned by Az on the authority of Fr; but in copies of the T, فَعْلَةٌ from السَّوِيَّةُ. (TA.) One says, ضَرَبَ لِى سَايَةً, meaning He prepared for me a speech: (K:) or an evil speech, which he framed (سَوَّاهَا) against me to deceive me: mentioned by Az on the authority of Fr. (TA.) [See the same word in art. سوأ.]

أَسْوَى
أَسْوَى ذ [More, and most, equal, equable, uniform, or even: and more, or most, equitable, &c.]. One says, هٰذَا المَكَانُ أَسْوَى هٰذِهِ الأَمْكِنَةِ i. e. [This place is] the most even [of these places]. (M.)

تَسْوَآءٌ
تَسْوَآءٌ ذ An even place; occurring in a trad.: the ت is augmentative. (TA.)

مُسْوٍ
مُسْوٍ ذ [act. part. n. of 4]. One says in answer to him who asks, “ How have ye entered upon the morning? ” (S,) or “ How have ye entered upon the evening? ” (M, TA,) مُسْوُونَ صَالِحُونَ [as enunciatives of نَحْنُ understood], (S, M,) or صَالِحِينَ ↓ مُسْتَوِينَ [as enunciatives of أَصْبَحْنَا or أَمْسَيْنَا understood, but I think that مُسْتَوِينَ is a mistranscription for مُسْوِينَ], meaning In a good, right, state, with respect to our children and our cattle. (S, M, TA.)

مُسَاوٍ
مُسَاوٍ ذ : see 3, in three places.

مُسْتَوٍ
مُسْتَوٍ ذ : see سَوَآءٌ, in the former half of the paragraph, in six places: and see also مُسْوٍ. [هِلَالٌ مُسْتَوٍ: see أَدْفَقُ.]

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَوِىَ
سَوِىَ A ( n. ac. سِوًى [ 7 ] ),
a.  Was worth, valued, cost.

سَوَّيَ
سَوَّيَ II ,
a.  Made equal; placed on the same level.

b.  Levelled, smoothed.

c.  [ acc. &  Bi ], Made equal to; made similar, like to, uniform with; assimilated, adjusted, adapted to.

d.  [ Bain ], Made equal, uniform, symmetrical; made to agree, harmonize; reconciled.

e.  Did, made, fashioned.

سَاْوَيَ
سَاْوَيَ III ,
a.  Equalled, was worth.

b.  Made equal; rendered equal, alike; valued alike.

c.  see II (c) , ( d ).

أَسْوَيَ
أَسْوَيَ IV ,
a.  see II (a) , ( b ).

c.  Was mean, despicable.

d.  Spoke badly; omitted, slurred over ( letter ).

تَسَوَّيَ
تَسَوَّيَ V ,
a.  see VI .

b.  [ Bi ], Was buried.

تَسَاْوَيَ
تَسَاْوَيَ VI ,
a.  Was equal, alike; was made equal; agreed; was levelled ( earth ).

اِسْتَوَيَ
اِسْتَوَيَ VIII ,
a.  see VI & V ( b ).

c.  Was just, equitable right, fair.

d.  Was ripe; was mature; was well-cooked, done ( food ).

e.  [ Ila ], Advanced, went towards; turned to.

f.  [ 'Ala ], Sat firmly on ( animal ).

سِيّ
سِيّ [ 2I ],
a.  Equal, alike, the same; indifferent.

سَوًى
سَوًى [ 4 ],
a.  Intention, design, purpose, aim, object.

سِوَى
سِوَى [ 7 ] , ( pl. أَسَوَآء [ 38A ] ),
a.  Equal, alike; fellow; other; another; except.

b.  Middle; midway.

c.  Equality; equity, justice.

سُوَى
سُوَى [ 9 ],
a.  see 7 .

سَوَآء
سَوَآء [ 22A ],
a.  Equality; equity, justice.

b.  Evenness; uniformity.

c.  Middle, midst.

d.  Summit, top.

e.  see 7 (a) .

سَوِيّ
سَوِيّ [ 25 ] , ( pl. أَسْوِيَآء [ 68 ] ),
a.  Equal; even, level, smooth.

b.  Straight; symmetrical, wellformed; sound.

سَوِيَّة
سَوِيَّة [ 25t ],
a.  Equality; parity.

b.  Similarity, resemblance, likeness; sameness.

c.  Levelness, smoothness, evenness;   straightness.

d.  ( pl. سَوَايَا ), Litter; pack-saddle.

سِيَّان
سِيَّان [ 34I ],
a.  see 2 .

تَسْوِيَة
تَسْوِيَة [ N. Ac.
a.  II], Levelling, planing.

b.  Adjustment; equalization; assimilation.

مُسَاوٍ
مُسَاوٍ [ N. Ag.
a.  III], Equal, equivalent.

مُسَاوَاة
مُسَاوَاة [ N. Ac.
a.  III], Equality; equalization.

b.  Arrangement.

مُسْتَوٍ
مُسْتَوٍ [ N. Ag.
a.  VIII], Common ( noun ).

b.  Ripe ( fruit ); wellcooked ( food ).

اِسْتِوَآء
اِسْتِوَآء [ N. Ac.
a.  VIII], Equalization; equality; equity, fairness.

b.  Ripeness, maturity.

سِوَآءً
سِوَآءً ,  سَوِيَّةً
a.  Equally; similarly.

b.  Together.

لا سِيَّمَا
لا سِيَّمَا
a.  Especially; above all.

هُمَا سَيَّان
هُمَا سَيَّان
a.  They are alike, similar, the same.

خَطّ الاِسْتِوَآء
خَطّ الاِسْتِوَآء
a.  The equator, the equinox.

##### Türkçe

**سَوِىَ**
**سَوِىَ** A (mastar-ı aslî **سِوًى** [7]),
a. Değer etti, kıymetli oldu, bedel tuttu.

**سَوَّيَ**
**سَوَّيَ** II,
a. Eşit kıldı; aynı seviyeye koydu.

b. Düzledi, pürüzsüzleştirdi.

c. [mef‘ûl & **بِ** ile], -e eşit kıldı; -e benzer kıldı, -e benzetti, -ile yeknesak kıldı; özümsetti, ayarladı, uyarladı.

d. [**بَيْنَ** ile], Eşit kıldı, yeknesak kıldı, simetrik kıldı; uygun kıldı, uyumlu kıldı; uzlaştırdı.

e. Yaptı, etti, imal etti.

**سَاْوَيَ**
**سَاْوَيَ** III,
a. Eşit oldu, değer etti.

b. Eşit kıldı; eşit, benzer kıldı; eşit değer biçti.

c. II (c), (d)’ye bak.

**أَسْوَيَ**
**أَسْوَيَ** IV,
a. II (a), (b)’ye bak.

c. Aşağı oldu, zelil oldu.

d. Kötü konuştu; (harfi) düşürdü, yuttu (harfi).

**تَسَوَّيَ**
**تَسَوَّيَ** V,
a. VI’ya bak.

b. [**بِ** ile], Gömüldü.

**تَسَاْوَيَ**
**تَسَاْوَيَ** VI,
a. Eşit oldu, benzer oldu; eşit kılındı; uyuştu; (yer) düzleştirildi.

**اِسْتَوَيَ**
**اِسْتَوَيَ** VIII,
a. VI’ya ve V (b)’ye bak.

c. Adil oldu, hakkaniyetli oldu, insaflı oldu.

d. Olgunlaştı; kemale erdi; iyi pişti, pişmiş oldu (yemek).

e. [**إِلَى** ile], İlerledi, -e doğru gitti; -e yöneldi.

f. [**عَلَى** ile], (hayvanın) üzerine sağlamca oturdu.

**سِيّ**
**سِيّ** [2I],
a. Eşit, benzer, aynı; kayıtsız.

**سَوًى**
**سَوًى** [4],
a. Niyet, tasarım, maksat, hedef, gaye.

**سِوَى**
**سِوَى** [7], (çoğulu **أَسَوَآء** [38A]),
a. Eşit, benzer; denk; başka; bir başka; -den başka, -den gayrı.

b. Orta; orta yer.

c. Eşitlik; hakkaniyet, adalet.

**سُوَى**
**سُوَى** [9],
a. 7’ye bak.

**سَوَآء**
**سَوَآء** [22A],
a. Eşitlik; hakkaniyet, adalet.

b. Düzgünlük; yeknesaklık.

c. Orta, orta yer.

d. Zirve, tepe.

e. 7 (a)’ya bak.

**سَوِيّ**
**سَوِيّ** [25], (çoğulu **أَسْوِيَآء** [68]),
a. Eşit; düzgün, düz, pürüzsüz.

b. Doğru; simetrik, iyi biçimli; sağlam.

**سَوِيَّة**
**سَوِيَّة** [25t],
a. Eşitlik; denklik.

b. Benzerlik, benzeyiş, benzeşme; aynılık.

c. Düzlük, pürüzsüzlük, düzgünlük; doğruluk.

d. (çoğulu **سَوَايَا**), Sedye; yük eyeri.

**سِيَّان**
**سِيَّان** [34I],
a. 2’ye bak.

**تَسْوِيَة**
**تَسْوِيَة** [mastar-ı aslî
a. II], Düzleme, rendeleme.

b. Ayarlama; eşitleme; özümsetme.

**مُسَاوٍ**
**مُسَاوٍ** [ism-i fâil
a. III], Eşit, muadil.

**مُسَاوَاة**
**مُسَاوَاة** [mastar-ı aslî
a. III], Eşitlik; eşitleme.

b. Düzenleme.

**مُسْتَوٍ**
**مُسْتَوٍ** [ism-i fâil
a. VIII], Müşterek (isim).

b. Olgun (meyve); iyi pişmiş (yemek).

**اِسْتِوَآء**
**اِسْتِوَآء** [mastar-ı aslî
a. VIII], Eşitleme; eşitlik; hakkaniyet, insaf.

b. Olgunluk, kemal.

**سِوَآءً** , **سَوِيَّةً**
a. Eşit olarak; benzer olarak.

b. Birlikte.

**لا سِيَّمَا**
**لا سِيَّمَا**
a. Bilhassa; her şeyden önce.

**هُمَا سَيَّان**
**هُمَا سَيَّان**
a. İkisi benzer, birbirine benzer, aynı.

**خَطّ الاِسْتِوَآء**
**خَطّ الاِسْتِوَآء**
a. Ekvator, ekinoks.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سوي
سَوِيَ - يَسْوَى - سَوِيّ - سُوَى - سَوَاء - سَوَّى - يُسَوِّي - سَاوَى - يُسَاوِي - اسْتَوى - يَسْتَوِي
سَوِيَ - يَسْوَى + الكائن: صار كما يفترض من غير زيادة أو نقصان أو شذوذ أو مبالغة: صار في وضع معتدل مناسب مقبول بحسب العرف، فهو طبيعي وعادي وغير مبالغ فيه وغير شاذ: وهذا المعنى مستعمل في العامية الدارجة حين المساومة على ثمن، فنقول: " يسوى": أي عادي وطبيعي ومقبول معتدل، أو "لا يسوى ": أو مبالغ فيه وشاذ واستثنائي وزائد
سَوِيّ: اسم فاعل مبالغة على وزن " فعيل " من " سَوِيَ - يَسْوَى ": طبيعي وعادي لا زائد ولا ناقص ولا شاذ: معتدل ومناسب ومقبول بحسب العرف، وغير مبالغ به وغير شاذ: شيء أو كائن أو عمل يتمتع بأبعاد انسيابية لا تحتاج إلى تسوية
مكان سوي: ﴿فاتبعني أهدك صراطا سويا﴾: صراط طبيعية عادية معتدلة مقبولة مناسبة ليس فيها شذوذ
زمان سوي: ﴿آيتك ألا تكلم الناس ثلاث ليال سويا﴾ ثلاث ليالي متوسطة معتدلة عادية : لا طويلة ولا قصيرة
مخلوق سوي:﴿فتمثل لها بشرا سويا﴾: بشر طبيعي عادي
عمل سوي:﴿أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم﴾: يمشي طبيعي عادي
سُوَى: على وزن " فـُعـَل ":اسم فعل بمعنى مفعول من " سَوِيَ - يَسْوَى ": معتدل ومناسب لجميع الأطراف
سَوَاء: على وزن " فـَعال" اسم فعل مبالغة من " سَوِيَ - يَسْوَى ": أصلها " سَواا ": حال أو هيئة: بشكل طبيعي وعادي ومعتدل من غير شواذ أو استثناء أو مبالغة أو زيادة أو نقصان
هم سواء: هم متعادلون من غير شواذ أو استثناء أو زيادة أو نقصان لأحدهم عن الآخر
سواء لـِ: الأمر أو الشأن " سواء لـ  ": الأمر أو الشأن لهم هو نفسه عادي طبيعي لا يتغير ولا يزيد ولا ينقص في حال كان الأمر كذا أو كان غير ذلك
سواء: عليكم - علينا - عليهم - منكم: الأمر أو الشأن هو نفسه عليكم: عادي طبيعي لا يتغير ولا يزيد ولا ينقص ولا يوجد فرق أو استثناء أو تمييز في فعله عليكم، مهما كان منكم
على سواء: الأمر يشملكم جميعاً " على سواء ": على شكل عادي طبيعي متوازن معتدل لا يميز أحداً على أحد، ولا يستثني أحداً من أحد ولا يزيد على أحد
سواء: الجحيم - الصراط - السبيل: المكان " السواء " من الجحيم أو الصراط أو السبيل): المكان المعتدل الوسطي: الأصلي الطبيعي من كل ما ذكر: وسط الشيء أو مركزه من غير تطرف أو حالة خاصة
سَوَّى - يُسَوِّي + كائن + شيئاً: على وزن " فَعَّلَ " من " سَوِيَ - يَسْوَى ": يجعله " يَسْوَى " على وجه التكرار والشدة: يجعله معتدلاً عادياً ويزيل منه الشذوذات والمبالغات والزيادات والنقصان: في كائن ذي أبعاد حجمية فراغية متعددة، يزيل الأجزاء ذات الأبعاد التي تزيد عن حد معين، ويزيد أبعاد الأجزاء التي تنقص عن حد معين، بحيث يصل إلى وضع السواء، فتصير أبعاده انسيابية غير متنافرة
﴿الذي خلقك فسواك فعدلك﴾: جعلك سوياً: أزال منه الشذوذات والعيوب فعدله
﴿لو تسوى بهم الأرض﴾: تسوى الأرض بهم: يصيروا تراباً يطمر حفر الأرض فتصير سوية بهم
﴿فكذبوه فعقروها فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها﴾: فسوى الأرض بهم (بعد دفنهم ودمهم)
سَوَّى - يُسَوِّي + كائن + كائناً + بكائن أو شيء: يجعله " يَسْوَى " باستخدام الشيء: يجعله طبيعياً عادياً من غير شذوذ أو زيادة أو نقص باستخدام الكائن الآخر كمرجع للمقارنة: يجعله سوياً بذات مقدار سواء الكائن الآخر
أي يجعلهما متساويين بالعرف الشائع
﴿إذ نسويكم برب العالمين﴾: نجعل صفاتكم ومقاييسكم تعدل من غير زيادة ولا نقص صفات ومقاييس رب العالمين
سَاوَى - يُسَاوِي + كائن + بين شيئين: على وزن " فاعَل من " سَوِيَ - يَسْوَى ": يقوم بفعل " سَوِيَ - يَسْوَى" بشكل متبادل بين كائنين: يجعلهما معاً يشكلان فيما بينهما مُرَكَّباً سوياً من غير تنافر أو شذوذ ولا زيادة ولا نقصان: يزيل ما بينهما من فروق وشذوذات: عمل على كائنين فأزال الزائد، وأتم الناقص حتى صار كل منهما كائناً سوياً من جهة، ومتناسقاً ومتعادلاً مع الآخر من جهة أخرى
﴿حتى إذا ساوى بين الصدفين﴾: جعل ما بين الجبلين الصدفين سوياً: جعله معتدلاً طبيعياً من غير شذوذ أو زيادة أونقص: وهي عملية التسوية الترابية المعروفة: ردم الحفر ونحت الارتفاعات حتى تصير الأرض مستوية
اسْتَوى - يَسْتَوِي + الكائن (فعل لازم): على وزن " افتعل " من" سَوِيَ - يَسْوَى ": يصبح سوياً بفعل ذاتي: صار مستوياً: صار طبيعياً عادياً خالياً من العيوب والشذوذات والزيادة والنقص: نضج واكتمل
﴿ولما بلغ أشده واستوى آتيناه حكما وعلما﴾: نضج واكتمل وصار كائناً عادياً خالياً من العيوب والشذوذات
اسْتَوى - يَسْتَوِي + كائن + وكائن آخر: يكون الكائنان مستويين مع بعضهما بعضاً: أي لا توجد شذوذات أو عيوب أو فروق بينهما
﴿وما يستوي الأعمى والبصير﴾: لا يكون الأعمى والبصير مستويين وطبيعيين وخالين من الشذوذ والفروق بينهما
اسْتَوى - يَسْتَوِي + كائن + إلى مكان أو شيء: يجهد الكائن بإرادة ذاتية أن يكون مستوياً نسبة إلى شيء أو كائن آخر: يأخذ الوضع السوي نسبة للكائن أو الشيء: يأخذ الوضعية الطبيعية الأنسب والتي ليس فيها شذوذ أو مبالغة أو تغير عن المفترض للتعامل مع الشيء
اسْتَوى - يَسْتَوي + كائن + على كائن أو شيء: يجهد الكائن بإرادة ذاتية أن يكون مستوياً على الشيء أو الكائن الآخر: يركب أو يستقر على الكائن في وضع سوي أي مستقر وثابت ومتوازن ومعتدل وغير منحرف أو متقلقل: يقوم كائن ما بالالتصاق على كائن آخر بحيث يكون الالتصاق بدون فراغات حجمية، ويكون الجزء ذو الصفة المستوية من الأول ينطبق على مماثله من الآخر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " تقدير مقدار أو قيمة أو حجم شيء بحيث يكون طبيعياً سوياً معتدلاً بدون زيادة أو نقص أو شذوذ، وذلك نسبة لكيان آخر مرجعي، أو لكائن آخر يؤلفان معاً كيانين متناسقين على سوية واحدة بدون تنافر أو ارتفاع أو شذوذ "، وهي:
عَدَلَ - يَعْدِلُ، كَفَأَ - يَكْفَؤُ (كَفَا - يَكْفُو)، سَوِيَ - يَسْوَى، ثَمَنَ - يَثْمُنُ، تَرَبَ - يَتْرِبُ، قَابَ - يَقُوْبُ
سَويَ  - يَسْوى :
سوي - مكان سوي
صراط سوي	﴿ياأبت إني قد جاءني من العلم ما لم يأتك فاتبعني أهدك صراطا سويا(43)﴾ مريم ﴿قل كل متربص فتربصوا فستعلمون من أصحاب الصراط السوي ومن اهتدى (135)﴾ طه
زمان سوي
ليال﴿قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاث ليال سويا (10)﴾ مريم
مخلوق سوي
بشر﴿فاتخذت من دونهم حجابا فأرسلنا إليها روحنا فتمثل لها بشرا سويا(17)﴾ مريم
عمل سوي
يمشي﴿أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم(22)﴾ الملك
مكانا سوى
مكان﴿فَلَنَأْتِيَنَّكَ بِسِحْرٍ مِثْلِهِ فَاجْعَلْ بَيْنَنَا وَبَيْنَكَ مَوْعِدًا لَا نُخْلِفُهُ نَحْنُ وَلَا أَنْتَ مَكَانًا سُوًى(58)﴾ طه
سواء : خبر : هم سواء
 ﴿ليسوا سواء من أهل الكتاب أمة قائمة يتلون آيات الله آناء الليل وهم يسجدون (113)﴾ آل عمران ﴿ودوا لو تكفرون كما كفروا فتكونون سواء فلا تتخذوا منهم أولياء حتى يهاجروا في سبيل الله فإن تولوا فخذوهم واقتلوهم حيث وجدتموهم ولا تتخذوا منهم وليا ولا نصيرا(89)﴾ النساء
 	﴿ضرب لكم مثلا من أنفسكم هل لكم من ما ملكت أيمانكم من شركاء في ما رزقناكم فأنتم فيه سواء تخافونهم كخيفتكم أنفسكم كذلك نفصل الآيات لقوم يعقلون (28)﴾ الروم ﴿والله فضل بعضكم على بعض في الرزق فما الذين فضلوا برادي رزقهم على ما ملكت أيمانهم فهم فيه سواء أفبنعمة الله يجحدون(71)﴾ النحل
 	﴿قل ياأهل الكتاب تعالوا إلى كلمة سواء بيننا وبينكم ألا نعبد إلا الله ولا نشرك به شيئا ولا يتخذ بعضنا بعضا أربابا من دون الله فإن تولوا فقولوا اشهدوا بأنا مسلمون(64)﴾ آل عمران
 	﴿أم حسب الذين اجترحوا السيئات أن نجعلهم كالذين آمنوا وعملوا الصالحات سواء محياهم ومماتهم ساء ما يحكمون(21)﴾ الجاثية
سواء لـِ
 ﴿وجعل فيها رواسي من فوقها وبارك فيها وقدر فيها أقواتها في أربعة أيام سواء للسائلين(10)﴾ فصلت ﴿إن الذين كفروا ويصدون عن سبيل الله والمسجد الحرام الذي جعلناه للناس سواء العاكف فيه والبادي ومن يرد فيه بإلحاد بظلم نذقه من عذاب أليم(25)﴾ الحج
سواء : الجحيم - الصراط - السبيل
 ﴿فاطلع فرآه في سواء الجحيم (55)﴾ الصافات ﴿خذوه فاعتلوه إلى سواء الجحيم (47)﴾ الدخان
 	﴿إذ دخلوا على داوود ففزع منهم قالوا لا تخف خصمان بغى بعضنا على بعض فاحكم بيننا بالحق ولا تشطط واهدنا إلى سواء الصراط (22)﴾ ص ﴿ولما توجه تلقاء مدين قال عسى ربي أن يهديني سواء السبيل (22)﴾ القصص
 	﴿أم تريدون أن تسألوا رسولكم كما سئل موسى من قبل ومن يتبدل الكفر بالإيمان فقد ضل سواء السبيل (108)﴾ البقرة ﴿ولقد أخذ الله ميثاق بني إسرائيل وبعثنا منهم اثني عشر نقيبا وقال الله إني معكم لئن أقمتم الصلاة وآتيتم الزكاة وآمنتم برسلي وعزرتموهم وأقرضتم الله قرضا حسنا لأكفرن عنكم سيئاتكم ولأدخلنكم جنات تجري من تحتها الأنهارفمن كفر بعد ذلك منكم فقد ضل سواء السبيل (12)﴾ المائدة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تتخذوا عدوي وعدوكم أولياء تلقون إليهم بالمودة وقد كفروا بما جاءكم من الحق يخرجون الرسول وإياكم أن تؤمنوا بالله ربكم إن كنتم خرجتم جهادا في سبيلي وابتغاء مرضاتي تسرون إليهم بالمودة وأنا أعلم بما أخفيتم وما أعلنتم ومن يفعله منكم فقد ضل سواء السبيل(1)﴾ الممتحنة
 	﴿قل هل أنبئكم بشر من ذلك مثوبة عند الله من لعنه الله وغضب عليه وجعل منهم القردة والخنازير وعبد الطاغوتأولئك شر مكانا وأضل عن سواء السبيل(60)﴾ المائدة ﴿قل ياأهل الكتاب لا تغلوا في دينكم غير الحق ولا تتبعوا أهواء قوم قد ضلوا من قبل وأضلوا كثيرا وضلوا عن سواء السبيل(77)﴾ المائدة
على سواء
 ﴿وإما تخافن من قوم خيانة فانبذ إليهم على سواء إن الله لا يحب الخائنين(58)﴾ الأنفال ﴿فإن تولوا فقل آذنتكم على سواء وإن أدري أقريب أم بعيد ما توعدون(109)﴾ الأنبياء
سواء : عليكم - علينا - عليهم - منكم
 ﴿وإن تدعوهم إلى الهدى لا يتبعوكم سواء عليكم أدعوتموهم أم أنتم صامتون (193)﴾ الأعراف ﴿اصلوها فاصبروا أو لا تصبروا سواء عليكم إنما تجزون ما كنتم تعملون(16)﴾ الطور
 	﴿وبرزوا لله جميعا فقال الضعفاء للذين استكبروا إنا كنا لكم تبعا فهل أنتم مغنون عنا من عذاب الله من شيء قالوا لو هدانا الله لهديناكم سواء علينا أجزعنا أم صبرنا ما لنا من محيص(21)﴾ إبراهيم ﴿قالوا سواء علينا أوعظت أم لم تكن من الواعظين (136)﴾ الشعراء
 	﴿إن الذين كفروا سواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لا يؤمنون(6)﴾ البقرة ﴿وسواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم لا يؤمنون (10)﴾ يس
 	﴿سواء عليهم أاستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم لن يغفر الله لهم إن الله لا يهدي القوم الفاسقين(6)﴾ المنافقون
 	﴿سواء منكم من أسر القول ومن جهر به ومن هو مستخف بالليل وسارب بالنهار (10)﴾ الرعد
سَوَّى - يُسَوِّي + مفعول به
السماء
السماء السماوات﴿رفع سمكها فسواها (28)﴾ النازعات ﴿هو الذي خلق لكم ما في الأرض جميعا ثم استوى إلى السماء فسواهن سبع سماوات وهو بكل شيء عليم(29)﴾ البقرة
البشر
 ﴿ثم كان علقة فخلق فسوى (38)﴾ القيامة ﴿الذي خلق فسوى (2)﴾ الأعلى
 	﴿فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين(29)﴾ الحجر ﴿فإذا سويته ونفخت فيه من روحي فقعوا له ساجدين (72)﴾ ص
 	﴿ثم سواه ونفخ فيه من روحه وجعل لكم السمع والأبصار والأفئدة قليلا ما تشكرون (9)﴾ السجدة ﴿ونفس وما سواها(7) فألهمها فجورها وتقواها (8)﴾ الشمس
 	﴿قال له صاحبه وهو يحاوره أكفرت بالذي خلقك من تراب ثم من نطفة ثم سواك رجلا (37)﴾ الكهف ﴿الذي خلقك فسواك فعدلك (7)﴾ الإنفطار
 	﴿بلى قادرين على أن نسوي بنانه (4)﴾ القيامة
سَوَّى - يُسَوِّي : شيئاً  بشيء
 ﴿إذ نسويكم برب العالمين (98)﴾ الشعراء
 	﴿يومئذ يود الذين كفروا وعصوا الرسول لو تسوى بهم الأرض ولا يكتمون الله حديثا(42)﴾ النساء ﴿فكذبوه فعقروها فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها (14)﴾ الشمس
ساوى - يساوي + بين + شيئين
 ﴿آتوني زبر الحديد حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا(96)﴾ الكهف
استوى ( فعل لازم غير متعدي لمفعول به )
 ﴿ولما بلغ أشده واستوى آتيناه حكما وعلما وكذلك نجزي المحسنين(14)﴾ القصص
استوى: كائن وكائن آخر
لا يستوي
الأعمى والبصير﴿وما يستوي الأعمى والبصير (19)﴾ فاطر ﴿وما يستوي الأعمى والبصير والذين آمنوا وعملوا الصالحات ولا المسيء قليلا ما تتذكرون(58)﴾ غافر
درجات المؤمنين	﴿لا يستوي القاعدون من المؤمنين غير أولي الضرر والمجاهدون في سبيل الله بأموالهم وأنفسهم فضل الله المجاهدين بأموالهم وأنفسهم على القاعدين درجة وكلا وعد الله الحسنى وفضل الله المجاهدين على القاعدين أجرا عظيما(95)﴾ النساء ﴿وما لكم ألا تنفقوا في سبيل الله ولله ميراث السماوات والأرض لا يستوي منكم من أنفق من قبل الفتح وقاتل أولئك أعظم درجة من الذين أنفقوا من بعد وقاتلوا وكلا وعد الله الحسنى والله بما تعملون خبير(10)﴾ الحديد
المؤمن والفاسق	﴿وما يستوي الأعمى والبصير والذين آمنوا وعملوا الصالحات ولا المسيء قليلا ما تتذكرون(58)﴾ غافر ﴿أفمن كان مؤمنا كمن كان فاسقا لا يستوون (18)﴾ السجدة
 	﴿ولا تستوي الحسنة ولا السيئة ادفع بالتي هي أحسن فإذا الذي بينك وبينه عداوة كأنه ولي حميم(34)﴾ فصلت ﴿لا يستوي أصحاب النار وأصحاب الجنة أصحاب الجنة هم الفائزون (20)﴾ الحشر
 	﴿أجعلتم سقاية الحاج وعمارة المسجد الحرام كمن آمن بالله واليوم الآخر وجاهد في سبيل الله لا يستوون عند اللهوالله لا يهدي القوم الظالمين(19)﴾ التوبة
 	﴿قل لا يستوي الخبيث والطيب ولو أعجبك كثرة الخبيث فاتقوا الله ياأولي الألباب لعلكم تفلحون(100)﴾ المائدة ﴿وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون(12)﴾ فاطر
 	﴿وما يستوي الأحياء ولا الأموات إن الله يسمع من يشاء وما أنت بمسمع من في القبور(22)﴾ فاطر
هل يستوي
قل هل يستوي الأعمى والبصير﴿قل لا أقول لكم عندي خزائن الله ولا أعلم الغيب ولا أقول لكم إني ملك إن أتبع إلا ما يوحى إلي قل هل يستوي الأعمى والبصير أفلا تتفكرون(50)﴾ الأنعام ﴿قل من رب السماوات والأرض قل الله قل أفاتخذتم من دونه أولياء لا يملكون لأنفسهم نفعا ولا ضرا قل هل يستوي الأعمى والبصير أم هل تستوي الظلمات والنور أم جعلوا لله شركاء خلقوا كخلقه فتشابه الخلق عليهم قل الله خالق كل شيء وهو الواحد القهار(16)﴾ الرعد
 	﴿قل من رب السماوات والأرض قل الله قل أفاتخذتم من دونه أولياء لا يملكون لأنفسهم نفعا ولا ضرا قل هل يستوي الأعمى والبصير أم هل تستوي الظلمات والنور أم جعلوا لله شركاء خلقوا كخلقه فتشابه الخلق عليهم قل الله خالق كل شيء وهو الواحد القهار(16)﴾ الرعد ﴿أمن هو قانت آناء الليل ساجدا وقائما يحذر الآخرة ويرجو رحمة ربه قل هل يستوي الذين يعلمون والذين لا يعلمون إنما يتذكر أولوا الألباب(9)﴾ الزمر
هل يستويان مثلا	﴿مثل الفريقين كالأعمى والأصم والبصير والسميع هل يستويان مثلا أفلا تذكرون (24)﴾ هود ﴿ضرب الله مثلا رجلا فيه شركاء متشاكسون ورجلا سلما لرجل هل يستويان مثلا الحمد لله بل أكثرهم لا يعلمون(29)﴾ الزمر
 	﴿ضرب الله مثلا عبدا مملوكا لا يقدر على شيء ومن رزقناه منا رزقا حسنا فهو ينفق منه سرا وجهرا هل يستوونالحمد لله بل أكثرهم لا يعلمون(75)﴾ النحل ﴿وضرب الله مثلا رجلين أحدهما أبكم لا يقدر على شيء وهو كل على مولاه أينما يوجه لا يأت بخير هل يستوي هو ومن يأمر بالعدل وهو على صراط مستقيم (76)﴾ النحل
استوى - يستوي + إلى
 ﴿هو الذي خلق لكم ما في الأرض جميعا ثم استوى إلى السماء فسواهن سبع سماوات وهو بكل شيء عليم(29)﴾ البقرة ﴿ثم استوى إلى السماء وهي دخان فقال لها وللأرض ائتيا طوعا أو كرهاقالتا أتينا طائعين (11)﴾ فصلت
استوى - يستوي + على
 ﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يغشي الليل النهار يطلبه حثيثا والشمس والقمر والنجوم مسخرات بأمره ألا له الخلق والأمر تبارك الله رب العالمين(54)﴾ الأعراف ﴿إن ربكم الله الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يدبر الأمر ما من شفيع إلا من بعد إذنه ذلكم الله ربكم فاعبدوه أفلا تذكرون(3)﴾ يونس
 	﴿الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش الرحمان فاسأل به خبيرا (59)﴾  الفرقان ﴿الله الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش ما لكم من دونه من ولي ولا شفيع أفلا تتذكرون(4)﴾ السجدة
 	﴿هو الذي خلق السماوات والأرض في ستة أيام ثم استوى على العرش يعلم ما يلج في الأرض وما يخرج منها وما ينزل من السماء وما يعرج فيها وهو معكم أين ما كنتم والله بما تعملون بصير(4)﴾ الحديد ﴿الله الذي رفع السماوات بغير عمد ترونها ثم استوى على العرش وسخر الشمس والقمر كل يجري لأجل مسمى يدبر الأمر يفصل الآيات لعلكم بلقاء ربكم توقنون(2)﴾ الرعد
 	﴿الرحمان على العرش استوى (5)﴾ طه ﴿الذي خلق السماوات والأرض وما بينهما في ستة أيام ثم استوى على العرش الرحمان فاسأل به خبيرا (59)﴾  الفرقان
 	﴿لتستووا على ظهوره ثم تذكروا نعمة ربكم إذا استويتم عليه وتقولوا سبحان الذي سخر لنا هذا وما كنا له مقرنين(13)﴾ الزخرف ﴿فإذا استويت أنت ومن معك على الفلك فقل الحمد لله الذي نجانا من القوم الظالمين (28)﴾ المؤمنون ﴿وقيل ياأرض ابلعي ماءك وياسماء أقلعي وغيض الماء وقضي الأمرواستوت على الجودي وقيل بعدا للقوم الظالمين(44)﴾ هود
 	﴿ذو مرة فاستوى (6)﴾ النجم ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [سوا] س و ا: السَّوَاءُ العدل قال الله تعالى ﴿فانبذ إليهم على سواء﴾ وسواء الشيء وسطه قال الله تعالى ﴿في سواء الجحيم﴾ وسواء الشيء غيره قال الأعشى وما عدلت عن أهلها لسوائكا قال الأخفش سِوَى إذا كان بمعنى غير أو بمعنى العدل يكون فيه ثلاث لغات إن ضممت السين أو كسرت قصرت وإذا فتحت مددت تقول مكان سَوًى و سِوًى و سَوَاءٌ أي عدل ووسط فيما بين الفريقين قلت ومنه قوله تعالى ﴿مكانا سوى﴾ وتقول مررت برجل سُوَاك و سِوَاكَ و سَوَائِكَ أي غيرك وهما في الأمر سَوَاءٌ وإن شئت سَوَاءانِ وهم سَوَاءٌ للجميع وهم أَسْوَاءٌ وهم سَوَاسِيَةٌ مثل ثمانية على غير قياس الفراء هذا الشيء لا يساوي كذا ولم يعرف هذا لا يساوي كذا وهذا لا يُساوِيهِ أي لا يعادله و سَوَّيْتُ الشيء تَسْوِيَةً فاستَوَى وقسم الشيء بينهما بالسَّويَّةِ ورجل سَوِيُّ الخلق أي مُسْتَوٍ و اسْتَوَى من اعوجاج واستوى على ظهر دابته أي استقر و ساوَى بينهما أي سوَّى و اسْتَوَى إلى السماء قصد واستوى أي استولى وظهر قال الشاعر فقد استوى بِشْر على العراق من غير سيف ودم مهراق واستوى الرجل انتهى شبابه وقصد _سِوَى فلان أي قصد قَصْدَهُ قال ولأصرفن سوى حذيفة مدحتي و اسْتَوَى الشيء اعتدل والاسم السَّواءُ يقال سواء علي أقمت أم قعدت وفي الحديث ﴿إذا تَساوَوْا هلكوا﴾ قلت قال الأزهري قولهم لا يزال الناس بخير ما تباينوا فإذا تساووا هلكوا أصله أن الخير في النادر من الناس فإذا استووا في الشر ولم يكن فيهم ذو خير كانوا من الهلكى ولم يذكر أنه حديث وكذا الهروي لم يذكره في شرح الغريبين وقوله تعالى {لو تسوى بهم الأرض أي تستوي بهم
الراغب
سوا
- المساواة: المعادلة المعتبرة بالذرع والوزن، والكيل، يقال: هذا ثوب مساو لذاك الثوب، وهذا الدرهم مساو لذلك الدرهم، وقد يعتبر بالكيفية، نحو: هذا السواد مساو لذلك السواد، وإن كان تحقيقه راجعا إلى اعتبار مكانه دون ذاته، ولاعتبار المعادلة التي فيه استعمل استعمال العدل، قال الشاعر: - 256 - أبينا فلا نعطي السواء عدونا
(هذا شطر بيت لعنترة، وعجزه: قياما بأعضاد السراء المعطف
وهو في ديوانه ص 52؛ والحجة للفارسي 1/246؛ والنوادر لأبي زيد ص 122؛ والمخصص 12/160)
واستوى يقال على وجهين:
أحدهما: يسند إليه فاعلان فصاعدا، نحو: استوى زيد وعمرو في كذا، أي: تساويا، وقال: }لا يستوون عند الله{ [التوبة/19].
والثاني: أن يقال لاعتدال الشيء في ذاته، نحو: }ذو مرة فاستوى﴿[النجم/ 6]، وقال:﴾فإذا استويت أنت﴿[المؤمنون/28]،﴾لتستووا على ظهوره﴿[الزخرف/13]،﴾فاستوى على سوقه﴿[الفتح/29]، واستوى فلان على عمالته، واستوى أمر فلان، ومتى عدي بعلى اقتضى معنى الاستيلاء، كقوله:﴾الرحمن على العرش استوى﴿[طه/5]، وقيل: معناه استوى له ما في السموات وما في الأرض، أي: استقام الكل على مراده بتسوية الله تعالى إياه، كقوله:﴾ثم استوى إلى السماء فسواهن{ [البقرة/29]، وقيل: معناه استوى كل شيء في النسبة إليه، فلا شيء أقرب إليه من شيء، إذ كان تعالى ليس كالأجسام الحالة في مكان دون مكان.
وإذا عدي بإلى اقتضى معنى الانتهاء إليه، إما بالذات، أو بالتدبير، وعلى الثاني قوله: }ثم استوى إلى السماء وهي دخان﴿[فصلت/11]، وتسوية الشيء: جعله سواء؛ إما في الرفعة؛ أو في الضعة، وقوله:﴾الذي خلقك فسواك﴿[الانفطار/7]، أي: جعل خلقتك على ما اقتضت الحكمة، وقوله:﴾ونفس وما سواها{ [الشمس/7]، فإشارة إلى القوى التي جعلها مقومه للنفس، فنسب الفعل إليها، وقد ذكر في غير هذا الموضع أن الفعل كما يصح أن ينسب إلى الفاعل يصح أن ينسب إلى الآلة، وسائر ما يفتقر الفعل إليه، نحو: سيف قاطع.
وهذا الوجه أولى من قول من قال: أراد }ونفس وما سواها﴿[الشمس/7]، يعني الله تعالى (وهو قول ابن جرير 30/210. قال: و (ما) موضع (من) )، فإن (ما) لا يعبر به عن الله تعالى؛ إذ هو موضوع للجنس، ولم يرد به سمع يصح، وأما قوله:﴾سبح اسم ربك الأعلى *** الذي خلق فسوى﴿[الأعلى/1 - 2]، فالفعل منسوب إليه تعالى، وكذا قوله:﴾فإذا سويته ونفخت فيه من روحي﴿[الحجر/ 29]، وقوله:﴾رفع سمكها فسواها﴿[النازعات/28]، فتسويتها يتضمن بناءها، وتزيينها المذكور في قوله:﴾إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب{ [الصافات/6].
والسوي يقال فيما يصان عن الإفراط، والتفريط من حيث القدر، والكيفية. قال تعالى: }ثلاث ليال سويا﴿[مريم/10]، وقال تعالى:﴾من أصحاب الصراط السوي﴿[طه/135]، ورجل سوي: استوت أخلاقه وخلقته عن الإفراط والتفريط، وقوله تعالى:﴾على أن نسوي بنانه﴿[القيامة/4]، قيل: نجعل كفه كخف الجمل لا أصابع لها، وقيل: بل نجعل أصابعه كلها على قدر واحد حتى لا ينتفع بها، وذاك أن الحكمة في كون الأصابع متفاوتة في القدر والهيئة ظاهرة، إذ كان تعاونها على القبض أن تكون كذلك، وقوله:﴾فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها﴿[الشمس/14]، أي: سوى بلادهم بالأرض، نحو:﴾خاوية على عروشها﴿[الكهف/42]، وقيل: سوى بلادهم بهم، نحو:﴾لو تسوى بهم الأرض﴿[النساء/42]، وذلك إشارة إلى ما قال عن الكفار:﴾ويقول الكافر يا ليتني كنت ترابا{ [النبأ/40].
ومكان سوى، وسواء: وسط. ويقال: سواء، وسوى، وسوى أي: يستوي طرفاه، ويستعمل ذلك وصفا وظرفا، وأصل ذلك مصدر، وقال: }في سواء الجحيم﴿[الصافات/55]، و﴾سواء السبيل﴿[القصص/22]،﴾فانبذ إليهم على سواء﴿[الأنفال/58]، أي: عدل من الحكم، وكذا قوله:﴾إلى كلمة سواء بيننا وبينكم﴿[آل عمران/64]، وقوله:﴾سواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم﴿[البقرة/6]،﴾سواء عليهم أستغفرت لهم﴿[المنافقون/6]،﴾سواء علينا أجزعنا أم صبرنا﴿[إبراهيم/21]، أي: يستوي الأمران في أنهما لا يغنيان﴾سواء العاكف فيه والباد{ [الحج/ 25]، وقد يستعمل سوى وسواء بمعنى غير، قال الشاعر: - 257 - فلم يبق منها سوى هامد
(هذا شطر بيت، وعجزه: وسفع الخدود معا والنؤي
وهو لأبي ذؤيب الهذلي، في ديوان الهذليين 1/66؛ والبصائر 3/187)
وقال الآخر:    - 258 - وما قصدت من أهلها لسوائكا    (هذا عجز بيت، وصدره:
تجانف عن أهل اليمامة ناقتي
وهو للأعشى في ديوانه ص 131، واللسان (سوى) ؛ والبصائر 3/87؛ والمجمل 2/477)
وعندي رجل سواك، أي: مكانك، وبدلك، والسي: المساوي، مثل: عدل ومعادل، وقتل ومقاتل، تقول: سيان زيد وعمرو، وأسواء جمع سي، نحو: نقض وأنقاض، يقال: قوم أسواء، ومستوون، والمساواة متعارفة في المثمنات، يقال:
هذا الثوب يساوي كذا، وأصله من ساواه في القدر، قال: }حتى إذا ساوى بين الصدفين{ [الكهف/96].
ملخص اللسان
1.     الفراء: يقال لا يُساوي الثوبُ وغيرُه كذا وكذا،ولَمْ يعْرفْ يَسْوى؛ وقال الليث: يَسْوى نادرة، ولا يقال منه سَوِيَ ولا سَوى، وقولهم لا يَسْوى أَحسِبُه لغة أَهلِ الحجاز
2.     يقال في البيع لا يُساوي أَي لا يكون هذا مَعَ هذا الثَّمَنِ سيَّيْنِ. وهذا لا يُساوي هذا أَي لا يعادِلُه. ويقال:ساوَيْتُ هذا بذاكَ إذا رَفَعْته حتى بلَغ قَدْره ومَبْلَغه
3.     ساوى الشيءُ الشيءَ إذا عادَلَه. وساوَيْتُ بينَ الشَّيْئَيْنِ إذا عَدَّلْتَ بينَِهما وسَوَّيْت.وهُما سَوِيَّةٍ من هذا الأَمر أي على  سَواء. وقَسَمْت الشيءَ بينَهُما بالسَّوِيَّة.
4.     لَيْسوا سَواءً؛ أَي  لَيْسوا مُسْتَوينَ. الجوهري: وهما في هذا الأَمرِ سواءٌ، وإن شئتَ  سَواءَانِ، وهم سَواءٌ للجمع، وهم أَسْواءٌ، وهم سَواسِيَةٌ أَي أَشباهٌ
5.     وسَوَّيْتُ الشيءَ فاسْتَوى،
6.     وقوله عز وجل: إذْ نُسَوِّيكُمْ برَبِّ العالمين؛ أَي نَعْدِلُكُمْ  فنَجْعَلُكمْ سَواءً في العِبادة.قال الجوهري: والسِّيُّ المِثْلُ؛
7.     قال ابن بري: وأَصله سِوْيٌ؛ وقال:حديد النَّابِ لَيْسَ لكُمْ بِسِيِّ
8.     وسِيَّانِ بمعنى سَواءٍ.يقال: هُما سِيَّانِ، وهُمْ أَسْواءُ؛
9.     والسِّيَّان: المِثْلان.والواحِدُ سِيٌّ؛
10.                        وقولهم:لا سِيَّما كلمة يُسْتَثْنى بها وهو سِيٌّ ضُمَّ إليْه ما،
11.                        إنَّ فلاناً عالمٌ ولا سِيَّما أَخوه، قال: وما صلَةٌ ونصبُ سِيَّما بِلا  الجَحْدِ وما زائدة،
12.                        إن فلاناً كريم ولا سِيّما إن أَتيته  قاعداً، فإن ما ههنا زائدة لا تكون من الأَصل، وحذف هنا الإضمار وصار ما  عوضاً منها كأَنه قال ولا مِثْله إن أَتيته قاعداً.
13.                        سَواءُ الشيءِ مثلُه، والجمعُ أَسْواءٌ؛وسواءٌ تطلُبُ اثْنَيْنَ، تقول: سَواءٌ زيدٌ  وعمْروٌ في معنى ذَوا سَواءٍ زيدٌ وعمروٌ  وإذا قلتَ سواءٌ  علَيَّ احْتَجْتَ أَن تُتَرْجِم عنه بشَيْئَيْن، تقول: سواءٌ سأَلْتَني أَو سَكَتَّ عنِّي
14.                        رجلٌ سواءُ البَطْنِ إذا كان بَطْنُه مُسْتَوِياً مع الصَّدْرِ،ورجلٌ سواءُ  القَدَمِ إذا لم يكن لها أَخْمَصٌ، فسواءٌ في هذا المَعنى بمعْنى  المُسْتَوِي.
15.                        وسِوَى الشيءِ:نفسُه؛
16.                        وسَواءُ الشَّيءِ: وسَطُه لاسْتِواءِ المسافةِ إلَيْه من الأَطْرافِ.وسَواءُ الشيءِ وسِواهُ وسُواهُ؛ الأَخيرتان عن اللحياني: وسطه؛ قال  الله تعالى: في سَواءِ الجَحيم؛ يقال: مكان  سَواءٌأَي مُتَوسِّطٌ  بين المكانَين ، وسَواءُ  الجَبَلِ: ذرْوَتُه، وسَواءُ النهارِ: مُنْتَصَفُه، وليلةُ السَّواء:لَيلةُ أَربعَ عَشْرَة، وقال الأَصمعي: ليلةُ السواءِ، ممدودٌ، ليلةُ ثلاثَ  عشْرةَ وفيها يَسْتَوِي القمر،
17.                        في أَربعة أَيام سَواءً للسائلين، قال: وقد قرئ سَواءٍ على الصفة.والسَّوِيَّةُ والسَّواءُ: العَدْل والنَّصَفة؛ قال تعالى: قل يا أَهل  الكتاب تَعالَوْا إلى كلمة سَواءٍ بيْننا وبينكم؛ أَي عَدْلٍ؛
18.                        وسِوى، بالقصر، يكون بمعنيين: يكون بمعنى نفس الشيء، ويكون بمعنى غيرٍ.
19.                        وسَواسِيَةٌ وسَواسٍ وسَواسِوَةٌ؛، كلُّها  أَسماءُ جمعٍ،يقال هم سَواسِيَة إذا استَوَوْا في اللُّؤْم والخِسَّةِ والشَّر ،سَواسِيَةٌ كأَسْنانِ الحِمارِ  وذلك أَن أَسنانَ الحمارِ مُسْتوية ،كان يقول حَبَّذا أَرضُ الكوفة أَرضٌ سَواءٌ سَهْلة أَي مُستوية.
20.                        ومكانٌ سَوِيٌّ وسِيٌّ: مُسْتَوٍ. وأَرضٌ  سِيٌّ: مسْتَوِية؛والسِّيُّ: المكان المُسْتَوِي؛بِساطٌ سِيٌّ  أَي سَواءٌ مستقيمٌ. وسَوَّى الشيءَ وأَسْواهُ: جعلَه سَوِيّاً.وهذا  المكان أَسْوى هذه الأَمكنةِ أَي أَشدُّها اسْتِواءً،وأَرض سَواءٌ: مُسْتَويةٌ.ودارٌ سَواءٌ: مُسْتَويةُ المَرافِق. وثوبٌ سَواءٌ: مسْتَوٍ عرضُه وطولُه وطبقاتُه،
21.                        واسْتَوَتْ به الأَرضُ وتسَوِّتْ وسُوَّيَتْ عليه، كلُّه: هَلك فيها.وقوله تعالى: لو تُسَوَّى بهمُ الأَرضُ؛ فسره ثعلب فقال: معناه يَصيرُون كالتراب، وقيل: لو تُسَوَّى بهم الأَرضُ أَي تَسْتَوي بهم؛
22.                        الاسْتِواء في كلام العرب على وجهين: أَحدهما أَن يَسْتَوي الرجلُ وينتهي شبابُه وقوَّته، أَو يَسْتَوي عن اعوجاج، ولما بلغ أَشُدَّه واسْتَوى؛ قيل: إن معنى استَوى ههنا بلغ الأَربعين.  قال أَبو منصور: وكلام العرب أَن المجتمِعَ من الرجالِ والمُسْتَوِي الذي  تم شَبابُه، وذلك إذا تمَّتْ ثمان وعشرونَ سنةً فيكون مجتمِعاً  ومُسْتَوِياً إلى أَن يَتِمَّ له ثلاثٌ  وثلاثون سنةً، ثم يدخل في حدَّ الكهولةِ، ويحتمل أَن يكون بلوغُ  الأَربعين غايةَ الاستِواء وكمالِ العقل.
23.                        هما على سَويَّةٍ من الأَمر أَي على سَواءٍ أَي استِوءٍ
24. على أن نسوّي بنانه أي نجعل أصابع يديه ورجليه شيئاً واحداً كخف البعير فلا يمكنه أن يعمل بها شيئاً ولكنا فرقنا أصابعه حتى يعمل بها ما شاء).
25.                        وتَساوَتِ الأُمورُ واسْتَوَتْ وساوَيْتُ بينهما أَي سَوَّيْتُ.
26.                        واسْتَوى الشَّيْئَانِ وتَساوَيا: تَماثَلا.وسَوَّيْتُه به وساوَيْتُ بينهما وسَوَّيْتُ وساوَيْتُ الشيءَ وساوَيْتُ به وأَسْوَيْتُه به؛
27.                        وهم في هذا الأَمر على سَوِيّةٍ أَي اسْتِواءٍ.
28.                        الاسْتِواءُ فِعْلٌ لازِمٌ من قولك سَوَّيْتُه فاسْتَوى. استوى الشيءُ مع كذا وكذا ،قال: ويقال اسْتَوى الماءُ والخَشَبةَ أَي مع الخَشَبةِ، الواوُ بمعنى  مَعْ ههنا.
29.                        وبكذا إلا قولَهم للغلامِ إذا تَمَّ شَبابُه قد اسْتَوى.
30.                        وإذا لحِقَ الرجلُ قِرْنَه في عِلْم أَو شَجاعَةٍ قيل: ساواهُ.
31.  وسِوىً وسُوىً بمعنى غيرٍ
32.                        سِوىً وسُوىً إذا كان بمعنى غيرٍ أَو بمعنى العدلِ يكون  فيه ثلاثُ لغاتٍ: إن ضمَمْتَ السين أَو كسَرْت قَصرْتَ فيهما جميعاً،وإنْ فتحتَ مَددْتَ، تقول مكان سِوىً وسُوىً وسَواءٌ أَي عَدْلٌ ووَسَطٌ  فيما بين الفريقين؛ قال موسى بن جابر:وجَدْنا أَبانا كان حَلَّ ببَلْدَةٍ  سِوىً بين قَيْسٍ، قَيْسِ عَيْلانَ، والفِزْرِ  وتقول: مررت برجُلٍ سِواكَ وسُواكَ وسَوائِكَ أَي غيرك.
33.                        ومكان سِوىً وسُوىً: مُعْلَمٌ. وقوله عز وجل: مكاناً سِوىً، وسُوىً؛
34.                        ثم  اسْتَوَى إلى السماء؛كما تقول: قد بلغَ الأَميرُ من بلد كذا وكذا ثم  اسْتَوَى إلى بلد كذا، معناه قَصَد بالاسْتِواء إليه، وقيل: اسْتَوَى إلى السماء صَعِدَ أَمره إليها، وفسره ثعلب فقال: أَقْبَلَ إليها، وقيل:اسْتَوْلى. الجوهري: اسْتَوَى إلى السماء أَي قَصَدَ، واسْتَوى أَي اسْتَوْلى  وظَهَر؛الرحمنُ على العرش  استَوى؛ قال الاسْتِواءُ الإقبال على الشيء،  ثم استَوَى عليَّ وإليَّ  يَشاتِمُني، على معنى أَقبل إليَّ وعلىَّ،
35.                        فقد ضَلَّ سَواءَ السَّبيل؛ فإنَّ سَلَمَة روى عن الفراءِ أَنه قال سَواءُ السَّبيلِ قَصْدُ السَّبيلِ، وقد يكونُ سَواءٌ على  مذهبِ غيرٍ كقولك أَتَيْتُ سَواءَكَ، فَتَمُدُّ.
لسان العرب
● - سوا: سَواءُ الشيءِ مثلُه، والجمعُ أَسْواءٌ؛ أَنشد اللحياني:  تَرى القومَ أَسْواءً، إذا جَلَسوا معاً،  وفي القومِ زَيْفٌ مثلُ زَيْفِ الدراهمِ  وأَنشد ابنُ بري لرافِع بن هُرَيْمٍ:  هلاّ كوَصْلِ ابن عَمَّارٍ تُواصِلُني،  ليس الرِّجالُ، وإن سُوُّوا، بأَسْواء  وقال آخر:  الناسُ أَسْواءٌ وشتَّى في الشِّيَمْ  وقال جِرانُ العَوْدِ في صفة النساء:  ولسنَ بأَسواءٍ، فمنهنَّ روْضةٌ  تَهِيجُ الرِّياحُ غيرَها لا تُصَوِّحُ  وفي ترجمة عددَ: هذا عِدُّه وعديدُه وسِيُّه أَي مثله. وسِوَى الشيءِ:  نفسُه؛ وقال الأَعشى:  تَجانَفُ عن خلِّ اليمامةِ ناقَتي،  وما عَدَلتْ من أَهلها بِسِوائِكا  (* قوله «تجانف عن خل إلخ» سيأتي في هذه المادة إنشاده بلفظ: تجانف عن  جو اليمامة ناقتي).  ولِسِوائِكا، يريدُ بك نفسِك؛ وقال ابن مقبل:  أَرَدّاً، وقد كان المَزارُ سِواهُما  على دُبُرٍ من صادِرٍ قد تَبَدَّدا  (* قوله «اردّاً إلى قوله وقل اضطرابهما» هكذا هذه العبارة بحروفها في  الأصل، ووضع عليه بالهامش علامة وقفة).  قال ابن السكيت في قوله وقد كان المزادُ سِواهُما أَي وقع المَزادُ على  المزادِ وعلى سِواهِما أَخطَأَهُما، يصف مَزادَتَيْنِ إذا تَنَحَّى  المزارُ عنهما استرختا، ولو كان عليهما لرفعهما وقل اضطرابهما قال أَبو منصور:  وسِوى، بالقصر، يكون بمعنيين: يكون بمعنى نفس الشيء، ويكون بمعنى غيرٍ.  ابن سيده: وسَواسِيَةٌ وسَواسٍ وسَواسِوَةٌ؛ الأَخيرة نادرة، كلُّها  أَسماءُ جمعٍ، قال: وقال أَبو عليّ أَما قولهم سَواسِوَة فالقول فيه عندي  أَنه من باب ذَلاذِلَ، وهو جمعُ سَواءٍ من غير لفظِه، قال: وقد قالوا  سَواسِيَةٌ، قال: فالياء في سَواسِيَة مُنْقلبة عن الواو، ونظيرُه من الياء  صَياصٍ جمع صِيصَةٍ، وإنما صَحَّت الواوُ فيمن قال سَواسِوَة لأَنها لام  أَصل وأَن الياء فيمن قال سَواسِيَةٌ  مُنْقلِبة عنها، وقد يكون السَّواءُ جمعاً. وحكى ابن السكيت في باب  رُذالِ الناسِ في الأَلفاظ: قال أَبو عمرو يقال هم سَواسِيَة إذا استَوَوْا  في اللُّؤْم والخِسَّةِ والشَّر؛ وأَنشد:وكيف تُرَجِّيها، وقد حال  دُونَهاسَواسِيَةٌ لا يغْفِرُونَ لها ذَنْبا؟  وأَنشد ابن بري لشاعر:  سُودٌ سَواسِيَةٌ، كأَن أُنُوفَهُمْ  بَعْرٌ يُنَظِّمُه الوليدُ بمَلْعَبِ  وأَنشد أَيضاً لذي الرمة:  لولا بَنُو ذُهْلٍ لقَرَّبْتُ منكُم،  إلى السَّوطِ، أَشْياخاً سَواسِيَةً مُرْدا  يقول لضربتكم وحلقت رؤُوسَكم ولِحاكم. قال الفراء: يقال هُمْ سَواسِيَةٌ  وسَواسٍ وسُؤَاسِيَةٌ؛ قال كثير:  سَواسٍ، كأَسْنانِ الحِمارِ فما تَرى،  لِذي شَيبَةٍ مِنْهُمْ على ناشِيءٍ، فَضْلا  وقال آخر:  سَبَيْنا مِنْكُمُ سَبْعينَ خَوْداً  سَواسٍ، لَمح يُفَضَّ لها خِتامُ  التهذيب: ومن أَمثالِهم سَواسِيَة كأَسْنان الحِمارِ؛ وقال آخر:  شَبابُهُمُ وشِيبُهُمُ سَواءٌ،  سَواسِيَةٌ كأَسْنانِ الحِمارِ  قال: وهذا مِثْلُ قولِهم في الحديث لا يزالُ الناسُ بخَيْرٍ ما  تَبايَنوا، وفي رواية: ما تَفاضَلوا، فإذا تَساوَوْا هَلكوا، وأَصل هذا أَن  الخَيْرَ في النادِرِ من الناسِ، فإذا اسْتَوى النَّاسُ في الشَّرِّ ولم يكن  فيهم ذُو خَيْرٍ كانوا من الهَلْكى؛ قال ابن الأَثير: معناه أَنهم إنما  يتَساوَوْن إذا رَضُوا بالنَّقْصِ وتركوا التَّنافُس في طَلب الفضائل  ودَرْكِ المَعالي، قال: وقد يكون ذلك خاصّاً في الجَهْل، وذلك أَن الناسَ لا  يَتساوَوْنَ في العِلْمِ وإنما يَتساوَوْن إذا كانوا جُهّالاً، وقيل:  أَراد بالتَّساوي التحزُّبَ والتفرُّقَ وأَن لا يجتمعوا في إمامٍ ويَدَّعِيَ  كلُّ واحدٍ منهم الحَقَّ لِنَفْسِه فَيَنْفَرِدَ برأْيِه. وقال الفراء:  يقال هم سَواسِيَة يَسْتَوون في الشرِّ، قال: ولا أَقول في الخيرِ، وليس  له واحدٌ. وحكي عن أَبي القَمْقامِ سَواسِيَة، أَراد سَواء ثم قال سِيَة؛  ورُوِي عن أَبي عمرو بن العلاءِ أَنه قال: ما أَشدَّ ما هجا القائلُ وهو  الفرزدق:  سَواسِيَةٌ كأَسْنانِ الحِمارِ  وذلك أَن أَسنانَ الحمارِ مُسْتوية؛ وقال ذو الرمة:  وأَمْثَلُ أَخْلاقِ امْرِئِ القَيْسِ أَنَّها  صِلابٌ، على عَضِّ الهَوانِ، جُلودُها  لَهُمْ مجْلِسٌ صُهْبُ السِّبالِ أَذِلَّةٌ،  سَواسِيَةٌ أَحْرارُها وعَبِيدُها  ويقال: أَلآمٌ سَواسِيَة وأَرْآدٌ  سَواسِيَة. ويقال: هو لِئْمُه ورِئْدُهُ أَي مِثْلُه، والجمعُ أَلآمٌ  وأَرْآدٌ. وقوله عز وجل: سَواءٌ  منْكُمْ مَنْ أَسَرَّ القَوْلَ ومَنْ جَهَرَ بِه؛ معناه أَنَّ الله  يعلَم ما غابَ وما شَهِدَ، والظاهرَ في الطُّرُقاتِ، والمُسْتَخْفِيَ في  الظُّلُماتِ، والجاهِرَ في نُطْقِه، والمُضْمِرَ في نفْسِه، عَلِمَ الله بهم  جميعاً سواءً. وسواءٌ تطلُبُ اثْنَيْنَ، تقول: سَواءٌ زيدٌ  وعمْروٌ في معنى ذَوا سَواءٍ زيدٌ وعمروٌ، لأَن سواءً مصدرٌ  فلا يجوز أَن يُرْفع ما بعْدها إلاَّ على الحَذْفِ، تقولُ عَدْلٌ  زيدٌ وعمروٌ، والمعنى ذَوا عَدْلٍ زيدٌ  وعمروٌ، لأَن المصادر ليست كأَسْماء الفاعلينَ وإنما يَرْفَعُ  الأَسْماءَ أَوصافُها؛ فأَما إذا رفعتها المصادر فهي على الحذف كما قالت  الخنساء:تَرْتَعُ ما غَفَلَتْ، حتى إذا ادَّكَرَتْ،  فإنَّما هِيَ إقْبالٌ وإدْبارُ  أَي ذاتُ إقْبالٍ وإدْبار؛ هذا قول الزجاج، فأَمّا سيبويه فجَعلها  الإقبالَة والإدبارَة على سَعةِ الكلام.  وتَساوَتِ الأُمورُ واسْتَوَتْ وساوَيْتُ بينهما أَي سَوَّيْتُ.  واسْتَوى الشَّيْئَانِ وتَساوَيا: تَماثَلا. وسَوَّيْتُه به وساوَيْتُ بينهما  وسَوَّيْتُ وساوَيْتُ الشيءَ وساوَيْتُ به وأَسْوَيْتُه به؛ عن ابن  الأَعرابي؛ وأَنشد اللحياني للقناني أَبي الحَجْناء:  فإنَّ الذي يُسْويكَ، يَوْماً، بوِاحِدٍ  مِنَ الناسِ، أَعْمى القَلْبِ أَعْمى بَصائرهْ  الليث: الاسْتِواءُ فِعْلٌ لازِمٌ  من قولك سَوَّيْتُه فاسْتَوى. وقال أَبو الهيثم: العرب تقول استوى  الشيءُ مع كذا وكذا وبكذا إلا قولَهم للغلامِ إذا تَمَّ شَبابُه قد اسْتَوى.  قال: ويقال اسْتَوى الماءُ والخَشَبةَ أَي مع الخَشَبةِ، الواوُ بمعنى  مَعْ ههنا. وقال الليث: يقال في البيع لا يُساوي أَي لا يكون هذا مَعَ هذا  الثَّمَنِ سيَّيْنِ. الفراء: يقال لا يُساوي الثوبُ وغيرُه كذا وكذا،  ولَمْ يعْرفْ يَسْوى؛ وقال الليث: يَسْوى نادرة، ولا يقال منه سَوِيَ ولا  سَوى، كما أَنَّ نَكْراءَ جاءَت نادرةً ولا يقال لِذَكَرِها أَنْكَرُ،  ويقولون نَكِرَ ولا يقولون يَنْكَرُ؛ قال الأَزهري: وقولُ الفراء صحيحٌ،  وقولهم لا يَسْوى أَحسِبُه لغة أَهلِ الحجاز، وقد رُوَيَ عن الشافعي: وأَما لا  يُسْوى فليس بعربي صحيح.
وهذا لا يُساوي هذا أَي لا يعادِلُه. ويقال:  ساوَيْتُ هذا بذاكَ إذا رَفَعْته حتى بلَغ قَدْره ومَبْلَغه. وقال الله  عزَّ وجل: حتى إذا ساوى بينَ الصَّدَفَيْنِ؛ أَي سَوَّى بينهما حين رفَع  السَّدَّ بينَهُما. ويقال: ساوى الشيءُ  الشيءَ إذا عادَلَه. وساوَيْتُ بينَ الشَّيْئَيْنِ إذا عَدَّلْتَ  بينَِهما وسَوَّيْت. ويقال: فلانٌ وفلانَ سواءٌ أَي مُتَساويان، وقَوْمٌ  سواءٌلأَنه مصدر لا يثَنى ولا يجمع. قال الله تعالى: لَيْسوا سَواءً؛ أَي  لَيْسوا مُسْتَوينَ. الجوهري: وهما في هذا الأَمرِ سواءٌ، وإن شئتَ  سَواءَانِ، وهم سَواءٌ للجمع، وهم أَسْواءٌ، وهم سَواسِيَةٌ أَي أَشباهٌ  مثلُ يمانِيةٍ على غيرِ قياسٍ؛ قال الأَخفش: ووزنه فَعَلْفِلَةُ  (* قوله  «فعلفلة» وهكذا في الأصل ونسخة قديمة من الصحاح وشرح القاموس، وفي نسخة  من الصحاح المطبوع: فعافلة)، ذهَب عنها الحَرْفُ الثالث وأَصله الياءُ،  قال: فأَمَّا سَواسِيَة فإنَّ سواءً فَعالٌ وسِيَةٌ يجوز أَن يكون  فِعَةً أَو فِعْلَةً  (* قوله «وسية يجوز أن يكون فعة أو فعلة» هكذا في الأصل  ونسخة الصحاح الخط وشرح القاموس أيضاً، وفي نسخة الصحاح المطبوعة: فعة أو  فلة)، إلا أَنَّ فِعَةً أَقيس لأَن أَكثر ما يُلْقونَ موضِعَ اللام،  وانْقَلَبَتِ الواوُ في سِيَة ياءً لكسرة ما قبلها لأَن أَصله سِوْيَة، وقال  ابن بري: سَواسِيَةٌ جمعٌ  لواحد لم يُنْطَقْ به، وهو سَوْساةٌ، قال: ووزنه فَعْلَلةٌ مثل  مَوْماةٍ، وأَصلهُ سَوْسَوَة فَسواسِيَةٌ على هذا فَعالِلَةٌ كلمةٌ  واحدة، ويدل على صحة ذلك قولهم سَواسِوَة لغة في سَواسِية، قال: وقول  الأَخفش ليس بشيءٍ؛ قال: وشاهِدُ تَثْنية سواءٍ قولُ قيس ابن مُعاذ:  أَيا رَبِّ، إنْ لم تَقْسِمِ الحُبَّ بَيْننا  سَواءَيْنِ، فاجْعَلْني على حُبِّها جَلْدا  وقال آخر:  تَعالَيْ نُسَمِّطْ حُبَّ دعْدٍ ونَغْتَدي  سَواءَيْنِ، والمَرْعى بأُمِّ دَرِينِ  ويقال للأَرض المجدبة: أُمُّ دَرِينٍ. وإذا قلتَ سواءٌ  علَيَّ احْتَجْتَ أَن تُتَرْجِم عنه بشَيْئَيْن، تقول: سواءٌ سأَلْتَني  أَو سَكَتَّ عنِّي، وسواءٌ  أَحَرَمْتَني أَم أَعْطَيْتَني؛ وإذا لحِقَ الرجلُ قِرْنَه في عِلْم أَو  شَجاعَةٍ قيل: ساواهُ. وقال ابن بزُرْج: يقال لئنْ فَعَلْتَ ذلك وأَنا  سِواكَ ليَأتِيَنَّكَ مِنِّي ما تَكْرَهُ؛ يريد وأَنا بأَرْضٍ سِوى  أَرْضِكَ. ويقال: رجلٌ سواءُ  البَطْنِ إذا كان بَطْنُه مُسْتَوِياً مع الصَّدْرِ، ورجلٌ سواءُ  القَدَمِ إذا لم يكن لها أَخْمَصٌ، فسواءٌ في هذا المَعنى بمعْنى  المُسْتَوِي. وفي صِفَة النبيّ، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان سَواءَ البَطْنِ  والصَّدْرِ؛ أَرادَ الواصِفُ أَنّ بَطْنَه كان غَيْرَ مُسْتَفِيضٍ فهو  مُساوٍ لصَدْرِه، وأَنَّ صَدْرَه عَرِيضٌ  فهو مُساوٍ لبَطْنُِهِ، وهما مُتَساوِيانِ لا ينْبُو أَحَدُهُما عن  الآخرِ. وسَواءُ الشَّيءِ: وسَطُه لاسْتِواءِ المسافةِ إلَيْه من الأَطْرافِ.  وقوله عز وجل: إذْ نُسَوِّيكُمْ برَبِّ العالمين؛ أَي نَعْدِلُكُمْ  فنَجْعَلُكمْ سَواءً في العِبادة.  قال الجوهري: والسِّيُّ المِثْلُ؛ قال ابن بري: وأَصله سِوْيٌ؛ وقال:  حديد النَّابِ لَيْسَ لكُمْ بِسِيِّ  وسَوَّيْتُ الشيءَ فاسْتَوى، وهُما سَوِيَّةٍ من هذا الأَمر أي على  سَواء. وقَسَمْت الشيءَ بينَهُما بالسَّوِيَّة. وسِيَّانِ بمعنى سَواءٍ.  يقال: هُما سِيَّانِ، وهُمْ أَسْواءُ؛ قال: وقد يقال هُمْ سِيٌّ  كما يقال هُمْ سَواءٌ؛ قال الشاعر:  وهُمُ سِيٌّ، إذا ما نُسِبُوا،  في سَناء المَجْدِ مِنْ عَبْدِ مَنافْ  والسِّيَّان: المِثْلان. قال ابن سيده: وهما سَواءَانِ وسِيَّان  مِثْلان، والواحِدُ سِيٌّ؛ قال الحُطَيْئَة:  فإيَّاكُمْ وحَيَّةَ بَطْنِ وادٍ  هَمُوزَ النَّابِ، ليْسَ لَكُمْ بِسِيِّ  يريد تَعظِيمه. وفي حديث جُبَيْر بنِ مُطْعِمٍ: قال له النبيُّ، صلى  الله عليه وسلم: إنَّما بنُو هاشِمٍ وبنو المُطّلِبِ سِيٌّ  واحِدٌ؛ قال ابن الأَثير: هكذا رواه يحيى بنُ مَعِين أَي مِثْلٌ  وسَواءٌ، قال: والرواية المشهورة شَيءٌ واحد، بالشين المعجمة.  وقولهم: لا سِيَّما كلمة يُسْتَثْنى بها وهو سِيٌّ ضُمَّ إليْه ما،  والإسمُ الذي بعد ما لَكَ فيه وجهان: إنْ شِئْتَ جَعَلْتَ ما بمنزلة الذي  وأَضْمَرْت ابْتِداءً ورَفَعْتَ الإسمَ الذي تَذْكُرُه بخَبرِ الإبْتداء،  تقول: جاءَني القَومُ ولا سيِّما أَخُوكَ أَي ولا سِيَّ الذي هو أَخُوك،  وإن شِئْتَ جَرَرْتَ ما بعْدَه على أَن تَجْعَل ما زائِدةً وتجُرَّ الإسم  بِسيٍّ لأَنَّ معنى سِيٍّ معنى مِثْلٍ؛ ويُنشدُ قولُ امرئ القيس:  أَلا رُبَّ يومٍ لكَ مِنْهُنَّ صالِحٍ،  ولا سِيَّما يومٍ بِدَارةِ جُلْجُلِ  مجروراً ومرفوعاً، فمن رواه ولا سيَّما يومٍ أَراد وما مِثْلُ يومٍ وما  صِلةٌ، ومن رواه يومٌ أَراد ولا سِيَّ الذي هو يوم. أَبو زيد عن العرب:  إنَّ فلاناً عالمٌ ولا سِيَّما أَخوه، قال: وما صلَةٌ ونصبُ سِيَّما بِلا  الجَحْدِ وما زائدة، كأَنك قلت ولا سِيَّ يَوْمٍ، وتقول: اضربن القومَ  ولا سِيَّما أَخيك أَي ولا مثْلَ ضَرْبةِ أَخيك، وإن قلت ولا سِيَّما أَخوك  أَي ولا مِثْلَ الذي هو أَخوك، تجعل ما بمعنى الذي وتضمر هو وتجعله  ابتداء وأَخوك خبره؛ قال سيبويه: قولهم لا سِيَّما زيدٍ أَي لامثْلَ زيد وما  لَغْوٌ، وقال: لا سِيَّما زيدٍ أَي لا مثْلَ زيد وما لَغْوٌ، وقال: لا  سِيَّما زيدٌ كقولك دَعْ ما زَيْدٌ  كقوله تعالى: مَثَلاً مَّا بَعُوضةٌ. وحكى اللحياني: ما هو لكَ بسِيٍّ  أَي بنظير، وما هُمْ لك بأَسْواءٍ، وكذلك المؤنث ما هيَ لكَ بِسِيٍّ، قال:  يقولون لا سِيَّ لِمَا فُلانٌ ولا سِيَّكَ ما فُلانٌ ولا سِيَّ لمن  فَعَل ذلك ولا سِيَّكَ إذا فَعَلْتَ ذلك وما هُنَّ لك بأَسْواءٍ؛ وقول أَبي  ذؤيب:  وكان سِيَّيْن أَن لا يَسْرَحُوا نَعَماً،  أَو يَسْرَحُوه بها وغْبَرَّتِ السُّوحُ  معناه أَن لا يَسْرَحُوا نعَمَاً وأَن يَسْرَحُوه بها، لأَن سَواءً  وسِيَّانِ لا يستعملان إلا بالواو فوضع أَبو ذؤيب أَو ههنا موضع الواو؛ ومثله  قول الآخر:  فسِيَّان حَرْبٌ أَو تَبُوءَ بمثله،  وقد يَقْبَلُ الضَّيمَ الذَّليلُ المسَيَّرُ  (* قوله «أو تبوء إلخ» هكذا في الأصل، وانظر هل الرواية تبوء بالافراد  أو تبوءوا بالجمع ليوافق التفسير بعده).  أَي فَسِِيَّان حربٌ وبَواؤكم بمثله، وإنما حمل أَبا ذؤيب على أَن قال  أَو يَسْرَحوه بها كراهيةُ الخَبْن في مستفعلن، ولو قال ويَسْرَحُوه لكان  الجزء مخبوناً. قال الأَخفش: قولهم إن فلاناً كريم ولا سِيّما إن أَتيته  قاعداً، فإن ما ههنا زائدة لا تكون من الأَصل، وحذف هنا الإضمار وصار ما  عوضاً منها كأَنه قال ولا مِثْله إن أَتيته قاعداً. ابن سيده: مررت برجل  سَواءٍ العَدَمُ وسُوىً والعَدَمُ أَي وجوده وعدمه سَواءٌ. وحكى سيبويه:  سَواء هو والعَدَمُ. وقالوا: هذا درهم سَواءً وسَواءٌ، النصب على المصدر  كأَنك قلت استواءً، والرفع على الصفة كأنك قلت مُسْتَوٍ. وفي التنزيل  العزيز: في أَربعة أَيام سَواءً للسائلين، قال: وقد قرئ سَواءٍ على  الصفة.والسَّوِيَّةُ والسَّواءُ: العَدْل والنَّصَفة؛ قال تعالى: قل يا أَهل  الكتاب تَعالَوْا إلى كلمة سَواءٍ بيْننا وبينكم؛ أَي عَدْلٍ؛ قال زهير:  أَرُوني خُطَّةً لا عَيْبَ فيها،  يُسَوِّي بَيْننا فِيها السَّواءُ  وقال تعالى: فانْبِذْ إليهم على سَواءٍ؛ وأَنشد ابن بري للبراء بن عازب  الضَّبّي:  أَتَسْأَلُْني السَّوِيَّة وسْطَ زَيْدٍ؟  أَلا إنَّ السُّوِيَّةَ أَنْ تُضامُوا  وسَواءُ الشيءِ وسِواهُ وسُواهُ؛ الأَخيرتان عن اللحياني: وسطه؛ قال  الله تعالى: في سَواءِ الجَحيم؛ وقال حسان بن ثابت:  يا ويْجَ أَصحابِ النَّبيِّ ورَهْطِهِ،  بعَدَ المُغَيَّبِ في سَواءِ المُلْحَدِ  وفي حديث أَبي بكرٍ والنسَّابةِ: أَمْكَنْتَ مِن سَواء الثُّغْرَة أَي  وَسَطِ ثُغْرَةِ  النَّحْرِ. ومنه حديث ابن مسعود: يُوضَعُ الصِّراطُ على سَواءِ جهنم.  وفي حديث قُسٍّ: فإذ أَنا بهِضْبةٍ في تَسْوائِها أَي في الموضع المُستوي  منها، والتاء زائدة للتَّفْعال. وفي حديث علي، رضي الله عنه: كان يقول  حَبَّذا أَرضُ الكوفة أَرضٌ سَواءٌ سَهْلة أَي مُستوية. يقال: مكان  سَواءٌأَي مُتَوسِّطٌ  بين المكانَين، وإن كسَرْت السينَ فهي الأَرض التي تُرابُها كالرَّملِ.  وسَواءُ الشيء: غيرُه؛ وأَنشد الجوهري للأَعشى:  تَجانَفُ عن جَوِّ اليَمامةِ ناقتي،  وما عَدَلَتْ عن أَهلِها لسَوائِكا  وفي الحديث: سأَلْتُ رَبي أَن لا يُسَلِّطَ على أُمَّتي عَدُوّاً مِن  سَواءِ أَنفسِهم فيسْتَبِيحَ بيْضتَهم أَي من غير أَهل دينهم؛ سَواءٌ،  بالفتح والمدِّ: مثل سِوَى بالقصرِ والكسرِ كالقِلا والقَلاء، وسُوىً في معنى  غير. أَبو عبيد: سُوى الشيء غيرُه كقولك رأَيتُ سُواكَ، وأَما سيبويه  فقال سِوىً وسَواءٌ ظرفان، وإنما استعمل سَواءٌ اسماً في الشعر كقوله:  ولا يَنْطِقُ الفحشاءَ من كان منهمُ،  إذا جَلَسُوا مِنَّا ولا مِنْ سَوائِنا  وكقول الأَعشى:  وما عَدَلَتْ عن أَهلِها لسَوائِكا  قال ابن بري: سواءٌ  الممدودة التي بمعنى غيرٍ هي ظرْفُ مكان بمعنى بَدَلٍ؛ كقول الجعدي:  لَوَى اللهُ علْمَ الغيبِ عَمَّْ سَواءَهُ،  ويَعْلَمُ منه ما مَضَى وتأَخَّرا  وقال يزيد بنُ الحَكَم:  همُ البُحورُ وتَلْقى مَنْ سَواءَهُم،  ممن يُسَوَّدُ، أثْماداً وأَوْشالا  قال: وسِوَى من الظروف التي ليست بمُتَمَكِّنةٍ؛ قال الشاعر:  سَقاكِ اللهُ يا سَلْمى سَقاكِ،  ودارَكِ باللِّوَى دارَ الأَرَاكِ  أَمَا والرَّاقِصات بكلِّ فَجٍّ،  ومَنْ صَلَّى بنَعْمانِ الأراكِ  لقد أَضْمَرْتُ حُبِّكِ في فؤادي،  وما أَضْمَرْتُ حبّاً مِن سِواكِ  أَطَعْتِ الآمِرِيك بقَطْع حَبْلِي،  مُرِيهِمْ في أَحِبَّتهم بذاكِ،  فإنْ هُمْ طاوَعُوكِ فطاوِعِيهم،  وإنْ عاصَوْكِ فاعْصِي مَنْ عَصاكِ  ابن السكيت: سَواءٌ، ممدود، بمعنى وسَط. وحكى الأَصمعي عن عيسى بن  عُمَر: انْقَطَع سَوائي أَي وَسَطي، قال: وسِوىً وسُوىً بمعنى غيرٍ كقولك  سَواءٌ. قال الأَخفش: سِوىً وسُوىً إذا كان بمعنى غيرٍ أَو بمعنى العدلِ يكون  فيه ثلاثُ لغاتٍ: إن ضمَمْتَ السين أَو كسَرْت قَصرْتَ فيهما جميعاً،  وإنْ فتحتَ مَددْتَ، تقول مكان سِوىً وسُوىً وسَواءٌ أَي عَدْلٌ ووَسَطٌ  فيما بين الفريقين؛ قال موسى بن جابر:  وجَدْنا أَبانا كان حَلَّ ببَلْدَةٍ  سِوىً بين قَيْسٍ، قَيْسِ عَيْلانَ، والفِزْرِ  وتقول: مررت برجُلٍ سِواكَ وسُواكَ وسَوائِكَ أَي غيرك. قال ابن بري:  ولم يأْت سواءٌ  مكسورَ السين ممدوداً إلا في قولهم: هو في سِواء رأْسِه وسِيِّ رأْسِه  إذا كان في نَعْمة وخِصْبٍ، قال: فيكون سِواءٌ  على هذا مصدَر ساوَى. قال ابن بري: وسِيٌّ بمعنى سَواءٍ، قال: وقولهم  فلانٌ  في سِيِّ رأسِه وفي سَواء رأْْسِه كلُّه من هذا الفصل، وذكره الجوهري في  فصل سَيا وفسِّره فقال: قال الفراء يقال هو في سِيِّ رأْسه وفي سَواء  رأْْسه إذا كان في النِّعمة. قال أَبو عبيد: وقد يفسرُ سِيّ رأْسه عَدَدَ  شَعرَه من الخير؛ قال ذو الرمة:  كأَنه خاضِبٌ، بالسِّيِّ مَرْتَعُه،  أَبو ثَلاثينَ أَمْسَى وهو مُنْقَلِبُ  (* قوله «كأنه خاضب إلخ» قال الصاغاني الرواية: أذاك أم خاضب إلخ. يعني  أذاك الثور الذي وصفته يشبه ناقتي في سرعتها أم ظليم هذه صفته).  ومكان سِوىً وسُوىً: مُعْلَمٌ. وقوله عز وجل: مكاناً سِوىً، وسُوىً؛ قال  الفراء: وأَكثر كلام العرب بالفتح إذا كان في معنى نَصَفٍ وعَدْلٍ  فتَحوه ومَدُّوه، والكسْرُ والضمُّ معَ القَصْر عَرَبيّانِ، وقد قرئ بهما.  قال الليث: تصغيرُ سَواءٍ الممدودِ سُوَىُّ. وقال أَبو إسحق: مكاناً سِوىً  ويُقْرَأُ بالضم، ومعناه مَنْصَفاً أَي مكاناً يكون للنَّصَفِ فيما  بينَنا وبينك، وقد جاء في اللغة سَواءٌ  بهذا المعنى، تقول هذا مكان سَواءٌ أَي متوسط بين المكانين، ولكن لم  يُقْرَأُ إلا بالقَصْر سِوىً وسُوىً.  ولا يُساوي الثوبُ وغيرُه شيئاً ولا يقال يَسْوَى، قال ابن سيده: هذا  قول أَبي عبيد، قال: وقد حكاه أَبو عبيدة.واستَوى الشيءُ: اعْتَدَلَ،  والإسم السَّواءُ، يقال: سَوَاءٌ  عَليَّ قمتَ أَو قعدتَ. واسْتَوَى الرجلُ: بلغ أَشُدَّه، وقيل: بلغ  أَربعين سنة. وقوله عزَّ وجل: هو الذي خَلَقَ لكمْ ما في الأَرضِ جميعاً ثم  اسْتَوَى إلى السماء؛ كما تقول: قد بلغَ الأَميرُ من بلد كذا وكذا ثم  اسْتَوَى إلى بلد كذا، معناه قَصَد بالاسْتِواء إليه، وقيل: اسْتَوَى إلى  السماء صَعِدَ أَمره إليها، وفسره ثعلب فقال: أَقْبَلَ إليها، وقيل:  اسْتَوْلى. الجوهري: اسْتَوَى إلى السماء أَي قَصَدَ، واسْتَوى أَي اسْتَوْلى  وظَهَر؛ وقال:  قَدِ اسْتَوى بِشْرٌ على العِرَاق،  من غَيرِ سَيْفٍ ودَمٍ مُهْراق  الفراء:
الاسْتِواء في كلام العرب على وجهين: أَحدهما أَن يَسْتَوي  الرجلُ وينتهي شبابُه وقوَّته، أَو يَسْتَوي عن اعوجاج، فهذان وجهان، ووجه  ثالث أَن تقول: كان فلان مُقْبِلاً علا فلانة ثم استَوَى عليَّ وإليَّ  يَشاتِمُني، على معنى أَقبل إليَّ وعلىَّ، فهذا قوله عز وجل: ثم اسْتَوى إلى  السماء؛ قال الفراء: وقال ابن عباس ثم استَوى إلى السماء صعِدَ، وهذا  كقولك للرجل: كان قائماً فاستَوى قاعداً، وكان قاعداً فاستَوى قائماً، قال:  وكلُّ في كلام العرب جائز. وقول ابن عباس: صَعِدَ إلى السماء أَي صعِد  أَمره إلى السماء. وقال أَحمد بن يحيى في قوله عز وجل: الرحمنُ على العرش  استَوى؛ قال الاسْتِواءُ الإقبال على الشيء، وقال الأَخفش: استَوى أَي  علا، تقول: استَوَيْتُ فوق الدابة وعلى ظهر البيت أَي علَوْتُه. واستَوى على  ظهر دابته أَي استَقَرَّ. وقال الزجاج في قوله تعالى: ثم استَوى إلى  السماء؛ عمَدَ وقصد إلى السماء، كما تقول: فَرغ الأَميرُ من بلد كذا وكذا ثم  استَوى إلى بلد كذا وكذا، معناه قصد بالاستواء إليه. قال داود بنُ عليّ  الأَصبهاني: كنت عند ابن الأَعرابي فأَتاه رجلٌ فقال: ما معنى قول الله  عز وجل الرحمنُ على العرش استَوى؟ فقال ابن الأَعرابي: هو على عرشه كما  أَخبَرَ، فقال: يا أَبا عبدِ الله إنما معناه استَوْلى، فقال ابن  الأَعرابي: ما يُدْرِيك؟ العرب لا تقول استَوْلى على الشيء حتى يكون له  مُضادٌّفأَيهما غَلَب فقد اسْتَوْلى؛ أَما سمعت قول النابغة:  إلاَّ لمِثْلِكَ، أَو مَن أَنت سابِقُه  سبْقَ الجوادِ، إذا اسْتَوْلى على الأَمَدِ  وسئل مالك بن أَنس: استَوى كيف استَوى؟ فقال: الكيفُ غير معقولٍ،  والاستِواءُ  غير مَجْهول، والإيمانُ به واجبٌ، والسؤالُ عنه بِدْعةٌ. وقوله عز وجل:  ولما بلغ أَشُدَّه واسْتَوى؛ قيل: إن معنى استَوى ههنا بلغ الأَربعين.  قال أَبو منصور: وكلام العرب أَن المجتمِعَ من الرجالِ والمُسْتَوِي الذي  تم شَبابُه، وذلك إذا تمَّتْ ثمان وعشرونَ سنةً فيكون مجتمِعاً  ومُسْتَوِياً إلى أَن يَتِمَّ له ثلاثٌ  وثلاثون سنةً، ثم يدخل في حدَّ الكهولةِ، ويحتمل أَن يكون بلوغُ  الأَربعين غايةَ الاستِواء وكمالِ العقل.  ومكانٌ سَوِيٌّ وسِيٌّ: مُسْتَوٍ. وأَرضٌ  سِيٌّ: مسْتَوِية؛ قال ذو الرمة:  رَهاء بَساط الأَرضِ سِيّ مَخُوفة  والسِّيُّ: المكان المُسْتَوِي؛ وقال آخر:  بأَرض وَدْعانَ بِساطٌ سِيٌّ  أَي سَواءٌ مستقيمٌ. وسَوَّى الشيءَ وأَسْواهُ: جعلَه سَوِيّاً. وهذا  المكان أَسْوى هذه الأَمكنةِ أَي أَشدُّها اسْتِواءً، حكاه أَبو حنيفة.  وأَرض سَواءٌ: مُسْتَويةٌ. ودارٌ سَواءٌ: مُسْتَويةُ المَرافِق. وثوبٌ  سَواءٌ: مسْتَوٍ عرضُه وطولُه وطبقاتُه، ولا يقال جملٌ سواءٌ  ولا حمارٌ ولا رجلٌ سواءٌ. واسْتَوَتْ به الأَرضُ وتسَوِّتْ وسُوَّيَتْ  عليه، كلُّه: هَلك فيها. وقوله تعالى: لو تُسَوَّى بهمُ الأَرضُ؛ فسره  ثعلب فقال: معناه يَصيرُون كالتراب، وقيل: لو تُسَوَّى بهم الأَرضُ أَي  تَسْتَوي بهم؛ وقوله:  طال على رَسْم مَهْدَدٍ أَبَدُهْ،  وعَفا واستَوى به بَلَدُهْ  (* قوله «مهدد» هو هكذا في الأصل وشرح القاموس).  فسره ثعلب فقال: اسْتَوى به بلدُه صار كلُّه حَدَباً، وهذا البيت  مختلِفُ الوزنِ فالمِصراعُ الأَول من المنسرح  (* قوله «فالمصراع الأول من  المنسرح» أي بحسب ظاهره، وإلا فهو من الخفيف المخزوم بالزاي بحرفين أول  المصراع وهما طا وحينئذ فلا يكون مختلفاً). والثاني من الخفيف. ورجلٌ  سَويُّ الخَلْق والأُنثى سَويَّةٌ أَي مُسْتَوٍ. وقد استَوى إذا كان  خَلْقُه وولدُه سواءً؛ قال ابن سيده: هذا لفظ أَبي عبيد، قال: والصواب كان  خَلْقُه وخَلْق ولده أَو كان هو وولدُه. الفراء: أَسْوى الرجلُ إذا كان  خَلْق ولدِه سَوِيّاً وخَلْقُه أَيضاً، واسْتَوى من إعوِجاجٍ. وقوله تعالى:  بَشَراً سَوِيّاً، وقال: ثلاثَ ليالٍ سَوِيّاً؛ قال الزجاج: لما قال  زكريّا لربّه اجعَلْ لي آيةً أَي علامَةً أَعلم بها وقوعَ ما بُشِّرْتُ به  قال: آيَتُكَ أَن لا تكلِّمَ الناسَ ثلاث ليالٍ سَوِيّاً؛ أَي تُمْنَع  الكلامُ وأَنت سَوِيٌّ  لا أَخرسُ فتعلَم بذلك أَن الله قد وهبَ لك الوَلدَ، قال: وسَوِيّاً  منصوبٌ  على الحالِ، قال: وأَما قوله تعالى: فأَرْسَلْنا إليها روحَنا فتمثَّل  لها بَشَراً سَوِيّاً؛ يعني جبريلَ تمثَّل لمرْيمَ وهي في غُرْفةٍ  مُغْلَقٍ بابُها عليها محجوبةٌ  عن الخَلْقِ فتمثَّل لها في صورة خَلْقِ بَشَرٍ سَويٍّ، فقالت له: إني  أَعوذُ بالرَّحْمن منك إن كنت تَقِيّاً؛ قال أَبو الهيثم: السَّوِيُّ  فَعيلٌ في معنى مُفْتَعلٍ أَي مُسْتَوٍ، قال: والمُستَوي التامُّ في  كلام العرب الذي قد بلغ الغاية في شبابِه وتمامِ خَلْقِه وعقلِه.  واستَوى الرجل إذا انتهى شَبابه، قال: ولا يقال في شيءٍ من الأَشياء  استَوى بنفسِه حتى يُضَمَّ إلى غيرِه فيقال: استَوى فلانٌ وفلانٌ، إلاَّ في  معنى بلوغِ الرجل النهايةَ فيقال: استَوى، قال: واجتمع مثلُه. ويقال: هما  على سَويَّةٍ من الأَمر أَي على سَواءٍ أَي استِوءٍ. والسَّويَّة: قتَبٌ  عجميٌّ للبعير، والجمع السَّوايا.  الفراء: السايَةُ فَعْلةٌ من التَّسْوِيَةِ. وقولُ الناسِ: ضَرَبَ لي  سايةً أَي هيّأَ لي كلمةً سَوَّاها عليَّ ليَخْدَعَني.  ويقال: كيف أَمْسَيْتُم؟ فيقولون: مُسْؤُونَ، بالهمز، صالحون، وقيل  لقوم: كيف أَصبحتم؟ قالوا: مُسْوِينَ صالحين. الجوهري: يقال كيف أَصبحتم  فيقولون: مُسْؤُون صالحون أَي أَن أَولادَنا ومواشينا سويَّةٌ  صالحة. قال ابن بري: قال ابن خالويه أَسْوى نسي  (* قوله «اسوى نسي إلى  قوله اسوى القوم في السقي» هذه العبارة هكذا في الأصل)، وأَسْوى صلِعَ،  وأَسْوى بمعنى أَساءَ، وأَسْوى استقام. ويقال: أَسْوى القوم في السَّقْي،  وأَسْوى الرجلُ أَحدث، وأَسْوى خَزِيَ، وأَسْوى في المرأَة أَوعب، وأَسْوى  حرفاً من القرآن أَو آيةً أَسْقطَ.  وروي عن أَبي عبد الرحمن السُّلَميّ أَنه قال: ما رأَيت أَحداً أَقرأَ  من عليّ، صلَّيْنا خَلْفَه فأَسْوى بَرْزخاً ثم رجع إليه فقرأَه، ثم عاد  إلى الموضع الذي كان انتهى إليه، قال الكسائي: أَسْوى بمعنى أَسْقَط  وأَغفَل. يقال: أَسوَيْتُ الشيءَ إذا تركتَه وأَغفَلْتَه؛ قال الجوهري: كذا  حكاه أَبو عبيدة، وأَنا أُرى أَن أَصل هذا الحرف مهموز، قال أَبو منصور:  أُرى قول أَبي عبد الرحمن في علي، رضي الله عنه، أَسْوى برزخاً بمعنى  أَسقَط، أَصلُه من قولهم أَسْوى إذا أَحدث وأَصلُه من السَّوْأَةِ، وهي  الدُّبُر، فتُرِكَ الهمزُ في الفعل؛ قال محمد بن المكرم: رحمَ الله الكسائيَّ  فإنه ذكَرَ أَنْ أَسْوَى بمعنى أَسْقَطَ ولم يَذْكُر لذلك أَصلاً ولا  تَعْليلاً، ولقد كان ينبغي لأَبي منصورٍ، سامَحَه الله، أَن يَقْتدِي  بالكِسائي ولا يذكُرَ لهذه اللَّفْظَة أَصلاً ولا اشتِقاقاً، وليس ذلك بأَوَّل  هَفَواتِه وقلة مبالاته بنُطْقه، وقد تقدم في ترجمة ع م ر ما يُقاربُ هذا،  وقد أَجادَ ابنُ الأَثير العبارة أَيضاً في هذا فقال: الإسْواءُ في  القراءَةِ والحسابِ كالإشْواءِ في الرَّمْيِ أَي أَسْقَطَ وأَغْفَل،  والبَرْزَخُ ما بين الشيئين؛ قال الهروي: ويجوز أَشْوَى، بالشين المعجمة، بمعنى  أَسقط، والرواية بالسين. وأَسْوَى إذا بَرِصَ، وأَسْوَى إذا عُوفيَ بعد  عِلةٍ. ويقال: نَزَلْنا في كَلإٍ سِيٍّ، وأَنْبط ماءً سِيّاً أَي كثيراً  واسعاً.  وقوله تعالى: بَلَى قادِرين على أَن نُسَوِّيَ بَنانَه؛ قال أَي  نَجْعَلَها مُسْتَوِيةً كخُفِّ البعير ونحوه ونرفع منافعه بالأَصابع  (* قوله  «ونرفع منافعه بالأصابع» عبارة الخطيب: وقال ابن عباس وأكثر المفسرين على أن  نسوّي بنانه أي نجعل أصابع يديه ورجليه شيئاً واحداً كخف البعير فلا  يمكنه أن يعمل بها شيئاً ولكنا فرقنا أصابعه حتى يعمل بها ما شاء).  وسَواءُ  الجَبَلِ: ذرْوَتُه، وسَواءُ النهارِ: مُنْتَصَفُه، وليلةُ السَّواء:  لَيلةُ أَربعَ عَشْرَة، وقال الأَصمعي: ليلةُ السواءِ، ممدودٌ، ليلةُ ثلاثَ  عشْرةَ وفيها يَسْتَوِي القمر، وهم في هذا الأَمر على سَوِيّةٍ أَي  اسْتِواءٍ.  والسَّوِيَّةُ: كِساء يُحْشَى بتُمامٍ أَو لِيفٍ أَو نحوِه ثم يُجعلُ  على ظهْرِ البعيرِ، وهو مِن مَراكبِ الإماء وأَهلِ الحاجةِ، وقيل:  السَّوِِيَّةُ كِساءٌ  يُحَوَّى حَوْلَ سَنام البعيرِ ثم يُرْكَبُ. الجوهري: السَّوِيَّةُ  كِساءٌ مَحْشُوٌّ  بثُامٍ ونحوِه كالبَرْذَعة؛ وقال عبد الله بن عَنَمة الضَّبيّ،  والصَّحيحُ أَنه لسلام بن عوية الضَّبيّ:  فازْجُرْ حِمارَكَ لا تُنْزَعْ سَوِيَّتُهُ،  إذاً يُرَدُّ وقَيْدُ العَيْرِ مَكْرُوبُ  قال: والجَمع سَوايَا، وكذلك الذي يُجْعَل على ظهر الإبِل إلا أَنه  كالحَلْقَةِ لأَجل السنام، ويُسَمَّى الحَوِيَّةَ.  وسوَى الشَّيءِ: قَصْدُه: وقَصَدْتُ سِوَى فُلانٍ أَي قَصَدْتُ قَصْدُه؛  وقال:  ولأَصْرِفَنَّ، سِوَى حُذَيْفَة، مِدْحَتي،  لِفَتى العَشِيِّ وفارِسِ الأَحْزابِ  وقالوا: عَقْلُكَ سِواكَ أَي عَزَبَ عنكَ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد  للحطيئة:  لَنْ يَعْدَمُوا رابحاً من إرْثِ مَجْدِهِم،  ولا يَبِيتُ سِواهُم حِلْمُهُم عَزَبَا  وأَما قوله تعالى: فقد ضَلَّ سَواءَ السَّبيل؛ فإنَّ سَلَمَة روى عن  الفراءِ أَنه قال سَواءُ السَّبيلِ قَصْدُ السَّبيلِ، وقد يكونُ سَواءٌ على  مذهبِ غيرٍ كقولك أَتَيْتُ سَواءَكَ، فَتَمُدُّ. ووقَع فلانٌ  في سِيِّ رأْسِه وسَواءِ رأْسِه أَي هو مَغْمُورٌ في النِّعْمَةِ، وقيل:  في عددِ شَعْرِ رأْسِه، وقيل: معناه أَنَّ النِّعْمَةَ ساوتْ رأْسَه أَي  كثُرَتْ عليه، ووقَعَ من النِّعمة في سِواءٍ رأْسِه، بكسر السين؛ عن  الكسائي؛ قال ثعلب: وهو القياس كأَنَّ النِّعمة ساوَتْ رأْسَه مُساواةً  وسِواءً.  والسِّيُّ: الفَلاةُ.ابن الأَعرابي: سَوَّى إذا اسْتَوَى، وسَوَّى إذا  حَسُنَ.  وَسِوَى: موضع معروف. والسِّيُّ: موضع أَمْلَسُ بالبادِية. وسايةُ: وادٍ  عظيم به أَكثرُ من سبعين نهْراً تجري تَنْزِلُه مُزَيْنَةُ وسُلَيْمٌ.  وسايةُ أَيضاً: وادي أَمَجِ وأَهل أََمَجٍ خُزاعَة؛ وقولُ أَبي ذؤَيب يصف  الحمارَ والأُتُن:  فافْتَنَّهُنَّ من السَّواء وماؤهُ  بَثْرٌ، وعانَدَهُ طريقٌ مَهْيَعُ  قيل: السَّواء ههنا موضعٌ بعَيْنِه، وقيل: السَّوَاءُ الأَكَمَة أَيَّةً  كانت، وقيل: الحَرَّةُ، وقيل: رأْس الحَرَّةِ. وسُوَيَّةُ: امرأَةٌ؛  وقول خالد بن الوليد:  للهِ دَرُّ رافِعٍ أَنَّى اهْتَدَى،  فَوَّزَ من قُراقِرٍ إلى سُوَى  خِمْساً، إذا سارَ به الجِبْسُ بَكَى  عِنْدَ الصَّباحِ يَحْمَدُ القَومُ السُّرَى،  وتَنْجلي عَنهُم غَيَاباتُ الكَرَى  قُراقِرٌ وسُوىً: ماءَانِ؛ وأَنشد ابن بري لابن مفرّغ.  فدَيْرُ سُوىً فسَاتِيدَ فَبُصْرَى
مقاييس اللغة:
(سوي) السين والواو والياء أصلٌ يدلُّ على استقامةٍ واعتدالٍ بين شيئين. يقال هذا لا يساوي كذا، أي لا يعادله. وفلانٌ وفلانٌ على سَوِيّةٍ من هذا الأمر، أي سواءٍ. ومكان سُوىً، أي مَعْلَمٌ قد عَلِمَ القومُ الدّخولَ فيه والخروج منه. ويقال أسْوَى الرّجلُ، إذا كان خَلَفُهُ وولدُهُ سَوِيّاً.
وحدَّثنا علي بن إبراهيم القَطّان، عن علي بن عبد العزيز، عن أبي عُبيد، عن الكسائيّ قال: يقال كيف أمسيتم؟ فيقال: مَستوُون صالحون. يريدون أولادُنا ماشيتُنا سَوِيَّةٌ صالحة.
ومن الباب السِّيُّ: الفضاء من الأرض، في قول القائل([1]):
* كأنَّ نَعَامَ السِّيِّ باضَ عليهمُ([2]) *
والسِّيّ: المِثْل. وقولهم سِيّانِ، أي مِثلان.
ومن ذلك قولهم:  لا سيّما، أي لا مثلَ ما. هُوَ من السِّين والواو والياء، كما يقال ولا سَواء. والدَّليل على أن السّيَّ المِثل قولُ الحطيئة:
فإيّاكم وحَيّةَ بطنِ وادٍ *** هَمُوزَ النّابِ لكم بسِيِّ([3])
ومن الباب السَّواء: وسَط الدَّارِ وغَيرِها، وسمِّي بذلك لاستوائه. قال الله جلَّ ثناؤه: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾  [الصافات 55].
وأمَّا قولُهم: هذا سِوَى ذلك، أي غيرُهُ، فهو من الباب؛  لأنَّه إذا كان سِواه فهما كلُّ واحدٍ منهما في حَيِّزِه على سواء. والدّليل على ذلك مدُّهم السِّواء بمعنى سِوى. *قال الأعشى:
* وما عدلَتْ  من أهلِها لِسوائكا([4]) *
ويقال قصدتُ سِوَى فلانٍ: كما يقال قصدت قصده. وأنشد الفراء:
فَلأَصْرِفَنّ سِوَى حُذيفة مِدْحتي *** لِفَتى العَشيِّ وفارسِ الأجرافِ([5])
القاموس المحيط:
و السَّواءُ العَدْلُ، والوَسَطُ، والغَيْرُ، كالسِوَى، بالكسرِ والضمِّ في الكُلِّ، والمُسْتَوِي، و من الجَبَلِ ذِرْوَتُهُ، و من النهارِ مُتَّسَعُهُ، و ع، وحِصْنٌ في جَبَلِ صَبْرٍ، وابنُ الحَارِثِ، وابنُ خالِدٍ الصَّحابِيَّانِ، والمِثْلُ ج أسْواءٌ وسَوَاسِيَةٌ وسَوَاسٍ وسَواسِوَةٌ. وسَواءٌ تَطْلُبُ اثْنَيْنِ سَواءٌ زَيْدٌ وعَمْرٌو، أي ذَوَا سَواءٍ. واسْتَوَيا وتَسَاوَيا تَمَاثَلا، وسَوَّيْتُهُ به تَسْوِيَةً، وسَوَّيْتُ بينهما، وساوَيْتُ، وأسْوَيْتُهُ به. وهُما سَواءَانِ وسِيَّانِ مِثْلانِ. ولا سِيَّما زَيْدٍ مِثْلُ لا مِثْلَ زَيْدٍ، وما لَغْوٌ، ويُرْفَعُ زَيْدٌ، مِثْلَ دَعْ ما زَيْدٌ، ويُخَفَّفُ الياءُ. ولا سِيَّ لِما فُلانٍ، ولا سِيَّكَ ما فُلانٌ،
ولا سِيَّةَ فُلانٍ، ولا سِيَّكَ إذا فَعَلْتَ، ولا سِيَّ لِمَنْ فَعَلَ ذلك، ولَيْسَتِ المَرْأةُ لَكَ بِسِيٍّ، وما هُنَّ لَكَ بِأسْواءٍ. ومَرَرْتُ برَجُلٍ سَواءٍ، ويُكْسَرُ، وسُِوًى، بالكسر والضم والعَدَمُ، أي: سَواءٌ وجُودُهُ وعَدَمُهُ. و " مَكَاناً سُِوًى " ، بالكسر والضم: مَعْلَمٌ. وهو لا يُساوِي شيئاً، ولا يَسْوَى، كيَرْضَى قَليلَةٌ. ومحمدُ بنُ علِيِّ بنِ مُحمدِ بنِ سَيَّوَيْهِ، كعَمْرَوَيْهِ، المُؤَدِّبُ، وعلِيُّ بنُ أحمدَ بنِ محمدِ بنِ سَيَّوَيْهِ: مُحدِّثانِ. واسْتَوَى: اعْتَدَلَ، و الرَّجُلُ: بَلَغَ أَشُدَّهُ، أو أرْبَعينَ سَنَةً، و إلى السماءِ: صَعِدَ، أو عَمَدَ، أو قَصَدَ، أو أقْبَلَ عليها، أوِ اسْتَوْلَى. ومَكانٌ سَوِيٌّ، كغَنِيٍّ، وسِيٌّ، كَزِيٍّ: مُسْتَوٍ. وسَوَّاهُ تَسْوِيَةً، وأسْواهُ: جَعَلَهُ سَوِيًّا. واسْتَوَتْ به الأرضُ، وتَسَوَّتْ وسُوِّيَتْ عليه، أي: هَلَكَ فيها. وأسْوَى: كانَ خُلُقُهُ وخُلُقُ والِدِهِ سَواءً، وأحْدَثَ، وخَزِيَ، و في المَرْأةِ: أوْعَبَ، و حَرْفاً من القرآنِ: أسْقَطَ، وتَرَكَ، وأغْفَلَ. ولَيْلَةُ السَّواءِ: لَيْلَةُ أرْبَعَ عَشَرَةَ، أو ثَلاثَ عَشَرَة. وهُم على سَوِيَّةٍ: اسْتِواءٍ. والسَّوِيَّةُ، كغَنِيَّةٍ: من مراكِبِ الإِماءِ والمُحْتاجِينَ، أو كِساءٌ مَحْشُوٌّ بِثُمامٍ. وأبو سَوِيَّةَ: صَحابِيٌّ. وعُبَيْدُ بنُ سَوِيَّةَ بنِ أبِي سَوِيَّةَ الأنْصارِيُّ مَوْلاهُمْ. وعبدُ المَلِكِ بنُ أبي سَوِيَّةَ سَهْلِ بنِ خَليفَةَ، وحَمَّادُ بنُ شاكِرِ بنِ سَوِيَّةَ الراوِي صَحيحَ البُخارِي عنه: مُحَدِّثون. والسِيُّ: الفَلاةُ، و ع. وَوَقَعَ في سِيِّ رأْسِهِ وسَوائِه، ويُكْسَرُ، أي: حُكْمِهِ من الخَيْرِ، أو في قَدْرِ ما يَغْمُرُ به رَأْسَه، أو في عَدَدِ شَعَرِهِ. والسُّوَيَّةُ، كسُمَيَّةَ: امْرَأةٌ. وقَصَدْتُ سَواهُ: قَصَدْتُ قَصْدَهُ. والسايَةُ: فَعْلَةٌ من التَّسْوِيَةِ، و ة بمكةَ، أو وادٍ بين الحَرَمَيْنِ. وضَرَبَ لي سايَةً: هَيَّأَ لِي كلِمَةً. وساوَةُ: د م. والصِّراطُ السُّوَى، كهُدًى: فُعْلَى من السَّواءِ، أو على تَلْيينِ السُّوءَى والإِبْدالِ.
تاج العروس:
و ( السوا ) هكذا هو في النسخ بالقصر والصواب بالمد ( العدل ) ومنه قوله تعالى فانبذ إليهم على سواء نقله الجوهرى قال الراغب أي عدل من الحكم قال ولمعنى المعادلة التى فيه استعمال العدل قال الشاعر * أبينا فلا نعطى السواء عدونا * قال الازهرى ومنه قوله تعالى الى كلمة سواء بيننا أي عدل وقال زهير أرونى خطة لا عيب فيها * يسوى بيننا فيها السواء ( و ) السواء ( الوسط ) ومنه قوله تعالى فاطلع فرآه في سواء الجحيم وكذلك سواء السبيل وقال الفراء سواء السبيل قصده ويقال انقطع سوائى أي وسطى ويقال مكان سواء أي عدل ووسط بين الفريقين ( و ) السواء ( الغير ) قال الاعشى تجانف عن جو اليمامة ناقتي * وما عدلت عن أهلها لسوائكا ( كالسوي بالكسر والضم في الكل ) قال الاخفش سوى إذا كان بمعنى غير أو بمعنى العدل يكون فيه ثلاث لغات ان ضممت السين أو كسرت قصرت فيمها جميعا وان فتحت مددت لا غير قال موسى بن جابر وجدنا أبانا كان حل ببلدة * سوى بين قيس قيس عيلان والفزر كما في الصحاح وهو شاهد لسوى مقصورا بالكسر بمعنى العدل والوسط وتقول مررت برجل سواك وسواك وسوائك أي غيرك نقله الجوهرى ( و ) السواء ( المستوى ) يقال أرض سواء أي مستوية ودار سواء أي مستوية المرافق وثوب سواء مستو عرضه وطوله وصنفاته ولا يقال جمل سواء ولا حمار سواء ولا رجل سواء ويقال رجل سواء البطن إذا كان بطنه مستويا مع الصدر وسواء القدم إذا لم يكن له أخمص فسواء في هذا المعنى المستوى ( و ) السواء ( من الجبل ذروته و ) السواء ( من النهار متسعه ) وفى المحكم منتصفه ( و ) السواء ( ع ) لهذيل وبه فسر قول أبى ذؤيب يصف الحمار والاتن فافتنهن من السواء وماؤه * بثر وعانده طريق مهيع هذا أحد الاقوال في تفسيره ( و ) السواء ( حصن في جبل صبر ) باليمن ( و ) سواء ( بن الحرث ) النجارى كذا قال أبو نعيم وكانه المحاربي ( و ) سواء ( بن خالد ) من بنى عامر بن صعصعة وقيل من خزاعة وسماه وكيع سوارا بزيادة راء فوهم ( الصحابيان ) رضى الله تعالى عنهما ( و ) السواء ( المثل ج أسواء ) قال الشاعر ترى القوم اسواء إذا حلبوا معا * وفى القوم زيف مثل زيف الدارهم ( وسواسية وسواس وسواسوة ) نادرة كلها أسماء جمع وقال أبو على أما قولهم سواسوه فالقول فيه عندي انه من باب ذلاذل وهو جمع سواء من غير لفظه وقد قالوا سواسية قال الشاعر لهم مجلس صهب السبال أذلة * سواسية أحرارها وعبيدها فياؤها منقلبة عن واو ونظيرة من الياء صياص جمع صيصية وانما صحت الواو فيمن قال سواسوة ليعلم أنها لام أصل وان الياء فيمن قال سواسية منقلبة عنها كذا في المحكم وقال الجوهرى هما في هذا الامر سواء وان شئت سواآن وهم سواء للجمع وهم اسواء وهم سواسية مثل يمانية على غير قياس قال الاخفش وزنه فعافلة ذهب عنها الحرف الثالث وأصله الياء قال فأما سواسية أي اشباه فان سواء فعال وسية يجوز أن يكون فعة أو فلة الا أن فعة أقيس لان أكثر ما يلقون موضع اللام وانقلبت الواو في سية ياء لكسرة ما قبلها لان اصله سوية انتهى وفى التهذيب قال الفراء هم سواسية يستوون في الشر ولا اقول في الخير ولا واحد له وحكى عن ابى القمقام سواسية أراد سواء ثم قال سية وروى عن ابى عمرو أنه قال ما أشد ما هجا القائل * سواسية كاسنان الحمار * وذلك ان أسنانه مستوية انتهى قال ابن سيده ( وسواء تطلب اثنين ) تقول ( سواء زيد وعمرو أي ذوا سواء ) زيد وعمرو لانه مصدر فلا يجوز له أن يرفع ما بعدها الا على الحذف تقول عدل زيد وعمرو والمعنى ذوا عدل لان المصادر ليست باسماء الفاعلين وانما يرفع الاسماء أوصافها فاما إذا رفعتها المصادر فهى على الحذف ( واستويا وتساويا ) أي ( تماثلا ) فهذا فعل أسند إليه فاعلان فصاعدا تقول استوى زيد وعمرو وخالد في كذا أي تساووا ومنه قوله تعالى لا يستوون عند الله ( وسويته به تسوية وسويت بينهما ) عدلت ( وساويت ) بينهما مساواة مثله يقال ساويت هذا بذاك إذا رفعته حتى بلغ قدره ومبلغه وقوله تعالى حتى إذا ساوى بين الصدفين أي سوى بينهما ( وأسويته به ) وساويت ومنه قول القنانى في أبى الحجناء فان الذى يسويك يوما بواحد * من الناس أعمى القلب أعمى بصائره ( وهما سواآن وسيان ) بالكسر أي ( مثلان ) الواحد سواء وسى والجمع اسواء كنقض وأنقاض وأنشد الجوهرى للحطيئة وقيل لذى الرمة فاياكم وحية بطن واد * هموز الناب ليس لكم بسى يريد تعظيمه ( ولاسيما ) كلمة يستثنى بها وهو سى ضم إليه ما في المحكم قال سيبويه سألته عن قولهم لا سيما ( زيد ) فزعم انه ( مثل لا مثل زيد وما لغو ) قال ( ويرفع زيد ) فيقال لا سيما زيد ( مثل دع ما زيد ) وكذلك قوله تعالى مثلا ما بعوضة وفى الصحاح الاسم الذى بعد ما لك
فيه وجهان ان شئت جعلت ما بمنزلة الذى واضمرت مبتدأ ورفعت الاسم الذى تذكره لخبر المبتدا تقول جانى القوم لا سيما أخوك أي ولا سى الذى هو أخوك وان شئت جررت ما بعده على ان تجعل ما زائدة وتجر الاسم بسى لان معنى سى مثل وينشد لامرئ القيس الارب يوم لك منهن صالح * ولا سيما يوم بدارة جلجل مجرور أو مرفوعا وتقول اضرب القوم ولا سيما أخيك أي ولا مثل ضربة أخيك وان قلت ولا سيما أخوك أي ولا مثل الذى هو أخوك تجعل ما بمعنى الذى وتضمر هو وتجعله مبتدا وأخوك خبره قال الاخفش قولهم ان فلانا كريم ولا سيما ان أتيته قاعدا فان ما ههنا زائدة ولا تكون من الاصل وحذف هنا الاضمار وصار ما عوضا منه كأنه قال ولا مثله ان أتيته قاعدا انتهى وفى المصباح عن ابن جنى ويجوز النصب على الاستثناء وليس بالجيد قالوا ولا يستعمل الا مع الجحد نص عليه أبو جعفر النحوي في شرح المعلقات وابن يعيش وصاحب البارع وقال السخاوى عن ثعلب من قاله بغير اللفظ الذى جاء به امرؤ القيس فقد أخطأ يعنى بغير لا لان لا وسيما تركبا وصارا كالكلمة الواحدة وتساق لترجيح ما بعدها على ما قبلها فيكون كالمخرج عن مساواته الى التفضيل فقولهم تستحب الصدقة في شهر رمضان لا سيما في العشر الاواخر معناه واستحبابها في العشر الواخر آكد وأفضل فهو مفضل على ما قبله قال ابن فارس ولا سيما أي ولا مثل ما كأنهم يريدون تعظيمه وقال السخاوى أيضا وفيه ايذان بأن له فضيلة ليست لغيره إذا تقرر ذلك فلو قيل سيما بغير نفى اقتضى التسوية وبقى المعنى على التشبيه فيبقى التقدير تستحب الصدقة في شهر رمضان مثل استحبابها في العشر الاواخر ولا يخفى ما فيه وتقدير قول امرئ القيس مضى لنا أيام طيبة ليس فيها يوم مثل يوم دارة جلجل فانه أطيب من غيره ولو حذفت لا بقى المعنى مضت لنا أيام طيبة مثل يوم دارة جلجل فلا يبقى فيه مدح ولا تعظيم وقد قالوا لا يجوز حذف العامل وابقاء عمله ويقال أجاب القوم لا سيما زيد والمعنى فانه أحسن اجابة فالتفضيل انما حصل من التركيب فصارت لا مع سيما بمنزلتها في قولك لا رجل في الدار فهى المفيدة للنفي وربما حذفت للعلم بها وهى مرادة لكنه قليل ويقرب منه قول ابن السراج وابن بابشاذو بعضهم يستثنى بسيما انتهى ( ويخفف الياء ) نقله صاحب المصباح قال وفتح السين مع التثقيل لغة أيضا ( و ) حكى اللحيانى ما هو لك بسى أي بنظير وما هم لك باسواء و ( لاسى لما فلان ولا سيك ما فلان ولاسية فلان ) وهذه لم يذكرها اللحيانى ثم قال ( و ) يقولون ( لاسيك إذا فعلت ) ذاك ( ولا سى لمن فعل ذلك و ) في المؤنث ( ليست المرأة لك بسى وما هن لك باسواء ) كل ذلك بمعنى المثل والنظير وقول أبى ذؤيب وكان سيان الا يسر حوانعما * أو يسر حوه بها واغبرت السوج وضع أوهنا موضع الواو كراهية الخبن وسواء وسيان لا يستعملان الا بالواو ومثله قول الاخر فسيان حرب أو تبوء بمثله * وقد يقبل الضيم الذليل المسير ( ومررت برجل سواء ) والعدم ( ويكسرو ) مررت برجل ( سوى بالكسر والضم والعدم أي سواء وجوده وعدمه ) وحكى سيبويه سواء هو والعدم وقالوا هذا درهم سواء بالنصب على المصدر كأنك قلت استواء والرفع على الصفة كأنك قلت مستو وقوله تعالى سواء للسائلين وقرئ سواء على الصفة ( و ) قوله تعالى ( مكانا سوى ) هو بالكسر والضم قال الفراء وأكثر كلامهم بالفتح إذا كان بمعنى نصف وعدل فتحوه ومدوه والكسر مع الضم عربيان وقرئ بهما وقال الراغب مكان سوى وسوى مستو طرفا ويستعمل وصفا وظرفا وأصل ذلك مصدر وقال ابن سيده أي ( معلم ) هو الاثر الذى يستدل به على الطريق وتقديره ذو معلم يهتدى به إليه قاله شيخنا ( وهو لا يساوى شيأ ) أي لا يعادله وفى المصباح المساواة المماثلة والمعادلة قدرا وقيمة ومنه قولهم هذا يساوى درهما أي يعادل قيمته درهما انتهى وفى حديث البخاري ساوى الظل التلال قال الحافظ أي ماثل امتداده ارتفاعها وهو قدر القامة انتهى وقال الراغب المساواة المعادلة المعتبرة بالذرع والوزن والكيل يقال هذا الثوب مساو لذلك الثوب وهذا الثوب مساو لذلك الدرهم وقد يعتبر بالكيفية نحو هذا السواد مساو لذلك السواد ( ولا يسوى كيرضى ) لغة ( قليلة ) أنكرها أبو عبيدة وحكاها غيره وفى المصباح وفى لغة قليلة سوى درهما يسواه وفى التهذيب قال الفراء لا يساوى الثوب وغيره كذا ولم يعرف يسوى وقال الليث يسوى نادرة ولا يقال منه سوى ولا سوى كما ان نكراء جاءت نادرة ولا يقال لذكرها أنكر ويقولون نكر ولا يقولون ينكر قال الازهرى قلت قول الفراء صحيح ولا يسوى ليس من كلام العرب بل من كلام المولدين وكذا لا يسوى ليس بعربي صحيح انتهى الاخيرة بضم الياء وهى كثيرة الجرى على ألسنة العامة وقال شيخنا لا يسوى أنكرها الجماهير وصرح في الفصيح بانكارها ولكن حكاها شراحه وقيل هي صحيحة
فصيحة وهى لغة الحجازيين وان ضعفها ابتذالها قالوا وهى من الافعال التى لا تتصرف أي لم يسمع منها الافعل واحد ماض كعسى وتبارك أو مضارع كيسوى ويبقى في قول وأورده الخفاجى في شفاء الغليل وفى الريحانة وهى في الارتشاف وغيره ( و ) أبو أحمد ( محمد بن على بن محمد ) بن عبد الله ( بن سيويه كعمرويه المؤدب ) المكفوف سمع أبا الشيخ الاصبهاني وعنه الحداد وعبد العزيز النخشبى ( وعلى بن أحمد بن محمد ) بن عبد الله ( بن سيويه ) الشحام عن القباب وعنه سعيد بن محمد المعدانى ( محدثان ) والاخير من قرابة الاول يجتمعان في محمد بن عبد الله ( واستوى ) قد يسند إليه فاعلان فصاعداو هذا قد تقدم ذكره ويكون بمعنى ( اعتدل ) في ذاته ومنه قوله تعالى ذو مرة فاستوى وفاذا استويت أنت ومن معك على الفلك ولتستووا على ظهوره وفاستوى على سوقه
وقولهم استوى فلان على عمالته واستوى يأمر ( و ) من ذلك استوى ( الرجل ) إذا ( بلغ أشده ) فعلى هذا قوله تعالى ولما بلغ أشده واستوى يكون استوى عطف تفسير ( أو ) بلغ ( أربعين سنه ) وبه فسرت الاية وفى الصحاح استوى الرجل إذا انتهى شبابه وفى التهذيب المستوى من الرجال الذى بلغ الغاية من شبابه وتمام خلقه وعقله وذلك بتمام ثمان وعشرين الى تمام ثلاثين ثم يدخل في حد الكهولة ويحتمل كون بلوغ الاربعين غاية الاستواء وكمال العقل ولا يقال في شئ من الاشياء استوى بنفسه حتى يضم الى غيره فيقال استوى فلان وفلان الا في معنى بلوغ الرجل النهاية فيقال استوى ومثله اجتمع ( و ) إذا عدى الاستواء بالى اقتضى معنى الانتهاء إليه اما بالذات أو بالتدبير وعلى الثاني قوله عز وجل ثم استوى ( الى السماء ) وهى دخان قال الجوهرى أي ( صعد ) وهو تفسير ابن عباس ويعنى بقوله ذلك أي صعد أمره إليه قاله أبو اسحق ( أو عمد ) إليها ( أو قصد ) إليها كما تقول فرع الامير من بلد كذا ثم استوى الى بلد كذا معناه قصد الاستواء إليه قاله أبو اسحق ( أو أقبل عليها ) عن ثعلب وقال الفراء من معاني الاستواء أن يقول كان فلان مقبلا على فلان ثم استوى على والى يشاتمنى على معنى أقبل فهذا معنى ثم استوى الى السماء ( أو استولى ) وظهر نقله الجوهرى ولكنه لم يفسر به الا آية المذكورة قال الراغب ومتى ما عدى بعلى اقتضى معنى الاستيلاء كقوله عز وجل الرحمن على العرش استوى منه قول الاخطل أنشده الجوهرى قد استوى بشر على العراق * من غير سيف ودم مهراق ثم قال الراغب وقيل معناه ثم استوى كل شئ في النسبة إليه فلا شئ أقرب إليه من شئ إذ كان عز وجل ليس كالاجسام الحالة في مكان دون مكان ( ومكان سوى كغنى وسى كزى ) أي ( مستو ) طرفاه في المسافة ( وسواه تسوية وأسواه جعله سويا ) ومنه قوله تعالى فسواهن سبع سموات قال الراغب تسوية الشئ جعله سواء اما في الرفعة أو في الضعة وقوله تعالى الذى خلقك فسواك أي جعل خلقك على ما اقتضت الحكمة وقوله تعالى ونفس وما سواها اشارة الى القوى التى جعلها مقوية للنفس فنسب الفعل إليها وقد ذكر في غير هذا الموضع ان الفعل كما ينسب الى الفاعل يصح أن ينسب الى الالة وسائر ما يفتقرا الفعل إليه نحو سيف قاطع قال وهذا الوجه أولى من قول من قال أراد ونفس وما سواها يعنى الله تعالى فان ما لا يعبر به عن الله تعالى إذا هو موضوع للجنس ولم يرد به سمع يصح وأما قوله عز وجل الذى خلق فسوى فالفعل منسوب إليه وكذا قوله فإذا سويته ونفخت فيه من روحي وقوله تعالى رفع سمكها فسواها يتضمن بناءها وتزيينها المذكور في قوله عز وجل انا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب وقوله تعالى بلى قادرين على أن نسوي بنانه قيل نجعل كفه كخف الجمل لا أصابع لها وقيل بل نجعل أصابعه كلها على قد واحد حتى لا ينتفع بها وذلك ان الحكمة في كون الاصابع متفاوته في القدر والهيئة ظاهرة إذ كان تعاونها على القبض أن يكون كذلك وقوله تعالى بذنبهم فسواها أي سوى بلادهم بالارض نحو خاوية على عروشها ( واستوت به الارض وتسوت وسويت عليه ) كله ( أي هلك فيها ) ومنه قوله تعالى لو تسوى بهم الارض وفسره ثعلب فقال معناه يصيرون كالتراب وقال الجوهرى أي تستوى بهم وقول الشاعر طال على رسم مهدد أبده * وعفا واستوى به بلده فسره ثعلب فقال صار كله جدبا ( وأسوى ) الرجل ( كان خلقه وخلق والده سواء ) صوابه كان خلقه وخلق ولده سويا وقال الفراء إذا كان خلق ولده سويا وخلقه أيضا ونقله أبو عبيد أيضا ولكن في لفظه اضطراب ( و ) أسوى إذا ( أحدث ) من أم سويد وهى الدبر قاله أبو عمرو ( و ) أسوى إذا ( خزى ) وهو من السوأة ( و ) أسوى ( في المرأة ) إذا ( أوعب ) أي أدخل ذكره كله في الفرج ( و ) أسوى ( حرفا من القرآن أسقط وترك وأغفل ) من أسويت الشئ إذا تركته واغفلته ومنه حديث ابى عبد الرحمن السلمى ما رأيت أحد أقرأ من على رضى الله تعالى عنه صلينا خلفه فاسوى برزخا ثم رجع إليه فقرأه ثم عاد الى الموضع الذى كان انتهى إليه
والبرزخ الحاجز بين الشيئين وقال الجوهرى هكذا حكاه أبو عبيد وأنا أرى ان أصل هذا الحرف مهموز * قلت وذكر الازهرى ذلك أيضا فقال أراه من قولهم أسوأ إذا أحدث وأصله من السوأة وهى الدبر فترك الهمز في الفعل انتهى وقال ابن الاثير وكذلك الاسواء في الحساب وفى الرمى وذلك إذا أسقط وأغفل وقال الهروي يجوز أشوى بالشين المعجمة بمعنى أسقط ولكن الرواية بالسين ( وليلة السواء ليلة اربع عشرة ) كما في المحكم ( أو ) ليلة ( ثلاث عشرة ) وفيها يستوى القمر وهذا قول الاصمعي نقله الازهرى والجوهري ( وهم ) في هذا الامر ( على سوية ) كغنية أي على ( استواء ) واعتدال ( والسوية كغنية ) شبه البرذعة ( من مراكب الاماء والمحتاجين ) أي ذوى الحاجة والفقر وكذلك الذى يجعل على ظهر الابل الا أنه كالحلقة لا جل السنام وتسمى الحوية ( أو كساء محشو بثمام ) أو ليف أو نحوه وأنشد الجوهرى لعبد الله بن عنمة الضبى ازجر حمارك لا تنزع سويته * اذن يرد وقيد العير مكروب والجمع سوايا ( وأبو سوية ) الانصاري ويقال الجهنى ( صحابي ) حديثه في السحور روى عنه عبادة بن نسى ( و ) أبو سوية ( عبيد ابن سوية بن أبى سوية الانصاري مولاهم ) كان فاضلا روى عنه حيوة بن شريح وعمرو بن الحرث وغيرهما قيل انه توفى سنة 135 قاله ابن ما كولا * قلت وهو من رجال أبى داود ووقع اختلاف في كنيته وفى اسمه ففى بعض الروايات أبو سودة وهو وهم
وقال أبو حاتم بن حبان أبو سويد وغلط من قال أبو سوية واسمه حميد ويقال هو المصرى الذى روى عن عبد الرحمن بن حجرة وقيل غير ذلك ( وعبد الملك بن أبى سوية سهل بن خليفة ) بن عبدة الفقيمى عن أبيه عن قيس بن عاصم وحفيده العلاء بن الفضل بن عبد الملك حدث أيضا ( وحماد بن شاكر بن سوية ) أبو محمد الوراق الفسوى الحنفي ( الراوى صحيح البخاري عنه ) أي عن البخاري نفسه وكذا روى عن أبى عيسى الزندى وعيسى العسقلاني وغيرهم وممن روى عنه الصحيح أحمد بن محمد الفسوى شيخ الحاكم ابن عبد الله ومن طريقه نرويه ( محدثون ) قال الحافظ مات حماد بن شاكر سنة 311 ( والسى ) بالكسر ( المفازة ) لا ستواء أطرافها وتماثلها ( و ) أيضا ( ع ) وفى الصحاح أرض من أراضي العرب وفى المحكم موضع أملس بالبادية وقال نصر في معجمه فلاة على جادة البصرة الى مكة بين الشبيكة ووجرة تأوى إليها اللصوص وقيل هي بين ديار بنى عبد الله بن أبى بكر بن كلاب وجشم وأنشد الجوهرى كانه خاضب بالسى مرتعه * أبو الثلاثين امسى وهو منقلب ( و ) يقال ( وقع في سى رأسه ) بالكسر ( وسوائه ) بالفتح ( ويكسر ) عن الكسائي وقال ثلعب هو القياس ( أي حكمه من الخير أو في قدر ما يغمر به رأسه ) وفى التهذيب في سواء رأسه أي فيما يساوى رأسه من النعمة وفى المحكم قيل ان النعمة ساوت رأسه أي كثرت عليه وملأته وقال ثعلب ساوت النعمة رأسه مساواة وسواء وفى الصحاح قال الفراء هو في سى رأسه وفى سواء رأسه إذا كان في النعمة ( أو في عدد شعره ) من الخير هكذا فسره أبو عبيد نقله الجوهرى ( والسوية كسمية امرأة و ) يقولون ( قصدت سواه ) إذا ( قصدت قصده ) وأنشد الجوهرى لقيس بن الخطيم ولا صرفن سوى حذيفة مدحتي * لفتى العشى وفارس الاجراف ( والساية فعلة من التسوية ) نقله الازهرى عن الفراء ووقع في نسخ التهذيب فعلة من السوية ( و ) ساية ( ة بمكة أو واد بين الحرمين ) قال ابن سيده هو وادعظيم به أكثر من سبعين نهرا تجرى تنزله بنو سليم ومزينه وأيضا وادى أمج وأصل أمج خزاعة ( و ) قولهم ( ضرب لى ساية ) أي ( هيألى كلمة ) سوء سواها على ليخدعني نقله الجوهرى عن الفراء ( وساوة د م ) بلد معروف بالعجم بين همدان والرى غاضت بحيرتة ليلة مولد النبي صلى الله عليه وسلم وقد نسب إليه خلق كثير من المحدثين ( والصراط السوى كهدى فعلى من السواء أو على تليين السوأى والابدال ) والاول هو المعروف وقد تقدم الكلام عليه عند قوله مكان سوى * ومما يستدرك عليه قد يكون السواء جمعا ومنه قوله تعالى ليسوا سواء أي ليسوا مستوين والسوية كغنية العدل يقال قسمت بينهما بالسوية أي بالعدل وهما على سوية من هذا الامر أي على سواء واستوى من اعوجاج واستوى على ظهر دابته استقر ورجل سوى الخلق أي مستو قال الراغب السوى يقال فيما يصان عن الافراط والتفريط من حيث القدر والكيفية ومنه الصراط السوى وثلاث ليال سويا ورجل سوى استوت أخلاقه وخلقه عن الافراط والتفريط وبشرا سويا هو جبريل عليه السلام قال أبو الهيثم هو فعيل بمعنى مفتعل أي مستو وهو الذى بلغ الغاية من خلقه وعقله وهذا المكان أسوى هذه الامكنة أي أشدها استواء نقله ابن سيده واستوت أرضهم صارت جدبا ويقال كيف أمسيتم فيقولون مسوين صالحين أي ان أولادنا وماشيتنا سوية
صالحة والسواء أكمة أية كانت وقيل الحرة وقيل رأس الحرة وبه فسر قول أبى ذؤيب السابق أيضا وقولهم استوى الماء والخشبة أي معها وإذا لحق الرجل قرنه في علم أو شجاعة قيل ساواه وفى بعض رواية الحديث من تساوى يوماه فهو مغبون قيل معناه تساوى وقال ابن برزج يقال لئن فعلت ذاك وأنا سواك ليأتينك منى ما تكره يريد وأنا بأرض سوى أرضك وسوى تسوية إذا استوى عن ابن الاعرابي وسوى تسوية غير وقال الليث تصغير السواء الممدود سوى وأسوى إذا برص وأسوى إذا عوفي بعد علة وأسوى إذا استوى كاوسى مقلوب منه والسواء اسم من استوى الشئ اعتدل يقال سواء على قمت أو قعدت وسوى كهدى ماء بالبادية قال الراجز * فوز من قراقر الى سوى * نقله الجوهرى وقال نصر بفتح السين وقيل بكسرها ماء لقضاعه بالسماوة قرب الشام وعليه مر خالد بن الوليد لما فوز من العراق الى الشام بدلالة رافع الطائى قال وسوى بفتح وقصر موضع بنجد وفى حديث قس فإذا أنا بهضبة في تسواءها أي الموضع المستوى منها والتاء زائدة وأرض سواء ككتاب ترابها كالرمل نقله ابن الاثير وفى الحديث لا يزال الناس بخير ما تفاضلوا فذا تساووا هلكو أي إذا تركوا التنافس في الفضائل ورضوا بالنقص وقيل هو خاص بالجهل لانهم انما يتساوون إذا كانوا جهالا وقيل المراد بالتساوى هنا التخرب والتفرق وأن ينفرد كل برأيه وان لا يجتمعوا على امام واحد وقال الازهرى أي إذا استووا في الشر ولم يكن فيهم ذو خير هلكوا وعندي رجل سواك أي مكانك وبدلك وسموا مساوى وبعثوا بالسواء واللواء مكسورتين يأتي في ل وى

##### Türkçe

سوي
**سَوِيَ** - **يَسْوَى** - **سَوِيّ** - **سُوَى** - **سَوَاء** - **سَوَّى** - **يُسَوِّي** - **سَاوَى** - **يُسَاوِي** - **اسْتَوى** - **يَسْتَوِي**

**سَوِيَ** - **يَسْوَى** + varlık: artma veya eksilme veya aykırılık veya abartı olmaksızın, varsayıldığı gibi oldu: örfe göre uygun, kabul edilir, münasip mutedil bir durumda oldu; o hâlde o tabiî ve âdîdir, abartılmış değildir ve aykırı değildir. Ve bu mânâ, fiyat üzerinde pazarlık yapılırken yaygın konuşma dilinde kullanılır; deriz ki: “**يسوى**”: yani âdî, tabiî, kabul edilir, mutedil; yahut “**لا يسوى**”: yani abartılmış ve aykırı ve istisnaî ve fazla.

**سَوِيّ**: **سَوِيَ** - **يَسْوَى**’dan, “**فعيل**” vezninde mübalağa ism-i fâil: tabiî ve âdî; ne fazla ne eksik ne aykırı: örfe göre mutedil, münasip ve kabul edilir; ve abartılmış değildir ve aykırı değildir: boyutları akıcı olup tesviyeye ihtiyaç duymayan bir şey veya varlık veya iş.

Sâvî yer: ﴿**فاتبعني أهدك صراطا سويا**﴾: aykırılık bulunmayan, tabiî, âdî, mutedil, kabul edilir, münasip bir yol.

Sâvî zaman: ﴿**آيتك ألا تكلم الناس ثلاث ليال سويا**﴾ orta, mutedil, âdî üç gece: ne uzun ne kısa.

Sâvî yaratık: ﴿**فتمثل لها بشرا سويا**﴾: tabiî, âdî bir insan.

Sâvî iş: ﴿**أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم**﴾: tabiî, âdî yürür.

**سُوَى**: “**فـُعـَل**” vezninde; **سَوِيَ** - **يَسْوَى**’dan, mef‘ûl mânâsında ism-i fiil: bütün taraflar için mutedil ve münasip.

**سَوَاء**: “**فـَعال**” vezninde; **سَوِيَ** - **يَسْوَى**’dan mübalağa ism-i fiil: aslı “**سَواا**”dır: hâl veya heyet: aykırılıklar veya istisna veya abartı veya artma veya eksilme olmaksızın, tabiî, âdî, mutedil bir şekilde.

Onlar **سواء**: birinin diğerine göre aykırılık veya istisna veya artma veya eksilmesi olmaksızın, onlar dengelidirler.

**سواء** لـِ: iş veya hâl “**سواء لـ**”: iş veya hâl onlar için aynıdır; iş şöyle olsa da böyle olmasa da değişmez, artmaz, eksilmez; âdî, tabiîdir.

**سواء**: عليكم - علينا - عليهم - منكم: iş veya hâl sizin üzerinize aynıdır: âdî, tabiî; değişmez, artmaz, eksilmez; size uygulanmasında fark veya istisna veya ayırım yoktur; sizden her ne olursa olsun.

**على سواء**: iş sizi hep birlikte kapsar “**على سواء**”: birini birine üstün kılmayan, birini birinden istisna etmeyen, birine karşı artırmayan; dengeli, mutedil, tabiî, âdî bir şekil üzere.

**سواء**: الجحيم - الصراط - السبيل: cehennemden yahut sırattan yahut yoldan “**السواء**” olan yer: mutedil orta yer; zikredilenlerin her birinin aslî tabiî olanı: şeyin ortası veya merkezi; aşırılık veya özel hâl olmaksızın.

**سَوَّى** - **يُسَوِّي** + varlık + bir şeyi: **سَوِيَ** - **يَسْوَى**’dan “**فَعَّلَ**” vezninde: onu tekrar ve şiddet üzere “**يَسْوَى**” kılar: onu mutedil, âdî kılar; ondan aykırılıkları, abartıları, fazlalıkları ve eksilmeyi giderir. Çoklu boşluk-hacimsel boyutlara sahip bir varlıkta, belirli bir sınırı aşan boyutlara sahip parçaları giderir; belirli bir sınırın altında kalan parçaların boyutlarını artırır; böylece **السواء** durumuna ulaşır; bunun üzerine boyutları akıcı, uyumsuz olmayan olur.

﴿**الذي خلقك فسواك فعدلك**﴾: seni **سوياً** kıldı: ondan aykırılıkları ve kusurları giderdi; böylece onu düzeltti.

﴿**لو تسوى بهم الأرض**﴾: yer onlarla **تسوى** olur: yerin çukurlarını örten toprak olurlar; böylece yer onlarla düz olur.

﴿**فكذبوه فعقروها فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها**﴾: böylece yeri onlarla **فسواها** etti (onların ve kanlarının gömülmesinden sonra).

**سَوَّى** - **يُسَوِّي** + varlık + bir varlığı + bir varlık veya şey ile: şeyi kullanarak onu “**يَسْوَى**” kılar: diğer varlığı karşılaştırma için bir referans olarak kullanarak, aykırılık veya artma veya eksilme olmaksızın onu tabiî, âdî kılar: onu, diğer varlığın miktarı kadar **سوياً** kılar.

Yani, yaygın örfe göre ikisini eşit kılar.

﴿**إذ نسويكم برب العالمين**﴾: sıfatlarınızı ve ölçülerinizi, Rabbu’l-âlemîn’in sıfat ve ölçülerine artma ve eksilme olmaksızın denk kılıyoruz.

**سَاوَى** - **يُسَاوِي** + varlık + iki şey arasında: **سَوِيَ** - **يَسْوَى**’dan “**فاعَل**” vezninde: iki varlık arasında karşılıklı olarak **سَوِيَ** - **يَسْوَى** fiilini yapar: ikisini birlikte, aralarında uyumsuzluk veya aykırılık ve artma ve eksilme olmaksızın **مُرَكَّباً سوياً** teşkil eder hâle getirir: aralarındaki farkları ve aykırılıkları giderir. İki varlık üzerinde iş gördü; fazlayı giderdi, eksiği tamamladı; böylece her biri bir yönden **كائناً سوياً** oldu, diğer yönden de ötekiyle uyumlu ve dengeli oldu.

﴿**حتى إذا ساوى بين الصدفين**﴾: iki dağ olan **الصدفين** arasını **سوياً** kıldı: aykırılık veya artma yahut eksilme olmaksızın mutedil, tabiî kıldı. Ve bu, bilinen toprak tesviye işlemidir: çukurları doldurmak ve yükseltileri yontmak; ta ki yer düzleşsin.

**اسْتَوى** - **يَسْتَوِي** + varlık (lâzım fiil): **سَوِيَ** - **يَسْوَى**’dan “**افتعل**” vezninde: kendi kendine bir fiille **سوياً** olur: düz oldu: tabiî, âdî; kusurlardan, aykırılıklardan, artma ve eksilmeden arınmış oldu: olgunlaştı ve tamamlandı.

﴿**ولما بلغ أشده واستوى آتيناه حكما وعلما**﴾: olgunlaştı, tamamlandı; kusurlardan ve aykırılıklardan arınmış, âdî bir varlık oldu.

**اسْتَوى** - **يَسْتَوِي** + varlık + başka bir varlık: iki varlık birbirleriyle **مستويين** olur: yani aralarında aykırılıklar veya kusurlar veya farklar yoktur.

﴿**وما يستوي الأعمى والبصير**﴾: kör ile gören, aralarında aykırılık ve farklar bulunmayan, **مستويين** ve tabiî olmaz.

**اسْتَوى** - **يَسْتَوِي** + varlık + bir yere veya bir şeye: varlık, bir şeye veya başka bir varlığa nispetle **مستوياً** olmak için öz iradesiyle çaba gösterir: varlığa veya şeye nispetle **الوضع السوي**’yi alır: şeyle muamele için, varsayılandan aykırılık veya abartı veya değişme bulunmayan en uygun tabiî durumu alır.

**اسْتَوى** - **يَسْتَوي** + varlık + bir varlık veya şey üzerine: varlık, şeyin veya diğer varlığın üzerinde **مستوياً** olmak için öz iradesiyle çaba gösterir: **وضع سوي** üzere, yani istikrarlı, sabit, dengeli, mutedil; eğri veya sallantılı olmaksızın biner yahut yerleşir. Bir varlık, başka bir varlığa, hacimsel boşluklar olmaksızın yapışmayı gerçekleştirir; birincinin düz olma vasfına sahip kısmı, ikincinin benzerine oturur.

Ve lafız, “bir şeyin miktarını veya değerini veya hacmini, artma veya eksilme veya aykırılık olmaksızın tabiî, **سوياً** mutedil olacak şekilde takdir etmek; bunu, referans bir varlığa nispetle yahut birlikte tek bir **سوية** üzerinde uyumsuzluk veya yükselme veya aykırılık olmaksızın iki uyumlu varlık teşkil eden başka bir varlığa nispetle yapmak” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**عَدَلَ - يَعْدِلُ**، **كَفَأَ - يَكْفَؤُ** (**كَفَا - يَكْفُو**)، **سَوِيَ - يَسْوَى**، **ثَمَنَ - يَثْمُنُ**، **تَرَبَ - يَتْرِبُ**، **قَابَ - يَقُوْبُ**

**سَويَ  - يَسْوى** :
سوي - مكان سوي

صراط سوي	﴿**ياأبت إني قد جاءني من العلم ما لم يأتك فاتبعني أهدك صراطا سويا(43)**﴾ مريم ﴿**قل كل متربص فتربصوا فستعلمون من أصحاب الصراط السوي ومن اهتدى (135)**﴾ طه

زمان سوي
ليال﴿**قال رب اجعل لي آية قال آيتك ألا تكلم الناس ثلاث ليال سويا (10)**﴾ مريم

مخلوق سوي
بشر﴿**فاتخذت من دونهم حجابا فأرسلنا إليها روحنا فتمثل لها بشرا سويا(17)**﴾ مريم

عمل سوي
يمشي﴿**أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم(22)**﴾ الملك

مكانا سوى

**مكان** ﴿“Elbette sana onun benzeri bir sihirle geleceğiz; artık bizimle senin aranda bir buluşma vakti tayin et; ne biz onu bozacağız ne de sen; bir yer olarak **سُوًى**.” (58)﴾ طه

**سواء** : haber: “Onlar **سواء**dır.”
 ﴿“Ehl-i kitaptan hepsi **سواء** değildir; ayakta duran bir ümmet vardır; gecenin saatlerinde Allah’ın âyetlerini okurlar ve onlar secde ederler.” (113)﴾ آل عمران ﴿“Sizin de kâfir olmanızı istediler, kendileri kâfir oldukları gibi; böylece **سواء** olasınız diye; artık onlardan veliler edinmeyin, Allah yolunda hicret edinceye kadar; eğer yüz çevirirlerse onları yakalayın ve onları nerede bulursanız öldürün; onlardan ne bir veli ne de bir yardımcı edinmeyin.” (89)﴾ النساء
 	﴿“Size kendi nefislerinizden bir misal vurdu: Sağ ellerinizin malik olduğu şeylerden, size rızık olarak verdiklerimizde sizin için ortaklar var mı ki siz onda **سواء** olasınız; onları, kendi nefislerinizden korktuğunuz gibi korkarsınız? İşte akleden bir kavim için âyetleri böyle tafsil ederiz.” (28)﴾ الروم ﴿“Allah, rızıkta bazınızı bazınıza üstün kıldı; üstün kılınanlar, rızıklarını sağ ellerinin malik olduklarına geri çevirenler değildir; böylece onlar onda **سواء** olurlar. Allah’ın nimetine mi nankörlük ediyorlar?” (71)﴾ النحل
 	﴿“De ki: Ey ehl-i kitap! Bizimle sizin aranızda **سواء** bir kelimeye gelin: Allah’tan başkasına ibadet etmeyelim; O’na hiçbir şeyi ortak koşmayalım; Allah’tan başka, bazımız bazımızı rabler edinmesin. Eğer yüz çevirirlerse deyin ki: Şahit olun, biz Müslümanlarız.” (64)﴾ آل عمران
 	﴿“Yoksa kötülükleri kazanmış olanlar, onları iman edip salih ameller işleyenler gibi kılacağımızı mı sandılar? **سواء**: onların hayatları ve ölümleri. Ne kötü hükmediyorlar!” (21)﴾ الجاثية

**سواء** لـِ
 ﴿“Orada üstünden sabit dağlar yaptı; onda bereket kıldı; onda rızıklarını takdir etti; dört günde, isteyenler için **سواء**.” (10)﴾ فصلت ﴿“Şüphesiz inkâr edenler ve Allah’ın yolundan ve Mescid-i Haram’dan alıkoyanlar—onu insanlar için kıldık: onda mukim olan ile dışarıdan gelen **سواء**dır—ve kim onda zulümle bir ilhada yönelirse ona elem verici bir azaptan tattırırız.” (25)﴾ الحج

**سواء** : **الجحيم** - **الصراط** - **السبيل**
 ﴿“Derken baktı; onu **سواء الجحيم** içinde gördü.” (55)﴾ الصافات ﴿“Onu alın; onu **سواء الجحيم**e doğru sürükleyin.” (47)﴾ الدخان
 	﴿“Hani Davud’un yanına girdiler de onlardan ürktü. Dediler ki: Korkma; iki hasımız; bazımız bazımıza azdı; artık aramızda hak ile hükmet; haddi aşma; bizi **سواء الصراط**a hidayet et.” (22)﴾ ص ﴿“Medyen tarafına yönelince dedi ki: Umulur ki Rabbim beni **سواء السبيل**e hidayet eder.” (22)﴾ القصص
 	﴿“Yoksa, daha önce Musa’ya sorulduğu gibi, Resulünüze sormak mı istiyorsunuz? Kim imana karşı küfrü değiştirirse, muhakkak **سواء السبيل**den sapmıştır.” (108)﴾ البقرة ﴿“Andolsun Allah, İsrailoğullarından sağlam söz aldı; onlardan on iki nakib gönderdik. Allah dedi ki: Şüphesiz ben sizinle beraberim; eğer namazı ikame eder, zekâtı verir, resullerime iman eder, onları destekler ve Allah’a güzel bir borç verirseniz, elbette sizin kötülüklerinizi örterim ve elbette sizi altından ırmaklar akan cennetlere sokarım; artık bundan sonra sizden kim inkâr ederse, muhakkak **سواء السبيل**den sapmıştır.” (12)﴾ المائدة
 	﴿“Ey iman edenler! Benim düşmanımı ve sizin düşmanınızı veliler edinmeyin; onlara sevgiyle ilka ediyorsunuz; hâlbuki size gelen hakka küfrettiler; Resulü ve sizi, Allah’a—Rabbinize—iman etmenizden dolayı çıkarıyorlar; eğer benim yolumda cihad için ve rızamı aramak için çıktıysanız (böyle yapmayın); onlara sevgiyle gizlice haber ulaştırıyorsunuz; ben ise gizlediğinizi de açıkladığınızı da bilirim; sizden kim onu yaparsa, muhakkak **سواء السبيل**den sapmıştır.” (1)﴾ الممتحنة
 	﴿“De ki: Size bundan daha kötü bir karşılığı, Allah katında bir mükâfat olarak haber vereyim mi? Allah’ın lanetlediği, gazap ettiği, onlardan maymunlar ve domuzlar kıldığı ve tağuta kulluk edenler; işte onlar yer bakımından daha şer ve **سواء السبيل**den daha sapıktır.” (60)﴾ المائدة ﴿“De ki: Ey ehl-i kitap! Dininizde haksız yere aşırı gitmeyin; daha önce sapmış, birçoklarını saptırmış ve **سواء السبيل**den sapmış bir kavmin hevalarına uymayın.” (77)﴾ المائدة

**على سواء**
 ﴿“Eğer bir kavimden hainlik korkarsan, onlara **على سواء** (eşitlik üzere) at; şüphesiz Allah hainleri sevmez.” (58)﴾ الأنفال ﴿“Eğer yüz çevirirlerse de ki: Sizi **على سواء** (eşitlik üzere) haberdar ettim; ve ben bilmem, size vaad olunan yakın mı uzak mı?” (109)﴾ الأنبياء

**سواء** : عليكم - علينا - عليهم - منكم
 ﴿“Eğer onları hidayete çağırırsanız size uymazlar; **سواء عليكم**: onları çağırdınız mı yoksa siz susanlar mısınız.” (193)﴾ الأعراف ﴿“Ona girin; sabredin yahut sabretmeyin, **سواء عليكم**; ancak yapmakta olduğunuzla cezalandırılıyorsunuz.” (16)﴾ الطور
 	﴿“Hepsi Allah’a topluca çıktılar; zayıflar, büyüklük taslayanlara dedi ki: Biz size tabi idik; şimdi siz, Allah’ın azabından bize bir şey giderebilir misiniz? Dediler ki: Allah bize hidayet etseydi elbette sizi hidayet ederdik; **سواء علينا**: sızlandık mı yoksa sabrettik mi; bizim için kaçış yoktur.” (21)﴾ إبراهيم ﴿“Dediler ki: **سواء علينا**: öğüt verdin mi yahut öğüt verenlerden olmadın mı.” (136)﴾ الشعراء
 	﴿“Şüphesiz inkâr edenler: **سواء عليهم**; onları uyardın mı yahut uyarmadın mı, iman etmezler.” (6)﴾ البقرة ﴿“Ve **سواء عليهم**: onları uyardın mı yahut uyarmadın mı, iman etmezler.” (10)﴾ يس
 	﴿“**سواء عليهم**: onlar için istiğfar ettin mi yahut onlar için istiğfar etmedin mi; Allah onları asla bağışlamayacaktır; şüphesiz Allah fasık kavmi hidayet etmez.” (6)﴾ المنافقون
 	﴿“**سواء**: sizden sözü gizleyen ve onu açığa vuran; ve geceyle gizlenen ve gündüzle dolaşan.” (10)﴾ الرعد

**سَوَّى - يُسَوِّي** + mef‘ûl bih
**السماء**
**السماء السماوات** ﴿“Onun tavanını yükseltti; sonra onu **فسواها**.” (28)﴾ النازعات ﴿“O, yeryüzünde olanların hepsini sizin için yarattı; sonra göğe **استوى**; sonra onları yedi **سماوات** olarak **فسواهن**; ve O her şeyi bilendir.” (29)﴾ البقرة

**البشر**
 ﴿“Sonra bir alaka oldu; derken yarattı; sonra **فسوى**.” (38)﴾ القيامة ﴿“Yarattı; sonra **فسوى**.” (2)﴾ الأعلى
 	﴿“Artık onu **سويته** ve ona ruhumdan üflediğim zaman, onun için secde edenler olarak yere kapanın.” (29)﴾ الحجر ﴿“Artık onu **سويته** ve ona ruhumdan üflediğim zaman, onun için secde edenler olarak yere kapanın.” (72)﴾ ص
 	﴿“Sonra onu **سواه** ve ona ruhundan üfledi; ve sizin için işitme, görmeler ve gönüller kıldı; ne az şükrediyorsunuz.” (9)﴾ السجدة ﴿“Ve nefse ve onu **سواها**ya; sonra ona fücurunu ve takvasını ilham etti.” (7-8)﴾ الشمس
 	﴿“Ona, onunla tartışırken arkadaşı dedi ki: Seni topraktan, sonra nutfeden yaratan, sonra seni bir adam olarak **سواك** edene küfrettin mi?” (37)﴾ الكهف ﴿“Seni yarattı; sonra seni **فسواك**; sonra seni dengeledi.” (7)﴾ الإنفطار
 	﴿“Evet; onun parmak uçlarını **نسوي** etmeye kadiriz.” (4)﴾ القيامة

**سَوَّى - يُسَوِّي** : bir şeyi bir şeyle
 ﴿“Hani sizi âlemlerin Rabbi ile **نسويكم** ediyorduk.” (98)﴾ الشعراء
 	﴿“O gün, inkâr edenler ve Resule isyan edenler, yerin kendileriyle **تسوى** edilmesini temenni ederler; ve Allah’tan hiçbir sözü gizlemezler.” (42)﴾ النساء ﴿“Derken onu yalanladılar; onu boğazladılar; bunun üzerine Rableri günahları sebebiyle onların üzerine yerle bir etti; sonra onu **فسواها**.” (14)﴾ الشمس

**ساوى - يساوي** + **بين** + iki şey
 ﴿“Bana demir kütleleri getirin; nihayet iki yamaç arasını **ساوى** edince dedi ki: Üfleyin; nihayet onu ateş kılınca dedi ki: Bana getirin, üzerine erimiş bakır dökeyim.” (96)﴾ الكهف

**استوى** (mef‘ûl bih’e geçmeyen, müteaddî olmayan lâzım fiil)
 ﴿“Ve olgunluğuna erişince ve **استوى** edince, ona hüküm ve ilim verdik; ve işte muhsinleri böyle cezalandırırız.” (14)﴾ القصص

**استوى**: bir varlık ve başka bir varlık
**لا يستوي**
**الأعمى والبصير** ﴿“Ve **لا يستوي** kör ile gören.” (19)﴾ فاطر ﴿“Ve **لا يستوي** kör ile gören; ve iman edip salih ameller işleyenler ile kötülük yapan; ne az hatırlıyorsunuz.” (58)﴾ غافر

**درجات المؤمنين** ﴿“Müminlerden—zarar sahipleri hariç—oturanlar ile malları ve canlarıyla Allah yolunda cihad edenler **لا يستوي**; Allah, malları ve canlarıyla cihad edenleri oturanlara bir derece üstün kıldı; ve hepsine Allah en güzeli vaad etti; ve Allah, cihad edenleri oturanlara büyük bir ecirle üstün kıldı.” (95)﴾ النساء ﴿“Size ne oluyor ki Allah yolunda infak etmiyorsunuz? Hâlbuki göklerin ve yerin mirası Allah’ındır. Sizden fetihten önce infak eden ve savaşan **لا يستوي**; işte onlar, sonra infak edip savaşanlardan derecece daha büyüktür; ve hepsine Allah en güzeli vaad etti; ve Allah yaptıklarınızdan haberdardır.” (10)﴾ الحديد

**المؤمن والفاسق** ﴿“Ve **لا يستوي** kör ile gören; ve iman edip salih ameller işleyenler ile kötülük yapan; ne az hatırlıyorsunuz.” (58)﴾ غافر ﴿“Mümin olan kimse, fasık olan kimse gibi midir? **لا يستوون**.” (18)﴾ السجدة

﴿Ve **الحسنة** ile **السيئة** eşit olmaz; en güzel olanla sav; bir de bakarsın ki seninle onun arasında düşmanlık bulunan kimse sanki sıcak bir dosttur (34)﴾ Fussılet ﴿**أصحاب النار** ile **أصحاب الجنة** eşit olmaz; **أصحاب الجنة**—onlar kazananlardır (20)﴾ Haşr
 	﴿Hacının su vermesini ve **المسجد الحرام**’ın imarını, Allah’a ve âhiret gününe iman eden ve Allah yolunda cihad eden kimse gibi mi yaptınız? Allah katında eşit olmazlar; Allah zalimler topluluğunu hidayete erdirmez (19)﴾ Tevbe
 	﴿De ki: **الخبيث** ile **الطيب** eşit olmaz; **الخبيث**’in çokluğu seni hayran bıraksa da. Öyleyse ey akıl sahipleri, Allah’tan sakının; umulur ki felah bulursunuz (100)﴾ Mâide ﴿Ve iki deniz eşit olmaz: şu tatlı, çok tatlı, içimi kolay; şu ise tuzlu, acı. Her birinden taze et yersiniz ve takındığınız bir süs çıkarırsınız; ve gemiyi onda yarıp gider görürsün; O’nun fazlından arayasınız diye ve umulur ki şükredersiniz (12)﴾ Fâtır
 	﴿Ve diriler de eşit olmaz, ölüler de. Şüphesiz Allah dilediğine işittirir; sen kabirlerde olanlara işittirecek değilsin (22)﴾ Fâtır
**هل يستوي**
De ki: **الأعمى** ile **البصير** eşit olur mu? ﴿De ki: “Allah’ın hazineleri yanımdadır demiyorum; gaybı da bilmem; size ‘ben bir meleğim’ de demiyorum. Ben ancak bana vahyedilene uyarım.” De ki: **الأعمى** ile **البصير** eşit olur mu? Hâlâ düşünmez misiniz? (50)﴾ En‘âm ﴿De ki: “Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?” De ki: “Allah.” De ki: “O’ndan başka, kendileri için ne faydaya ne zarara malik olmayan veliler mi edindiniz?” De ki: **الأعمى** ile **البصير** eşit olur mu? Yahut **الظلمات** ile **النور** eşit olur mu? Yoksa Allah’a ortaklar mı kıldılar; O’nun yaratması gibi yarattılar da yaratma onlara benzer göründü? De ki: “Allah her şeyin yaratıcısıdır; O, bir olan, kahredicidir.” (16)﴾ Ra‘d
 	﴿De ki: “Göklerin ve yerin Rabbi kimdir?” De ki: “Allah.” De ki: “O’ndan başka, kendileri için ne faydaya ne zarara malik olmayan veliler mi edindiniz?” De ki: **الأعمى** ile **البصير** eşit olur mu? Yahut **الظلمات** ile **النور** eşit olur mu? Yoksa Allah’a ortaklar mı kıldılar; O’nun yaratması gibi yarattılar da yaratma onlara benzer göründü? De ki: “Allah her şeyin yaratıcısıdır; O, bir olan, kahredicidir.” (16)﴾ Ra‘d ﴿Yoksa o, gecenin saatlerinde secde ederek ve ayakta durarak itaatkâr olan; âhiretten sakınan ve Rabbinin rahmetini uman kimse mi? De ki: Bilenlerle bilmeyenler eşit olur mu? Ancak akıl sahipleri öğüt alır (9)﴾ Zümer
**هل يستويان مثلا**	﴿İki grubun misali, kör ve sağır ile gören ve işiten gibidir; ikisi misalce eşit olur mu? Hâlâ öğüt almaz mısınız? (24)﴾ Hûd ﴿Allah bir misal vurdu: içinde birbirleriyle çekişen ortaklar bulunan bir adam ve bir adama tam bağlı bir adam; ikisi misalce eşit olur mu? Hamd Allah’adır; bilakis onların çoğu bilmez (29)﴾ Zümer
 	﴿Allah bir misal vurdu: mülkiyet altında bir kul; hiçbir şeye güç yetiremez; ve kendisine bizden güzel bir rızık verdiğimiz kimse; o da ondan gizli ve açık infak eder; eşit olurlar mı? Hamd Allah’adır; bilakis onların çoğu bilmez (75)﴾ Nahl ﴿Ve Allah bir misal vurdu: iki adam; ikisinden biri dilsizdir, hiçbir şeye güç yetiremez; o, efendisine bir yüktür; onu nereye yöneltse bir hayır getirmez; o mu, yoksa adaletle emreden ve dosdoğru bir yol üzerinde olan mı eşit olur? (76)﴾ Nahl
**استوى - يستوي + إلى**
 ﴿O, yeryüzünde olanların hepsini sizin için yarattı; sonra göğe yöneldi; onları yedi gök olarak düzenledi; O, her şeyi bilendir (29)﴾ Bakara ﴿Sonra göğe yöneldi; o duman idi; ona ve yere: “İsteyerek veya istemeyerek gelin” dedi; ikisi: “İsteyerek geldik” dediler (11)﴾ Fussılet
**استوى - يستوي + على**
 ﴿Rabbiniz Allah’tır; gökleri ve yeri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; geceyi gündüze bürür, onu durmaksızın kovalar; güneş, ay ve yıldızlar O’nun emriyle boyun eğdirilmişlerdir. Dikkat edin: yaratma da emir de O’nundur. Âlemlerin Rabbi Allah ne yücedir (54)﴾ A‘râf ﴿Rabbiniz Allah’tır; gökleri ve yeri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; işi tedbir eder; O’nun izninden sonra olmadıkça hiçbir şefaatçi yoktur. İşte bu Allah, Rabbinizdir; öyleyse O’na ibadet edin; hâlâ öğüt almaz mısınız? (3)﴾ Yûnus
 	﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; **الرحمان**; öyleyse O’nu bir habîre sor (59)﴾ Furkân ﴿Allah, gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; sizin için O’ndan başka ne bir veli ne bir şefaatçi vardır; hâlâ hatırlamaz mısınız? (4)﴾ Secde
 	﴿O, gökleri ve yeri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; yere gireni ve ondan çıkanı, gökten ineni ve onda yükseleni bilir; nerede olursanız olun sizinle beraberdir; Allah yaptıklarınızı görendir (4)﴾ Hadîd ﴿Allah, gördüğünüz bir direk olmaksızın gökleri yükseltti; sonra arş üzerine istivâ etti; güneşi ve ayı boyun eğdirdi; her biri belirlenmiş bir süreye kadar akar; işi tedbir eder; âyetleri ayrıntılı kılar; umulur ki Rabbinize kavuşmaya yakîn edersiniz (2)﴾ Ra‘d
 	﴿**الرحمان** arş üzerine istivâ etti (5)﴾ Tâhâ ﴿Gökleri ve yeri ve ikisi arasındakileri altı günde yarattı; sonra arş üzerine istivâ etti; **الرحمان**; öyleyse O’nu bir habîre sor (59)﴾ Furkân
 	﴿Onun sırtlarına yerleşesiniz diye; sonra onun üzerine yerleştiğinizde Rabbinizin nimetini anasınız ve: “Bunu bize boyun eğdiren (Allah)ı tenzih ederiz; biz buna güç yetirenler değildik” diyesiniz (13)﴾ Zuhruf ﴿Sen ve seninle beraber olanlar gemi üzerine yerleştiğinizde de: “Hamd, bizi zalimler topluluğundan kurtaran Allah’adır” de (28)﴾ Mü’minûn ﴿Ve: “Ey yer, suyunu yut; ey gök, tut” denildi; su çekildi; iş bitirildi; **الجودي** üzerine yerleşti; ve: “Zalimler topluluğuna uzaklık” denildi (44)﴾ Hûd
 	﴿Güç sahibi; derken istivâ etti (6)﴾ Necm ﴿Muhammed Allah’ın elçisidir; onunla beraber olanlar kâfirlere karşı şiddetli, kendi aralarında merhametlidirler; onları rükû edenler, secde edenler olarak görürsün; Allah’tan bir fazl ve rıza ararlar; yüzlerinde secdenin eserinden bir nişan vardır. Bu, onların Tevrat’taki misalleridir; İncil’deki misalleri de: filizini çıkaran bir ekin gibidir; onu güçlendirdi; derken kalınlaştı; derken sapları üzerine doğruldu; ekincileri hayran bırakır; onlarla kâfirleri öfkelendirmek için. Allah, onlardan iman edenlere ve salih ameller işleyenlere bir mağfiret ve büyük bir ecir vaad etti (29)﴾ Fetih
**مختار الصحاح**
● [**سوا**] **س و ا**: **السَّوَاءُ** adalettir; Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿Onlara **على سواء** üzere at﴾. Ve bir şeyin **سواء**’ı onun ortasıdır; Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**في سواء الجحيم**﴾. Ve bir şeyin **سواء**’ı onun başkasıdır; A‘şâ dedi: “Onun ehli(nden) **لسوائكا** sebebiyle sapmadım.” Ahfeş dedi: **سِوَى** “başka” mânasında veya “adalet” mânasında olduğunda onda üç dil vardır: **السين**’i dammeli veya kesreli yaparsan kısaltırsın; fethalı yaparsan uzatırsın. “Mekân **سَوًى** ve **سِوًى** ve **سَوَاءٌ**” dersin; yani iki grup arasında adalet ve orta. Dedim: Bundan Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**مكانا سوى**﴾. Ve “Bir adamın yanından geçtim: **سُوَاك** ve **سِوَاكَ** ve **سَوَائِكَ**” dersin; yani “senden başka”. Ve ikisi işte **سَوَاءٌ**’dır; istersen **سَوَاءانِ**. Ve onlar hepsi için **سَوَاءٌ**’dır; ve onlar **أَسْوَاءٌ**’dır; ve onlar **سَوَاسِيَةٌ**’dir; “sekiz” gibi, kıyasa aykırı. Ferrâ dedi: “Bu şey şuna eşit olmaz” ve “Bu, şuna eşit olmaz” bilinmedi; ve “Bu, ona eşit olmaz”; yani ona denk olmaz. Ve “Şeyi **سَوَّيْتُ** **تَسْوِيَةً** ile”; derken **فاستَوَى**. Ve şeyi ikisi arasında **بالسَّويَّةِ** ile paylaştırdı. Ve “Bir adam **سَوِيُّ الخلق**”; yani **مُسْتَوٍ**. Ve **اسْتَوَى** eğrilikten (çıktı). Ve “Bineğinin sırtı üzerine **استوى**”; yani yerleşti. Ve “İkisi arasında **ساوَى**”; yani **سوَّى**. Ve “Göğe **اسْتَوَى إلى**”; yani kastetti. Ve **استوى**; yani istilâ etti ve üstün geldi. Şair dedi: “Derken **بِشْر** Irak üzerine istivâ etti; kılıçsız ve dökülmüş kan olmaksızın.” Ve adam **استوى**; gençliği sona erdi. Ve “**سِوَى** falan”; yani onun kastını kastetti. Dedi: “Ve elbette **سوى حذيفة**’ye övgümü çevireceğim.” Ve “Şey **اسْتَوَى**”; yani itidal buldu. İsim **السَّواءُ**’dır. “Bana eşittir; kalktın mı oturdun mu” denir. Ve hadiste: ﴿**إذا تَساوَوْا هلكوا**﴾. Dedim: Ezherî dedi: “Onların ‘İnsanlar ayrıştıkları müddetçe hayır üzeredir; eşitlendiklerinde helâk olurlar’ sözü: aslı, hayrın insanlardan nadir olanda olmasıdır; şerde eşitlendiklerinde ve içlerinde hayır sahibi bulunmadığında helâk olanlardan olurlar.” Bunun bir hadis olduğunu zikretmedi; Herevî de onu **شرح الغريبين**’de zikretmedi. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿**لو تسوى بهم الأرض**﴾; yani “yer onlarla eşitlenir.”
**الراغب**
**سوا**
- **المساواة**: ölçü, ağırlık ve kile ile itibar edilen denkliktir; denir ki: “Bu elbise şu elbiseye **مساو**’dır; bu dirhem şu dirheme **مساو**’dır.” Ve keyfiyetle de itibar edilebilir; meselâ: “Bu siyahlık şu siyahlığa **مساو**’dır”; tahkiki, zatının değil yerinin itibarına dönse de. Ve onda bulunan denklik itibarından “adalet” kullanımıyla kullanıldı. Şair dedi: - 256 - “Reddettik; bu sebeple düşmanımıza **السواء**’ı vermeyiz.”
( Bu, Antere’nin bir beytinin yarısıdır; ikinci yarısı: “**قياما بأعضاد السراء المعطف**” )

(ve o, onun divanında s. 52’de; el-Ḥuccet li’l-Fârisî 1/246’da; en-Nevâdir li-Ebî Zeyd s. 122’de; el-Muḫaṣṣaṣ 12/160’ta)

**واستوى** iki vech üzere söylenir:

Bunlardan biri: ona iki fâil ve daha fazlası isnad olunur; şu gibi: **استوى زيد وعمرو في كذا**; yani: **تساويا**. Ve dedi: **}لا يستوون عند الله{** [et-Tevbe/19].

İkincisi: şeyin kendi zâtında i‘tidâli için söylenmesidir; şu gibi: **}ذو مرة فاستوى﴿** [en-Necm/6], ve dedi: **﴾فإذا استويت أنت﴿** [el-Mü’minûn/28], **﴾لتستووا على ظهوره﴿** [ez-Zuḫruf/13], **﴾فاستوى على سوقه﴿** [el-Fetḥ/29]. Ve: falan kimse memuriyeti üzerine **استوى**; falan kimsenin işi **استوى**. Ne vakit **بعلى** ile ta‘diyye edilse, **الاستيلاء** mânâsını gerektirir; onun sözü gibi: **﴾الرحمن على العرش استوى﴿** [Ṭâhâ/5]. Ve denildi: mânâsı, göklerde olan ve yerde olan şeyin onun için **استوى** olmasıdır; yani: Allah Teâlâ’nın onu tesviye etmesiyle, bütünün onun muradı üzere **استقام** olmasıdır; onun sözü gibi: **﴾ثم استوى إلى السماء فسواهن{** [el-Baḳara/29]. Ve denildi: mânâsı, her şeyin ona nisbet bakımından **استوى** olmasıdır; böylece hiçbir şey ona bir şeyden daha yakın değildir; zira O Teâlâ, bir mekânda bulunup başka bir mekânda bulunmayan cisimler gibi değildir.

Ve ne vakit **بإلى** ile ta‘diyye edilse, ona varıp son bulma mânâsını gerektirir; ya zât ile, yahut tedbir ile. İkincisine göre onun sözü: **}ثم استوى إلى السماء وهي دخان﴿** [Fuṣṣilet/11]. Ve şeyin **تسوية**si: onu **سواء** kılmaktır; ya yükseklikte, yahut alçaklıkta. Ve onun sözü: **﴾الذي خلقك فسواك﴿** [el-İnfiṭâr/7], yani: hikmetin gerektirdiği üzere yaratılışını kıldı. Ve onun sözü: **﴾ونفس وما سواها{** [eş-Şems/7]; nefse kıvam verici olarak kıldığı kuvvetlere bir işarettir; fiili ona nisbet etti. Ve bu yerin dışında zikredilmiştir ki fiil, fâile nisbet edilmesi sahih olduğu gibi, âlete ve fiilin muhtaç olduğu sair şeye nisbet edilmesi de sahih olur; şu gibi: kesici kılıç.

Bu vech, “**}ونفس وما سواها﴿** [eş-Şems/7] ile Allah Teâlâ’yı murad etti” diyenin sözünden daha evlâdır (ki bu, İbn Cerîr’in sözüdür 30/210. Dedi: ve **(ما)**, **(من)** mevkiindedir); çünkü **(ما)** ile Allah Teâlâ’dan ibare edilmez; zira o, cins için vaz‘ olunmuştur; ve onunla sahih olacak bir sem‘ murad edilmemiştir. Amma onun sözü: **﴾سبح اسم ربك الأعلى *** الذي خلق فسوى﴿** [el-A‘lâ/1-2]; fiil O Teâlâ’ya nisbet edilmiştir. Kezâ onun sözü: **﴾فإذا سويته ونفخت فيه من روحي﴿** [el-Ḥicr/29], ve onun sözü: **﴾رفع سمكها فسواها﴿** [en-Nâzi‘ât/28]; onun tesviyesi, onun binâsını tazammun eder; ve onun ziynetlendirilmesini, şu sözde zikredilen: **﴾إنا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب{** [eṣ-Ṣâffât/6].

**والسوي**; miktar ve keyfiyet bakımından ifrat ve tefritten korunmuş olana denir. Teâlâ dedi: **}ثلاث ليال سويا﴿** [Meryem/10]. Ve Teâlâ dedi: **﴾من أصحاب الصراط السوي﴿** [Ṭâhâ/135]. Ve **رجل سوي**: ahlâkı ve yaratılışı ifrat ve tefritten **استوت**. Ve Teâlâ’nın sözü: **﴾على أن نسوي بنانه﴿** [el-Ḳıyâme/4]; denildi: elini, parmakları olmayan deve ayağı gibi kılarız. Ve denildi: bilakis, parmaklarının hepsini tek bir ölçü üzere kılarız; ta ki ondan faydalanmasın. Bu da şundandır ki parmakların miktar ve heyetçe farklı oluşundaki hikmet açıktır; zira onların kavramada yardımlaşması, böyle olmalarıdır. Ve onun sözü: **﴾فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها﴿** [eş-Şems/14]; yani: beldelerini yerle **سوى** kıldı; şu gibi: **﴾خاوية على عروشها﴿** [el-Kehf/42]. Ve denildi: beldelerini onlarla **سوى** kıldı; şu gibi: **﴾لو تسوى بهم الأرض﴿** [en-Nisâ/42]. Bu, kâfirler hakkında söylediğine bir işarettir: **﴾ويقول الكافر يا ليتني كنت ترابا{** [en-Nebe’/40].

**ومكان سوى، وسواء**: orta. Ve denir: **سواء** ve **سوى** ve **سوى**; yani: iki ucu eşit olur. Bu, vasıf ve zarf olarak kullanılır. Bunun aslı masdardır. Ve dedi: **}في سواء الجحيم﴿** [eṣ-Ṣâffât/55], ve **﴾سواء السبيل﴿** [el-Ḳaṣaṣ/22], **﴾فانبذ إليهم على سواء﴿** [el-Enfâl/58]; yani: hükümde adl. Kezâ onun sözü: **﴾إلى كلمة سواء بيننا وبينكم﴿** [Âl-i ‘İmrân/64]. Ve onun sözü: **﴾سواء عليهم أأنذرتهم أم لم تنذرهم﴿** [el-Baḳara/6], **﴾سواء عليهم أستغفرت لهم﴿** [el-Münâfiḳûn/6], **﴾سواء علينا أجزعنا أم صبرنا﴿** [İbrâhîm/21]; yani: iki iş, ikisinin de fayda vermemesi bakımından eşittir. **﴾سواء العاكف فيه والباد{** [el-Ḥacc/25]. Ve bazen **سوى** ve **سواء**, **غير** mânâsında kullanılır. Şair dedi:
- 257 -
**فلم يبق منها سوى هامد**

(bu bir beytin yarısıdır; onun ‘aczü: **وسفع الخدود معا والنؤي**. Ve o, Ebû Ḏu’eyb el-Hüzelî’nindir; Dîvânu’l-Hüzeliyyîn 1/66’da; el-Beṣâ’ir 3/187’de)

Ve diğeri dedi:
- 258 -
**وما قصدت من أهلها لسوائكا**

(bu bir beytin ‘aczidir; onun ṣadrı: **تجانف عن أهل اليمامة ناقتي**. Ve o, el-A‘şâ’nındır; onun divanında s. 131’de; Lisân (**سوى**)’da; el-Beṣâ’ir 3/87’de; el-Mücmel 2/477’de)

Ve yanımda senin dışında bir adam vardır: yani: senin yerinde ve senin bedelin. Ve **السي**: eşit olan; **عدل** ve **معادل**, **قتل** ve **مقاتل** gibi. Dersin: **سيان زيد وعمرو**. Ve **أسواء**, **سي**’nin cem‘idir; **نقض** ve **أنقاض** gibi. Denir: **قوم أسواء** ve **مستوون**. Ve **المساواة**, kıymetli şeylerde örfîdir; denir: “bu elbise şuna eşittir.” Aslı, miktarda onunla **ساواه** olmasındandır. Dedi: **}حتى إذا ساوى بين الصدفين{** [el-Kehf/96].

**ملخص اللسان**
1. **الفراء**: “elbiseye ve başkasına şu ve şu **لا يُساوي** denir”; **يَسْوى**’yı bilmedi; ve **الليث** dedi: **يَسْوى** nâdirdir; ondan **سَوِيَ** ve **سَوى** denmez. Ve onların “**لا يَسْوى**” sözleri; onu Hicaz ehlinin dili sayarım.
2. Satışta denir: **لا يُساوي**; yani: bu, bu fiyatla birlikte iki eşit olmaz. Ve “bu, buna **لا يُساوي**”; yani: ona denk olmaz. Ve denir: **ساوَيْتُ هذا بذاكَ**; onu yükselttim de onun miktarına ve ulaştığı yere eriştiği vakit.
3. **ساوى** şey, şeye; ona denk olduğu vakit. Ve **ساوَيْتُ بينَ الشَّيْئَيْنِ**; ikisi arasında denkleştirdiğin ve **سَوَّيْت** olduğun vakit. Ve ikisi bu işten **سَوِيَّةٍ**dir; yani **سَواء** üzeredir. Ve şeyi ikisi arasında **بالسَّوِيَّة** ile taksim ettim.
4. **لَيْسوا سَواءً**; yani: **لَيْسوا مُسْتَوينَ**. **الجوهري**: ikisi bu işte **سواءٌ**dur; istersen **سَواءَانِ**. Ve onlar cem‘ için **سَواءٌ**dur; ve onlar **أَسْواءٌ**dur; ve onlar **سَواسِيَةٌ**dur; yani: benzerler.
5. Ve şeyi **سَوَّيْتُ** de o **فاسْتَوى** oldu.
6. Aziz ve celil olanın sözü: **إذْ نُسَوِّيكُمْ برَبِّ العالمين**; yani: sizi denk tutarız da ibadette sizi eşit kılarız. **الجوهري** dedi: ve **السِّيُّ** misildir.
7. İbn Berrî dedi: aslı **سِوْيٌ**dür. Ve dedi: **حديد النَّابِ لَيْسَ لكُمْ بِسِيِّ**.
8. **وسِيَّانِ**; **سَواءٍ** mânâsındadır. Denir: ikisi **هُما سِيَّانِ**; ve onlar **هُمْ أَسْواءُ**.
9. Ve **السِّيَّان**: iki misildir. Tekili **سِيٌّ**dür.
10. Ve onların sözü: **لا سِيَّما**; onunla istisna edilen bir kelimedir; o **سِيٌّ**dür, ona **ما** eklenmiştir.
11. “Şüphesiz falan âlimdir, **ولا سِيَّما** kardeşi.” Dedi: ve **ما** sıla’dır; ve **سِيَّما**’nın nasbı, **لا** ile nefyde; ve **ما** zâiddir.
12. “Şüphesiz falan kerîmdir, **ولا سِيّما** ona oturarak geldiğin vakit.” Burada **ما** zâiddir; aslîden olmaz. Burada zamir hazfedildi ve **ما** onun yerine ‘ıvaz oldu; sanki “ve onun misli” dedi.
13. Şeyin **سَواءُ**su: mislidir; cem‘i **أَسْواءٌ**dur. Ve **سَواءٌ** iki şeyi ister; dersin: “**سَواءٌ زيدٌ وعمْروٌ**” mânâsında “**ذَوا سَواءٍ زيدٌ وعمروٌ**”. Ve “**سواءٌ علَيَّ**” dediğin vakit, onu iki şeyle tercüme etmeye muhtaç olursun; dersin: “**سواءٌ** bana, benden istedin yahut benden sustun.”
14. **رجلٌ سواءُ البَطْنِ**: karnı göğüsle birlikte düz olduğu vakit. Ve **رجلٌ سواءُ القَدَمِ**: onun için ayak çukuru olmadığı vakit. Bu mânâda **سواءٌ**, **المُسْتَوِي** mânâsındadır.

15.                        **وسِوَى الشيءِ**: kendisi;
16.                        **وسَواءُ الشَّيءِ**: uçlardan ona olan mesafenin eşitliği sebebiyle onun ortası. **وسَواءُ الشيءِ** ve **وسِواهُ** ve **وسُواهُ**; son ikisi Lihyânî’den: onun ortası; Yüce Allah’ın sözü: **في سَواءِ الجَحيم**; denir: **مكان سَواءٌ** yani iki mekân arasında orta olan, ve **وسَواءُ الجَبَلِ**: onun zirvesi, ve **وسَواءُ النهارِ**: onun yarısı, ve **ليلةُ السَّواء**: on dördüncü gece; Asma‘î dedi: **ليلةُ السواءِ**, medli, on üçüncü gece; ve onda ay eşitlenir,
17.                        **في أَربعة أَيام سَواءً للسائلين**; dedi: ve sıfat üzere **سَواءٍ** diye de okunmuştur. Ve **السَّوِيَّةُ** ve **السَّواءُ**: adalet ve insaf; Yüce Allah dedi: **قل يا أَهل  الكتاب تَعالَوْا إلى كلمة سَواءٍ بيْننا وبينكم**; yani adalet;
18.                        **وسِوى** (kısaltma ile) iki mânâda olur: şeyin kendisi mânâsında olur, ve **غيرٍ** mânâsında olur.
19.                        **وسَواسِيَةٌ** ve **وسَواسٍ** ve **وسَواسِوَةٌ**; hepsi cem‘ isimleridir; denir: alçaklıkta, rezillikte ve şerde eşit olduklarında onlar **سَواسِيَة**’dir; **سَواسِيَةٌ كأَسْنانِ الحِمارِ**; bu, eşeğin dişlerinin eşit olmasındandır; şöyle derdi: Kûfe toprağı ne güzel; **أَرضٌ سَواءٌ سَهْلة** yani düz.
20.                        **ومكانٌ سَوِيٌّ** ve **سِيٌّ**: düz. Ve **أَرضٌ  سِيٌّ**: düz; ve **السِّيُّ**: düz yer; **بِساطٌ سِيٌّ** yani düz, doğru. Ve **وسَوَّى الشيءَ** ve **أَسْواهُ**: onu düz yaptı. Ve bu yer, bu yerlerin **أَسْوى**’sıdır yani düzlüğü en şiddetli olanıdır; ve **وأَرض سَواءٌ**: düz. Ve **ودارٌ سَواءٌ**: eklemleri düz. Ve **وثوبٌ سَواءٌ**: eni, boyu ve katları düz,
21.                        **واسْتَوَتْ به الأَرضُ** ve **تسَوِّتْ** ve **سُوَّيَتْ عليه**; hepsi: onda helâk oldu. Ve Yüce Allah’ın sözü: **لو تُسَوَّى بهمُ الأَرضُ**; Sa‘leb onu şöyle tefsir etti: mânâsı, toprağa dönüşürler; ve denildi: **لو تُسَوَّى بهم الأَرضُ** yani yer onlarla eşit olur;
22.                        Arapların كلامında **الاسْتِواء** iki vech üzeredir: birincisi, adamın eşitlenmesi ve gençliğinin ve kuvvetinin sona ermesi; yahut eğrilikten doğrulmasıdır; **ولما بلغ أَشُدَّه واسْتَوى**; denildi: buradaki **استَوى**’nın mânâsı kırka ulaştı. Ebû Mansûr dedi: Arapların كلامı: erkeklerden toplanmış olan ve **المُسْتَوِي** olan, gençliği tamam olan kimsedir; bu, yirmi sekiz yıl tamam olduğunda olur; böylece otuz üç yıl tamam oluncaya kadar toplanmış ve **مُسْتَوِياً** olur; sonra **حدَّ الكهولةِ**’ye girer; ve kırka ulaşmanın **الاستِواء**’nun gayesi ve aklın kemali olması muhtemeldir.
23.                        **هما على سَويَّةٍ من الأَمر** yani **على سَواءٍ** yani **استِوءٍ**
24. **على أن نسوّي بنانه** yani ellerinin ve ayaklarının parmaklarını, deve huffu gibi, tek bir şey yaparız da onunla hiçbir şey yapamaz; fakat biz parmaklarını ayırdık ki onunla dilediğini yapsın).
25.                        **وتَساوَتِ الأُمورُ** ve **اسْتَوَتْ** ve **ساوَيْتُ بينهما** yani **سَوَّيْتُ**.
26.                        **واسْتَوى الشَّيْئَانِ** ve **تَساوَيا**: benzeştiler. Ve **وسَوَّيْتُه به** ve **ساوَيْتُ بينهما** ve **وسَوَّيْتُ** ve **ساوَيْتُ الشيءَ** ve **ساوَيْتُ به** ve **أَسْوَيْتُه به**;
27.                        Ve onlar bu işte **على سَوِيّةٍ** yani **اسْتِواءٍ** üzeredir.
28.                        **الاسْتِواءُ** senin “**سَوَّيْتُه** de, o da **فاسْتَوى**” sözünden lâzım bir fiildir. **استوى الشيءُ مع كذا وكذا**; dedi: ve denir: **اسْتَوى الماءُ والخَشَبةَ** yani **مع الخَشَبةِ**; buradaki **الواوُ** “**مَعْ**” mânâsınadır.
29.                        Ve bununla beraber, ancak oğlan için, gençliği tamam olduğunda: **قد اسْتَوى** demeleri.
30.                        Adam ilimde yahut cesarette dengine yetiştiğinde: **ساواهُ** denir.
31.  **وسِوىً** ve **سُوىً** **غيرٍ** mânâsındadır.
32.                        **سِوىً** ve **سُوىً**, **غيرٍ** mânâsında yahut adalet mânâsında olduğunda, onda üç lugat vardır: sîni zamme edersen yahut kesre edersen, ikisinde de kısaltırsın; açarsan uzatırsın; dersin: **مكان سِوىً** ve **سُوىً** ve **سَواءٌ** yani iki fırka arasında adalet ve orta; Mûsâ b. Câbir dedi: Bulduk ki babamız bir beldede konaklamıştı: **سِوىً بين قَيْسٍ، قَيْسِ عَيْلانَ، والفِزْرِ**; ve dersin: **مررت برجُلٍ سِواكَ وسُواكَ وسَوائِكَ** yani senden başkası.
33.                        Ve **مكان سِوىً** ve **سُوىً**: alâmet. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **مكاناً سِوىً، وسُوىً**;
34.                        Sonra **اسْتَوَى إلى السماء**; senin “emîr filân beldeden filân beldeye ulaştı, sonra filân beldeye **اسْتَوَى**” demen gibi; mânâsı, ona **بالاسْتِواء** ile kastetti; ve denildi: **اسْتَوَى إلى السماء** işi ona yükseldi; Sa‘leb onu tefsir etti de dedi: ona yöneldi; ve denildi: **اسْتَوْلى**. Cevherî: **اسْتَوَى إلى السماء** yani kastetti; ve **واسْتَوى** yani **اسْتَوْلى** ve galip geldi; **الرحمنُ على العرش  استَوى**; dedi: **الاسْتِواءُ** şeye yönelmedir; sonra **استَوَى عليَّ وإليَّ  يَشاتِمُني**, “bana ve üzerime yöneldi” mânâsında, yani bana ve üzerime yöneldi,
35.                        **فقد ضَلَّ سَواءَ السَّبيل**; çünkü Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti ki o şöyle dedi: **سَواءُ السَّبيلِ** yolun kastıdır; ve **سَواءٌ** bazen **غيرٍ** mezhebi üzere olur; senin “**أَتَيْتُ سَواءَكَ**” demen gibi; böylece uzatırsın.
لسان العرب

● - **سوا**: Şeyin **سَواءُ**’u onun benzeridir; çoğulu **أَسْواءٌ**’dur; اللحياني inşad etti:
تَرى القومَ أَسْواءً، إذا جَلَسوا معاً،
وفي القومِ زَيْفٌ مثلُ زَيْفِ الدراهمِ

İbn بري, رافِع بن هُرَيْمٍ için inşad etti:
هلاّ كوَصْلِ ابن عَمَّارٍ تُواصِلُني،
ليس الرِّجالُ، وإن سُوُّوا، بأَسْواء

Bir başkası dedi:
الناسُ أَسْواءٌ وشتَّى في الشِّيَمْ

جِرانُ العَوْدِ kadınların vasfında dedi:
ولسنَ بأَسواءٍ، فمنهنَّ روْضةٌ
تَهِيجُ الرِّياحُ غيرَها لا تُصَوِّحُ

**عددَ** tercümesinde: “Bu onun **عِدُّه**’u ve **عديدُه**’u ve **سِيُّه**’udur” yani onun benzeri. Ve şeyin **سِوَى**’sı: kendisidir; ve الأَعشى dedi:
تَجانَفُ عن خلِّ اليمامةِ ناقَتي،
وما عَدَلتْ من أَهلها بِسِوائِكا

(* «تجانف عن خل إلخ» sözü, bu maddede şu lafızla inşadı gelecektir: تجانف عن جو اليمامة ناقتي).

Ve **لِسِوائِكا** ile, “senin kendini” kasteder; ve ابن مقبل dedi:
أَرَدّاً، وقد كان المَزارُ سِواهُما
على دُبُرٍ من صادِرٍ قد تَبَدَّدا

(* «اردّاً إلى قوله وقل اضطرابهما» sözü: bu ibare asılda harfleriyle böyle(ydi); üzerine kenar notunda bir durak işareti konuldu).

İbn السكيت, “وقد كان المزادُ سِواهُما” sözünde dedi: yani **المَزادُ** hem **المَزادِ** üzerine hem de onların **سِواهُما**’sı üzerine düştü; ikisini ıskaladı; iki **مَزادَة**’yi vasfeder: **المَزارُ** onlardan uzaklaşınca gevşediler; eğer onun üzerinde olsaydı ikisini kaldırır ve çalkantıları azalırdı. أَبو منصور dedi: **سِوى**, kısaltma ile, iki mânada olur: şeyin kendisi mânasında olur; ve “başka/غير” mânasında olur.

İbn سيده: **سَواسِيَةٌ** ve **سَواسٍ** ve **سَواسِوَةٌ**; sonuncusu nadirdir; hepsi cem‘ isimleridir. Dedi: أَبو عليّ dedi: “**سَواسِوَة**” demelerine gelince, bunun hakkındaki söz bence şudur: **ذَلاذِلَ** بابındandır; lafzından olmayan bir cem‘ olarak **سَواءٍ**’ın cem‘idir. Dedi: “**سَواسِيَةٌ**” de demişlerdir. Dedi: **سَواسِيَة**’deki **الياء** **الواو**’dan dönmüştür; onun **الياء**dan benzeri: **صَياصٍ** ( **صِيصَةٍ**’nin cem‘i). **سَواسِوَة** diyen kimse için **الواو** ancak sahih oldu; çünkü o aslî bir lâm’dır; **سَواسِيَةٌ** diyen kimse için **الياء** ondan dönmüştür. Ve **السَّواءُ** cem‘ de olabilir.

İbn السكيت, “lafızlarda insanların **رُذالِ**’ı” babında nakletti: dedi: أَبو عمرو: “Onlar **سَواسِيَة** denir; **اللُّؤْم** ve **الخِسَّةِ** ve **الشَّر**’de eşit olduklarında.” Ve inşad etti:
وكيف تُرَجِّيها، وقد حال
دُونَهاسَواسِيَةٌ لا يغْفِرُونَ لها ذَنْبا؟

İbn بري bir şair için inşad etti:
سُودٌ سَواسِيَةٌ، كأَن أُنُوفَهُمْ
بَعْرٌ يُنَظِّمُه الوليدُ بمَلْعَبِ

Yine ذو الرمة için de inşad etti:
لولا بَنُو ذُهْلٍ لقَرَّبْتُ منكُم،
إلى السَّوطِ، أَشْياخاً سَواسِيَةً مُرْدا

Yani: sizi döverdim ve başlarınızı ve sakallarınızı tıraş ederdim. الفراء dedi: “Onlar **سَواسِيَةٌ** ve **سَواسٍ** ve **سُؤَاسِيَةٌ** denir.” كثير dedi:
سَواسٍ، كأَسْنانِ الحِمارِ فما تَرى،
لِذي شَيبَةٍ مِنْهُمْ على ناشِيءٍ، فَضْلا

Bir başkası dedi:
سَبَيْنا مِنْكُمُ سَبْعينَ خَوْداً
سَواسٍ، لَمح يُفَضَّ لها خِتامُ

**التهذيب**: Atasözlerindendir: **سَواسِيَة كأَسْنان الحِمارِ**; bir başkası dedi:
شَبابُهُمُ وشِيبُهُمُ سَواءٌ،
سَواسِيَةٌ كأَسْنانِ الحِمارِ

Dedi: Bu, hadisteki söz gibidir: “İnsanlar, ayrıştıkları müddetçe hayır üzeredir”; bir rivayette: “üstünlük yarışı yaptıkları müddetçe”; eşit olurlarsa helâk olurlar. Bunun aslı şudur: hayır, insanlardan nadir olanda(dır); insanlar şerde eşit olunca ve içlerinde hayır sahibi bulunmayınca helâk olanlardan olurlar. İbn الأَثير dedi: Mânası: ancak noksanlığa razı olduklarında ve faziletleri istemede ve yüceliklere erişmede rekabeti terk ettiklerinde eşit olurlar. Dedi: Bu, cehalette özel de olabilir; çünkü insanlar ilimde eşit olmazlar; ancak cahil olduklarında eşit olurlar. Ve denildi: **التَّساوي** ile hizipleşmeyi ve ayrışmayı kastetti; bir imam üzerinde toplanmamalarını ve her birinin hakkı kendisi için iddia edip görüşüyle tek başına kalmasını (kastetti).

الفراء dedi: “Onlar **سَواسِيَة** denir; şerde eşit olurlar.” Dedi: “Hayırda söylemem; onun tekili yoktur.” أَبي القَمْقامِ’dan **سَواسِيَة** nakledildi; **سَواء**’ı kastetti, sonra **سِيَة** dedi. Ve أَبي عمرو بن العلاءِ’dan rivayet edildi ki dedi: “Söyleyenin—o الفرزدق’tır—hicvi ne şiddetlidir:
سَواسِيَةٌ كأَسْنانِ الحِمارِ”
Çünkü eşeğin dişleri eşittir. ذو الرمة dedi:
وأَمْثَلُ أَخْلاقِ امْرِئِ القَيْسِ أَنَّها
صِلابٌ، على عَضِّ الهَوانِ، جُلودُها
لَهُمْ مجْلِسٌ صُهْبُ السِّبالِ أَذِلَّةٌ،
سَواسِيَةٌ أَحْرارُها وعَبِيدُها

Ve denir: **أَلآمٌ سَواسِيَة** ve **أَرْآدٌ سَواسِيَة**. Ve denir: “O, onun **لِئْمُه**’udur ve **رِئْدُهُ**’dur” yani onun benzeri; çoğulu **أَلآمٌ** ve **أَرْآدٌ**’dur.

Ve O’nun عز وجل sözü: “**سَواءٌ** منْكُمْ مَنْ أَسَرَّ القَوْلَ ومَنْ جَهَرَ بِه”; mânası: Allah, gizli olanı ve görüleni; yollardaki aşikâr olanı; karanlıklarda gizlenen(ı); sözünde açıkça söyleyen(i); nefsinde gizleyen(i) bilir; Allah onların hepsini eşit olarak bilmiştir.

Ve **سواءٌ** iki(şey)i talep eder; dersin: “**سَواءٌ** زيدٌ وعمْروٌ” mânasında: “ذَوا **سَواءٍ** زيدٌ وعمروٌ”; çünkü **سواءً** bir masdardır; ondan sonra olanın ancak hazif üzere merfû olması câizdir. Dersin: “**عَدْلٌ** زيدٌ وعمروٌ”; mânası: “ذَوا **عَدْلٍ** زيدٌ وعمروٌ”; çünkü masdarlar, ism-i fâiller gibi değildir; isimleri ancak sıfatları رفع eder. Masdarlar onları رفع ederse, o hazif üzeredir; nitekim الخنساء dedi:
تَرْتَعُ ما غَفَلَتْ، حتى إذا ادَّكَرَتْ،
فإنَّما هِيَ إقْبالٌ وإدْبارُ

Yani: “ذاتُ **إقْبالٍ** وإدْبار**”; bu الزجاج’ın sözüdür. أما سيبويه ise onu, sözün genişliği üzere, **الإقبالَة** ve **الإدبارَة** yaptı.

Ve işler **تَساوَتِ** ve **اسْتَوَتْ**; ve “İkisi arasında **ساوَيْتُ**” yani “**سَوَّيْتُ**”.

Ve iki şey **اسْتَوى** ve **تَساوَيا**: benzeştiler. Ve “Onu onunla **سَوَّيْتُ**” ve “İkisi arasında **ساوَيْتُ**” ve “**سَوَّيْتُ** ve **ساوَيْتُ** şeyi” ve “Onunla **ساوَيْتُ**” ve “Onu onunla **أَسْوَيْتُ**”; ابن الأَعرابي’den. Ve اللحياني, القناني أَبي الحَجْناء için inşad etti:
فإنَّ الذي يُسْويكَ، يَوْماً، بوِاحِدٍ
مِنَ الناسِ، أَعْمى القَلْبِ أَعْمى بَصائرهْ

الليث: **الاسْتِواءُ** lâzım bir fiildir; “Onu **سَوَّيْتُ** de, o **اسْتَوى**” sözünden. Ve أَبو الهيثم dedi: Araplar der: “Şey, şununla şununla ve bununla **استوى**”; ancak oğlan için, gençliği tamam olduğunda, “**قد اسْتَوى**” demeleri müstesna. Dedi: Ve denir: “Su, tahta ile **اسْتَوى**” yani tahta ile beraber; buradaki **الواو**, **مَعْ** mânasındadır.

Ve الليث dedi: Alışverişte denir: “**لا يُساوي**” yani bu, bu fiyatla iki eşit (şey) olmaz. الفراء: “Elbise ve başkası, şu kadar şu kadar **لا يُساوي** denir”; **يَسْوى**’yı bilmedi. Ve الليث dedi: **يَسْوى** nadirdir; ondan **سَوِيَ** de **سَوى** da denmez; nitekim **نَكْراءَ** nadir geldi ve onun erkeğine **أَنْكَرُ** denmez; “**نَكِرَ**” derler, “**يَنْكَرُ**” demezler. الأَزهري dedi: الفراء’ın sözü doğrudur; “**لا يَسْوى**” sözleri ise, onu Hicaz ehlinin dili sanıyorum; ve الشافعي’den rivayet edilmiştir: “أما **لا يُسْوى** ise, sahih Arapça değildir.”

Ve bu, şuna eşit olmaz; yani onu denkleştirmez. Ve denir: **ساوَيْتُ هذا بذاكَ**; onu yükselttim de onun kıymetine ve ulaştığı yere varıncaya kadar (yükselttim) ise. Ve Allah, عزّ وجل, dedi: **حتى إذا ساوى بينَ الصَّدَفَيْنِ**; yani ikisi arasında seti yükselttiği vakit ikisi arasını eşitledi. Ve denir: **ساوى الشيءُ الشيءَ**; onu denkleştirdiği zaman. Ve **ساوَيْتُ بينَ الشَّيْئَيْنِ**; ikisi arasında denkleştirdiğin ve eşitlediğin zaman. Ve denir: **فلانٌ وفلانَ سواءٌ**; yani eşittirler; ve **قَوْمٌ سواءٌ**; çünkü o bir mastardır, ikil yapılmaz ve çoğul yapılmaz. Allah تعالى dedi: **لَيْسوا سَواءً**; yani eşit değillerdir.

Cevherî: Bu işte ikisi **سواءٌ**dur; istersen **سَواءَانِ** (da dersin). Ve onlar çoğul için **سَواءٌ**dur; ve onlar **أَسْواءٌ**dur; ve onlar **سَواسِيَةٌ**dur; yani benzerler; **يمانِيةٍ** gibi, kıyasa aykırı olarak. Ahfeş dedi: Onun vezni **فَعَلْفِلَةُ**dur (* “فعلفلة” sözü: asılda ve Sıhâh’ın eski bir nüshasında ve Kāmûs şerhinde böyle; basılı Sıhâh nüshasında: **فعافلة**). Ondan üçüncü harf gitmiştir; aslı **الياءُ**dur. Dedi ki: **سَواسِيَة**’ye gelince, çünkü **سواءً** **فَعالٌ**dır; ve **سِيَةٌ**’nin **فِعَةً** yahut **فِعْلَةً** olması caizdir (* “وسية يجوز أن يكون فعة أو فعلة” sözü: asılda ve Sıhâh’ın yazma nüshasında ve Kāmûs şerhinde de böyle; basılı Sıhâh nüshasında: **فعة أو فلة**); ancak **فِعَةً** daha kıyasîdir; çünkü onların çoğu **اللام**ın yerini düşürürler. Ve **سِيَة**’deki **الواوُ**, kendinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياءً**a dönmüştür; çünkü aslı **سِوْيَة**’dir. İbn Berrî dedi: **سَواسِيَةٌ**, tekili telaffuz edilmemiş bir şeyin cem‘idir; o da **سَوْساةٌ**’dır. Dedi: Onun vezni **فَعْلَلةٌ**dir; **مَوْماةٍ** gibi. Aslı **سَوْسَوَة**’dir; buna göre **سَواسِيَةٌ** tek bir kelime olarak **فَعالِلَةٌ**dır. Bunun sıhhatine delil, onların **سَواسِوَة** demeleridir; **سَواسِية** hakkında bir lugat olarak. Dedi: Ahfeş’in sözü bir şey değildir. Dedi: **سواءٍ**’ın tesniyesinin şahidi, Kays b. Muâz’ın sözü(dür):

أَيا رَبِّ، إنْ لم تَقْسِمِ الحُبَّ بَيْننا
سَواءَيْنِ، فاجْعَلْني على حُبِّها جَلْدا

Ve bir başkası:

تَعالَيْ نُسَمِّطْ حُبَّ دعْدٍ ونَغْتَدي
سَواءَيْنِ، والمَرْعى بأُمِّ دَرِينِ

Ve çorak araziye **أُمُّ دَرِينٍ** denir. Ve **سواءٌ علَيَّ** dediğin zaman, ondan iki şey ile tercüme etmeye muhtaç olursun; dersin ki: **سواءٌ** bana sordun yahut benden sustun; ve **سواءٌ** beni mahrum ettin mi yoksa bana verdin mi. Ve adam, ilimde yahut yiğitlikte dengine yetiştiği zaman: **ساواهُ** denir. İbn Büzurc dedi: “Şunu yaparsan ve ben **سِواكَ** iken, benden sana hoşlanmadığın şey mutlaka gelecektir” denir; yani ben senin yerinden başka bir yerde iken. Ve denir: **رجلٌ سواءُ البَطْنِ**; karnı göğüsle birlikte düz olduğu zaman. Ve **رجلٌ سواءُ القَدَمِ**; onun için **أَخْمَصٌ** olmadığı zaman. Böylece **سواءٌ** bu manada **المُسْتَوِي** manasınadır.

Ve Nebî’nin, صلى الله عليه وسلم, sıfatında: onun **سَواءَ البَطْنِ والصَّدْرِ** olduğu (gelmiştir); vasfeden, karnının taşkın olmadığını, böylece göğsüne eşit olduğunu; ve göğsünün geniş olduğunu, böylece karnına eşit olduğunu; ve ikisinin eşit olduğunu, birinin ötekinden dışarı taşmadığını murad etti. Ve **سَواءُ الشَّيءِ**: uçlardan ona olan mesafenin eşitliği sebebiyle onun ortasıdır. Ve O’nun, عزّ وجل, sözü: **إذْ نُسَوِّيكُمْ برَبِّ العالمين**; yani sizi denkleştiriyoruz da sizi ibadette eşit kılıyoruz.

Cevherî dedi: **السِّيُّ** misildir. İbn Berrî dedi: Aslı **سِوْيٌ**’dir. Ve dedi:
**حديد النَّابِ لَيْسَ لكُمْ بِسِيِّ**

Ve **سَوَّيْتُ الشيءَ**; böylece o **اسْتَوى** oldu. Ve onlar bu işte **سَوِيَّةٍ**dir; yani bir **سَواء** üzeredirler. Ve şeyi ikisi arasında **بالسَّوِيَّة** ile paylaştırdım. Ve **سِيَّانِ**, **سَواءٍ** manasınadır. Denir: onlar **سِيَّانِ**dir; ve onlar **أَسْواءُ**dur. Dedi: Bazen **هُمْ سِيٌّ** denir; **هُمْ سَواءٌ** denildiği gibi. Şair dedi:

وهُمُ سِيٌّ، إذا ما نُسِبُوا،
في سَناء المَجْدِ مِنْ عَبْدِ مَنافْ

Ve **السِّيَّان**: iki misildir. İbn Sîde dedi: İkisi **سَواءَانِ** ve **سِيَّان** iki misildir; tekil **سِيٌّ**dür. Hutay’e dedi:

فإيَّاكُمْ وحَيَّةَ بَطْنِ وادٍ
هَمُوزَ النَّابِ، ليْسَ لَكُمْ بِسِيِّ

Onu büyütmeyi murad eder. Cübeyr b. Mut‘im hadîsinde: Nebî, صلى الله عليه وسلم, ona dedi ki: “Ancak **بنُو هاشِمٍ** ve **بنو المُطّلِبِ** tek bir **سِيٌّ**dür.” İbnü’l-Esîr dedi: Yahyâ b. Ma‘în bunu böyle rivayet etti; yani misil ve eşit. Dedi: Meşhur rivayet, **شَيءٌ واحد**dır; **الشين** mu‘ceme ile.

Ve onların sözü: **لا سِيَّما**; onunla istisna edilen bir kelimedir; o, **سِيٌّ**dür; ona **ما** eklenmiştir. Ve **ما**’dan sonraki isimde senin için iki vecih vardır: istersen **ما**’yı **الذي** menzilesinde kılarsın; başlangıç olarak (bir şey) gizlersin; zikrettiğin ismi ibtidânın haberiyle ref‘ edersin; dersin: **جاءَني القَومُ ولا سيِّما أَخُوكَ**; yani “ve **أَخُوك** olan **الذي**’nin misli yoktur.” Ve istersen ondan sonrasını cerredersin; **ما**’yı زائد kılman ve ismi **سِيٍّ** ile cerretmen üzere; çünkü **سِيٍّ** manası **مِثْلٍ** manasıdır. Ve İmru’ül-Kays’ın sözü inşad olunur:

أَلا رُبَّ يومٍ لكَ مِنْهُنَّ صالِحٍ،
ولا سِيَّما يومٍ بِدَارةِ جُلْجُلِ

Cer ile de ref‘ ile de (rivayet olunur). Kim **ولا سيَّما يومٍ** diye rivayet ederse, “ve bir günün misli yoktur”u murad eder; ve **ما** sıla(dır). Kim **يومٌ** diye rivayet ederse, “ve **يوم** olan **الذي**’nin misli yoktur”u murad eder. Ebû Zeyd, Araplardan (naklen): “Şüphesiz falan âlimdir, **ولا سِيَّما أَخوه**” (derler). Dedi: **ما** sıla(dır); ve **سِيَّما**’nın nasbı, **لا** ile nefyde (olur); ve **ما** زائدedir; sanki “**ولا سِيَّ يَوْمٍ**” demişsin gibi. Ve dersin: “Kavmi döv, **ولا سِيَّما أَخيك**”; yani “kardeşinin darbesinin misli yoktur.” Ve eğer “**ولا سِيَّما أَخوك**” dersen; yani “**أَخوك** olan **الذي**’nin misli yoktur”; **ما**’yı **الذي** manasında kılarsın; **هو**’yu gizlersin; onu ibtidâ yaparsın; **أَخوك** onun haberi olur. Sîbeveyh dedi: Onların “**لا سِيَّما زيدٍ**” sözü; yani “Zeyd’in misli yoktur”; ve **ما** lağvdır. Ve dedi: “**لا سِيَّما زيدٍ**”; yani “Zeyd’in misli yoktur”; ve **ما** lağvdır. Ve dedi: “**لا سِيَّما زيدٌ**”; senin “**دَعْ ما زَيْدٌ**” demen gibi; Allah تعالى’nın sözü gibi: **مَثَلاً مَّا بَعُوضةٌ**.

Lihyânî nakletti: “O, senin için **بسِيٍّ** değildir”; yani bir nazîr değildir. Ve “Onlar senin için **بأَسْواءٍ** değildir.” Ve müennes de böyledir: “O, senin için **بِسِيٍّ** değildir.” Dedi: “**لا سِيَّ لِمَا فُلانٌ**” ve “**لا سِيَّكَ ما فُلانٌ**” ve “**لا سِيَّ لمن فَعَل ذلك**” ve “**لا سِيَّكَ إذا فَعَلْتَ ذلك**” derler; ve “Onlar senin için **بأَسْواءٍ** değildir.” Ve Ebû Züeyb’in sözü:

وكان سِيَّيْن أَن لا يَسْرَحُوا نَعَماً،
أَو يَسْرَحُوه بها وغْبَرَّتِ السُّوحُ

Manası: onların davarı salmamaları ve onu onunla salmaları; çünkü **سَواءً** ve **سِيَّانِ** ancak **الواو** ile kullanılır; Ebû Züeyb burada **أَو**’yu **الواو**’nun yerine koymuştur. Bunun benzeri, diğerinin sözü:

فسِيَّان حَرْبٌ أَو تَبُوءَ بمثله،
وقد يَقْبَلُ الضَّيمَ الذَّليلُ المسَيَّرُ

(* “أو تبوء إلخ” sözü: asılda böyle; ondan sonraki tefsire uyması için rivayetin tekil **تبوء** mu yoksa çoğul **تبوءوا** mu olduğuna bak.) Yani: “O halde **فَسِِيَّان** savaş ve sizin onun misliyle dönmeniz.” Ebû Züeyb’i “**أَو يَسْرَحوه بها**” demeye sevk eden, **مستفعلن**’de **الخَبْن**’i kerih görmesidir; eğer “**ويَسْرَحُوه**” deseydi, cüz’ mahbûn olurdu. Ahfeş dedi: “Şüphesiz falan kerîmdir ve **لا سِيّما** eğer ona oturarak gelirsen” sözleri; burada **ما** زائدedir, asıldan olmaz.

Burada zamir gizlemesi düşürüldü ve ondan bedel olan şey onun yerine oldu; sanki “Ve onun benzeri de yoktur; eğer ona oturur hâlde gelirsen” demiş gibi.

İbn Sîde: “Bir adama uğradım; **سَواءٍ** (ve) **سُوىً** (ile) **العَدَمُ**” (denir); yani onun varlığı ve yokluğu **سَواءٌ**dur.

Sîbeveyh nakletti: **سَواء** o ve **العَدَمُ**.

Ve dediler: “Bu bir dirhemdir **سَواءً** ve **سَواءٌ**”; nasb masdar üzerinedir; sanki “**استواءً**” demişsin gibi; ref‘ sıfat üzerinedir; sanki “**مُسْتَوٍ**” demişsin gibi.

Aziz tenzilde: “Dört günde **سَواءً** (olarak) soranlar için”; dedi ki: Ve **سَواءٍ** sıfat üzere de okunmuştur.

**السَّوِيَّةُ** ve **السَّواءُ**: adl ve insaf; Yüce Allah dedi: “De ki: Ey kitap ehli, gelin, bizimle sizin aranızda **سَواءٍ** bir kelimeye”; yani adl’e; Züheyr dedi ki:
“Bana, içinde ayıp olmayan bir plan gösterin;
içinde **السَّواءُ** aramızda eşitler.”

Ve Yüce Allah dedi: “Onlara **سَواءٍ** üzere at”; İbn Berrî, el-Berâ b. Âzib ed-Dabbî için şu beyti okudu:
“Bana, Zeyd’in ortasında **السَّوِيَّة**yi mi soruyorsun?
Dikkat et, **السُّوِيَّة** şudur: size zulmedilmesin.”

**سَواءُ** şeyin ve **سِواهُ** ve **سُواهُ**; son ikisi el-Lihyânî’dendir: onun ortası; Yüce Allah dedi: “**سَواءِ** cehennemin içinde”; Hassân b. Sâbit dedi ki:
“Vay peygamberin ashabına ve topluluğuna;
gizlenenin ardından, mezarın **سَواءِ**sında.”

Ebû Bekir ile nesep âlimi hadîsinde: “**سَواء** boğaz çukurundan imkân verdin”; yani boğaz çukurunun ortasından.

Bundan, İbn Mes‘ûd hadîsi: “Sırat, cehennemin **سَواءِ**sı üzerine konur.”

Kuss hadîsinde: “Derken ben, onunla bir tepecikte, onun **تَسْوائِ**sında idim”; yani ondan düz olan yerde; **التاء** **التَّفْعال** için ziyadedir.

Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: derdi ki: “Kûfe toprağı ne güzel; **سَواءٌ** bir toprak, kolay”; yani düz.

Denir: **سَواءٌ** bir mekân; yani iki mekân arasında orta. Eğer **السين**’i kesreli yaparsan, o, toprağı kum gibi olan arazidir.

**سَواءُ** şey: onun başkasıdır; Cevherî, A‘şâ için şu beyti okudu:
“Deven, Yemâme’nin havasından uzak durur;
ve senin **سَوائِ**n için ehlinden sapmadı.”

Hadîste: “Rabbimden, ümmetime, kendi nefislerinin **سَواءِ**sından bir düşmanı musallat etmemesini istedim de onların yumurtasını helâl saymasın”; yani din ehillerinden olmayanlardan; **سَواءٌ**, fetha ve med ile: kısaltma ve kesre ile **سِوَى** gibidir; **القِلا** ve **القَلاء** gibi; ve **سُوىً** “başka” mânasındadır.

Ebû Ubeyd: **سُوى** şey, onun başkasıdır; senin “**سُواكَ** gördüm” demen gibi. Sîbeveyh ise dedi ki: **سِوىً** ve **سَواءٌ** iki zarf(tır); **سَواءٌ** ancak şiirde isim olarak kullanıldı; onun sözü gibi:
“Onlardan kim olursa olsun, fuhşu söylemez;
bizden oturduklarında, ne de bizim **سَوائِ**mizden.”

Ve A‘şâ’nın sözü gibi:
“Ve senin **سَوائِ**n için ehlinden sapmadı.”

İbn Berrî dedi ki: “Başka” mânasındaki medli **سَواءٌ**, “bedel” mânasında mekân zarfıdır; el-Ca‘dî’nin sözü gibi:
“Allah gayb ilmini, onun **سَواء**sından büküp çevirdi;
ve ondan geçmişi ve sonrayı bilir.”

Yezîd b. el-Hakem dedi ki:
“Onlar denizlerdir; ve onların **سَواء**sından olanı bulursun;
efendi kılınanlardan; külçeler ve kırıntılar.”

Dedi ki: **سِوَى** temekkünlü olmayan zarflardandır; şair dedi ki:
“Allah sana su versin ey Selmâ, sana su versin;
ve senin yurdun, Livâ’da, erâk yurdu.
Evet, her geçitte raksedenlerle,
ve Nu‘mân’da erâk ile namaz kılanla;
ben senin sevgini kalbimde gizledim,
ve senden **سِواكِ** bir sevgiyi gizlemedim.
Sen, ipimi kesmemi emredenlere itaat ettin;
onlara, sevdiklerinde bununla göster.
Eğer onlar sana uyarsa sen de onlara uy;
ve eğer sana karşı gelirlerse, sana karşı gelene karşı gel.”

İbn es-Sikkît: **سَواءٌ**, medli, “orta” mânasındadır. el-Asma‘î, Îsâ b. Ömer’den nakletti: “Benim **سَوائي**m koptu”; yani benim ortalam. Dedi ki: **سِوىً** ve **سُوىً**, “başka” mânasında, senin “**سَواءٌ**” demen gibi.

el-Ahfeş dedi ki: **سِوىً** ve **سُوىً**, “başka” mânasında yahut “adl” mânasında olursa, onda üç lügat vardır: **السين**’i dammeli yahut kesreli yaparsan, ikisinde de kısaltırsın; fethalı yaparsan uzatırsın; “**سِوىً** ve **سُوىً** ve **سَواءٌ** bir mekân” dersin; yani iki fırka arasında adl ve orta. Mûsâ b. Câbir dedi ki:
“Babamızın bir beldede konakladığını bulduk;
Kays ile (yani) Kays Aylân ile Fizr arasında **سِوىً**.”

Ve dersin: “Bir adama uğradım: **سِواكَ** ve **سُواكَ** ve **سَوائِكَ**”; yani senden başka.

İbn Berrî dedi ki: **سَواءٌ**, **السين**’i kesreli, medli olarak ancak onların sözünde geldi: “O, başının **سِواء**sındadır ve başının **سِيِّ**sindedir”; eğer nimet ve bolluk içinde ise. Dedi ki: Bu durumda **سِواءٌ**, **ساوَى**’nın masdarı olur.

İbn Berrî dedi ki: **سِيٌّ**, **سَواءٍ** mânasındadır. Dedi ki: “Falan, başının **سِيِّ**sindedir ve başının **سَواء**sındadır” sözleri, bütünüyle bu bâbdandır; Cevherî onu **سَيا** faslında zikretti ve açıkladı; dedi ki: el-Ferrâ der ki: “O, başının **سِيِّ**sindedir ve başının **سَواء**sındadır”; eğer nimet içinde ise.

Ebû Ubeyd dedi ki: **سِيّ** başını, hayırdan saçının sayısı diye de tefsir eder. Zû’r-Rumme dedi ki:
“Sanki o, boyalıdır; **السِّيِّ** ile onun otlağı;
otuzun babası, dönmüş olduğu hâlde akşamladı.”

(Metin: “**كأنه خاضب إلخ**” sözü hakkında es-Sâgânî dedi ki: rivayet “**أذاك أم خاضب إلخ**”tir; yani: “Tasvir ettiğim o öküz mü, süratinde devem gibi; yoksa sıfatı bu olan bir devekuşu mu?”)

Ve **سِوىً** ve **سُوىً** bir mekân: bir alâmettir.

Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “**مكاناً سِوىً**” ve “**سُوىً**”; el-Ferrâ dedi ki: Arapların sözünün çoğu, “insaf ve adl” mânasında olunca fetha ile açtılar ve uzattılar; kesre ve damme, kısaltma ile Arapçadır; ikisiyle de okunmuştur.

el-Leys dedi ki: medli **سَواءٍ**’ın tasğîri **سُوَىُّ**dur.

Ebû İshâk dedi ki: “**مكاناً سِوىً**” ve damme ile de okunur; mânası “insaflı”; yani bizimle senin aramızda insaf için olacak bir mekân. Dilde bu mânada **سَواءٌ** da gelmiştir; “Bu, **سَواءٌ** bir mekândır” dersin; yani iki mekân arasında orta; fakat kısaltma ile ancak **سِوىً** ve **سُوىً** okunmuştur.

Elbise ve başkası bir şeye eşit olmaz; ve “**يَسْوَى**” denmez. İbn Sîde dedi ki: Bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür. Dedi ki: Ebû Ubeyde onu nakletmiştir.

**واستَوى** şey: itidal etti; ismi **السَّواءُ**dur. Denir: “**سَوَاءٌ** bana; kalktın mı oturdun mu.”

**واسْتَوَى** adam: kuvvetine ulaştı; ve denildi: kırk yıla ulaştı.

Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “O, yeryüzünde olanların hepsini sizin için yarattı; sonra göğe **اسْتَوَى**”; senin “Emîr, filan filan beldeden ulaştı; sonra filan beldeye **اسْتَوَى**” demen gibi; mânası: ona doğru **الاسْتِواء** ile kastetti. Ve denildi: “Göğe **اسْتَوَى**”: emri ona yükseldi. Sa‘leb onu tefsir etti de dedi ki: Ona yöneldi. Ve denildi: **اسْتَوْلى**.

Cevherî: “Göğe **اسْتَوَى**” yani kastetti; ve “**اسْتَوى**” yani **اسْتَوْلى** ve galip geldi; ve dedi ki:
“Bişr Irak’a **اسْتَوى**;
kılıçsız ve dökülmüş kansız.”

el-Ferrâ:

**الاسْتِواء** Arapların كلامında iki vecih üzeredir: birincisi, adamın **يَسْتَوي** olması ve gençliği ile kuvvetinin sona ermesi; yahut bir eğrilikten **يَسْتَوي** olmasıdır; işte bunlar iki veçhedir. Üçüncü bir veçih de şudur: “Falan kimse falanca kadına yönelmişti, sonra bana ve bana doğru **استَوَى** bana sövüşerek” dersin; “bana ve üzerime yöneldi” mânâsı üzere. İşte bu, Aziz ve Celil olanın sözü: **ثم اسْتَوى إلى السماء**’dır. **الفراء** dedi ki: İbn Abbas da dedi ki: “**ثم استَوى إلى السماء**” yani “yükseldi”; bu da senin adama “ayakta idi, sonra oturur hâlde **استَوى** oldu; oturur hâlde idi, sonra ayakta **استَوى** oldu” demen gibidir. Dedi ki: Arapların كلامında bunların hepsi câizdir. İbn Abbas’ın sözü: “göğe yükseldi” yani onun emri göğe yükseldi. Ve Ahmed b. Yahyâ, Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: **الرحمنُ على العرش استَوى**; dedi ki: **الاسْتِواءُ** bir şeye yönelmedir. **الأَخفش** dedi ki: **استَوى** yani yükseldi; “**استَوَيْتُ** binek hayvanının üstüne ve evin damının üstüne” dersin, yani ona yükseldim. “Binek hayvanının sırtı üzerine **استَوى**” yani yerleşti. **الزجاج** da Yüce olanın sözü hakkında: **ثم استَوى إلى السماء**; “göğe yöneldi ve kastetti” dedi; tıpkı “emîr falan ve falan beldeden boşaldı, sonra falan beldeye **استَوى**” demen gibi; mânâsı, ona **بالاستواء** ile kastetti demektir. Dâvûd b. Ali el-İsfahânî dedi ki: İbnü’l-A‘râbî’nin yanında idim; ona bir adam geldi ve dedi ki: Aziz ve Celil olanın “**الرحمنُ على العرش استَوى**” sözünün mânâsı nedir? İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, haber verdiği üzere arşı üzerindedir. Adam dedi ki: Ey Ebû Abdillah, bunun mânâsı ancak “**استَوْلى**”dır. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: Nereden biliyorsun? Araplar bir şey üzerine “**استَوْلى**” demezler; ta ki onun bir karşıtı olsun; hangisi galip gelirse o **اسْتَوْلى** olur. Nâbiga’nın sözünü işitmedin mi:
إلاَّ لمِثْلِكَ، أَو مَن أَنت سابِقُه
سبْقَ الجوادِ، إذا اسْتَوْلى على الأَمَدِ

Mâlik b. Enes’e soruldu: “**استَوى** nasıl **استَوى** oldu?” O da dedi ki: “Keyfiyet akledilir değildir; **الاستِواءُ** meçhul değildir; ona iman vaciptir; onun hakkında soru bid‘attir.” Aziz ve Celil olanın sözü: **ولما بلغ أَشُدَّه واسْتَوى**; denildi ki: Burada **استَوى**’nın mânâsı kırka ulaştı demektir. Ebû Mansûr dedi ki: Arapların كلامı şudur: erkeklerden “toplanmış/derlenmiş” olan ve **المُسْتَوِي** olan, gençliği tamam olan kimsedir; bu da yirmi sekiz yıl tamam olunca olur; böylece otuz üç yıl tamam oluncaya kadar “toplanmış/derlenmiş” ve **مُسْتَوِياً** olur; sonra “kehûlet” haddine girer. Ve kırka ulaşmanın **الاستِواء**’nun gayesi ve aklın kemali olması da muhtemeldir.

Ve bir mekân **سَوِيٌّ** ve **سِيٌّ**: **مُسْتَوٍ**. Ve bir yer **سِيٌّ**: düz; Zû’r-Rumme dedi ki:
رَهاء بَساط الأَرضِ سِيّ مَخُوفة

Ve **السِّيُّ**: düz yer; bir başkası dedi ki:
بأَرض وَدْعانَ بِساطٌ سِيٌّ
yani düz, dosdoğru eşit. Ve **سَوَّى** şeyi ve **أَسْواهُ**: onu **سَوِيّاً** kıldı. Ve bu yer, bu yerlerin **أَسْوى**’sıdır; yani onların en şiddetli **اسْتِواء** sahibi olanıdır; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve bir yer **سَواءٌ**: düz. Ve bir ev **سَواءٌ**: eklem/koltuk yerleri düz. Ve bir elbise **سَواءٌ**: eni, boyu ve katları düz; fakat “deve **سَواءٌ**” denmez, ne eşek ne de adam için “**سَواءٌ**” denmez. Ve “yer onunla **اسْتَوَتْ**” ve “**تسَوِّتْ**” ve “üzerine **سُوَّيَتْ**”; hepsi: onda helâk oldu. Yüce olanın sözü: **لو تُسَوَّى بهمُ الأَرضُ**; bunu Sa‘leb tefsir etti ve dedi ki: mânâsı, toprak gibi olurlar. Ve denildi ki: “**لو تُسَوَّى بهم الأَرضُ**” yani yer onlarla **تَسْتَوي** olur. Ve şu söz:
طال على رَسْم مَهْدَدٍ أَبَدُهْ،
وعَفا واستَوى به بَلَدُهْ
(* قوله «مهدد» هو هكذا في الأصل وشرح القاموس).

Bunu Sa‘leb tefsir etti ve dedi ki: “**اسْتَوى به بلدُه**” yani onun beldesi bütünüyle tümsek oldu. Bu beyit vezin bakımından muhteliftir: birinci mısra‘ **المنسرح**’tandır
(* قوله «فالمصراع الأول من المنسرح» أي بحسب ظاهره، وإلا فهو من الخفيف المخزوم بالزاي بحرفين أول المصراع وهما طا وحينئذ فلا يكون مختلفاً).
İkincisi ise **الخفيف**’tendir.

Ve bir adam **سَويُّ الخَلْق**; dişisi **سَويَّةٌ**; yani **مُسْتَوٍ**. Ve **استَوى** olmuştur; yaratılışı ve çocuğu eşit olunca. İbn Sîde dedi ki: Bu, Ebû Ubeyd’in lafzıdır. Dedi ki: Doğrusu “yaratılışı ve çocuğunun yaratılışı” yahut “kendisi ve çocuğu” olmalıdır. **الفراء**: Adam **أَسْوى** olur; çocuğunun yaratılışı **سَوِيّاً** olursa ve kendi yaratılışı da (öyle olursa); ve bir eğrilikten **اسْتَوَى** olur. Yüce olanın sözü: **بَشَراً سَوِيّاً**; ve sözü: **ثلاثَ ليالٍ سَوِيّاً**. **الزجاج** dedi ki: Zekeriya Rabbine “bana bir âyet kıl” dediğinde, yani müjdelendiğim şeyin vukuunu onunla bileceğim bir alâmet; (Allah) dedi ki: “Senin âyetin, insanlarla üç gece **سَوِيّاً** konuşmamandır”; yani konuşmadan men edilirsin, hâlbuki sen **سَوِيٌّ**sün, dilsiz değilsin; böylece Allah’ın sana çocuk bağışladığını bilirsin. Dedi ki: **سَوِيّاً** hâl üzere mansuptur. Dedi ki: Yüce olanın sözüne gelince: **فأَرْسَلْنا إليها روحَنا فتمثَّل لها بَشَراً سَوِيّاً**; yani Cebrâil, Meryem’e temessül etti; o, kapısı üzerine kapalı bir odada idi, خلق’tan perdeli idi; ona, düzgün bir beşer yaratılışı sûretinde temessül etti. Ona dedi ki: “Eğer takvâ sahibi isen senden Rahmân’a sığınırım.” Ebû’l-Heysem dedi ki: **السَّوِيُّ** “**فعيلٌ**”dir, “**مُفْتَعلٍ**” mânâsında; yani **مُسْتَوٍ**. Dedi ki: Arapların كلامında **المُستَوي التامُّ**, gençliğinde, yaratılışının tamamında ve aklında gayeye ulaşmış olandır. Ve adam **استَوى** olur; gençliği sona erince. Dedi ki: Eşyadan hiçbir şey hakkında “kendi başına **استَوى** oldu” denmez; ta ki başkasına eklenip “falan ve falan **استَوى** oldu” denilsin; ancak erkeğin nihayete ulaşması mânâsında “**استَوى**” denir. Dedi ki: onun benzeri toplandı. Ve “onlar işte **على سَويَّةٍ**” denir; yani **على سَواءٍ**; yani **استِوءٍ** üzere. Ve **السَّويَّة**: deve için Acemî bir semer/eyer; çoğulu **السَّوايا**.

**الفراء**: **السايَةُ** **فَعْلةٌ**dir, **التَّسْوِيَةِ**’den. Ve الناس’ın sözü: “Bana bir **سايةً** vurdu” yani beni aldatmak için bana karşı düzeltip hazırladığı bir söz hazırladı.

Ve “Nasıl akşamladınız?” denir; onlar da “**مُسْؤُونَ**” (hemze ile) derler: صالحون. Ve bir kavme “Nasıl sabahladınız?” denildi; dediler ki: “**مُسْوِينَ**” صالحين. **الجوهري**: “Nasıl sabahladınız?” denir; onlar da “**مُسْؤُون**” صالحون derler; yani çocuklarımız ve hayvanlarımız **سويَّةٌ** صالحadır. İbn Berrî dedi ki: İbn Hâlaveyh dedi ki: **أَسْوى** unuttu
(* قوله «اسوى نسي إلى قوله اسوى القوم في السقي» هذه العبارة هكذا في الأصل)،
ve **أَسْوى** kel oldu, ve **أَسْوى** “kötülük etti” mânâsındadır, ve **أَسْوى** doğruldu. Ve “kavim sulamada **أَسْوى** etti” denir. Ve adam **أَسْوى** etti: hades çıkardı. Ve **أَسْوى** etti: rezil oldu. Ve kadında **أَسْوى** etti: (sözü) tamamladı. Ve Kur’ân’dan bir harfi yahut bir âyeti **أَسْوى** etti: düşürdü.

Ebû Abdirrahmân es-Sülemî’den rivayet olundu ki dedi: Ali’den daha çok okuyan birini görmedim; onun arkasında namaz kıldık; bir **بَرْزخاً** **فأَسْوى** etti, sonra ona döndü ve onu okudu; sonra, ulaştığı yere geri döndü. **الكسائي** dedi ki: **أَسْوى** “düşürdü ve gaflet etti” mânâsındadır. “Şeyi **أَسوَيْتُ**” derler; onu terk ettiğin ve gaflet ettiğin zaman. **الجوهري** dedi ki: Ebû Ubeyde böyle nakletti; ben ise bu harfin aslının hemzeli olduğunu görüyorum. Ebû Mansûr dedi ki: Ali hakkında Ebû Abdirrahmân’ın sözü “bir **برزخاً** **أَسْوى** etti” mânâsı “düşürdü”dür; aslı, “**أَسْوى**” hades çıkardı dedikleri sözdendir; aslı da **السَّوْأَةِ**’dendir; o da **الدُّبُر**’dür.

Böylece fiilde hemze terk edildi; Muhammed b. el-Mukrem dedi ki: Allah **الكسائي**’ye rahmet etsin; çünkü o, **أَسْوَى**’yı **أَسْقَطَ** mânasında zikretti de bunun için ne bir asl ne de bir ta‘lîl zikretti. Gerçekten Ebû Mansûr’un, Allah onu bağışlasın, **الكِسائي**’ye uyması ve bu lafız için ne bir asl ne de bir اشتقاق zikretmemesi gerekirdi. Bu, onun sürçmelerinin ve telaffuzuna karşı az aldırışının ilk olanı değildir. Daha önce **ع م ر** tercümesinde buna yaklaşan şey geçti. İbnü’l-Esîr de bu hususta ibareyi yine güzel yapmıştır; şöyle dedi: Kıraatte ve hesapta **الإسْواءُ**, atışta **الإشْواءِ** gibidir; yani **أَسْقَطَ** ve **أَغْفَل**. **البَرْزَخُ** iki şey arasındaki şeydir. el-Herevî dedi ki: **أَشْوَى**’ya, **الشين** المعجمة ile, **أَسقط** mânasında cevaz verilir; rivayet ise **السين** iledir. Ve **أَسْوَى**: alaca (baras) oldu, ve **أَسْوَى**: bir hastalıktan sonra iyileşti. Ve denir: **نَزَلْنا في كَلإٍ سِيٍّ**; ve **أَنْبط ماءً سِيّاً**; yani çok, geniş.

Ve O’nun sözü (yüce): **بَلَى قادِرين على أَن نُسَوِّيَ بَنانَه**; dedi ki: yani onu devenin ayağı (huff) ve benzeri gibi **مُسْتَوِيةً** yaparız ve parmaklarla menfaatlerini kaldırırız.
(* Onun sözü “**ونرفع منافعه بالأصابع**”: Hatîb’in ibaresi: İbn Abbâs ve müfessirlerin çoğu “**نسوّي بنانه**” üzerine, yani ellerinin ve ayaklarının parmaklarını devenin ayağı gibi tek bir şey yaparız; böylece onunla hiçbir şey yapamaz; fakat biz parmaklarını ayırdık ki onunla dilediğini yapsın.)

Ve **سَواءُ الجَبَلِ**: onun zirvesi; ve **سَواءُ النهارِ**: onun ortası; ve **ليلةُ السَّواء**: on dördüncü gece. el-Asma‘î dedi ki: **ليلةُ السواءِ** (medli), on üçüncü gecedir ve onda ay eşitlenir. Ve onlar bu işte **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani **اسْتِواءٍ**.

Ve **السَّوِيَّةُ**: **تُمام** yahut **لِيف** yahut benzeriyle doldurulan, sonra devenin sırtına konulan bir örtüdür; o, cariyelerin ve ihtiyaç ehlinin bineklerindendir. Ve denildi ki: **السَّوِِيَّةُ** devenin hörgücü etrafına sarılan, sonra üzerine binilen bir örtüdür. el-Cevherî: **السَّوِيَّةُ** **ثُام** ve benzeriyle doldurulmuş, **البَرْذَعة** gibi bir örtüdür. Abdullah b. ‘Aneme ed-Dabbî dedi; sahih olan, onun Selâm b. ‘Uveyye ed-Dabbî’ye ait olduğudur:
فازْجُرْ حِمارَكَ لا تُنْزَعْ سَوِيَّتُهُ،
إذاً يُرَدُّ وقَيْدُ العَيْرِ مَكْرُوبُ
Dedi ki: cem‘i **سَوايَا**’dır. Ve aynı şekilde develerin sırtına konulan şey; ancak o, hörgüç sebebiyle halka gibidir ve ona **الحَوِيَّةَ** denir.

Ve **سوَى الشَّيءِ**: onun kastı. Ve **قَصَدْتُ سِوَى فُلانٍ**: yani onun kastını kastettim. Ve dedi ki:
ولأَصْرِفَنَّ، سِوَى حُذَيْفَة، مِدْحَتي،
لِفَتى العَشِيِّ وفارِسِ الأَحْزابِ
Ve dediler ki: **عَقْلُكَ سِواكَ**; yani senden uzaklaştı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve el-Hutay’e’ye ait olarak inşad etti:
لَنْ يَعْدَمُوا رابحاً من إرْثِ مَجْدِهِم،
ولا يَبِيتُ سِواهُم حِلْمُهُم عَزَبَا

Ama O’nun sözü (yüce): **فقد ضَلَّ سَواءَ السَّبيل**; şüphesiz Seleme, el-Ferrâ’dan rivayet etti ki o şöyle dedi: **سَواءُ السَّبيلِ** yolun kastıdır. Ve **سَواءٌ**, “başkası” mezhebi üzere olabilir; senin “**أَتَيْتُ سَواءَكَ**” demen gibi; böylece uzatırsın. Ve falan kimse **سِيِّ رأْسِه** ve **سَواءِ رأْسِه** içinde bulundu; yani nimetin içinde boğulmuştur. Ve denildi ki: başının saçının sayısında. Ve denildi ki: mânası, nimetin onun başına eşit olmasıdır; yani ona çokça olmasıdır. Ve nimetten **سِواءٍ رأْسِه** içinde bulundu; **السين**’in kesriyle; **الكسائي**’den. Sa‘leb dedi ki: O kıyastır; sanki nimet onun başına **مُساواةً** ve **سِواءً** ile eşit oldu.

Ve **السِّيُّ**: çöl düzlük. İbnü’l-A‘râbî: **سَوَّى**: **اسْتَوَى** olunca; ve **سَوَّى**: güzel olunca.

Ve **وَسِوَى**: bilinen bir yerdir. Ve **السِّيُّ**: bedevîde düz bir yerdir. **وسايةُ**: içinde yetmişten fazla nehrin aktığı büyük bir vadidir; **مُزَيْنَةُ** ve **سُلَيْمٌ** oraya iner. Ve **وسايةُ** ayrıca: **أَمَجِ** vadisidir; **أَهل أََمَجٍ** ise **خُزاعَة**’dır. Ebû Züeyb’in, eşeği ve dişi eşekleri vasfederken sözü:
فافْتَنَّهُنَّ من السَّواء وماؤهُ
بَثْرٌ، وعانَدَهُ طريقٌ مَهْيَعُ
Denildi ki: **السَّواء** burada bizzat bir yerdir. Ve denildi ki: **السَّوَاءُ** her ne olursa olsun tepeciktir. Ve denildi ki: **الحَرَّةُ**’dır. Ve denildi ki: **رأْس الحَرَّةِ**’dir. **وسُوَيَّةُ**: bir kadındır. Hâlid b. el-Velîd’in sözü:
للهِ دَرُّ رافِعٍ أَنَّى اهْتَدَى،
فَوَّزَ من قُراقِرٍ إلى سُوَى
خِمْساً، إذا سارَ به الجِبْسُ بَكَى
عِنْدَ الصَّباحِ يَحْمَدُ القَومُ السُّرَى،
وتَنْجلي عَنهُم غَيَاباتُ الكَرَى
**قُراقِرٌ** ve **سُوىً**: iki sudur. İbn Berrî, İbn Müferriğ için inşad etti:
فدَيْرُ سُوىً فسَاتِيدَ فَبُصْرَى

مقاييس اللغة:
(**سوي**) **السين** ve **الواو** ve **الياء** iki şey arasında bir doğruluk ve itidal üzerine delâlet eden bir asıldır. Denir: bu, şuna **يساوي** olmaz; yani ona denk olmaz. Ve falan ile falan bu işte bir **سَوِيّةٍ** üzeredir; yani eşittir. Ve **مكان سُوىً**: yani bir nişan/alâmettir; kavim onun içine girmeyi ve ondan çıkmayı bilmiştir. Ve denir: adam **أسْوَى** etti; arka tarafı ve çocuğu düzgün/sağlam (**سَوِيّاً**) olduğunda.
Ve bize Ali b. İbrahim el-**القَطّان** haber verdi; Ali b. Abdülaziz’den; Ebû **عُبيد**’den; **الكسائيّ** dedi ki: “Nasıl akşamladınız?” denir; şöyle denir: **مَستوُون** salihler. İsterler ki: çocuklarımız, hayvanlarımız düzgün/sağlam (**سَوِيَّةٌ**) salihtir.
Ve babdan **السِّيُّ**: yerden boşluk/fezâdır; söyleyenin sözünde([1]):
* Sanki **السِّيِّ**’nin devekuşları üzerlerine yumurtladı([2]) *
Ve **السِّيّ**: misildir. Ve onların “**سِيّانِ**” sözleri: yani iki misil.
Ve bundan onların “**لا سيّما**” sözleri: yani “şunun misli yoktur”. O, **السِّين** ve **الواو** ve **الياء**’dandır; nitekim “**ولا سَواء**” denir. Ve **السّيَّ**’nin misil olduğuna delil, **الحطيئة**’nin sözü:
Sakının size vadi karnının yılanını *** dişi sivri; size **بسِيِّ**([3])
Ve babdan **السَّواء**: evin ve başkasının ortasıdır; ve onunla adlandırıldı, düzgünlüğü sebebiyle. Allah Teâlâ’nın sözü: ﴿فاطَّلَعَ فَرَآهُ فِي سَوَاءِ الْجَحِيمِ﴾ [الصافات 55].
Ve onların “bu, şunun **سِوَى**’sıdır” sözüne gelince; yani onun gayrısıdır; o da babdandır; çünkü o, onun **سِواه**’ı olduğunda, ikisi de her biri kendi mahallinde eşit bir hâl üzeredir. Ve buna delil: **السِّواء**’ı **سِوى** mânasında uzatmalarıdır. * **الأعشى** dedi:
* Ehli arasından senin **لِسوائكا**’na meyletmedi([4]) *
Ve denir: falanın **سِوَى**’sına kastettim; nitekim “onun kastına kastettim” denir. Ve **الفراء** okuttu:
Huzeyfe’nin **سِوَى**’sına övgümü mutlaka çevireceğim *** akşamın delikanlısına ve uçurumların süvarisine([5])

القاموس المحيط:
Ve **السَّواءُ**: adl, ve orta, ve gayr, **السِوَى** gibi; kesre ve damme ile hepsinde; ve **المُسْتَوِي**; ve dağdan onun zirvesi; ve gündüzden onun geniş vakti; ve (bir yer adı); ve Cebel **صَبْرٍ**’da bir hisar; ve **ابنُ الحَارِثِ** ve **ابنُ خالِدٍ** iki sahabî; ve misil; çoğulu **أسْواءٌ** ve **سَوَاسِيَةٌ** ve **سَوَاسٍ** ve **سَواسِوَةٌ**. Ve **سَواءٌ** iki şeyi ister: “**سَواءٌ زَيْدٌ وعَمْرٌو**”; yani iki **ذَوَا سَواءٍ**. Ve **اسْتَوَيا** ve **تَسَاوَيا**: benzeştiler. Ve onu onunla **سَوَّيْتُهُ** **تَسْوِيَةً**; ve ikisi arasında **سَوَّيْتُ**; ve **ساوَيْتُ**; ve onu onunla **أسْوَيْتُهُ**. Ve ikisi **سَواءَانِ** ve **سِيَّانِ**: iki misildir. Ve “**ولا سِيَّما زَيْدٍ**” “**لا مِثْلَ زَيْدٍ**” gibidir; ve **ما** lağvdır; ve **زَيْدٌ** رفع edilir; “**دَعْ ما زَيْدٌ**” gibi; ve **الياء** hafifletilir. Ve “**ولا سِيَّ لِما فُلانٍ**”, ve “**ولا سِيَّكَ ما فُلانٌ**”,
ve “**ولا سِيَّةَ فُلانٍ**”, ve “**ولا سِيَّكَ إذا فَعَلْتَ**”, ve “**ولا سِيَّ لِمَنْ فَعَلَ ذلك**”; ve kadın senin için **بِسِيٍّ** değildir; ve onlar senin için **بِأسْواءٍ** değildir. Ve “**مَرَرْتُ برَجُلٍ سَواءٍ**”; ve kesrelenir. Ve **سُِوًى**; kesre ve damme ile; ve yokluk (**العَدَمُ**); yani: varlığı ve yokluğu eşittir (**سَواءٌ وجُودُهُ وعَدَمُهُ**). Ve “**مَكَاناً سُِوًى**”, kesre ve damme ile: bir alâmettir (**مَعْلَمٌ**). Ve o, hiçbir şeyi **يُساوِي** etmez; ve **يَسْوَى** etmez; “**يَرْضَى**” gibi; azdır. Ve Muhammed b. Ali b. Muhammed b. **سَيَّوَيْهِ**, **عَمْرَوَيْهِ** gibi; müeddib; ve Ali b. Ahmed b. Muhammed b. **سَيَّوَيْهِ**: iki muhaddistir. Ve **اسْتَوَى**: itidal buldu; ve adam: kuvvetine erişti; yahut kırk seneye; ve göğe: yükseldi; yahut yöneldi; yahut kastetti; yahut ona yöneldi; yahut istilâ etti. Ve **مَكانٌ سَوِيٌّ**; **غَنِيٍّ** gibi; ve **سِيٌّ**; **زِيٍّ** gibi: düz (**مُسْتَوٍ**). Ve onu **سَوَّاهُ** **تَسْوِيَةً**; ve onu **أسْواهُ**: onu düzgün (**سَوِيًّا**) kıldı. Ve yer onunla **اسْتَوَتْ**; ve **تَسَوَّتْ**; ve onun üzerine **سُوِّيَتْ**; yani: onda helâk oldu. Ve **أسْوَى**: onun huyu ile babasının huyu eşit oldu; ve (bir fiil olarak) yenilik çıkardı; ve rezil oldu; ve kadında: tamamen yaptı (**أوْعَبَ**); ve Kur’ân’dan bir harfi: düşürdü; ve terk etti; ve ihmal etti. Ve **لَيْلَةُ السَّواءِ**: on dördüncü gece; yahut on üçüncü. Ve onlar bir **سَوِيَّةٍ** üzeredir: eşitlik (**اسْتِواءٍ**). Ve **السَّوِيَّةُ**, **غَنِيَّةٍ** gibi: câriyelerin ve muhtaçların bineklerinden; yahut **ثُمامٍ** ile doldurulmuş bir örtüdür. Ve Ebû **سَوِيَّةَ**: bir sahabîdir. Ve Ubeyd b. **سَوِيَّةَ** b. Ebî **سَوِيَّةَ** el-Ensârî: onların mevlâsıdır. Ve Abdülmelik b. Ebî **سَوِيَّةَ** Sehl b. Halîfe; ve Hammâd b. Şâkir b. **سَوِيَّةَ**; Buhârî’nin ondan rivayet ettiği: muhaddislerdir. Ve **السِيُّ**: çöl (**الفَلاةُ**); ve (bir yer adı). Ve onun başının **سِيِّ**’sine ve **سَوائِه**’ine düştü; ve kesrelenir; yani: hayırdan hükmüne; yahut başını örtecek miktarına; yahut saçının sayısına. Ve **السُّوَيَّةُ**, **سُمَيَّةَ** gibi: bir kadındır. Ve onun **سَواهُ**’ına kastettim: onun kastına kastettim. Ve **السايَةُ**: **التَّسْوِيَةِ**’den bir **فَعْلَةٌ**; ve Mekke’de (bir yer); yahut iki harem arasında bir vadi. Ve bana bir **سايَةً** vurdu: bana bir söz hazırladı. Ve **ساوَةُ**: (bir yer adı). Ve **الصِّراطُ السُّوَى**, **هُدًى** gibi: **السَّواءِ**’dan **فُعْلَى**; yahut **السُّوءَى**’yı yumuşatma ve ibdâl üzere.

تاج العروس:
Ve (**السوا**) nüshalarda böylece kısaltma ile böyledir; doğrusu uzatma iledir: (**العدل**). Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: “**فانبذ إليهم على سواء**”; onu **الجوهرى** nakletti. **الراغب** dedi: yani hükümden adl. Dedi ki: onda bulunan muâdele mânası için **العدل**’in kullanımı vardır. Şair dedi:
* Reddettik; düşmanımıza **السواء** vermeyiz *
**الازهرى** dedi: ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: “**الى كلمة سواء بيننا**”; yani adl. Ve **زهير** dedi:
Bana ayıbı olmayan bir plan gösterin * onda **السواء** aramızda eşit kılsın
Ve **السواء**: orta. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: “**فاطلع فرآه في سواء الجحيم**”; ve yine “**سواء السبيل**”. **الفراء** dedi: “**سواء السبيل**” onun kastıdır. Ve denir: benim **سوائى**’m kesildi; yani ortamdı. Ve denir: **مكان سواء**; yani iki fırka arasında adl ve orta.
Ve **السواء**: gayr. **الاعشى** dedi:
Yemâme’nin havasından devem uzaklaştı * ve ehli arasından senin **لسوائكا**’na meyletmedi
(**كالسوي بالكسر والضم في الكل**) **الاخفش** dedi: **سوى** “gayr” mânasında yahut “adl” mânasında olduğunda onda üç lügat vardır: **السِّين**’i dammeledin yahut kesreledin mi, hepsinde kısaltırsın; ve **السِّين**’i fetha ettin mi uzatırsın; başka değil. **موسى بن جابر** dedi:
Babamızı bulduk; bir beldede konaklamıştı * **سوى** olarak Kays b. Aylân ile Fezer arasında
**الصحاح**’ta olduğu üzere; o, kesre ile kısaltılmış **سوى**’ya, adl ve orta mânasında şahittir. Ve dersin: “**مررت برجل سواك وسواك وسوائك**”; yani senden gayrı; onu **الجوهرى** nakletti.
Ve **السواء**: düz (**المستوى**). Denir: **أرض سواء**; yani düz. Ve **دار سواء**; yani menfaatleri düz. Ve **ثوب سواء**: eni ve boyu ve parçaları düz. Ve “**جمل سواء**” denmez; ne “**حمار سواء**”; ne “**رجل سواء**”. Ve denir: **رجل سواء البطن**; karnı göğüsle düz olduğunda. Ve **سواء القدم**; ayağının çukuru olmadığında. Böylece **سواء** bu mânada “düz”dür.
Ve **السواء**: dağdan onun zirvesi. Ve **السواء**: gündüzden onun geniş vakti. Ve **المحكم**’de: onun ortası.
Ve **السواء**: (bir yer adı); Hüzeyl’indir. Ve onunla Ebû Züeyb’in, eşek ve dişi eşeği vasfederkenki sözü tefsir edildi:
Onları **السواء**’dan ve suyundan ürküttü * (…)
Bu, onun tefsirinde görüşlerden biridir.
Ve **السواء**: Yemen’de Cebel **صبر**’da bir hisar.
Ve **سواء** b. **الحرث** en-Neccârî; Ebû Nuaym böyle dedi; sanki o **المحاربي**’dir.
Ve **سواء** b. **خالد**: Benî Âmir b. Sa‘saa’dandır; ve denildi: Huzâa’dandır. Ve **وكيع** onu **سوارا** diye isimlendirdi; **راء** ziyadesiyle; yanıldı.
(**الصحابيان**) Allah Teâlâ onlardan razı olsun.
Ve **السواء**: misil; çoğulu **أسواء**. Şair dedi:
Kavmi görürsün **اسواء**; birlikte sağdıklarında * kavimde bozukluk vardır; dirhemlerin bozukluğu gibi
Ve **سواسية** ve **سواس** ve **سواسوة**: nadirdir; hepsi cem‘ isimleridir. Ebû Ali dedi: onların “**سواسوه**” sözüne gelince, bence o **ذلاذل** babındandır; o, lafzı dışında **سواء**’ın cem‘idir. Ve “**سواسية**” demişlerdir. Şair dedi:
Onların meclisi: bıyıkları kızıl, zelil * **سواسية**; hürleri ve köleleri
Onun **فاء**’sı **واو**’dan dönmüştür; ve **الياء**’dan benzeri: **صياص**; **صيصية**’nin cem‘idir. Ancak **واو** sahih oldu, “**سواسوة**” diyen kimse için; onun aslî lâm olduğunu ve “**سواسية**” diyen kimse için **الياء**’ın ondan dönmüş olduğunu bildirmek için; **المحكم**’de böyledir. **الجوهرى** dedi: “Bu işte onlar **سواء**’dır”; istersen “**سواٱن**”; ve onlar cem‘ için **سواء**’dır; ve onlar **اسواء**’dır; ve onlar **سواسية**’dir; **يمانية** gibi, kıyasa aykırı. **الاخفش** dedi: onun vezni **فعافلة**’dir; üçüncü harf ondan gitmiştir; aslı **الياء**’dır. Dedi: “**سواسية**” yani benzerler; çünkü **سواء** **فعال**’dır; ve **سية** ya **فعة** olabilir ya **فلة**; ancak **فعة** daha kıyasîdir; çünkü çoğu kez lâmın yerini atarlar. Ve **سية**’de **واو** **ياء**’a döndü; öncesindeki kesre sebebiyle; çünkü aslı **سوية** idi. Bitti. Ve **التهذيب**’de: **الفراء** dedi: “Onlar **سواسية**’dir”; şerde eşit olurlar; hayırda demem. Ve onun tekili yoktur. Ve Ebû’l-Kumkâm’dan nakledildi: “**سواسية**”; **سواء**’ı kastetti; sonra “**سية**” dedi. Ve Ebû Amr’dan rivayet edildi: “Söyleyenin hicvi ne şiddetlidir:
* **سواسية** eşeğin dişleri gibi *
Çünkü onun dişleri düzdür.” Bitti. İbn Sîde dedi:
Ve (**وسواء تطلب اثنين**) dersin: (**سواء زيد وعمرو أي ذوا سواء**) “Zeyd ve Amr”; çünkü o bir masdardır; ondan sonra olanı رفع etmesi câiz değildir; ancak hazif üzere. Dersin: “**عدل زيد وعمرو**”; mânası: “iki **ذوا عدل**”; çünkü masdarlar fâil isimleri değildir; isimleri ancak sıfatları رفع eder. Ama masdarlar isimleri رفع ederse, o hazif üzeredir.
Ve (**واستويا وتساويا**) yani (**تماثلا**). Bu, iki fâile ve daha fazlasına isnad edilmiş bir fiildir. Dersin: “**استوى زيد وعمرو وخالد في كذا**”; yani eşit oldular. Ondandır Allah Teâlâ’nın sözü: “**لا يستوون عند الله**”.
Ve “Onu onunla **سويته به تسوية** ve ikisi arasında **سويت بينهما**”: adl ettim. Ve “ikisi arasında **ساويت**”: onun misli. Denir: “Bunu şuna **ساويت**” ettiğimde, onu kaldırdın; onun kadrine ve miktarına ulaştırdın. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “**حتى إذا ساوى بين الصدفين**”; yani ikisi arasında eşitledi.
Ve “Onu onunla **أسويته به**”: **ساويت**. Ondandır **القنانى**’nin Ebû’l-Hecnâ hakkında sözü:
Seni bir gün insanlardan biriyle eşitleyen kimse * kalbi kördür, basiretleri kördür
Ve (**وهما سواآن وسيان**) kesre ile; yani (**مثلان**). Tekil: **سواء** ve **سى**; cem‘: **اسواء**; **نقض** ve **أنقاض** gibi. **الجوهرى** **الحطيئة**’nin beytini okuttu; ve denildi: Zü’r-Rumme’nindir:
Sakının size vadi karnının yılanını * dişi sivri; size **بسى** yoktur
Onu büyütmeyi ister.
Ve (**ولاسيما**) onunla istisna edilen bir kelimedir; o, **سى**’dir; ona **ما** eklendi; **المحكم**’de. **سيبويه** dedi: ona “**لا سيما زيد**” sözlerini sordum; o da zannetti ki o (**مثل لا مثل زيد وما لغو**). Dedi: (**ويرفع زيد**) denir: “**لا سيما زيد**”; “**دع ما زيد**” gibi. Ve yine Allah Teâlâ’nın sözü: “**مثلا ما بعوضة**”. Ve **الصحاح**’ta: **ما**’dan sonra gelen isimde iki vecih vardır: istersen **ما**’yı “**الذى**” menzilesinde kılarsın; bir mübteda gizlersin; zikrettiğin ismi o mübtedanın haberi olarak رفع edersin. Dersin: “Kavim geldi; **لا سيما أخوك**”; yani “ve **لا سى**: o ki o senin kardeşindir.” Ve istersen ondan sonrasını cerredersin; **ما**’yı زائد kılman üzere; ve ismi **سى** ile cerredersin; çünkü **سى**’nin mânası “misil”dir. Ve İmruü’l-Kays’tan şu rivayet edilir:
Onlardan senin için iyi günler geçti * ve **ولا سيما** Dârat Cülcül gününde
Cer ile yahut رفع ile. Ve dersin: “Kavmi döv; ve **ولا سيما أخيك**”; yani: kardeşinin darbesi gibi darbe yok. Ve “**ولا سيما أخوك**” dersen; yani: o ki o senin kardeşindir, onun misli yok; **ما**’yı “**الذى**” mânasında kılarsın; “**هو**”yu gizlersin; onu mübteda yaparsın; ve “**أخوك**” onun haberi olur. **الاخفش** dedi: “Falan kerimdir; ve **ولا سيما ان أتيته قاعدا**” sözleri; burada **ما** زائدdır; asıldan olmaz. Burada zamir gizleme hazfedildi; ve **ما** onun yerine ivaz oldu; sanki “ve onun misli yoktur; eğer ona oturarak gelirsen” dedi. Bitti. Ve **المصباح**’ta İbn Cinnî’den: istisna üzere nasb câizdir; iyi değildir. Dediler: ancak nefy ile birlikte kullanılır; Ebû Ca‘fer en-Nahvî, **شرح المعلقات**’ında; ve İbn Yaîş; ve **البارع** sahibi bunu nass etti. Ve **السخاوى** **ثعلب**’den: onu, İmruü’l-Kays’ın getirdiği lafızdan başka lafızla söyleyen hata etmiştir; yani “**لا**”sız. Çünkü **لا** ve **سيما** birleşti; tek kelime gibi oldu; ve öncekine karşı sonrakini tercih için sevk edilir; böylece eşitlikten çıkarıp üstünlüğe götüren gibi olur. Onların “Ramazan ayında sadaka sevilir; **لا سيما** son on gecede” sözleri: mânası, son on gecede onun sevilmesi daha kuvvetli ve daha faziletlidir; o, öncekine üstün kılınmıştır. İbn Fâris dedi: “**ولا سيما**”: yani “şunun misli yoktur”; sanki onu büyütmeyi isterler. **السخاوى** da dedi: onda, başkasında olmayan bir fazilet bulunduğuna işaret vardır. Bu sabit olunca, eğer “**سيما**” nefy olmaksızın denilse, eşitlemeyi gerektirir; mânâ teşbih üzere kalır; takdir: “Ramazan ayında sadaka sevilir; son on gecede sevilmesi gibi.” Onda olan şey gizli değildir. Ve İmruü’l-Kays’ın sözünün takdiri: “Bize güzel günler geçti; onlarda Dârat Cülcül günü gibi bir gün yoktur”; çünkü o, başkasından daha hoştur. Ve eğer **لا**’yı hazf edersen, mânâ kalır: “Bize güzel günler geçti; Dârat Cülcül günü gibi”; böylece onda ne övgü kalır ne büyütme. Ve “âmili hazfedip amelini bırakmak câiz değildir” demişlerdir. Ve denir: “Kavim cevap verdi; **لا سيما زيد**”; mânası: çünkü o daha güzel cevap verdi. Üstünlük ancak terkibden hâsıl oldu. Böylece **لا** ile **سيما**, “**لا رجل في الدار**” sözündeki menzilesine indi; o, nefyi ifade edendir. Ve bazen ilim sebebiyle hazfedilir; o muraddır; fakat azdır. Ve ona yakın: İbn es-Serrâc ve İbn Bâbeşâz’ın sözü: bazısı **بسيما** ile istisna eder. Bitti.
Ve (**ويخفف الياء**) onu **صاحب المصباح** nakletti. Dedi: **السِّين**’in fethası, teşdîd ile, bir lügattir de.
Ve **اللحيانى** “**ما هو لك بسى**” yani “senin için bir nazîr değildir”i; ve “**وما هم لك باسواء**”ı hikâye etti. Ve “**لاسى لما فلان ولا سيك ما فلان ولاسية فلان**”; bunları **اللحيانى** zikretmedi. Sonra dedi: ve derler: (**لاسيك إذا فعلت**) şu; ve (**ولا سى لمن فعل ذلك**) ve müenneste: (**ليست المرأة لك بسى وما هن لك باسواء**) bunların hepsi misil ve nazîr mânasındadır. Ebû Züeyb’in sözü:
Ve **سيان** idi: ister Huvâni‘mâ’yı sevindir * yahut onu onunla sevindir; ve **السوج** tozlandı
**أو**’yu **الواو** yerine koydu; **الخبن**’den hoşlanmama sebebiyle. Ve **سواء** ve **سيان** ancak **الواو** ile kullanılır. Ve onun misli, başkasının sözü:
Öyleyse **فسيان**: savaş; yahut onun misliyle dön * zelil, boyun eğmeyi kabul edebilir
Ve “**ومررت برجل سواء**” ve yokluk (**العدم**). Ve (**ويكسرو**) “**مررت برجل سوى**”; kesre ve damme ile; ve yokluk; yani: varlığı ve yokluğu eşittir. **سيبويه** “**سواء هو والعدم**”ı hikâye etti. Ve dediler: “Bu, bir dirhem **سواء**”dır; masdar üzere nasb ile; sanki “**استواء**” dedin. Ve sıfat üzere رفع ile; sanki “**مستو**” dedin. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: “**سواء للسائلين**”; ve “**سواء**” sıfat üzere okunmuştur.
Ve Allah Teâlâ’nın sözü: (**مكانا سوى**) o, kesre ve damme iledir. **الفراء** dedi: sözlerinin çoğu fetha iledir; “yarım ve adl” mânasında olduğunda onu fetha ederler ve uzatırlar. Ve kesre ile damme Arapçadır; ve ikisiyle okunmuştur. **الراغب** dedi: “**مكان سوى وسوى**”: iki tarafı düz olan. Ve sıfat ve zarf olarak kullanılır. Aslı masdardır. İbn Sîde dedi: yani (**معلم**) yolda kendisiyle delil getirilen eserdir. Takdiri: “kendisiyle ona hidayet olunan bir alâmet sahibi”dir. Bunu şeyhimiz söyledi.
Ve (**وهو لا يساوى شيأ**) yani ona denk olmaz. Ve **المصباح**’ta: **المساواة** benzerlik ve denklik; miktar ve değer bakımından. Ondandır onların “bu, bir dirheme **يساوى** olur” sözleri; yani değerce bir dirheme denktir. Bitti. Ve Buhârî hadîsinde: “**ساوى الظل التلال**”; **الحافظ** dedi: yani onun uzaması, onların yüksekliğine eşit oldu; o, boy miktarıdır. Bitti. **الراغب** dedi: **المساواة**; zira‘, tartı ve ölçekle itibar edilen muâdeledir. Denir: “Bu elbise, şu elbiseye **مساو**’dır”; ve “bu elbise, şu dirheme **مساو**’dır”. Ve keyfiyetle de itibar edilir; meselâ: “bu siyahlık, şu siyahlığa **مساو**’dır”.
Ve (**ولا يسوى كيرضى**) bir lügattir; (**قليلة**) azdır. Ebû Ubeyde onu inkâr etti; başkası onu hikâye etti. Ve **المصباح**’ta: ve az bir lügatte “bir dirheme **سوى** etti; onu **يسواه** eder”. Ve **التهذيب**’de: **الفراء** dedi: “Elbise ve başkası **لا يساوى**”; böyle. Ve “**يسوى**”yı bilmedi. **الليث** dedi: “**يسوى**” nadirdir; ve ondan “**سوى**” ve “**سوى**” denmez; nitekim “**نكراء**” nadir geldi; ve onun erkeğine “**أنكر**” denmez. Ve derler: “**نكر**”; ve “**ينكر**” demezler. **الازهرى** dedi: “Ben derim: **الفراء**’nin sözü doğrudur; ve **لا يسوى** Arapların sözünden değildir; bilakis müvelledlerin sözündendir. Ve yine **لا يسوى** Arapça sahih değildir.” Bitti. Sonuncusu **الياء**’ın dammesi iledir; ve o, avamın dillerinde çokça cereyan eder. Şeyhimiz dedi: “**لا يسوى**”yu cumhur inkâr etti; ve **الفصيح**’ta onun inkârı açıklandı; fakat şârihleri onu hikâye etti. Ve denildi: o sahihtir.

Fasih(tir) ve o Hicazlıların dilidir; ve onun zayıflığı, bayağılaşmasıdır, dediler. Ve o, tasarruf etmeyen fiillerdendir, dediler; yani ondan yalnız bir fiil işitilmiştir: bir mâzî, **عسى** ve **تبارك** gibi; yahut bir muzâri‘, **يسوى** ve **يبقى** gibi; bunda da bir görüş vardır. Ve onu el-Hafâcî **شفاء الغليل**’de ve **الريحانة**’de, ve o **الارتشاف**’ta ve başkasında zikretti.

(ve) Ebû Ahmed (Muhammed b. Ali b. Muhammed) b. Abdullah (b. Sîveyh, Amrûye el-mueddib gibi), âmâ; Ebû’ş-Şeyh el-İsfahânî’yi dinledi; ondan el-Haddâd ve Abdülazîz en-Nahşebî (rivayet etti). (Ve Ali b. Ahmed b. Muhammed) b. Abdullah (b. Sîveyh), eş-Şahhâm; el-Kabbâb’dan (rivayet etti); ondan Saîd b. Muhammed el-Ma‘dânî (rivayet etti). (İkisi de muhaddistir.) Ve sonuncu, birincinin akrabasındandır; Muhammed b. Abdullah’ta birleşirler.

(ve) **استوى**’ya iki fâil ve daha fazlası isnad edilebilir; ve bu, zikri daha önce geçmiştir. Ve (kendi zâtında) ( **اعتدل** ) mânâsında olur. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “ذو مرة فاستوى” ve “فاذا استويت أنت ومن معك على الفلك” ve “ولتستووا على ظهوره” ve “فاستوى على سوقه”.

Ve onların sözü: “استوى فلان على عمالته” ve “استوى يأمر”.

(ve) bundan: **استوى** (adam) için, ( **بلغ أشده** ) olduğu vakit. Buna göre Yüce Allah’ın sözü: “ولما بلغ أشده واستوى”da, **استوى** bir açıklama atfı olur; (yahut) ( **بلغ** ) ( **أربعين سنه** ). Ve onunla âyet tefsir edilmiştir. Ve **الصحاح**’ta: **استوى** adam, gençliği sona erdiği vakit. Ve **التهذيب**’te: erkeklerden **المستوى**, gençliğinin nihayetine ve yaratılışının ve aklının tamamına ulaşmış olandır; ve bu, yirmi sekizin tamamından otuzun tamamına kadardır; sonra olgunluk sınırına girer. Ve kırka ulaşmanın, istivânın gayesi ve aklın kemâli olması muhtemeldir. Ve şeylerden hiçbirinde “kendi başına **استوى**” denmez; ta ki başkasına ilhak edilsin de “**استوى** falan ve falan” denilsin; ancak erkeğin nihayete ulaşması mânâsında, “**استوى**” denir. Ve onun benzeri: **اجتمع**.

(ve) istivâ **الى** ile geçişli kılındığında, ona varma mânâsını gerektirir; ya zât ile ya tedbir ile. İkincisine göre, Aziz ve Celîl olanın sözü: “ثم استوى ( **الى السماء** ) وهى دخان”. el-Cevherî dedi ki: yani ( **صعد** ); ve bu, İbn Abbâs’ın tefsiridir. Ve onun “ذلك” sözüyle muradı: yani emri ona yükseldi; Ebû İshâk söyledi. (yahut) ona yöneldi; (yahut) ona kastetti; senin “emîr falan beldeden çıktı, sonra falan beldeye **استوى الى**” demen gibi; mânâsı: ona istivâya kastetti; Ebû İshâk söyledi. (yahut) ona yöneldi; Sa‘leb’den. Ve el-Ferrâ dedi ki: istivânın mânâlarından biri, “falan falana yönelmiş idi, sonra bana sövmek üzere **استوى على** ve **الى**” demesidir; “yöneldi” mânâsında. İşte “ثم استوى الى السماء”ın mânâsı budur.

(yahut) ( **استولى** ); el-Cevherî onun naklini zikretti, fakat onunla ancak zikredilen âyeti tefsir etti. er-Râgıb dedi ki: ne zaman **على** ile geçişli kılınsa, istilâ mânâsını gerektirir; Aziz ve Celîl olanın sözü gibi: “الرحمن على العرش استوى”. Ondan, el-Ahtal’ın sözü; el-Cevherî onu inşâd etti:
قد استوى بشر على العراق * من غير سيف ودم مهراق
Sonra er-Râgıb dedi ki: “denildi ki: mânâsı, sonra her şey ona nisbetle eşit oldu; hiçbir şey ona bir şeyden daha yakın değildir; zira Aziz ve Celîl olan, bir mekânda diğer mekândan ayrı bulunan cisimler gibi değildir.”

(ve) **مكان سوى** ( **غنى** gibi) ve **سى** ( **زى** gibi): yani ( **مستو** ); iki ucu mesafede eşittir. (ve) **سواه تسوية** ve **أسواه**: onu **سويا** kıldı. Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “فسواهن سبع سموات”. er-Râgıb dedi ki: bir şeyin **تسوية**si, onu eşit kılmaktır; ya yükseklikte ya alçaklıkta. Ve Yüce Allah’ın sözü: “الذى خلقك فسواك”: yani yaratılışını hikmetin gerektirdiği üzere kıldı. Ve Yüce Allah’ın sözü: “ونفس وما سواها”: nefsi kuvvetlendiren kıldığı kuvvetlere bir işarettir; fiili ona nisbet etti. Ve başka bir yerde zikredilmiştir ki fiil, fâile nisbet edildiği gibi, âlete ve fiilin muhtaç olduğu diğer şeylere nisbet edilmesi de sahih olur; “kesici kılıç” gibi. Dedi ki: bu vecih, “murad ‘ونفس وما سواها’ yani Allah Teâlâ’dır” diyenin sözünden daha evlâdır; zira Allah Teâlâ hakkında kendisiyle ifade edilmeyen şey, cins için konulmuş olup onunla sem‘ (nakil) murad edilmemişse sahih olmaz.

Ama Aziz ve Celîl olanın sözü: “الذى خلق فسوى”da fiil ona nisbet edilmiştir; yine onun sözü: “فإذا سويته ونفخت فيه من روحي”. Ve Yüce Allah’ın sözü: “رفع سمكها فسواها”: onun binâsını ve süslemesini içerir; Aziz ve Celîl olanın sözü: “انا زينا السماء الدنيا بزينة الكواكب”ta zikredilen. Ve Yüce Allah’ın sözü: “بلى قادرين على أن نسوي بنانه”: denildi ki, avucunu devenin ayağı gibi yaparız; parmakları olmaz. Ve denildi ki: bilakis parmaklarının hepsini tek bir ölçü üzere yaparız; ta ki ondan faydalanamasın; çünkü parmakların ölçü ve heyette farklı oluşundaki hikmet açıktır; zira onların kavramada yardımlaşması bunun böyle olmasını gerektirir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “بذنبهم فسواها”: yani beldelerini yerle bir etti; “خاوية على عروشها” gibi.

(ve) “**استوت به الارض**” ve “**تسوت**” ve “**سويت عليه**”: hepsi (yani) ( **هلك فيها** ). Ondan, Yüce Allah’ın sözü: “لو تسوى بهم الارض”. Sa‘leb onu tefsir etti ve dedi ki: mânâsı, toprak gibi olurlar. el-Cevherî dedi ki: yani onlarla eşit olur. Şairin sözü:
طال على رسم مهدد أبده * وعفا واستوى به بلده
Sa‘leb onu tefsir etti ve dedi ki: hepsi çorak oldu.

(ve) **أسوى** adam: (onun yaratılışı ile babasının yaratılışı eşittir). Doğrusu: onun yaratılışı ile çocuğunun yaratılışı **سويا**dır. el-Ferrâ dedi ki: çocuğunun yaratılışı **سويا** ve onun yaratılışı da (öyle) olduğu vakit. Ebû Ubeyd de onu nakletti; fakat lafzında karışıklık vardır.

(ve) **أسوى**: ( **أحدث** ) olduğu vakit; **أم سويد**’den; o da **الدبر**’dir; Ebû Amr söyledi.

(ve) **أسوى**: ( **خزى** ) olduğu vakit; o, **السوأة**’dendir.

(ve) **أسوى** (kadında): ( **أوعب** ) olduğu vakit; yani zekerini bütünüyle ferce soktuğu vakit.

(ve) **أسوى**: (Kur’ân’dan bir harfi düşürdü, terk etti ve ihmal etti). “**أسويت** şeyi” yani onu terk ettim ve ihmal ettim. Ondan, Ebû Abdirrahmân es-Sülemî hadisi: Ali’den (Allah Teâlâ ondan razı olsun) daha çok okuyan kimse görmedim; onun arkasında namaz kıldık; bir **برزخا**’yı **فاسوى** etti, sonra ona döndü de onu okudu, sonra vardığı yere geri döndü.

Ve **البرزخ** iki şey arasındaki engeldir. el-Cevherî dedi ki: Ebû Ubeyd bunu böyle hikâye etti; ben ise bu harfin aslının hemzeli olduğunu görüyorum. *Dedim ki: el-Ezherî de bunu zikretti ve dedi ki: onu, “**أسوأ**: **أحدث** oldu” sözlerinden görüyorum; aslı **السوأة**’dendir; o da **الدبر**’dir; fiilde hemzeyi terk etti; bitti. İbnü’l-Esîr dedi ki: hesapta ve atışta da **الاسواء** böyledir; ve bu, düşürdüğü ve ihmal ettiği vakittir. el-Herevî dedi ki: “**أشوى**” ( **الشين** المعجمة ile) “düşürdü” mânâsında câizdir; fakat rivayet **السين** iledir.

(ve) **ليلة السواء**: on dördüncü gecedir; **المحكم**’de olduğu gibi. (yahut) on üçüncü gecedir; onda ay eşit olur. Bu, el-Asma‘î’nin sözüdür; el-Ezherî ve el-Cevherî nakletti.

(ve) onlar bu işte ( **على سوية** ) ( **غنية** gibi): yani ( **استواء** ) ve itidal üzeredir.

(ve) **السوية** ( **غنية** gibi): **البرذعة**ya benzer; (câriyelerin ve muhtaçların bineklerinden). Yani ihtiyaç ve fakirlik sahipleri. Ve aynı şekilde, develerin sırtına konulan şeydir; ancak o, halka gibidir; semerin altı değil. Ve **الحوية** diye adlandırılır. (yahut) **ثمام** ile doldurulmuş bir örtü; yahut lif veya benzeri. el-Cevherî, Abdullah b. An‘ame ed-Dabbî’nin şu beytini inşâd etti:
ازجر حمارك لا تنزع سويته * اذن يرد وقيد العير مكروب
Çoğulu: **سوايا**.

(ve) Ebû Suveyye el-Ensârî; ve el-Cühenî de denilir: (sahâbî). Hadisi sahur hakkındadır; ondan Ubâde b. Nesî rivayet etti.

(ve) Ebû Suveyye (Ubeyd b. Suveyye b. Ebî Suveyye el-Ensârî, onların mevlâsı): faziletli idi; ondan Hayve b. Şureyh ve Amr b. el-Hâris ve başkaları rivayet etti. Denildi ki 135 yılında vefat etti; İbn Mâkûlâ söyledi. *Dedim ki: o, Ebû Dâvûd’un ricâlindendir. Künyesinde ve isminde ihtilaf vâki olmuştur; bazı rivayetlerde Ebû Sûde’dir; ve bu bir vehimdir.

Ebû Hâtim b. Hibbân dedi: **أبو سويد**; **أبو سوية** dediği kimse yanılmıştır; onun adı **حميد**’dir. Ve denilir ki: o, **عبد الرحمن بن حجرة**’den rivayet eden Mısırlı’dır; başka türlü de söylenmiştir. (**وعبد الملك بن أبى سوية سهل بن خليفة**) b. **عبدة** el-Feḳîmî, babasından, **قيس بن عاصم**’den; onun torunu **العلاء بن الفضل بن عبد الملك** de rivayet etti. (**وحماد بن شاكر بن سوية**) **أبو محمد** el-Verrâḳ el-Fesavî el-Ḥanefî (**الراوى صحيح البخاري عنه**) yani bizzat Buhârî’nin kendisinden; yine **أبى عيسى الزندى** ve **عيسى العسقلاني** ve başkalarından rivayet etti. Ve kendisinden **الصحيح**’i rivayet edenlerdendir: Hâkim İbn ʿAbdullâh’ın şeyhi **أحمد بن محمد الفسوى**; ve onun tarikiyle biz onu rivayet ederiz. (**محدثون**) Hâfız dedi: **حماد بن شاكر** 311 yılında öldü.

(**والسى**) kesre ile: (**المفازة**) uçlarının düz oluşu ve birbirine benzemesi sebebiyle. (**و**) ayrıca (**ع**). Ve **الصحاح**’ta: Arap diyarlarından bir diyar. **المحكم**’de: Bâdiyede düz (pürüzsüz) bir yer. **نصر** kendi **معجم**’inde dedi: Basra’dan Mekke’ye giden ana yol üzerinde, **الشبيكة** ile **وجرة** arasında bir çöl; hırsızlar oraya sığınır. Ve denildi ki: o, **بنى عبد الله بن أبى بكر بن كلاب** ve **جشم** diyarları arasındadır. Ve **الجوهرى** şu beyti okudu:
كانه خاضب بالسى مرتعه * أبو الثلاثين امسى وهو منقلب

(**و**) denilir: (**وقع في سى رأسه**) kesre ile; (**وسوائه**) fetha ile; (**ويكسر**) el-Kisâî’den. Ve **ثلعب** dedi: o kıyastır. (Yani: onun hükmü hayırdandır; yahut başını örtecek miktar kadardır.) **التهذيب**’de: **في سواء رأسه** yani nimetten başına denk olan şeyde. **المحكم**’de: denildi ki, nimet onun başına denk oldu; yani ona çok geldi ve onu doldurdu. **ثعلب** dedi: nimet başına denk oldu; **مساواة** ve **سواء** olarak. **الصحاح**’ta: **الفراء** dedi: **هو في سى رأسه** ve **في سواء رأسه**; nimette olduğu zaman. (Veya hayırdan, saçının sayısı kadar.) Böylece **أبو عبيد** onu tefsir etti; **الجوهرى** onu nakletti.

(**والسوية**) **كسمية**: bir kadın; ve derler: (**قصدت سواه**) — (**قصدت قصده**) kastettiğin zaman. **الجوهرى** **قيس بن الخطيم**’den şu beyti okudu:
ولا صرفن سوى حذيفة مدحتي * لفتى العشى وفارس الاجراف

(**والساية فعلة من التسوية**) el-Ezherî, el-Ferrâ’dan nakletti. **التهذيب** nüshalarında: **فعلة من السوية** vaki olmuştur. (**و**) **ساية**: (Mekke’de bir yer; yahut iki Harem arasında bir vadi.) İbn Sîde dedi: o, büyük bir vadidir; onda yetmişten fazla nehir akar; **بنو سليم** ve **مزينه** oraya iner. Ve ayrıca: **وادى أمج**; **أمج**’in aslı **خزاعة**’dır.

(**و**) onların sözü: (**ضرب لى ساية**) yani (beni aldatmak için) kötü bir sözün benzerini bana (hazırladı) — **الجوهرى** bunu **الفراء**’dan nakletti.

(**وساوة د م**) Acem diyarında, **همدان** ile **الرى** arasında, bilinen bir beldedir; Peygamber’in صلى الله عليه وسلم doğum gecesi gölü çekildi. Ve ona nisbet edilen muhaddislerden birçok kimse vardır.

(**والصراط السوى كهدى فعلى من السواء أو على تليين السوأى والابدال**) birincisi bilinen olandır; ve onun hakkında söz, **مكان سوى** sözü yanında daha önce geçti.

*Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:* **السواء** bazen cemʿ olabilir; ondan da Yüce Allah’ın sözü: **ليسوا سواء** yani: eşit değillerdir. Ve **السوية** **كغنية**: adalet; denilir: ikisi arasında **بالسوية** taksim ettim, yani adaletle. Ve onlar bu işte **على سوية**’dir, yani eşitlik üzeredirler. Ve **استوى** eğrilikten (düzeldi). Ve **استوى على ظهر دابته**: yerleşti. Ve **رجل سوى الخلق**: yani düzgün. **الراغب** dedi: **السوى**; miktar ve keyfiyet bakımından aşırılık ve eksiklikten korunmuş olana söylenir; ondan: **الصراط السوى** ve **ثلاث ليال سويا**. Ve **رجل سوى**: ahlâkı ve yaratılışı aşırılık ve eksiklikten uzak olarak düzeldi. Ve **بشرا سويا**: o, Cebrâil عليه السلام’dır. **أبو الهيثم** dedi: o, **فعيل** vezninde, **مفتعل** manasınadır; yani düzgün; o, yaratılışında ve aklında gayeye ulaşmış olandır. Ve “bu yer, bu yerlerin **أسوى**’sıdır” yani en çok düz olanıdır; İbn Sîde onu nakletti. Ve **استوت أرضهم**: kıtlık oldu. Ve denilir: “Nasıl akşamladınız?” der; “**مسوين** **صالحين**” derler; yani çocuklarımız ve hayvanlarımız **سوية** (düzgün) salihdir.

Ve **السواء**: herhangi bir **أكمة** (tepecik). Ve denildi: **الحرة**. Ve denildi: **رأس الحرة**. Ve bununla, Ebû Züeyb’in önceki sözü de tefsir edilmiştir. Ve onların sözü: **استوى الماء والخشبة** yani onunla beraber. Ve adam, ilimde veya yiğitlikte dengine yetiştiğinde: **ساواه** denilir. Hadisin bazı rivayetinde: **من تساوى يوماه فهو مغبون**; denildi ki manası: eşit oldu. İbn Berzec dedi: denilir: “Şunu yaparsan, ben de **سواك** iken, benden sana hoşlanmadığın şey gelecektir”; yani ben, senin yerinden başka bir yerde iken. Ve **سوى**: **تسوية**; **ابن الاعرابي**’den: düz oldu. Ve **سوى**: **تسوية**; başka (kıldı). **الليث** dedi: uzatılmış **السواء**’ın küçültmesi **سوى**’dır. Ve **أسوى**: alaca oldu. Ve **أسوى**: hastalıktan sonra iyileşti. Ve **أسوى**: düz oldu; **كاوسى**: ondan ters çevrilmiş (lafız). Ve **السواء**: **استوى**’dan bir isimdir; şey düzeldi. Denilir: “Kalksan da otursan da **سواء**.” Ve **سوى** **كهدى**: bâdiyede bir su. **الراجز** dedi:
* فوز من قراقر الى سوى *
**الجوهرى** onu nakletti. **نصر** dedi: sîn’in fethasıyla; ve denildi: kesresiyle; **السماوة**’da, Şam yakınında, **قضاعة**’ya ait bir su; Hâlid b. Velîd, Irak’tan Şam’a çölü geçerken, **رافع الطائى**’nin kılavuzluğuyla onun üzerinden geçti. Dedi ki: **سوى** fetha ile ve kısaltma ile Necd’de bir yerdir. **قس** hadîsinde: “Ben, onun **تسواءها**’sında bir tepe gördüm”; yani onun düz olan yerinde; tâ ziyadedir. Ve **أرض سواء** **ككتاب**: toprağı kum gibidir; İbnü’l-Esîr onu nakletti. Hadîste: “İnsanlar, faziletlerde birbirlerine üstünlük sürdükçe hayır üzeredir; **فذا تساووا هلكو**”; yani faziletlerde yarışmayı bırakıp noksanlığa razı olduklarında. Ve denildi: bu, cehalete mahsustur; çünkü ancak cahil olduklarında eşitlenirler. Ve denildi: buradaki **التساوى** ile murad, harap oluş ve dağılmadır; her birinin kendi görüşüyle tek başına kalması ve tek bir imama toplanmamalarıdır. El-Ezherî dedi: yani şerde eşit olduklarında ve içlerinde hayır sahibi bulunmadığında helâk olurlar. Ve “Yanımda bir **سواك** var” yani senin yerin ve senin bedelin. Ve **سموا مساوى**; ve **بالسواء واللواء** (ikisi de kesreli) gönderdiler; **ل وى** maddesinde gelecektir.
