# سيح (س-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere

- Harfler: س - ي - ح
- Kur'an'da: 3 geçiş · 3 ayet · 3 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السَّائِحُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%AD%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Seyahat edenler | 1 | 1 | [9:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/ayet/9:112.md) |
| [سَائِحَاتٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/siga/%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D8%A6%D9%90%D8%AD%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8D.md) | فَاعِلَاتٍ | Seyahat edenler | 1 | 1 | [66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/ayet/66:5.md) |
| [فَسِيحُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%90%D9%8A%D8%AD%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعِلُوا | Seyahat edin | 1 | 1 | [9:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/ayet/9:2.md) |

## Mücavir kökler — 32 mücavir (36 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [ثيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Dul kadınlar
2. [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Eveye yuva demektir
3. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
4. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Ana kapının önündeki bekçidir
5. [بكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bekr genç deve demektir
6. [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan…
7. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
8. [حدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hadid demir demektir
9. [ربع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rebi’ (ayn): Bağdaş kurmak demektir
10. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Dalk” sansar demektir
11. [خزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hizy (hı, ze) : Dikenli çalı demektir
12. [عجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Belin at tarafıdır
13. [عسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B3%D9%89.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Umulur
14. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Tanınmayan
15. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bedr dolunay demektir
16. [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hafız çanta demektir
17. [نهي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%87%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Nihayet, son demektir
18. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tanınan ile
19. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hamd: Cümle kapısı demektir
20. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
21. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
22. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
23. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
24. [سلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Süllem” merdiven demektir
25. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
26. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
27. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
28. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
29. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
30. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hufre, çukur demektir
31. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
32. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سيح |
| Yapı | Üçlü (ecvef-i yâî) |
| Özel Durum | İlletli (orta harfi yâ olan ecvef yapı) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md), [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md), [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md), [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Suyun yeryüzünde bir kanala hapsedilmeksizin yaygın, kesintisiz ve serbestçe akması |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yeryüzünde serbestçe dolaşması, sınır veya baskı olmaksızın hareket etmesi ve nefsi tutkulardan arınarak ruhen akması |
| Çekirdek Özet 3 | Kısıtlanmamış hareket alanı, serbest dolaşım hakkı ve dünyevi bağlardan sıyrılarak ilahi amaca yönelen zihni ve bedeni seyyaliyet |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki türevlerini salt turistik gezi veya dünyayı terk eden manastır keşişliği (ruhbanlık) gibi dar ve zıt uçlara indirgemek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سي | Serbestçe akma, yayılma, bir zemin üzerinde engelsizce kayıp ilerleme hareketi; nitekim [سيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%A8.md) bağsız bırakılıp serbestçe akmayı/salınmayı, [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) belirli bir hat üzerinde yürüyüp ilerlemeyi, [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) ise kütle halinde taşarak akmayı ifade eder | ح | Boğazın en açık sürtünmeli seslerinden olan ح harfinin eklenmesiyle bu serbest akış ve kayma eylemi, yüzeye yayılma, ferahlık, dışa açılma ve sınırları aşan kesintisiz bir yayılım boyutu kazanmıştır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | Diken, destek | Harekete dayanak oluşturan zemin, tutunma noktası ve hareketin yöneldiği dış çevre |
| ي | El ve kol | İcra etme, yönlendirme, aktif eylem ve gücün fiiliyata dökülmesi |
| ح | Çit, duvar | Çevrilmiş alan, sınır hattı; bu sınırın aşılması veya açığa çıkarılması |
| سيح | Destekten güç alarak kolun uzanması ve sınırın dışına serbestçe akış | Suyun bir hazneden veya sınırlandırıcı bir çitten taşarak yeryüzü zemininde engelsizce yayılması gibi, iradi ve serbest hareketin mekan kısıtlamalarını aşarak açığa çıkması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Suyun bir ark veya kuyu içine hapsedilmeden yeryüzünün yüzeyinde kendiliğinden yayılıp akması; çizgili kumaşın üzerindeki su akıntısını andıran kesintisiz desenler |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şiirinde oruç tutan veya dünyevi hazlardan el çekip çölde dolaşan kimseler için kullanılır; nitekim Ebû Tâlib bir beytinde şöyle demektedir: وبالسائحين لا يذوقون قطرة / لربهم ولاراتكات العوامل |
| Erken Arapça kullanım | Emevî dönemi şairi el-Ferazdak şiirinde suyu ve nehri serbestçe akıtma anlamını şöyle kullanmıştır: وكم للمسلمين أسحت فيهم / بإذن الله من نهر ونهر |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde سيح kökü, özellikle Orta ve Güney Sami kollarında akışkanlık, sıvının yayılması ve yeryüzünde serbestçe yer değiştirme kavramsal eksenine oturur. Arapçada kök, suyun tabii bir yatakta veya zeminde engelsizce akıp yayılmasını (السَّيْحُ: الماء الجاري على وجه الأرض) ifade ederken, Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede buna yakın semantik akrabalıklar daha çok konuşma, iç dökme veya serbestçe yayılma bildiren köklerle (שיח / ś-y-ḥ: konuşmak, düşünce içinde dolaşmak, feryat etmek; çalılık/yaban fidanı) paralellik gösterir. Bu iki kullanım arasındaki anlamsal köprü, sınırlandırılmamış, dışa doğru yönelen ve tabii bir serbestlikle kendi mecrasında ilerleyen hareket yapısıdır. Arap dilinde fiziksel sıvı akışkanlığı ön planda kalmış, ardından insanın yeryüzünde sınırsızca dolaşması ve zihnen dünyevi takıntılardan sıyrılarak hakikate akması mecazen bu kökle ifadelendirilmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Suyun yeryüzünde bir kanal olmaksızın yayılması ve çizgili desen | Suyun engelsiz akması anlamından, insanın yeryüzünde serbestçe dolaşmasına ve oruçlunun bedeni arzulardan uzaklaşmasına geçilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שיח (ś-y-ḥ: dolaşmak, tefekkür etmek, serbestçe konuşmak) | Kuzeybatı Sami grubundaki zihni/ruhi serbest hareket ile Arapçadaki bedeni ve tabii akış ortak bir hareket tasavvuruna dayanır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan ve düzenli ses denkliği gösteren ikna edici bir bağ tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Gesenius, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سيح | Anlamlı | Suyun engelsiz akması, yeryüzünde serbest dolaşma | Sıvının yayılması ve insanın engelsizce hareket etmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D9%8A.md) | Anlamlı | Kabuğu sıyırmak, kazımak, düzeltmek | Bir nesnenin yüzeyini soyup düzleştirmek | Yüzey üzerinde hareket ortaklığı; Kur'an'da geçmez |
| يسح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| يحس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arap dilinde bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| [حسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%8A.md) | Anlamlı | Gizli su, yeraltından sızan su, yudumlamak | Kumun altına sızan suyu çıkarmak veya yudum yudum içmek | Suyun akışı ve toplanması ile ilgili semantik komşuluk; Kur'an'da geçmez |
| [حيس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B3.md) | Anlamlı | Hurma, yağ ve keş peynirini karıştırıp yoğurmak | Maddeleri birbirine katarak tek bir hamur haline getirmek | Katı maddelerin yoğrulması; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سيح | Merkez | Yeryüzünde engelsizce yayılma ve akma | Bir kanal veya baskı olmaksızın geniş bir alanda serbestçe dolaşma | Suyun tabii yayılımı gibi mekan içinde serbest kalma |
| [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) | Komşu | Yolda yürüme, mesafe katetme | Belirli bir istikamette, çizgisel bir hat veya rota üzerinde ilerleme | Seyahat bir hedefe gidişi öne çıkarır, seyahatta ise zeminde yayılma esastır |
| [سيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84.md) | Komşu | Suyun kütle halinde akması | Suyun yoğunluk, ağırlık ve baskıyla taşarak sürükleyici bir şekilde akması | Seyil şiddet ve kütle barındırırken, seyh sükûnet ve engelsiz yayılım bildirir |
| [سرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Akıp gitme, süzülme, gizlice ilerleme | Belirli bir mecrada, bazen gizli veya dar bir hattan usulca süzülüp akma | Serab ve teserrüb dar geçitlerden sızmayı, seyh ise açık yüzeyde yayılmayı anlatır |
| [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Yeryüzünde adım atarak yol alma | İktisadi, askeri veya pratik bir amaçla yeryüzünü adımlama | Darb fiili çaba ve temas merkezliyken, seyh serbestlik ve engelsizlik merkezlidir |
| [حبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B3.md) | Zıt | Hapsetme, engelleme, alıkoyma | Bir varlığın akışını, dolaşımını ve serbest hareketini durdurup bir yere kapatma | Suyun veya insanın hareket alanının tamamen sınırlandırılmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سيح | Suyun veya insanın engelsizce akıp dolaşması | Kökün asıl anlamı suyun yüzeyde akmasıdır; serbest hareket ve oruca genişletilmiştir. | Kesin |
| Latince | Meare, peragrare | Akıp geçmek, baştan başa dolaşmak | Meare akışı ve süzülmeyi karşılarken, peragrare yeryüzünü engelsizce dolaşmayı karşılar; ruhi boyutu eksiktir. | Güçlü |
| İngilizce | Flow freely, roam, wander unrestricted | Serbestçe akmak, engelsizce dolaşmak | Mekansal yayılımı ve engelsiz dolaşımı çok iyi karşılar ancak kökün oruçla kurulan ruhi bağını vermez. | Güçlü |
| Almanca | Strömen, frei umherziehen | Akmak, serbestçe etrafta dolaşmak | Suyun engelsiz akması ve insanın serbest dolaşımı boyutunu taşır; nefsi kısıtlama nüansını içermez. | Güçlü |
| Fransızca | S'écouler librement, errer librement | Serbestçe akmak, engelsizce dolaşmak | Sınırlandırılmamış dolaşım ve akışı karşılar; Kur'an'daki ahlaki ve hukuki arka planı dışarıda bırakır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فسيحوا | Güvenlik içinde serbestçe dolaşma, mühlet tanınması | Hukuki ve siyasi bağlamda, antlaşmaları bozulan müşriklere tanınan dört aylık serbest dolaşım ve düşünme hakkı (Tevbe [9:2](https://lisan.digital/tr/ayet/9:2.md)) |
| السائحون | Oruç tutanlar, nefsi arzulardan sıyrılarak ibadete yönelenler | Müminlerin erdemli nitelikleri arasında, yeme-içme ve bedeni arzulardan kesilerek ruhen seyr ü sülûk edenler (Tevbe [9:112](https://lisan.digital/tr/ayet/9:112.md)) |
| سائحات | Nefsini günahlardan alıkoyanlar, oruç tutan veya hicret eden saliha kadınlar | Peygamber eşlerinin örnek ahlaki vasıfları bağlamında, arınmışlık ve itaatte sebat gösterenler (Tahrîm [66:5](https://lisan.digital/tr/ayet/66:5.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ruhbanlık ve dünyadan el çekme tartışmaları | İslam'da Hristiyanlıktaki gibi dünyadan bütünüyle kopup dağlarda dolaşma şeklinde bir ruhbanlığın meşruiyeti | İmanın mekanla değil kalbi arınma ve amel ile gerçekleştiği, tecridin zihni bir yönelim olduğu kabulü |
| Fıkıh | Ziraat hukuku (öşür) ve savaş hukuku (eman/mühlet) | Yağmur ve nehir suyuyla doğal olarak sulanan (seyh) arazilerin zekat oranı ile harbîlere verilen serbest dolaşım süresi | Suyun kendiliğinden yeryüzünde akması masrafsız sulamayı; eman ise serbest ve güvenli hareketi ifade eder |
| Tefsir | السَّائِحُونَ ve سَائِحَاتٍ lafızlarının yorumu | Ayetlerdeki lafızların fiziki seyahat mi, hicret mi, yoksa oruç tutmak mı anlamına geldiği meselesi | Çoğunluk müfessirlerce oruç tutanlar olarak tevil edilmiş, bedeni hazlardan kesilme akışla bağdaştırılmıştır |
| Hadis | لا سياحة في الإسلام hadisi ve cihat/oruç benzetmeleri | İslam'da toplumdan kaçıp yeryüzünde başıboş dolaşmanın nehyedilmesi ve ümmetin seyahatinin cihat ve oruç oluşu | Fiziksel başıboşluktan sorumlu toplumsal hayata ve nefis terbiyesine doğru anlam yoğunlaşması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Nefis terbiyesi ve ibadet hayatı | Oruç ve kalbi seyr ü sülûk | Bedeni kısıtlayarak ruhun hakikate doğru serbestçe akmasını sağlama | Bedensel arzulardan el çekildiğinde ruh, suyun tabii akışı gibi engelsizce ilahi huzura yönelir. | Kesin |
| İlmi | Hakikati arama ve tefekkür | Zihni tahkik ve ibret seyahati | Zihni sabit fikirlerden kurtarıp deliller arasında serbestçe dolaştırma | Akıl, dar dogmaların sınırlarına hapsolmadan hakikatin izini sürer ve bilgiyi yayar. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki güvenlik ve serbest dolaşım | Eman, ateşkes ve seyahat özgürlüğü | Bireylerin veya tarafların belirli bir süre tehdit altında olmadan hareketini temin etme | Hukuk düzeni, bireye şiddetten ve baskıdan arınmış serbest bir hareket ve karar sahası tanır. | Kesin |
| İktisadi | Doğal kaynakların ve suyun kullanımı | Doğal sulama (seyh) ve sermaye akışkanlığı | Masrafsız kaynakla üretim yapma ve piyasa engellerini aşarak dolaşımı sağlama | Emek harcanmadan yeryüzünde kendiliğinden akan su en bereketli üretim girdisidir. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Laminer akış ve açık kanal hidrodinamiği | Bir sıvının herhangi bir dış tazyik veya kapalı boru baskısı olmaksızın, bir yüzey boyunca sınır tabaka sürtünmesini aşarak serbestçe akması durumu ile tam bir yapısal özdeşlik taşır. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Seyahat hürriyeti ve negatif özgürlük | Hukuk ve siyaset felsefesinde bireyin dışarıdan gelen bir zorlama, engel veya baskı olmaksızın kendi hareket alanını serbestçe kullanabilmesi ve iradesini kısıtlamasız eyleme dökebilmesi ilkesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca günümüzün turizm, tatil ve amaçsız eğlence gezisi (siyahat) anlamıyla sınırlamak veya geçmişteki keşişvari manastır hayatıyla özdeşleştirmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Hukuki dokunulmazlık içinde serbestçe hareket etme hakkı (Tevbe [9:2](https://lisan.digital/tr/ayet/9:2.md)) ile bedeni arzulardan uzaklaşarak ruhi olgunluğa erişme disiplinini (Tevbe [9:112](https://lisan.digital/tr/ayet/9:112.md); Tahrîm [66:5](https://lisan.digital/tr/ayet/66:5.md)) içine alan çok boyutlu özgürlük hali |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Müşriklere verilen dört aylık mühletin hikmetini kavramaktan uzaklaşmak; müminlerin ve saliha kadınların vasıfları arasında sayılan seyahati başıboş gezginlik veya toplumdan kaçış zannederek ibadi derinliğini yitirmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İslam'ın hem bireysel ahlak ve ibadet boyutunda (oruç ve tefekkür) hem de kamu hukuku ve uluslararası ilişkiler boyutunda (eman, ateşkes ve hareket serbestisi) özgürlük ve serbest dolaşım ilkelerini nasıl harmanladığını gösterdiği için hayatidir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Tevbe suresinin başındaki antlaşma, savaş ve eman hükümlerini bildiren ahkam ayetlerinde ve müminlerin kemal sıfatlarını sıralayan ahlak ve aile ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an'ın muhaliflerine dahi düşünme ve tercih hakkı tanıyan bir mühlet alanı açtığını ortaya koyarak 'İslam'da doğrudan kılıç zoruyla inandırma vardır' iddiasını çürütür; ayrıca dindarlığı pasif bir hapis hayatı değil, şuurlu bir seyyaliyet olarak tanımlar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun bir kaba veya bende hapsedilmeksizin yeryüzü sathında engelsizce, yaygın ve tabii olarak akması.
- Soyut anlam: Varlığın, üzerindeki dış kısıtlamalardan, baskılardan veya nefsani arzulardan arınarak belirlenen meşru uzamda serbestçe ve tabii bir gayeyle hareket etmesi.
- Sistematik karşılık: Hukukta eman ve serbest dolaşım hakkı, ahlakta nefsi kısıtlayıp ruhu serbest bırakma (oruç), tabiatta ise harici müdahale gerektirmeyen tabii akışkanlık.
- LaTeX modeli: $$\Delta M = \int_{t_0}^{t_1} \left( F_{\text{ext}} - R(x) \right) dt \quad \text{şartıyla} \quad R(x) \to 0 \implies \frac{dx}{dt} = v_{\text{serbest}}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M$ hareket veya akış miktarını, $t_0$ ile $t_1$ tanınan zaman aralığını (örneğin mühlet süresini), $F_{\text{ext}}$ harekete yön veren içsel/tabii potansiyeli, $R(x)$ ise hareket alanındaki sınırlandırıcı direnç veya engelleri simgeler. Kökün temsil ettiği durumda harici engeller ve kısıtlamalar sıfıra yaklaştığından ($R(x) \to 0$), hareket bir dış baskı altında kalmadan kendi tabii hızında ($v_{\text{serbest}}$) gerçekleşir; bu da hem suyun yüzeyde engelsiz akışını hem de hukuki güvence altındaki serbest dolaşımı ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Tevbe 9:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/ayet/9:2.md) — فَسِيحُوا

فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِي الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde dört ay daha dolaşın. Ve bilin ki; siz, Allah’ı aciz bırakamazsınız. Hem Allah, gerçekten kafirleri rüsvay edendir.

### [Tevbe 9:112](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/ayet/9:112.md) — السَّائِحُونَ

التَّائِبُونَ الْعَابِدُونَ الْحَامِدُونَ السَّائِحُونَ الرَّاكِعُونَ السَّاجِدُونَ الْآمِرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَالنَّاهُونَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَالْحَافِظُونَ لِحُدُودِ اللَّهِ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Tevbe edenler, ibadet edenler, hamd edenler, seyahat edenler, rüku’ edenler, secde edenler, ma’rufu emredenler, münkeri nehyedenler, Allah’ın hududunu koruyanlardır. Mü’minleri müjdele.

### [Tahrim 66:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/ayet/66:5.md) — سَائِحَاتٍ

عَسَى رَبُّهُ إِنْ طَلَّقَكُنَّ أَنْ يُبْدِلَهُ أَزْوَاجًا خَيْرًا مِنْكُنَّ مُسْلِمَاتٍ مُؤْمِنَاتٍ قَانِتَاتٍ تَائِبَاتٍ عَابِدَاتٍ سَائِحَاتٍ ثَيِّبَاتٍ وَأَبْكَارًا

Meal (IK): Şayet o, sizi boşarsa; Rabbı ona sizden daha hayırlı, kendini Allah’a veren, inanan, boyun eğen, tevbe eden, kulluk eden, oruç tutan dul ve bakire eşler verir.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Seyha (sin, ha): “Seyih” yerde akan su, dere. Buradan dolaşmak anlamına gelir. “Seyr” bir maksat için dolaşmaktır, “seyha” ise tanışmak ve tanıtmak için dolaşmaktır.
Fışkıran sudur.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والسين و واي معهما
ح س و، ح س ي، ح و س، س ح و، س ح ي، س و ح، س ي ح، ح ي س مستعملات
حسو:
الحَساءُ- ممدود- اسمُ ما يُحْسَى. والفعل: حَسا يَحْسُو حَسْوا.
والحُسْوةُ: مِلْءُ الفَمِ. يقال: اتَّخذوا له حَسِيَّة على فعلية، والحُسْوَةُ: الشيء القليل منه.
حسي:
الحِسْيُ: موضعٌ سهْلٌ يَسْتَنْقِعُ فيه الماء، ولا يلبث أن يْنْضَبَ، وجمُعُه: أحساء.
وربّما حفر فنَبَعَ الماءُ بالقُرب منه. تقول: احتسينا حِسْياً أي: احتفرناه.
وذو حُسْى: موضع.
حوس:
الحَوْسُ: انتشار الغارة والقتل، والتّحرّك فيه. حُسْتُهُ، أي: خالطتُه ووطِئتُه. قال:
يَحُوسُ قبيلةً ويُبيرُ أخرى
والدَّوْس مثله.. والتَّحَوُّسُ: الإِقامة كأنّه يريد سَفَراً ولا يَتَهيّأ له لاشتغاله بالشيء بعد الشّيء. قال:
سِرْ قد أنَى لَكَ أّيُّها المُتَحوِّسُ		فالدّارُ قد كادَتْ لعهدك تدرُسُ
والأَحْوَسُ: الجريء الذي لا يَهولُه شيء. تقول: حاس يَحوس حَوْساً. قال:
أُحُوسُ في الظَلْماء بالرُّمحِ الخَطِل
ورجُلٌ حَوّاسٌ عَوّاسٌ: طَلاّبٌ باللّيل.
سحو:
سَحَوتُ الطين بالمِسْحاةِ عن الأرض أسْحُو وأَسْحَى وأَسْحِي ثلاث لغات، سَحْواً وسَحْياً.
سحي:

وكذلك سَحْوُ الشّحْم عن الإهاب. وما يَنْقَشِر منه فهو سِحاءةٌ نحو سِحاءةِ النَّواةِ وسِحاءة القرطاس. وسَحَّيت الكتاب تَسْحِيَةً لشدّه بالسّحِاءة ويقال: بالسّحاية- لغتان.
وفي السّماء سِحاءَةٌ من سَحابٍ أي: غيمٌ رقيق وسمَّى رؤبةُ سنابكَ الحُمُرِ مَساحِيَ، لأنّها تُسْحَى بها الأرض، قال:
سوَّى مساحيهنَّ تقطيطَ الحُقَقْ
ورجلٌ أُسْحُوانٌ: كثيرُ الأكْل. والأُسْحِيَّةُ: كلّ قِشْرةٍ تكون على مضائغ اللّحم من الجِلْد.
والسَّحّاءُ بوزن فعّال: متّخذ المَساحِي، والسِّحايَةُ: حِرفتُهُ.
سوح:
سيح:
السّاحة: فضاءٌ يكونُ بين دُورِ الحيّ، والجمع: سُوحٌ وساحات، وتصغيرها سُوَيْحة.
والسَّيْح: الماء الظاهر على وجه الأرض، جارياً يَسيحُ سَيْحاً، وماء سَيْح وغَيْلٌ إذا جَرَى على وَجْه الأرضِ، وجمعُهُ: سُيُوحٌ وأسْياحُ.
والسّيِاحةُ: الذَّهابُ في الأرضِ للعِبادِة، وسياحة هذه الأمّة الصّيام ولزوم المساجد.
والسَّيْحُ: ضربٌ من البُرود، ويقال: بُرْدٌ مُسَيَّح، أي: مُخَطَّط.
وفي الحديث: أولئكَ أئمّةُ الهُدَى ليسوا بالمَساييحِ أي: الذين يسيحون في الأرض بالنميمة والشّرّ.
حيس:
الحيسُ: خلْطُ الأَقِط بالتّمر، يُعْجَنُ كالخميرة. حِسْتُه حَيْساً، وحيَّسْتُه تَحْيِيساً.
ويقال للرّجل إذا أَحْدَقَتْ به الإماءُ: مَحْيوس، وذلك أنّه يُشَبّهُ بالحيس. قال:
وإذا يُحاسُ الحَيْسُ يُدْعَى جُنْدُبُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve**السين** ve **واي** onlarla birlikte

**ح س و**، **ح س ي**، **ح و س**، **س ح و**، **س ح ي**، **س و ح**، **س ي ح**، **ح ي س** kullanılagelenlerdir.

**حسو**:
**الحَساءُ** -medli- **يُحْسَى** olan şeyin adıdır. Fiil: **حَسا يَحْسُو حَسْوا**.
**الحُسْوةُ**: ağzın dolusu. Denir ki: onun için **حَسِيَّة** (faʿîla vezni üzere) edindiler; **الحُسْوَةُ**: ondan olan az şey.

**حسي**:
**الحِسْيُ**: suyun içinde biriktiği düz bir yer; sonra da gecikmeden kurur; çoğulu: **أحساء**.
Bazen de kazılır da onun yakınında su kaynar. Dersin ki: **احتسينا حِسْياً**; yani: onu kazdık.
**وذو حُسْى**: bir yer.

**حوس**:
**الحَوْسُ**: baskının ve öldürmenin yayılması ve onun içinde hareket etmek. **حُسْتُهُ**; yani: ona karıştım ve onu çiğnedim. Dedi ki:
يَحُوسُ قبيلةً ويُبيرُ أخرى
**الدَّوْس** onun gibidir. **التَّحَوُّسُ**: ikamet etmek; sanki bir yolculuk ister de, şeyden sonra şeyle meşgul oluşundan dolayı ona hazırlanamaz. Dedi ki:
سِرْ قد أنَى لَكَ أّيُّها المُتَحوِّسُ		فالدّارُ قد كادَتْ لعهدك تدرُسُ
**الأَحْوَسُ**: hiçbir şeyin kendisini korkutmadığı cesur. Dersin ki: **حاس يَحوس حَوْساً**. Dedi ki:
أُحُوسُ في الظَلْماء بالرُّمحِ الخَطِل
**حَوّاسٌ عَوّاسٌ** adam: geceleyin arayıp duran.

**سحو**:
Çamuru yerden **المِسْحاةِ** ile sıyırdım: **أسْحُو** ve **أَسْحَى** ve **أَسْحِي**; üç lehçe; **سَحْواً** ve **سَحْياً**.

**سحي**:

Aynı şekilde, deriyi yüzmekten yağın sıyrılması. Ondan soyulan şey ise **سِحاءةٌ**dur; çekirdeğin **سِحاءةِ**si ve kâğıdın **سِحاءة**si gibi. Kitabı **سَحَّيت**: onu **تَسْحِيَةً**; onu **السّحِاءة** ile sıkıca bağlamak için; ve denir ki: **بالسّحاية** -iki lehçe-.
Gökte buluttan bir **سِحاءَةٌ** vardır; yani: ince bir bulut. Rü’be, kızıl eşeklerin tırnaklarını **مَساحِيَ** diye adlandırdı; çünkü onunla yer sıyrılır. Dedi ki:
سوَّى مساحيهنَّ تقطيطَ الحُقَقْ
**أُسْحُوانٌ** adam: çok yiyen. **الأُسْحِيَّةُ**: et çiğnemelerinin üzerinde deriden olan her kabuk.
**السَّحّاءُ** (faʿʿâl vezninde): **المَساحِي** edinen; **السِّحايَةُ**: onun zanaatı.

**سوح**:

**سيح**:
**السّاحة**: mahallenin evleri arasında bulunan bir boşluk; çoğulu: **سُوحٌ** ve **ساحات**; küçültmesi: **سُوَيْحة**.
**السَّيْح**: yer yüzünde görünen su; akarak **يَسيحُ سَيْحاً**; ve yer yüzü üzerinde aktığı zaman **ماء سَيْح** ve **غَيْلٌ**; çoğulu: **سُيُوحٌ** ve **أسْياحُ**.
**السّيِاحةُ**: ibadet için yeryüzünde gitmek; bu ümmetin **سياحة**si oruç ve mescitlere devam etmektir.
**السَّيْحُ**: **البُرود**dan bir tür; ve denir ki: **بُرْدٌ مُسَيَّح**; yani: çizgili.
Hadiste: “Onlar hidayet imamlarıdır; **بالمَساييحِ** değillerdir”; yani: yeryüzünde koğuculuk ve şer ile dolaşanlar.

**حيس**:
**الحيسُ**: **الأَقِط**i hurma ile karıştırmak; maya gibi yoğrulur. Onu **حِسْتُه حَيْساً**; ve onu **حيَّسْتُه تَحْيِيساً**.
Ve denir ki, cariyeler onu kuşattığı zaman adama: **مَحْيوس**; bu da onun **الحيس**e benzetilmesindendir. Dedi ki:
وإذا يُحاسُ الحَيْسُ يُدْعَى جُنْدُبُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ساحَ الماءُ يَسيحُ سَيْحَاً، إذا جَرى على وجْه الأرض. والسَيْحُ: الماء الجاري. والسَيْحُ أيضاً: ضَرْبٌ من البُرُود. والسَيحُ: عَباءةٌ مُخَطّطة. وبُرْدٌ مُسَيَّحٌ ومُسَيَّرٌ، أي مخطَّط. وعباءة مُسَيَّحة. وساحَ في الأرض يَسيحُ سِياحةً وسُيوحاً وسَيْحاً وسَيَحاناً، أي ذهب. وساحَ الظلُّ، أي فاءَ. والمِسْياحُ: الذي يَسِيح في الأرض بالنَميمة والشرّ. وفي الحديث: "ليسوا بالمَساييح ولا بالمَذاييع البُذُرِ". وانساحَ بالُه: أي اتّسع. وقال:
أُمَنِّي ضَميرَ النَفْسِ إيّاكِ بعد مايُراجِعُني بَثِّي فَيَنْساحُ بالُـهـا

##### Türkçe

**ساحَ** su **يَسيحُ** **سَيْحَاً**: yeryüzünün yüzü üzerinde aktığı zaman (böyledir). Ve **السَيْحُ**: akan su. Ve **السَيْحُ** ayrıca: **البُرُود**dan bir tür. Ve **السَيحُ**: çizgili bir **عَباءةٌ**. Ve çizgili, yani çizgili olan **بُرْدٌ مُسَيَّحٌ** ve **مُسَيَّرٌ**. Ve **عباءة مُسَيَّحة**. Ve **ساحَ** yeryüzünde **يَسيحُ** **سِياحةً** ve **سُيوحاً** ve **سَيْحاً** ve **سَيَحاناً**: yani gitti. Ve **ساحَ** gölge: yani döndü. Ve **المِسْياحُ**: yeryüzünde laf taşıma ve şer ile dolaşan kimsedir. Ve hadiste: "Onlar **بالمَساييح** ile değil, **بالمَذاييع** **البُذُرِ** ile de değildir." Ve **انساحَ بالُه**: yani genişledi. Ve dedi ki:
أُمَنِّي ضَميرَ النَفْسِ إيّاكِ بعد مايُراجِعُني بَثِّي فَيَنْساحُ بالُـهـا

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والياء وما يثلثهما)
(سيب) السين والياء والباء أصلٌ يدلُّ على استمرارِ شيءٍ وذهابِهِ. من ذلك سَيْبُ الماء: مجراه. وانْسَابت الحَيَّة انسياباً. ويقال سيَّبت الدّابّة: تركته حيث شاء. والسائبة: العبد يُسَيَّب من غير وَلاءٍ، يَضَعُ مالَهُ حيث شاء.
ومن الباب [السَّيْب([1])]، وهو العَطاء، كأنَّه شيءٌ أُجْرِيَ لـه. والسُّيُوب: الرِّكاز، كأنَّه عطاءٌ أجراه الله تعالى لمن وَجَده.
وممّا شذّ عن هذا الأصل السَّيَابُ، وهو البلح، الواحدة سَيَابةٌ.
(سيح) السين والياء والحاء أصلٌ صحيح، وقياسه قياسُ ما قبلَه. يقال ساح في الأرض. قال  الله جلّ ثناؤه: ﴿فَسِيحُوا فِي الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ﴾  [التوبة 2]، والسَّيْح: الماء الجاري، والمساييح في حديث علي كرَّم الله وجهه في قولـه: "أولئك مصابيح الدُّجَى، ليسوا بالمَذَاييع ولا المساييح البُذُر([2])"، فإنَّ المذاييع جمع مِذْيَاع، وهو الذي يُذيع السرّ لا يكتُمهُ. والمساييح، هم الذين يَسِيحون في الأرض بالنَّميمة والشّرّ والإفساد بين الناس.
ومما يدلُّ على صحّة هذا القياس قولُهم ساح الظّلُّ، إذا فاء. والسَّيْح:  العَباءة المخطَّطة. وسمِّي بذلك تشبيهاً لخطوطها بالشَّيء الجاري.
(سيد) السين والياء والدال كلمةٌ واحدةٌ، وهي السِّيد. قال قومٌ: السِّيد الذئب. وقال آخرون: وقد يسمَّى الأسَد سِيداً. وينشدون:
* كالسِّيد ذي اللِّبْدة المستأسِدِ الضّاري([3]) *
(سير) السين والياء والراء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ وجَرَيان، يقال سار يسير سيراً، وذلك يكونُ ليلاً ونهاراً. والسِّيرة: الطَّريقة في الشيء والسُّنّة، لأنَّها تسير وتجري. يقال سارت، وسِرْتُها أنا. قال:
فلا تجزَعَنْ مِنْ سُنّة أنْتَ سِرتَها *** فأوَّلُ راضٍ سُنَّةً مَنْ يسيرُها([4])والسَّيْر:الجِلْد، معروف، وهو من هذا سمِّي بذلك لامتداده؛ كأنَّه يجري. وسَيَّرتُ الجُلَّ عن الدَّابَّة، إذا ألقيتَهُ عنه. والمُسَيَّر مِنَ الثِّيَاب: الذي فيه خطوط كأنَّه سيور.
(سيع) السين والياء والعين أصلٌ يدلُّ على جريانِ الشيء. فالسَّيْع: الماء الجاري على وجْه الأرض، يقال ساع وانساع. وانساع الجَمَد: ذاب. والسَّيَاع: ما يُطيَّن به الحائط. ويقال إنَّ السَّياع الشحمة تُطلَى بها المزادة. وقد سَيَّعَت المرأةُ مَزادتَها.
(سيف) السين والياء والفاء أصلٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيء وطول. من ذلك السَّيف، سمِّيَ بذلك لامتداده. ويقال منه امرأةٌ سَيفانةٌ، إذا كانت شَطْبة وكأنَّها نَصْلُ سَيف. قال الخليل بن أحمد: لا يُوصَف به الرَّجُل.
وحدَّثني عليُّ بن إبراهيم* عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عبيد، عن  الكسائيّ: رجلٌ سيفانٌ وامرأةٌ سيفانة.
ومما يدلُّ على صحَّة هذا الاشتقاق، قولُهم سِيف البحر، وهو ما امتدَّ معه من ساحله ومنه السِّيف، ما كان ملتصقاً بأصول السَّعَف من الليف، وهو أردؤُه. قال:
* والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابِها([5]) *
فأمَّا السَّائفة من الأرض فمن هذه أيضاً، لأنَّه الرَّمل الذي يميل في الجَلَد ويمتدُّ معها. قالوا: وهو الذي يقال لـه العَدَاب([6]). قال أبو زِياد: السَّائفة([7])من الرَّمل ألينُ ما يكون منه. والأوَّل أصحّ. وهو قول النّضر؛ لأنّه أقيس وأشْبَه بالأصل الذي ذكرناه. وكلُّ ما كان من اللُّغة أقيَسَ فهو أصحُّ. وجمع السائفة سوائف. قال ذو الرمة:
تَبَسَّمُ عن أَلْمَى اللِّثاتِ كأنَّه *** ذُرَى أُقْحُوانٍ من أقاحِي السوائفِ([8])وقال أيضاً:
..................... كأنَّها *** بسائفةٍ قفرٍ ظهورُ الأراقمِ([9])فأمَّا قولهم أَسَفْتُ الخَرْزَ، إذا خَرمْتَه، فقد يجوزُ أن يكون شاذاً عن هذا الأصل، ويجوز أن يكونَ من ذوات الواو وتكون من السُّواف، وقد مضى ذِكره. يقال هو مُسيفٌ، إذا خَرَمَ الخرْز. قال الرَّاعي:
مَزَائدُ خَرقاءِ اليدينِ مُسيفةٍ ***  أخَبَّ بهنَّ المَخْلِفان وأحفَدَا([10])(سيل) السين والياء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على جريانٍ وامتدادٍ. يقال سال الماء وغيرُهُ يسيل سَيْلاً وسَيلاناً. ومَسيل الماء. إذا جعلت الميم زائدة فمن هذا، وإذا جعلت الميم أصليّةً فمن بابٍ آخر، وقد ذكر.
فأمَّا السِّيلان من السَّيف والسِّكِّين، فهي الحديدةُ التي تُدخَل في النصال.
وسمعت عليّ بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليَّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عُبيدٍ يقول: السِّيلان قد سمعتُه، ولم أسمَعْهُ من عالم.
وأمّا سِيَةُ القَوس([11])، وهي طرفها، فيقال إنَّ النسبة إليها سِيَويٌّ. والله أعلم.
---------------------
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) البذر: جمع بذور، كصبر وصبور، وهو الذي يذيع الأسرار.
([3]) الشطر في المجمل واللسان (سيد).
([4]) هو خالد بن زهير، أو خالد بن أخت أبي ذؤيب. انظر قصة الشعر في اللسان  (سير).
([5]) البيت من أبيات في اللسان (سيف).
([6]) العداب، بالدال المهملة. وفي الأصل: "العذاب"، تحريف.
([7]) أوردها اللسان في مادة (سوف).
([8]) ديوان ذي الرمة 279 واللسان (سوف) برواية: "تبسم عن".
([9]) البيت بتمامه كما في ديوان ذي الرمة 613:
وهل يرجع التسليم ربع كأنه *** بسائفة قفر ظهور الأراقم.
([10]) البيت في اللسان (سوف 67).
([11]) لم يعقد لهذه الكلمة مادة، ومادتها (سيو). وعقد لها في المجمل مادة (سيه) وزاد على ما هنا:"وكان رؤبة ربما همزها".

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الياء** وما يثلثهما)
(**سيب**) **السين** ve**الياء** ve**الباء** sürekliliğine ve gidip gitmesine delâlet eden bir asıldır. Bundan: **سَيْبُ الماء**: onun yatağıdır. Ve yılan **انسياباً** kayıp gitti. Ve denir: **سيَّبت الدّابّة**: onu dilediği yerde bıraktım. Ve **السائبة**: velâ olmaksızın azat edilen köledir; malını dilediği yere koyar.
Ve babdan **السَّيْب**([1]) vardır; o, عطا’dır; sanki onun için akıtılmış bir şey gibidir. Ve **السُّيُوب**: rikâzdır; sanki onu bulan kimse için Allah Teâlâ’nın akıttığı bir عطا gibidir.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden **السَّيَابُ** vardır; o, hurma (taze)dır; bir tanesi **سَيَابةٌ**dur.
(**سيح**) **السين** ve**الياء** ve**الحاء** sahih bir asıldır; ve onun kıyası, ondan öncekilerin kıyasıdır. Denir: **ساح في الأرض**. Allah—cellet senâuhu—buyurdu: ﴿**فَسِيحُوا فِي الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ**﴾  [التوبة 2]، ve **السَّيْح**: akan sudur. Ve Ali—kerremallahu vechehu—hadisinde **المساييح** onun şu sözündedir: "أولئك مصابيح الدُّجَى، ليسوا بالمَذَاييع ولا المساييح البُذُر([2])"، çünkü **المذاييع** **مِذْيَاع**’ın cem‘idir; o, sırrı yayan, onu gizlemeyen kimsedir. Ve **المساييح**: insanlar arasında nemîme, şer ve fesat ile yeryüzünde dolaşan kimselerdir.
Ve bu kıyasın sıhhatine delâlet eden şeylerden, onların **ساح الظّلُّ** sözüdür; gölge döndüğü zaman. Ve **السَّيْح**: çizgili abâdır. Ve onun çizgilerinin akan şeye benzetilmesiyle böyle adlandırıldı.
(**سيد**) **السين** ve**الياء** ve**الدال** tek bir kelimedir; o da **السِّيد**’dir. Bir kavim dedi: **السِّيد** kurttur. Başkaları dedi: ve aslan da **سِيداً** diye adlandırılabilir. Ve şu beyti okurlar:
* كالسِّيد ذي اللِّبْدة المستأسِدِ الضّاري([3]) *
(**سير**) **السين** ve**الياء** ve**الراء** gidip geçmeye ve akıp gitmeye delâlet eden bir asıldır; denir: **سار يسير سيراً**; bu, gece ve gündüz olur. Ve **السِّيرة**: bir şeyde yol ve sünnettir; çünkü o yürür ve akar. Denir: **سارت** ve ben onu **سِرْتُها**. Dedi ki:
فلا تجزَعَنْ مِنْ سُنّة أنْتَ سِرتَها *** فأوَّلُ راضٍ سُنَّةً مَنْ يسيرُها([4])و**السَّيْر**: deridir; bilinen (şey)dir; ve onun uzaması sebebiyle bundan adlandırılmıştır; sanki akıyor gibidir. Ve **سَيَّرتُ الجُلَّ عن الدَّابَّة**: onu ondan attığım zaman. Ve elbiselerden **المُسَيَّر**: içinde, sanki kayışlar gibi çizgiler bulunan (şey)dir.
(**سيع**) **السين** ve**الياء** ve**العين** şeyin akıp gitmesine delâlet eden bir asıldır. O hâlde **السَّيْع**: yer yüzü üzerinde akan sudur; denir: **ساع** ve **انساع**. Ve **انساع الجَمَد**: eridi. Ve **السَّيَاع**: duvarın sıvandığı şeydir. Ve denir ki: **السَّياع** tulumun sürüldüğü iç yağdır. Ve kadın tulumunu **سَيَّعَت**.
(**سيف**) **السين** ve**الياء** ve**الفاء** bir şeyde uzamaya ve uzunluğa delâlet eden bir asıldır. Bundan **السَّيف** vardır; uzaması sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve ondan denir: **امرأةٌ سَيفانةٌ**; ince-uzun olduğunda ve sanki kılıç ağzı gibidir. Halîl b. Ahmed dedi: erkek onunla vasfedilmez.
Ve bana Ali b. İbrahim* Ali b. Abdülazîz’den, o Ebû Ubeyd’den, o da **الكسائيّ**’den rivayet etti: **رجلٌ سيفانٌ** ve **امرأةٌ سيفانة**.
Ve bu اشتقاقın sıhhatine delâlet eden şeylerden, onların **سِيف البحر** sözüdür; o, sahilinden onunla birlikte uzayan şeydir. Ve ondan **السِّيف**: hurma yapraklarının diplerine bitişik olan liften (kısım)dır; o, onun en kötüsüdür. Dedi ki:
* والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابِها([5]) *
Ama yerden **السَّائفة** ise, bu da bundandır; çünkü o, sert zeminde meyleden ve onunla birlikte uzayan kumdur. Dediler ki: o, **العَدَاب**([6]) diye adlandırılan şeydir. Ebû Ziyâd dedi: kumdan **السَّائفة**([7]) onun en yumuşak olanıdır. Ve birincisi daha sahihdir. Ve o, Nadr’ın sözüdür; çünkü o daha kıyasîdir ve zikrettiğimiz asla daha çok benzer. Ve dilden her ne daha kıyasî olursa o daha sahihdir. Ve **السائفة**’nin cem‘i **سوائف**’tir. Zü’r-Rumme dedi:
تَبَسَّمُ عن أَلْمَى اللِّثاتِ كأنَّه *** ذُرَى أُقْحُوانٍ من أقاحِي السوائفِ([8])Ve yine dedi:
..................... كأنَّها *** بسائفةٍ قفرٍ ظهورُ الأراقمِ([9])Ama onların **أَسَفْتُ الخَرْزَ** sözü; onu deldiğim zaman, bu asıldan şâz olması câizdir; ve **ذوات الواو**’dan olması ve **السُّواف**’dan olması da câizdir; onun zikri geçti. Denir: **مُسيفٌ**dur; boncuğu deldiği zaman. Râ‘î dedi:
مَزَائدُ خَرقاءِ اليدينِ مُسيفةٍ ***  أخَبَّ بهنَّ المَخْلِفان وأحفَدَا([10])(**سيل**) **السين** ve**الياء** ve**اللام** akıp gitmeye ve uzamaya delâlet eden tek bir asıldır. Denir: su ve başkası **سال**; **سَيْلاً** ve **سَيلاناً** akar. Ve **مَسيل الماء**. Eğer **الميم**’i زائد kılarsan bu (bab)dandır; eğer **الميم**’i aslî kılarsan başka bir babdandır; ve o zikredildi.
Ama kılıç ve bıçaktan **السِّيلان** ise, o, ağızlara sokulan demirdir.
Ve Ali b. İbrahim el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: **السِّيلان**’ı işittim; fakat onu bir âlimden işitmedim.
Ve ama **سِيَةُ القَوس**([11])—o, onun ucudur—denir ki ona nisbet **سِيَويٌّ**dür. Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------
([1]) tekmile **المجمل**’dendir.
([2]) **البذر**: **بذور**’un cem‘idir; **صبر** ve **صبور** gibi; ve o, sırları yayan kimsedir.
([3]) mısra‘ **المجمل** ve **اللسان**’da (**سيد**).
([4]) o, Hâlid b. Züheyr’dir; yahut Ebû Züeyb’in kız kardeşinin oğlu Hâlid’dir. Şiirin kıssasına **اللسان**’da (**سير**) bak.
([5]) beyit, **اللسان**’da (**سيف**) içinde beyitlerdendir.
([6]) **العداب**، **الدال** المهملة ile. Asılda: "العذاب"، tahriftir.
([7]) **اللسان** onu (**سوف**) maddesinde zikretti.
([8]) Zü’r-Rumme divanı 279 ve **اللسان** (**سوف**) rivayetiyle: "تبسم عن".
([9]) beyit, tamamıyla Zü’r-Rumme divanı 613’te olduğu gibi:
وهل يرجع التسليم ربع كأنه *** بسائفة قفر ظهور الأراقم.
([10]) beyit **اللسان**’da (**سوف 67**).
([11]) bu kelime için bir madde akdetmedi; onun maddesi (**سيو**)dur. Ve **المجمل**’de onun için (**سيه**) maddesi akdetti ve buradakine şunu ekledi:"وكان رؤبة ربما همزها".

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ي ح
سـاح المـاء علـى وجـه الـأرض سيحـاً ومـاء سائـح وسيـح وأسـاح فلـان نهـراً‏:‏ أجـراه‏.‏
قال الفرزدق‏:‏ وكـم للمسلميـن أسحـت فيهـم بـإذن اللـه مـن نهـر ونهر وكساء مسيح‏:‏ مخطط‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ سـاح الرجـل فـي الـأرض سياحـة ورجـل سائـح وسيـاح ‏"‏ فسيحـوا في الأرض ‏"‏ وشبه الصائم به فقيل له‏:‏ سائح‏.‏
قال أبو طالب‏:‏ وبالسائحيـن لا يذوقـون قطرة لربهـم ولاراتكـات العوامـل وأساح الفرس جردانه وسيحه والعير مسيح العجيزة‏:‏ للبياض على عجزه‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ وسيح فلان تسييحاً كثيراً إذا نمق كلامه‏.‏

##### Türkçe

س ي ح
**سـاح** su, yerin yüzü üzerinde **سيحـاً** ve **مـاء سائـح** ve **سيـح** (olarak) aktı; ve **أسـاح** falan bir nehri: onu akıttı.
el-Ferazdak dedi: Ve Müslümanlar için, Allah’ın izniyle, onların içinde nice nehir ve nehir akıttım. Ve **كساء مسيح**: çizgili (olan).
Mecazdan (olarak): **سـاح** adam yeryüzünde **سياحـة** (olarak dolaştı); ve **رجـل سائـح** ve **سيـاح**; “Öyleyse yeryüzünde dolaşın”; ve oruçlu ona benzetildi de ona: **سائح** denildi.
Ebû Tâlib dedi: Ve **بالسائحيـن**; Rableri için bir damla tatmazlar ve işleyen (develer)in diz çökmeleri (de değil). Ve **أساح** at, **جردانه**’sini ve **سيحه**’sini; ve **العير مسيح العجيزة**: sağrısı üzerindeki beyazlıktan dolayı.
Zü’r-Rumme dedi: Ve falan, sözünü süslediği zaman, çokça **تسييحاً** (olarak) **سيح** etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

السَّيْحُ: الماءُ الظاهر الجاري على وجه الأَرض، وفي التهذيب: الماء الظاهر على وجه الأَرض، وجمعُه سُيُوح.
وقد ساحَ يَسيح سَيْحاً وسَيَحاناً إِذا جرى على وجه الأَرض. وماءٌ سَيْحٌ وغَيْلٌ إِذا جرى على وجه الأَرض، وجمعه أَسْياح؛ ومنه قوله:
لتسعة أَسياح وسيح العمر
(* قوله «لتسعة أَسياح إلخ» هكذا في الأصل.)
وأَساحَ فلانٌ نهراً إِذا أَجراه؛ قال الفرزدق:
وكم للمسليمن أَسَحْتُ بَحْري،
بإِذنِ اللهِ من نَهْرٍ ونَهْرِ
(* قوله «أَسحت بحري» كذا بالأصل وشرح القاموس، والذي في الأساس أَسحت فيهم.)
وفي حديث الزكاة: ما سُقِي بالسَّيْح ففيه العُشْرُ أَي الماء الجاري. وفي حديث البراء في صفة بئرٍ: فلقد أُخْرِجَ أَحدُنا بثوب مخافة الغرق ثم ساحتْ أَي جرى ماؤها وفاضت. والسِّياحةُ: الذهاب في الأَرض للعبادة والتَّرَهُّب؛ وساح في الأَرض يَسِيح سِياحةً وسُيُوحاً وسَيْحاً وسَيَحاناً أَي ذهب؛ وفي الحديث: لا سِياحة في الإِسلام؛ أَراد بالسِّياحة مفارقةَ الأَمصار والذَّهابَ في الأَرض، وأَصله من سَيْح الماء الجاري؛ قال ابن الأَثير: أَراد مفارقةَ الأَمصار وسُكْنى البَراري وتَرْكَ شهود الجمعة والجماعات؛ قال: وقيل أَراد الذين يَسْعَوْنَ في الأَرض بالشرِّ والنميمة والإِفساد بين الناس؛ وقد ساح،ومنه المَسيحُ بن مريم، عليهما السلام؛ في بعض الأَقاويل: كان يذهب في الأَرض فأَينما أَدركه الليلُ صَفَّ قدميه وصلى حتى الصباح؛ فإِذا كان كذلك، فهو مفعول بمعنى فاعل. والمِسْياحُ الذي يَسِيحُ في الأَرض بالنميمة والشر؛ وفي حديث عليّ، رضي الله عنه: أُولئك أُمَّةُ الهُدى لَيْسُوا بالمَساييح ولا بالمَذاييع البُذُرِ؛ يعني الذين يَسِيحون في الأَرض بالنميمة والشر والإِفساد بين الناس، والمذاييع الذين يذيعون الفواحش. الأَزهري: قال شمر: المساييح ليس من السِّياحة ولكنه من التَّسْييح؛ والتَّسْييح في الثوب: أَن تكون فيه خطوط مختلفة ليست من نحو واحد. وسِياحةُ هذه الأُمة الصيامُ ولُزُومُ المساجد. وقوله تعالى: الحامدون السائحون؛ وقال تعالى: سائحاتٍ ثَيِّباتٍ وأَبكاراً؛ السائحون والسائحات: الصائمون؛ قال الزجاج: السائحون في قول أَهل التفسير واللغة جميعاً الصائمون، قال: ومذهب الحسن أَنهم الذين يصومون الفرض؛ وقيل: إِنهم الذين يُدِيمونَ الصيامَ، وهو مما في الكتب الأُوَل؛ قيل: إِنما قيل للصائم سائح لأَن الذي يسيح متعبداً يسيح ولا زاد معه إِنما يَطْعَمُ إِذا وجد الزاد. والصائم لا يَطْعَمُ أَيضاً فلشبهه به سمي سائحاً؛ وسئل ابن عباس وابن مسعود عن السائحين، فقال: هم الصائمون. والسَّيْح: المِسْحُ المُخَطَّطُ؛ وقيل:السَّيْح مِسْح مخطط يُسْتَتَرُ به ويُفْتَرَش؛ وقيل: السَّيْحُ العَباءَة المُخَطَّطة؛ وقيل: هو ضرب من البُرود، وجمعه سُيُوحٌ؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
وإِني، وإِن تُنْكَرْ سُيُوحُ عَباءَتي،
شِفاءُ الدَّقَى يا بِكْرَ أُمِّ تَميمِ
الدَّقَى: البَشَمُ وعَباءَةُ مُسَيَّحة؛ قال الطِّرِمَّاحُ: من الهَوْذِ كَدْراءُ السَّراةِ، ولونُها
خَصِيفٌ، كَلَوْنِ الحَيْقُطانِ المُسَيَّحِ
ابن بري: الهَوْذُ جمع هَوْذَةٍ، وهي القَطاة. والسَّراة: الظهر. والخَصِيفُ: الذي يجمع لونين بياضاً وسواداً.
وبُرْدٌ مُسَيَّح ومُسَيَّر: مخطط؛ ابن شميل: المُسَيَّحُ من العَباء الذي فيه جُدَدٌ: واحدة بيضاء، وأُخرى سوداء ليست بشديدة السواد؛ وكل عباءَة سَيْحٌ ومُسَيَّحَة، ويقال: نِعْمَ السيْحُ هذا وما لم يكن جُدَد فإِنما هو كساء وليس بعباء. وجَرادٌ مُسَيَّحٌ: مخطط أَيضاً؛ قال الأَصمعي: المُسَيَّح من الجراد الذي فيه خطوط سود وصفر وبيض، واحدته مُسَيَّحة؛ قال الأَصمعي: إِذا صار في الجراد خُطوط سُودٌ وصُفْر وبيض، فهو المُسَيَّحُ، فإِذا بدا حَجْمُ جَناحهْ فذلك الكُِتْفانُ لأَنه حينئذ يُكَتِّفُ المَشْيَ، قال: فإِذا ظهرت أَجنحته وصار أَحمر إِلى الغُبْرة، فهو الغَوْغاءُ، الواحدة غَوْغاءَة، وذلك حين يموجُ بعضه في بعض ولا يتوجه جهةً واحدةً، قال الأَزهري: هذا في رواية عمرو بن بَحْرٍ. الأَزهري: والمُسَيَّحُ من الطريق المُبَيَّنُ شَرَكُه، وإِنما سَيَّحَه كثرةُ شَرَكه، شُبِّه بالعباءة المُسَيَّح؛ ويقال للحمار الوحشيّ: مُسَيَّحٌ لجُدَّة تفصل بين بطنه وجنبه؛ قال ذو الرمة:
تَهاوَى بيَ الظَّلْماءَ حَرْفٌ، كأَنها
مُسَيَّحُ أَطرافِ العَجيزة أَسْحَمُ
(* قوله «تهاوى بي» الذي في الأساس: به. وقوله: أسحم، الذي فيه أصحر، وكل صحيح.)
يعني حمارًا وحشيّاً شبه الناقة به.
وانْساحَ الثوبُ وغيره: تشقق، وكذلك الصُّبْحُ. وفي حديث الغار: فانْساحت الصخرة أَي اندفعت واتسعت؛ ومنه ساحَة الدار، ويروى بالخاء وبالصاد. وانْساحَ البطنُ: اتسع ودنا من السمن. التهذيب، ابن الأَعرابي: يقال للأَتان قد انْساحَ بطنها وانْدالَ انْسِياحاً إِذا ضَخُمَ ودنا من الأَرض. وانْساحَ بالُه أَي اتسع؛ وقال:
أُمَنِّي ضميرَ النَّفْسِ إِياك، بعدما
يُراجِعُني بَثِّي، فَيَنْساحُ بالُها
ويقال: أَساحَ الفَرَسُ ذكَره وأَسابه إِذا أَخرجه من قُنْبِه. قال خليفة الحُصَيْني: ويقال سَيَّبه وسَيَّحه مثله.
وساح الظِّلُّ أَي فاءَ.
وسَيْحٌ: ماء لبني حَسَّان بن عَوْف؛ وقال:
يا حَبَّذا سَيْحٌ إِذا الصَّيْفُ الْتَهَبْ
وسَيْحانُ: نهر بالشام؛ وفي الحديث ذكْرُ سَيْحانَ، هو نهر بالعَواصِم من أَرض المَصِيصَةِ قريباً من طَرَسُوسَ، ويذكر مع جَيْحانَ. وساحِينُ: نهر بالبصرة.
وسَيْحُونُ: نهر بالهند.

##### Türkçe

**السَّيْحُ**: yeryüzünün yüzü üzerinde görünen, akan su; ve **التهذيب**’de: yeryüzünün yüzü üzerinde görünen su; çoğulu **سُيُوح**’tur.
Ve **ساحَ يَسيح سَيْحاً وسَيَحاناً**: yeryüzünün yüzü üzerinde aktığı zaman (denir).
Ve **ماءٌ سَيْحٌ** ve **غَيْلٌ**: yeryüzünün yüzü üzerinde aktığı zaman; çoğulu **أَسْياح**; ve ondandır
sözü:
Dokuz **أَسياح** ve ömür **سيح**’i için
(* Onun sözü “لتسعة أَسياح إلخ”: asılda böyle.)
Ve **أَساحَ** falan kimse bir nehri: onu akıttığı zaman; **الفرزدق** dedi:
Ve Müslümanlar için nice (kere) denizimi akıttım,
Allah’ın izniyle bir nehirden ve bir nehirden
(* Onun sözü “أَسحت بحري”: asılda ve **شرح القاموس**’ta böyle; **الأساس**’ta olan: “أَسحت فيهم”.)
Ve zekât hadîsinde: **ما سُقِي بالسَّيْح ففيه العُشْرُ** yani akan su (ile sulanan).
Ve bir kuyunun vasfında **البراء** hadîsinde: muhakkak ki bizden biri boğulma korkusuyla bir elbise ile çıkarıldı, sonra **ساحتْ** yani onun suyu aktı ve taştı. Ve **السِّياحةُ**: ibadet ve ruhbanlık için yeryüzünde gitmek; ve **ساح في الأَرض يَسِيح سِياحةً وسُيُوحاً وسَيْحاً وسَيَحاناً** yani gitti; ve hadîste: **لا سِياحة في الإِسلام**; **السِّياحة** ile şehirlerden ayrılmayı ve yeryüzünde gitmeyi kastetti; ve aslı, akan suyun **سَيْح**’ındandır; **ابن الأَثير** dedi: şehirlerden ayrılmayı, çöllerde oturmayı ve cuma ile cemaatleri hazır bulunmayı terk etmeyi kastetti; dedi: ve denildi ki: yeryüzünde kötülük, koğuculuk ve insanlar arasında fesat ile koşuşturanları kastetti; ve **ساح** olmuştur; ve ondan **المَسيحُ** ibn Meryem, ikisine de selâm olsun; bazı sözlerde: yeryüzünde giderdi; gece onu nerede yakalarsa ayaklarını bitiştirir ve sabaha kadar namaz kılardı; böyle olunca, fâil mânasında mef‘ûldür. Ve **المِسْياحُ**: koğuculuk ve kötülük ile yeryüzünde gezen kimsedir; ve Ali’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: **أُولئك أُمَّةُ الهُدى لَيْسُوا بالمَساييح ولا بالمَذاييع البُذُرِ**; yani koğuculuk, kötülük ve insanlar arasında fesat ile yeryüzünde gezenler; ve **المذاييع**: çirkinlikleri yayan kimselerdir. **الأَزهري**: **شمر** dedi: **المَساييح** **السِّياحة**’dan değildir, fakat **التَّسْييح**’tendir; ve elbisede **التَّسْييح**: onda, tek bir tarzdan olmayan, farklı çizgilerin bulunmasıdır. Ve bu ümmetin **سِياحةُ**’sı oruç ve mescitlere devam etmektir.
Ve Yüce Allah’ın sözü: **الحامدون السائحون**; ve Yüce Allah dedi: **سائحاتٍ ثَيِّباتٍ وأَبكاراً**; **السائحون** ve **السائحات**: oruç tutanlardır; **الزجاج** dedi: tefsir ve dil ehlinin sözünde hepsi birlikte **السائحون** oruç tutanlardır; dedi: **الحسن**’in mezhebi, onların farzı oruç tutanlar olduğudur; ve denildi ki: onlar orucu sürekli kılanlardır; ve bu, önceki kitaplarda olandır; denildi ki: oruçluya ancak **سائح** denildi; çünkü ibadet ederek gezen kimse gezer ve yanında azık yoktur; azığı bulduğu zaman yer. Oruçlu da yemiyor; ona benzerliğinden dolayı **سائح** diye adlandırıldı; ve **ابن عباس** ve **ابن مسعود**’a **السائحين** hakkında soruldu, dedi: onlar oruç tutanlardır.
Ve **السَّيْح**: çizgili **المِسْح**; ve denildi ki: **السَّيْح** çizgili bir **مِسْح**’tır; onunla örtünülür ve serilir; ve denildi ki: **السَّيْحُ** çizgili **العَباءَة**’dır; ve denildi ki: o, **البُرود**’dan bir türdür; çoğulu **سُيُوح**’tur; **ابن الأَعرابي** inşâd etti:
Ve ben, ve eğer **سُيُوحُ** **عَباءَتي** inkâr edilse,
**الدَّقَى**’nın şifasıyım, ey **بِكْرَ أُمِّ تَميمِ**
**الدَّقَى**: **البَشَم**’dır; ve **عَباءَةُ مُسَيَّحة**; **الطِّرِمَّاحُ** dedi:
**الهَوْذ**’den, sırtı koyu renkli; ve onun rengi
iki renkli, çizgili **الحَيْقُطانِ المُسَيَّحِ**’in rengi gibi
**ابن بري**: **الهَوْذُ** **هَوْذَةٍ**’nin çoğuludur; o da **القَطاة**’dır. Ve **السَّراة**: sırt. Ve **الخَصِيفُ**: beyazlık ve siyahlık olarak iki rengi birleştiren.
Ve **بُرْدٌ مُسَيَّح** ve **مُسَيَّر**: çizgili; **ابن شميل**: **المُسَيَّحُ** **العَباء**’dan, onda **جُدَدٌ** bulunan (şey)dir: biri beyaz, diğeri siyah, şiddetli siyah olmayan; ve her **عباءَة** **سَيْحٌ** ve **مُسَيَّحَة**’dır; ve denir: “Ne güzel **السيْحُ** bu”; ve **جُدَد** olmayan ise ancak bir örtüdür ve **عباء** değildir. Ve **جَرادٌ مُسَيَّحٌ**: yine çizgili; **الأَصمعي** dedi: çekirgede siyah, sarı ve beyaz çizgiler bulunan (şey) **المُسَيَّح**’tır; tekili **مُسَيَّحة**’dır; **الأَصمعي** dedi: çekirgede siyah, sarı ve beyaz çizgiler olduğu zaman o **المُسَيَّحُ**’tır; kanadının hacmi belirdiği zaman ise o **الكُِتْفانُ**’dır; çünkü o vakit yürüyüşü omuzlatır; dedi: kanatları göründüğü ve kızıllığa, tozluluğa doğru olduğu zaman o **الغَوْغاءُ**’dır; tekili **غَوْغاءَة**; bu, bir kısmı bir kısmı içinde dalgalandığı ve tek bir yöne yönelmediği zamandır; **الأَزهري** dedi: bu, **عمرو بن بَحْرٍ** rivayetindedir. **الأَزهري**: ve **المُسَيَّحُ** yoldan, onun **شَرَكُه**’u belirgin olandır; onu ancak **شَرَكُه**’unun çokluğu **سَيَّحَه**; çizgili **العباءة المُسَيَّح**’a benzetildi; ve yaban eşeğine **مُسَيَّحٌ** denir; karnı ile yanı arasında ayıran bir **جُدَّة** sebebiyle; **ذو الرمة** dedi:
Karanlıkta beni bir **حَرْفٌ** düşürdü; sanki o
kuyruğun uçları çizgili, koyu siyah bir **مُسَيَّحُ**’tır
(* Onun sözü “تهاوى بي”: **الأساس**’ta olan: “به”. Ve onun sözü: “أسحم”: onda olan “أصحر”; ikisi de doğrudur.)
Yani bir yaban eşeği; deveyi ona benzetti.
Ve **انْساحَ** elbise ve başkası: çatladı; aynı şekilde **الصُّبْحُ**. Ve mağara hadîsinde: **فانْساحت الصخرة** yani itildi ve genişledi; ve ondan **ساحَة الدار**; **الخاء** ile ve **الصاد** ile rivayet olunur.
Ve **انْساحَ البطنُ**: genişledi ve şişmanlığa yaklaştı. **التهذيب**; **ابن الأَعرابي**: **الأَتان** için “karnı **انْساحَ** oldu ve **انْدالَ انْسِياحاً**” denir; iri olduğu ve yere yaklaştığı zaman.
Ve **انْساحَ بالُه** yani genişledi; ve dedi:
Nefsin içini sana temenni ederim; sonra
kederim bana dönüp durur da onun **بالُ**’u genişler
Ve denir: **أَساحَ الفَرَسُ ذكَره** ve **أَسابه**: onu **قُنْب**’ünden çıkardığı zaman.
**خليفة الحُصَيْني** dedi: ve “**سَيَّبه**” ve “**سَيَّحه**” onun gibidir denir.
Ve **ساح الظِّلُّ** yani döndü.
Ve **سَيْحٌ**: **بني حَسَّان بن عَوْف** için bir sudur; ve dedi:
Ne hoş **سَيْحٌ**, yaz alevlendiği zaman
Ve **سَيْحانُ**: Şam’da bir nehirdir; ve hadîste **سَيْحانَ**’ın zikri: o, **العَواصِم**’de, **أَرض المَصِيصَةِ**’den, **طَرَسُوسَ**’a yakın bir nehirdir; ve **جَيْحانَ** ile birlikte zikredilir.
Ve **ساحِينُ**: Basra’da bir nehirdir.
Ve **سَيْحُونُ**: Hind’de bir nehirdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ي ح * * سَاحَ * الماء جرى على وجه الأرض وبابه باع و * السَّيْحُ * أيضا الماء الجاري و * سَاحَ * في الأرض يسيح * سَيْحاً * و * سُيُوحا * و * سِيَاحَةً * و * سَيَحاناً * بفتح الياء أي ذهب وفي الحديث ﴿لا سياحة في الإسلام﴾ و * المِسْياحُ * بالكسر الذي يسيح في الأرض بالنميمة والشر وفي الحديث ﴿ليسوا * بالمَساششحِ * ولا بالمذاييع البذر﴾ و * سَيْحانُ * بوزن ريحان نهر بالشام و * ساحِينُ * بكسر الحاء نهر بالبصرة و * سَيْحُونُ * نهر بالهند

##### Türkçe

* س ي ح * * **سَاحَ** * su, yerin yüzü üzerinde aktı; kapısı **باع**’dır. Ve * **السَّيْحُ** * da: akan su. Ve * **سَاحَ** * yeryüzünde dolaştı; **سَيْحاً** ve **سُيُوحا** ve **سِيَاحَةً** ve **سَيَحاناً** ( **الياء**’ın fethiyle), yani gitti. Hadiste: { İslâm’da **سياحة** yoktur }. Ve * **المِسْياحُ** * (kesre ile): yeryüzünde koğuculuk ve şer ile dolaşan kimse. Hadiste: { Onlar **بالمَساششحِ** ile de değil, **بالمذاييع** **البذر** ile de değil }. Ve * **سَيْحانُ** * ( **ريحان** vezninde): Şam’da bir nehir. Ve * **ساحِينُ** * ( **الحاء**’ın kesriyle): Basra’da bir nehir. Ve * **سَيْحُونُ** *: Hind’de bir nehir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ساح الماء يسيح سيحا وسيحانا  ، محركة: إذا  جرى على وجه الأرض. و  ساح  الظل  ، أي  فاء  .  السيح: الماء الجاري. و  في التهذيب: الماء  الظاهر  الجاري على وجه الأرض، وجمعه سيوح. وماء سيح وغيل، إذا جرى على وجه الأرض، وجمعه أسياج. السيح:  الكساء المخطط  يستتر به ويفترش وقيل: هو ضرب من البرود، وجمعه سيوح. وأنشد ابن الأعرابي:
  وإني وإن تنكر سيوح عباءتي                      شفاء الدقى يا بكر أم تمـيم سيح:  ماء لبني حسان بن عوف  ، وقال ذو الرمة:
  يا حبذا سيح إذا الصيف التهب

  سيح: اسم  ثلاثة أودية باليمامة  ، بأقصى العرض منها، لآل إبراهيم بن عربي.  والسياحة، بالكسر، والسيوح  بالضم،  والسيحان  ، محركة،  والسيح  ، بفتح فسكون  : الذهاب في الأرض للعبادة  والترهب؛ هكذا في اللسان وغيره. وقول شيخنا: إن قيد العبادة خلت عنه أكثر زبر الأولين، والظاهر أنه اصطلاح، محل تأمل. نعم الذي ذكروه في معنى السياحة فقط، يعني مقيدا، وأما السيوح والسيحان والسيح فقالوا: إنه مطلق الذهاب في الأرض، سواء كان للعبادة أو غيرها. وفي الحديث:  لا سياحة في الإسلام  . أورده الجوهري، وأراد مفارقة الأمصار، والذهاب في الأرض، وأصله من سيح الماء الجاري، فهو مجاز. وقال ابن الأثير: أراد مفارقة الأمصار، وسكنى البراري، وترك شهود الجمعة والجماعات. قال: وقيل: أراد الذين يسعون في الأرض بالشر والنميمة والإفساد بين الناس، وقد ساح.  ومنه المسيح  عيسى  بن مريم  عليهما السلام. في بعض الأقاويل، كان يذهب في الأرض، فأينما أدركه الليل صف قدميه وصلى حتى الصباح. فإذا كان كذلك فهو مفعول بمعنى فاعل. قد  ذكرت في اشتقاقه خمسين قولا  -قال شيخنا: كلها منقولة مبحوث فيها أنكرها الجماهير وقالوا: إنما هي من طرق النظر في الألفاظ، وإلا فهو ليس من ألفاظ العرب، ولا وضعته العرب لعيسى، حتى يتخرج على اشتقاقاتها ولغاتها-  في شرحي لصحيح البخاري  المسمى بمنح الباري  وغيره  من المصنفات. قال شيخنا: وشرحه هذا غريب جدا. وقد ذكره الحافظ ابن حجر وقال: إنه خرج فيه عن شرح الأحاديث المطلوب من الشرح إلى مقالات الشيخ محيى الدين بن عربي رحمه الله، الخارجة عن البحث، وتوسع فيها بما كان سببا لطرح الكتاب وعدم الالتفات إليه، مع كثرة ما فيه من الفوائد. بل بالغ الحافظ في شين الكتاب وشناعته بما ذكر. من المجاز:  السائح الصائم الملازم للمساجد  وهو سياحة هذه الأمة. وقوله تعالى:  الحامدون السائحون  قال الزجاج: السائحون -في قول أهل التفسير واللغة جميعا-: الصائمون. قال: ومذهب الحسن أنهم الذين يصومون الفرض. وقيل: هم الذين يديمون الصيام، وهو مما في الكتب الأول. وقيل: إنما قيل للصائم: سائح لأن الذي يسيح متعبدا يسيح ولا زاد معه، إنما يطعم إذا وجد الزاد، والصائم لا يطعم أيضا، فلشبهه به سمي سائحا. وسئل ابن عباس وابن مسعود عن السائحين، فقالا: هم الصائمون.  والمسيح  كمعظم:  المخطط من الجراد  ، الواحدة مسيحة. قال الأصمعي: إذا صار في الجراد خطوط سود وصفر وبيض فهو المسيح، فإذا بدا حجم جناحه فذلك الكتفان لأنه حينئذ يكتف المشي. قال: فإذا ظهرت أجنحته وصار أحمر إلى الغبرة فهو الغوغاء، الواحدة غوغاءة، وذلك حين يموج بعضه في بعض ولا يتوجه جهة واحدة. قال الأزهري هذا في رواية عمرو بن بحر. المسيح أيضا: المخطط  من البرود  . قال ابن شميل: المسيح من العباء: الذي فيه جدد: واحدة بيضاء، وأخرى سوداء ليست بشديدة السواد، وكل عباءة سيح ومسيحة؛ وما لم يكن جدد فإنما هو كساء وليس بعباء من المجاز: في التهذيب: المسيح  من الطريق: المبين شركه  ، محركة، هكذا هو مضبوط في النسخ، وضبطه شيخنا بضمتين، ولينظر،  أي طرقه الصغار  ، وإنما سيحه كثرة شركه، شبه بالعباء المسيح. من المجاز: المسيح:  الحمار الوحشي لجدته التي تفصل بين البطن والجنب  . وفي الأساس: والعير مسيح العجيزة، للبياض على عجيزته. قال ذو الرمة:

  تهاوي بي الظلماء حرف كأنها                      مسيح أطراف العجيزة أصحر يعني حمارا وحشيا شبه الناقة به. من المجاز:  سيحان  كريحان:  نهر بالشام  بالعواصم من أرض المصيصة، نهر  آخر بالبصرة، ويقال: فيه ساحين  . سيحان: اسم واد أو  : ة بالبلقاء  من الشام،  بها قبر  سيدنا  موسى  الكليم  عليه  وعلى نبينا أفضل الصلاة و  السلام  ، وقد تشرفت بزيارته.  وسيحون: نهر بما وراء النهر  وراء جيحون،  ونهر بالهند  مشهور. من المجاز:  المسياح  بالكسر:  من يسيح بالنميمة والشر في الأرض  والإفساد بين الناس. وفي حديث علي رضي الله عنه:  أولئك أمة الهدى، ليسوا بالمساييح ولا بالمذاييع البذر  يعني الذين يسيحون في الأرض بالنميمة والشر والإفساد بن الناس. والمذاييع: الذين يذيعون الفواحش. قال شمر: المساييح ليس من السياحة، ولكنه من التسييح، والتسييح في الثوب أن تكون فيه خطوط مختلفة ليس من نحو واحد.  وانساح باله: اتسع  ، وقال:
  أمني ضمير النفس إياك بعدما                      يراجعني بثي فينساح بالهـا انساح  الثوب  وغيره:  تشقق  ، وكذلك الصبح. وفي حديث الغار:  فانساحت الصخرة  : أي اندفعت وانشقت. ومنه ساحة الدار. ويروى بالخاء والصاد. انساح  بطنه: كبر  واتسع  ودنا من السمن  . وفي التهذيب عن ابن الأعرابي: يقال للأتان: قد انساح بطنها واندال، انسياحا، إذا ضخم ودنا من الأرض.  وأساح  فلان  نهرا  ، إذا  أجراه  ، قال الفرزدق:
  وكم للمسلمين أسحت بحري                      بإذن الله من نهر ونـهـر أساح  الفرس بذنبه  ، إذا  أرخاه. وغلط الجوهري فذكره بالشين  في أشاح. ووجدت في هامش الصحاح ما نصه: قال الأزهري: الصواب أساح الفرس بذنبه، إذا أرخاه، بالسين، والشين تصحيف. ومثله في التكملة للصغاني. وجزم غير واحد بأنه بالشين على ما في الصحاح.  وجبل سياح  بالإضافة  ككتان حد بين الشام والروم  ، ذكره أبو عبيد البكري.  والسيوح بالضم: ة، باليمامة  ، وهي الأودية الثلاثة التي تقدم ذكرها. أبو منصور  مسلم بن علي ابن السيحي، بالكسر: محدث  ، من أهل الموصل، روى عن أبي البركات بن حميد؛ قاله ابن نقطة. ومما يستدرك عليه. من اللسان: ويقال: أساح الفرس ذكره وأسابه، إذا أخرجه من قنبه قال خليفة الحصيني: ويقال سيبه وسيحه، مثله. ومن الأساس: من المجاز: وسيح فلان تسييحا كثر كلامه. وسيحان: ماء لبني تميم في ديار بني سعد؛ كذا في معجم البكري.

##### Türkçe

**ساح** su **يسيح** **سيحا** ve **سيحانا**, harekeli: yeryüzünün yüzü üzerinde aktığı zaman. Ve **ساح** gölge; yani döndü. **السيح**: akan su. Ve **التهذيب**’de: yeryüzünün yüzü üzerinde akan, görünen su; çoğulu **سيوح**’tur. Ve **ماء سيح** ve **غيل**: yeryüzünün yüzü üzerinde aktığı zaman; çoğulu **أسياج**’dır. **السيح**: onunla örtünülen ve üzerine serilen çizgili örtü; ve denildi ki: o, **البرود**’dan bir türdür; çoğulu **سيوح**’tur. İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
  Ve ben, her ne kadar **سيوح** abamı inkâr etseniz de                      ince hastalığın şifasıdır, ey Bekr, yoksa Temîm; **سيح**: Benî Hassân b. ‘Avf’a ait bir su; ve Zû’r-Rumme dedi:
  Ne hoş **سيح**; yaz alevlendiği zaman

**سيح**: Yemâme’de, onun en uç **العرض**’unda, Âl-i İbrâhîm b. ‘Arabî’ye ait üç vadinin adıdır. Ve **السياحة**, kesre ile; ve **السيوح** zamme ile; ve **السيحان**, harekeli; ve **السيح**, fetha sonra sükûn ile: ibadet ve ruhbanlık için yeryüzünde gitmek; **اللسان** ve başkasında böyledir. Şeyhimizin sözü: “ibadet kaydı, evvelkilerin kitaplarının çoğunda ondan hâlîdir; görünen odur ki o bir ıstılahtır; teemmül mahallidir.” Evet, **السياحة** mânasında zikrettikleri yalnız budur; yani kayıtlı olarak. Ama **السيوح** ve **السيحان** ve **السيح** hakkında dediler ki: o, yeryüzünde mutlak gitmektir; ister ibadet için olsun ister başkası için. Ve hadiste: “İslâm’da **سياحة** yoktur.” Cevherî onu zikretti; ve şehirlerden ayrılmayı ve yeryüzünde gitmeyi kastetti; aslı, akan su olan **سيح**’tandır; o halde mecazdır. İbnü’l-Esîr dedi: şehirlerden ayrılmayı, kırları mesken tutmayı, cuma ve cemaatleri hazır bulunmayı terk etmeyi kastetti. Dedi: ve denildi ki: yeryüzünde kötülük, nemîme ve insanlar arasında fesatla koşanları kastetti; ve gerçekten **ساح** etmiştir. Ve ondan **المسيح**: **عيسى بن مريم** (ikisine selâm olsun). Bazı sözlerde: yeryüzünde giderdi; gece onu nerede yakalasa ayaklarını yan yana koyar ve sabaha kadar namaz kılardı. Böyle olursa o, fâil mânasında mef‘ûldür. Onun iştikakında elli söz zikrettim—şeyhimiz dedi: “hepsi nakledilmiş, araştırılmıştır; cumhur onları inkâr etti ve dediler ki: bunlar ancak lafızlarda nazar yollarındandır; yoksa o Arapların lafızlarından değildir; Araplar onu Îsâ için vaz‘ etmemiştir ki iştikaklarına ve lugatlarına çıkarılsın”—**صحيح البخاري** şerhimde, **منح الباري** diye adlandırılan, ve başka musanneflerde. Şeyhimiz dedi: “bu şerhi pek gariptir.” Hâfız İbn Hacer onu zikretti ve dedi: “onda, şerhten istenen hadisleri şerh etmekten, Şeyh Muhyiddîn b. ‘Arabî rahimehullah’ın araştırma dışına çıkan makalelerine çıkmıştır; ve onda, kitabın atılmasına ve ona iltifat edilmemesine sebep olan şeyle genişlemiştir; onda faydaların çokluğuna rağmen.” Bilakis hâfız, zikrettiği şeyle kitabın çirkinliğinde ve şenaatinde mübalağa etti. Mecazdan: **السائح**: oruçlu, mescitlere devam eden; ve o, bu ümmetin **سياحة**’sıdır. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **الحامدون السائحون**. Zeccâc dedi: **السائحون**—tefsir ve lugat ehlinin hepsinin sözünde—oruç tutanlardır. Dedi: Hasan’ın mezhebi, farzı oruç tutanlar olduklarıdır. Ve denildi ki: onlar, orucu devamlı kılanlardır; ve bu, önceki kitaplarda olandır. Ve denildi ki: oruçluya **سائح** denilmesi ancak şundandır: ibadet ederek **يسيح** eden kimse **يسيح** eder ve yanında azık yoktur; ancak azığı bulduğu zaman yer; oruçlu da yemez; ona benzerliğinden dolayı ona **سائح** adı verildi. İbn Abbâs ve İbn Mes‘ûd’a **السائحين** hakkında soruldu; ikisi dedi: onlar oruç tutanlardır. **المسيح**, **كمعظم** gibi: çekirgenin çizgili olanı; bir tanesi **مسيحة**’dır. Asma‘î dedi: çekirgede siyah, sarı ve beyaz çizgiler olduğu zaman o **المسيح**’tır; kanadının hacmi belirdiği zaman o **الكتفان**’dır; çünkü o vakit yürüyüşü bağlar. Dedi: kanatları göründüğü ve tozluluğa doğru kızıl olduğu zaman o **الغوغاء**’dır; bir tanesi **غوغاءة**’dır; bu, onun bir kısmının bir kısmı içinde dalgalandığı ve tek bir yöne yönelmediği zamandır. Ezherî dedi: bu, Amr b. Bahr rivayetindedir. **المسيح** ayrıca: **البرود**’dan çizgili olan. İbn Şümeyl dedi: **العباء**’dan **المسيح**: içinde **جدد** olan; biri beyaz, diğeri siyah, şiddetli siyahlıkta olmayan; ve her **عباءة** **سيح** ve **مسيحة**’dır; **جدد** olmayan ise ancak bir örtüdür ve **عباء**dan değildir. Mecazdan: **التهذيب**’de: yoldan **المسيح**: onun **شركه**’si açık olan; harekeli; nüshalarda böyle zabtedilmiştir; şeyhimiz onu iki zamme ile zabtetti; bakılsın; yani onun küçük yolları; onun **سيحه**’si ancak **شركه**’sinin çokluğudur; **العباء** **المسيح**’e benzetildi. Mecazdan: **المسيح**: karn ile yan arasında ayıran **جدته**’si sebebiyle yaban eşeği. Ve **الأساس**’ta: ve **العير** **مسيح العجيزة**’dir; sağrısındaki beyazlık sebebiyle. Zû’r-Rumme dedi:

  Karanlıkta beni düşürür bir sivrilik; sanki o                      sağrının uçları **مسيح** olan, boz bir (şey) yani bir yaban eşeğini kasteder; deveyi ona benzetti. Mecazdan: **سيحان**, **كريحان** gibi: Şam’da, **المصيصة** toprağından **العواصم**’da bir nehirdir; Basra’da başka bir nehir; ve onda **ساحين** denilir. **سيحان**: Şam’dan **البلقاء**’da bir vadi adı yahut: ة; onda, efendimiz **موسى الكليم**’in kabri vardır—ona ve nebîmize salât ve selâmın en faziletlisi olsun—ve onu ziyaretle şereflendim. Ve **سيحون**: **ما وراء النهر**’de, **جيحون**’un ötesinde bir nehir; ve Hind’de meşhur bir nehir. Mecazdan: **المسياح**, kesre ile: yeryüzünde nemîme ve şer ile ve insanlar arasında fesat ile **يسيح** eden kimse. Ali رضى الله عنه hadîsinde: “Onlar hidayet ümmetidir; **بالمساييح** ile değil, **بالمذاييع البذر** ile de değil” yani yeryüzünde nemîme, şer ve insanlar arasında fesat ile **يسيحون** edenler. Ve **المذاييع**: fuhşiyatı yayanlar. Şemmer dedi: **المساييح**, **السياحة**’dan değildir; fakat **التسييح**’dendir; ve elbisede **التسييح**, onda tek bir tarzdan olmayan muhtelif çizgiler bulunmasıdır. Ve **انساح** onun zihni: genişledi; ve dedi:
  Nefsin zamiri beni senden emin kıldı; sonra                      kederimi bana geri çevirir de onun zihni **فينساح** **انساح** elbise ve başkası: çatladı; ve sabah da böyledir. Ve mağara hadîsinde: “**فانساحت الصخرة**”: yani itildi ve yarıldı. Ve ondan **ساحة الدار**. **الخاء** ve **الصاد** ile rivayet edilir. **انساح** onun karnı: büyüdü ve genişledi ve semizliğe yaklaştı. Ve **التهذيب**’de İbnü’l-A‘râbî’den: dişi eşeğe denilir: “karnı **قد انساح** ve **اندال** oldu”, **انسياحا**, iri olduğu ve yere yaklaştığı zaman. Ve **أساح** falan bir nehir: onu akıttığı zaman. Ferazdak dedi:
  Ve Müslümanlar için nice **أسحت** benim denizim                      Allah’ın izniyle, nehirden ve nehirden **أساح** at kuyruğuyla: onu saldığı zaman. Cevherî yanıldı da onu **الشين** ile, **أشاح**’ta zikretti. Ve **الصحاح**’ın kenarında, lafzı şu olanı buldum: Ezherî dedi: doğru olan, **أساح** at kuyruğuyla, onu saldığı zaman, **السين** iledir; **الشين** tashîftir. Bunun benzeri, Sâgânî’nin **التكملة**’sindedir. Birden fazlası, **الصحاح**’ta olduğu üzere onun **الشين** ile olduğuna kesin hükmetti. Ve **جبل سياح**, izafetle, **ككتان** gibi: Şam ile Rum arasında bir sınır; onu Ebû Ubeyd el-Bekrî zikretti. Ve **السيوح** zamme ile: ة, Yemâme’de; ve o, daha önce zikri geçen üç vadidir. Ebû Mansûr Müslim b. Ali İbnü’s-**سيحي**, kesre ile: bir muhaddis; Musul ehlindendir; Ebû’l-Berekât b. Humeyd’den rivayet etti; bunu İbn Nukta söyledi. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir. **اللسان**’dan: ve denilir: **أساح** at onun erkekliğini ve **أسابه**; onu kınından çıkardığı zaman. Halîfe el-Husaynî dedi: ve denilir: **سيبه** ve **سيحه**, onun gibidir. Ve **الأساس**’tan: mecazdan: falan **وسيح** **تسييحا**: sözü çoğaldı. Ve **سيحان**: Benî Sa‘d diyarında Benî Temîm’e ait bir su; Bekrî’nin **معجم**’inde böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَاحَ
1 سَاحَ ذ , (S, Mgh, K,) or سَاحَ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ, (A,) aor. يَسِيحُ, (S, K,) inf. n. سَيْحٌ (S, A, Mgh, K) and سَيَحَانٌ, (K,) It (water) ran upon the surface of the earth. (S, A, Mgh, K.) ― -b2- And hence, (TA,) سَاحَ فِى الأَرْضِ, (S, A, Msb,) aor. as above, (S, Msb,) inf. n. سِيَاحَةٌ, (A,) or سَيْحٌ, (Msb,) or both, and سُيُوحٌ and سَيَحَانٌ, (S, K,) said of a man, (A,) (tropical:) He went, or journeyed, through the land, or earth, (S, L, K, &c.,) for the purpose of devoting himself to religious services or exercises: (L, K:) or in this restricted sense, which MF asserts to be unmentioned in most of the older books, and thinks to be conventional, the verb has only the first of the inf. ns. above, and in the absolute sense it has the second and third and fourth. (TA.) It is said in a trad., لَا سِيَاحَةَ فِى الاـِسْلَامِ (S, A, TA) i. e. (tropical:) [There shall be no going about through the land, or earth, in the way of devotees, in ElIslلm: or] no quitting of the cities, or towns, and going, or journeying, through the land, or earth: (TA:) or no quitting of the cities, or towns, and dwelling in the deserts, and forsaking the being present at the congregational prayers and at assemblies: or no going about through the land, or earth, doing evil, or mischief, and calumniating and corrupting. (IAth, TA.) The سِيَاحَة of the Muslims [in a religious sense, and such as is approvable,] is (assumed tropical:) Fasting. (TA.) ― -b3- [Hence also,] سَاحَ الظِّلُّ The shade changed, or turned, or moved, from side to side, or from place to place. (S, K.)

2 سَيَّحَ [سيّح is said by Golius, as on the authority of the K, to signify He made water to flow: and this is probably its primary and proper signification, whence other meanings, which are tropical: but it is not in the K.] ― -b2- See 4. ― -b3- سيّح فُلَانٌ, [app. for سيّح كَلَامَهُ,] inf. n. تَسْيِيحٌ, (tropical:) Such a one talked much. (A, TA.) ― -b4- And سُيِّحَ, inf. n. as above, (assumed tropical:) It (a garment, or piece of cloth,) had in it [or was diversified with] various stripes. (L.) [And in like manner it is said of other things: see its part. n., مُسَيَّحٌ.]

اساح نَهْرًا
4 اساح نَهْرًا ذ He made a river, or rivulet, to flow, or run. (A, K.) [See also 2.] ― -b2- اساح الفَرَسُ جُرْدَانَهُ (A) or ذَكَرَهُ (L) (tropical:) The horse put forth his veretrum from its prepuce; (L;) and ↓ سيّح signifies the same: (A, L:) or both of these verbs, said of a horse, are syn. with رَفَّضَ [q. v.]. (TA in art. رفض.) ― -b3- And اساح بِذَنَبِهِ, said of a horse, (assumed tropical:) He let his tail hang down loosely: (K:) accord. to the K, J is in error in writing this verb اشاح; and Az says that اساح is right, and that اشاح is a mistranscription: the like is also said in the TS: but اشاح is asserted by more than one to be the right word. (TA.)

انساح بَطْنُهُ
7 انساح بَطْنُهُ ذ (assumed tropical:) His belly became large (K, TA) and wide, (TA,) and approached [the ground] by reason of fatness. (K, TA.) One says of a she-ass, انساح بَطْنُهَا, meaning (assumed tropical:) Her belly became big, and approached the ground. (IAar, T.) ― -b2- انساح بَالُهُ (tropical:) [His, or its, state, or condition,] became free from straitness, or unstraitened. (S, O, K.) A poet says, (S,) namely, Dhu-r-Rummeh, (O,)
أُمَنِّى ضَمِيرَ النَّفْسِ اـِيَّاكِ بَعْدَمَا
يُرَاجِعُنِى بَثِّى فَيَنْسَاحُ بَالُهَا
(tropical:) [I make the secret thoughts of the soul to wish for thee after my grief, or sorrow, returns to me; and then the state, or condition, thereof, becomes free from straitness]. (S, O.) ― -b3- انساح said of a garment, or piece of cloth, (K, TA,) &c., (TA,) (assumed tropical:) It became much rent, or rent in several places. (K, TA.) In like manner it is said of the dawn [as meaning (assumed tropical:) It broke]. (TA.) And it is said in the trad. relating to the cave (الغَار [mentioned in the Kur ix. 40]) فَانْسَاحَتِ الصَّخْرَةُ, meaning (assumed tropical:) [And the mass of rock] became impelled and riven: and hence, [accord. to some,] the ↓ سَاحَة of a house [expl. in art. سوح]: but as some relate it, the verb in this instance is [انصاخت,] with ص and خ. (TA.)

سَيْحٌ
سَيْحٌ ذ Running water; (S, Msb;) an inf. n. used as a subst.: (Msb:) or running external water: (K:) or external water running upon the surface of the earth: (T, TA:) the water of rivers and valleys: (Mgh:) pl. سُيُوحٌ. (T, TA.) [And it is used as an epithet:] you say also (TA) مَآءٌ سَيْحٌ (A, TA) and ↓ سَائِحٌ (A) Water running upon the surface of the earth: (A, TA:) pl. of the former أَسْيَاحٌ. (TA.) ― -b2- Also (assumed tropical:) A striped [garment of the kind called] كِسَآء, (K, TA,) with which one covers himself, and which one spreads: (TA:) or a striped [garment such as is called] عَبَآءَة: and a sort of [the garments called] بُرُود: (S:) pl. سُيُوحٌ. (TA.) See also مُسَيَّحٌ.

سَاحَةٌ
سَاحَةٌ ذ : see 7; and see also art. سوح.

سَيَّاحٌ
سَيَّاحٌ ذ (tropical:) An itinerant, a roamer, or frequent traveller: (A, * MA:) from سَاحَ فِى الأَرْضِ. (A.)

سَائِحٌ
سَائِحٌ ذ : see سَيْحٌ. ― -b2- [Hence,] (tropical:) A man going, or journeying, [as a devotee, or otherwise,] through the land or earth. (A.) ― -b3- And, as being likened thereto, (tropical:) Fasting, or a faster: (A:) or a faster who keeps to the mosques: (K:) the faster is said to be thus called because he who journeys as a devotee does so without having any provision with him, and eats only when he finds provision: therefore the faster is likened to him. (TA.) السَّائِحُونَ in the Kur ix. 113 means (tropical:) The fasters: (Bd, Jel, TA:) so say Zj and I'Ab and Ibn-Mes'ood: (TA:) or those who observe the obligatory fasts: or those who fast constantly: (TA:) or those who journey to war against unbelievers, or to seek knowledge. (Bd.) And سَائِحَات in the Kur lxvi. 5 means (assumed tropical:) Women who fast: or who forsake their country or homes [for the sake of God]. (Bd, Jel.) ― -b4- This last (سائحات [if not a mistranscription for سَابِحَات]) also means (assumed tropical:) Swift horses: ― -b5- and (assumed tropical:) The planets. (KL.)

مَسَاحٌ
مَسَاحٌ ذ or مَسَاحَةٌ, the latter of the measure مَفْعَلَةٌ, from السِّيَاحَةُ, [each app. meaning (assumed tropical:) A place of سِيَاحَة, or journeying,] is sing. of مَسَايِحُ, in which the ى is like that in مَعَايِشُ, as in other similar words of which the medial radical is an infirm letter, except مَصَائِبُ, by rule مَصَاوِبُ. (Har p. 15.) ― -b2- [The pl. مَسَايِحُ is also expl. by Freytag as applied in the Deewلn of Jereer to (assumed tropical:) The part of the head between the temples as far as the forehead (where the hairs are).]

مُسَيَّحٌ
مُسَيَّحٌ ذ (assumed tropical:) Striped; applied in this sense to a [garment of the kind called] بُرْد; (S, K;) and also, with ة, to a [garment such as is called] عَبَآءَة: (S:) or applied to [the garments called] عَبَآء as meaning having alternate stripes of white and black, the latter not intensely black: every عباءة also is termed ↓ سَيْحٌ and مُسَيَّحَةٌ: but that which has not stripes is a كِسَآء, not an عباءة. (ISh, TA.) So too applied to locusts (جَرَاد); (K;) and with ة applied to a single locust [i. e. جَرَادَة]: (TA:) or, applied to locusts, it means marked with black and yellow and white stripes or streaks. (As, TA.) It is also applied as an epithet to the [bird called] حَيْقُطَان. (S.) ― -b2- (tropical:) The wild ass: so called because of his streak that makes a division between the belly and the side. (K, TA.) مُسَيَّحُ العَجِيزَةِ (tropical:) [He that has the rump streaked] is an epithet applied to the [wild] ass because of the whiteness on his rump. (A, TA.) ― -b3- (tropical:) A road of which the tracks (شَرَك or شُرُك in different copies of the K) are rendered apparent: (K, TA:) likened to the عَبَآء thus termed. (TA.)

مِسْيَاحٌ
مِسْيَاحٌ ذ (tropical:) One who goes about calumniating, and making mischief, in the land: (S, A, K:) pl. مَسَايِيحُ: so in the trad., لَيْسُوا بِالمَسَايِيحِ وَلَا بِالمَذَايِيعِ البُذُرِ (tropical:) [They are not of those who go about calumniating, &c., nor of the babblers who cannot keep secrets.] (S, TA.) Sh derives it, not from السِّيَاحَةُ, but, from تَسْيِيحُ الثَّوْبِ. (L, TA.)

##### Türkçe

**سَاحَ**
1 **سَاحَ** ذ, (S, Mgh, K,) yahut **سَاحَ عَلَى وَجْهِ الأَرْضِ**, (A,) muzârîsi **يَسِيحُ**, (S, K,) mastarı **سَيْحٌ** (S, A, Mgh, K) ve **سَيَحَانٌ**, (K,) O (su) yerin yüzü üzerinde aktı. (S, A, Mgh, K.) ― -b2- Ve bundan dolayı, (TA,) **سَاحَ فِى الأَرْضِ**, (S, A, Msb,) muzârîsi yukarıdaki gibi, (S, Msb,) mastarı **سِيَاحَةٌ**, (A,) yahut **سَيْحٌ**, (Msb,) yahut ikisi, ve **سُيُوحٌ** ve **سَيَحَانٌ**, (S, K,) bir adam hakkında söylenir, (A,) (mecazen:) O, dinî hizmetlere veya alıştırmalara kendini adamak maksadıyla, memleket içinde, yahut yeryüzünde, gitti, yahut yolculuk etti: (S, L, K, &c.,) (L, K:) yahut bu dar anlamda ki MF bunun eski kitapların çoğunda zikredilmemiş olduğunu ileri sürer ve bunun örfî olduğunu düşünür, fiilin yalnız yukarıdaki mastarların birincisi vardır; mutlak anlamda ise ikincisi ve üçüncüsü ve dördüncüsü vardır. (TA.) Bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَا سِيَاحَةَ فِى الاـِسْلَامِ** (S, A, TA) yani (mecazen:) [İslâm’da, zâhidlerin tarzında yeryüzünde dolaşma olmayacaktır: yahut] şehirleri veya kasabaları terk edip yeryüzünde gitme yahut yolculuk etme yoktur: (TA:) yahut şehirleri veya kasabaları terk etme ve çöllerde ikamet etme ve cemaat namazlarında ve meclislerde hazır bulunmayı bırakma yoktur: yahut yeryüzünde dolaşıp kötülük veya fesat işleme ve iftira etme ve bozma yoktur. (IAth, TA.) Müslümanların **سِيَاحَة**’si [dinî anlamda ve övülen türden] (mecazen kabul edilerek:) Oruçtur. (TA.) ― -b3- [Bundan ayrıca,] **سَاحَ الظِّلُّ** Gölge, bir yandan bir yana, yahut bir yerden bir yere, değişti, yahut döndü, yahut hareket etti. (S, K.)

2 **سَيَّحَ** [سيّح Golius tarafından, K’nin rivayetine dayanarak, “Suyu akıttı” anlamında olduğu söylenir: ve bu muhtemelen onun aslî ve hakikî anlamıdır; buradan diğer anlamlar ki mecazîdir: fakat K’de yoktur.] ― -b2- 4’e bak. ― -b3- **سيّح فُلَانٌ**, [görünüşe göre **سيّح كَلَامَهُ** yerine,] mastarı **تَسْيِيحٌ**, (mecazen:) Falanca çok konuştu. (A, TA.) ― -b4- Ve **سُيِّحَ**, mastarı yukarıdaki gibi, (mecazen kabul edilerek:) Onda (bir elbise yahut kumaş parçasında) [yahut o,] çeşitli çizgiler vardı [yahut çeşitli çizgilerle çeşitlendirilmişti]. (L.) [Ve aynı şekilde diğer şeyler hakkında da söylenir: ism-i mef’ûlüne bak: **مُسَيَّحٌ**.]

**اساح نَهْرًا**
4 **اساح نَهْرًا** ذ O, bir ırmağı yahut dereciği akıttı, yahut akmasını sağladı. (A, K.) [2’ye de bak.] ― -b2- **اساح الفَرَسُ جُرْدَانَهُ** (A) yahut **ذَكَرَهُ** (L) (mecazen:) At, tenâsül uzvunu kılıfından çıkardı; (L;) ve ↓ **سيّح** de aynı anlama gelir: (A, L:) yahut bu iki fiil de, at hakkında söylendiğinde, **رَفَّضَ** ile eş anlamlıdır [bk.]. (TA, madde رفض.) ― -b3- Ve **اساح بِذَنَبِهِ**, at hakkında söylenir, (mecazen kabul edilerek:) Kuyruğunu gevşekçe sarkıttı: (K:) K’ye göre J bu fiili **اشاح** yazmakta hatalıdır; Az **اساح**’ın doğru olduğunu ve **اشاح**’ın yanlış yazım olduğunu söyler: TS’de de benzeri söylenir: fakat **اشاح** birden fazla kişi tarafından doğru kelime olarak ileri sürülmüştür. (TA.)

**انساح بَطْنُهُ**
7 **انساح بَطْنُهُ** ذ (mecazen kabul edilerek:) Karnı büyüdü (K, TA) ve genişledi, (TA,) ve şişmanlık sebebiyle [yere] yaklaştı. (K, TA.) Bir dişi eşek hakkında **انساح بَطْنُهَا** denir; bununla (mecazen kabul edilerek:) Karnı büyüdü ve yere yaklaştı kastedilir. (IAar, T.) ― -b2- **انساح بَالُهُ** (mecazen:) [Onun, yahut onun, hâli, durumu] darlıktan kurtuldu, yahut dar olmaktan çıktı. (S, O, K.) Bir şair der ki, (S,) yani Dhu-r-Rummeh, (O,)
أُمَنِّى ضَمِيرَ النَّفْسِ اـِيَّاكِ بَعْدَمَا
يُرَاجِعُنِى بَثِّى فَيَنْسَاحُ بَالُهَا
(mecazen:) [Kederim yahut hüznüm bana döndükten sonra, nefsin gizli düşüncesini seni dilemeye sevk ederim; sonra onun hâli, durumu, darlıktan kurtulur]. (S, O.) ― -b3- **انساح** bir elbise yahut kumaş parçası hakkında söylenir, (K, TA,) vb., (TA,) (mecazen kabul edilerek:) O, çok yırtıldı, yahut birkaç yerinden yırtıldı. (K, TA.) Aynı şekilde fecir hakkında da söylenir [yani (mecazen kabul edilerek:) O söktü]. (TA.) Ve mağara ile ilgili hadiste (الغَار [Kur’ân ix. 40’ta zikredilen]) **فَانْسَاحَتِ الصَّخْرَةُ** denilmiştir; bununla (mecazen kabul edilerek:) [kaya kütlesi] itildi ve yarıldı kastedilir: ve buradan, [bazılarına göre,] bir evin ↓ **سَاحَة**’si [madde سوح’ta açıklanmıştır]: fakat bazıları rivayet eder ki bu örnekte fiil [**انصاخت**] ص ve خ iledir. (TA.)

**سَيْحٌ**
**سَيْحٌ** ذ Akan su; (S, Msb;) isim olarak kullanılan bir mastar: (Msb:) yahut akan dış su: (K:) yahut yerin yüzü üzerinde akan dış su: (T, TA:) ırmakların ve vadilerin suyu: (Mgh:) çoğulu **سُيُوحٌ**. (T, TA.) [Ve sıfat olarak da kullanılır:] ayrıca (TA) **مَآءٌ سَيْحٌ** (A, TA) ve ↓ **سَائِحٌ** (A) dersin: yerin yüzü üzerinde akan su: (A, TA:) birincisinin çoğulu **أَسْيَاحٌ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca (mecazen kabul edilerek:) çizgili bir **كِسَآء**, (K, TA,) onunla kişi örtünür ve onu serer: (TA:) yahut çizgili bir **عَبَآءَة**: ve **بُرُود** denilen elbiselerden bir tür: (S:) çoğulu **سُيُوحٌ**. (TA.) **مُسَيَّحٌ**’a da bak.

**سَاحَةٌ**
**سَاحَةٌ** ذ : 7’ye bak; ve ayrıca madde سوح’a bak.

**سَيَّاحٌ**
**سَيَّاحٌ** ذ (mecazen:) Çok gezen, dolaşan, yahut sık seyahat eden: (A, * MA:) **سَاحَ فِى الأَرْضِ**’den. (A.)

**سَائِحٌ**
**سَائِحٌ** ذ : **سَيْحٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan,] (mecazen:) yeryüzünde, [zâhid olarak yahut başka türlü,] giden yahut yolculuk eden adam. (A.) ― -b3- Ve ona benzetilerek, (mecazen:) oruç, yahut oruçlu: (A:) yahut mescitlere devam eden oruçlu: (K:) oruçluya bu adın verildiği söylenir; çünkü zâhid olarak yolculuk eden kimse azıksız yolculuk eder ve ancak azık bulduğunda yer: bu yüzden oruçlu ona benzetilir. (TA.) Kur’ân ix. 113’teki **السَّائِحُونَ** (mecazen:) Oruçlular demektir: (Bd, Jel, TA:) Zj ve I’Ab ve Ibn-Mes’ood böyle der: (TA:) yahut farz oruçları tutanlar: yahut sürekli oruç tutanlar: (TA:) yahut kâfirlere karşı savaşmak için yahut ilim talep etmek için yolculuk edenler. (Bd.) Ve Kur’ân lxvi. 5’teki **سَائِحَات** (mecazen kabul edilerek:) oruç tutan kadınlar demektir: yahut Allah için ülkelerini yahut evlerini terk edenler. (Bd, Jel.) ― -b4- Bu sonuncu (**سائحات** [eğer **سَابِحَات** için yanlış yazım değilse]) ayrıca (mecazen kabul edilerek:) hızlı atlar demektir: ― -b5- ve (mecazen kabul edilerek:) gezegenler. (KL.)

**مَسَاحٌ**
**مَسَاحٌ** ذ yahut **مَسَاحَةٌ**, ikincisi ölçüsü **مَفْعَلَةٌ** olan, **السِّيَاحَةُ**’den, [her biri görünüşe göre (mecazen kabul edilerek:) **سِيَاحَة** yeri, yahut yolculuk yeri anlamında,] **مَسَايِحُ**’un tekilidir; onda ى, orta kök harfi illetli harf olan benzeri diğer kelimelerdeki gibi, **مَعَايِشُ**’teki gibidir; yalnız **مَصَائِبُ** müstesna, kural gereği **مَصَاوِبُ**. (Har s. 15.) ― -b2- [Çoğul **مَسَايِحُ**, Freytag tarafından da Jereer’in Dîvân’ında (mecazen kabul edilerek:) şakaklar arasından alnın (saçların bulunduğu yerin) kadar olan baş kısmına uygulanmış olarak açıklanmıştır.]

**مُسَيَّحٌ**
**مُسَيَّحٌ** ذ (mecazen kabul edilerek:) Çizgili; bu anlamda **بُرْد** denilen elbiseye uygulanır; (S, K;) ve ayrıca ة ile **عَبَآءَة** denilen elbiseye: (S:) yahut **عَبَآء** denilen elbiselere uygulanır; beyaz ve siyahın dönüşümlü çizgilerine sahip olmak anlamında; siyah olan koyu siyah değildir: her **عباءة** ayrıca ↓ **سَيْحٌ** ve **مُسَيَّحَةٌ** diye de adlandırılır: fakat çizgileri olmayan şey **كِسَآء**’dır, **عباءة** değildir. (ISh, TA.) Aynı şekilde çekirgelere (**جَرَاد**) de uygulanır; (K;) ve ة ile tek bir çekirgeye [yani **جَرَادَة**’ye] uygulanır: (TA:) yahut çekirgelere uygulandığında, siyah ve sarı ve beyaz çizgiler yahut şeritlerle işaretli demektir. (As, TA.) Ayrıca **حَيْقُطَان** denilen kuşa da sıfat olarak uygulanır. (S.) ― -b2- (mecazen:) Yaban eşeği: karnı ile yanı arasında ayırım yapan çizgisi sebebiyle böyle adlandırılır. (K, TA.) **مُسَيَّحُ العَجِيزَةِ** (mecazen:) [Sağrısı çizgili olan] yaban eşeğine, sağrısındaki beyazlık sebebiyle verilen bir sıfattır. (A, TA.) ― -b3- (mecazen:) izleri (**شَرَك** yahut **شُرُك**, K’nin farklı nüshalarında) belirgin kılınmış bir yol: (K, TA:) böyle adlandırılan **عَبَآء**’a benzetilmiştir. (TA.)

**مِسْيَاحٌ**
**مِسْيَاحٌ** ذ (mecazen:) yeryüzünde iftira ederek dolaşan ve fesat çıkaran kimse: (S, A, K:) çoğulu **مَسَايِيحُ**: hadiste böyledir: **لَيْسُوا بِالمَسَايِيحِ وَلَا بِالمَذَايِيعِ البُذُرِ** (mecazen:) [Onlar iftira ederek dolaşanlardan vb. değildir; sır saklayamayan gevezelerden de değildir.] (S, TA.) Sh bunu **السِّيَاحَةُ**’den değil, **تَسْيِيحُ الثَّوْبِ**’den türetir. (L, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَاحَ
سَاحَ ( y )  I ( n. ac. سَيْح 1 ,  سَيَحَاْن 36 ),
a.  Flowed, ran about, spread.

b.  Went & came, reappeared ( shadow ).

c.  ( n. ac. سَيْح 1 ,  سِيَاْحَة 23t ,  سُيُوْح 27 ,  سَيَحَاْن 36 ), Travelled; roved, rambled about; went on a pilgrimage.

سَيَّحَ
سَيَّحَ II ,  أَسْيَحَ IV ,
a.  Made to flow, to run.

اِنْسَيَحَ
اِنْسَيَحَ VII ,
a.  Became big, enlarged, dilated ( stomach ).

b.  Was rent, torn.

سَيْح
سَيْح 1 , ( pl. سُيُوْح 27 ,  أَسْيَاْح 38 ),
a.  Running water; stream.

b.  Striped garment.

سَاْيِح
سَاْيِح 21 , ( pl. سُيَّاْح 29 &  reg. ),
a.  Traveller.

b.  Running ( water ).

c.  Fasting; faster.

سِيَاْحَة
سِيَاْحَة 23t ,
a.  Long journey; pilgrimage.

سَيَّاْح
سَيَّاْح 28 ,
a.  Itinerant, rover; pilgrim.

مِسْيَاْح
مِسْيَاْح 45 , ( pl. مَسَاْيِيْحُ 65 ),
a.  Mischief-maker, gad-about, gossip.

مَسْاح
مَسْاح [ 17A ] ,  مَسَاحَة [ مَسْيَحَة 17t
a.  A ], ( pl. مَسَائِح [ مَسَاْيِحُ 44 ]), Journey; wanderings, travels.

b.  Dimension.

مُسَيَّح
مُسَيَّح [ N. P.
a.  II], Striped garment.

##### Türkçe

**سَاحَ**
**سَاحَ** ( y ) I ( n. ac. **سَيْح** 1 , **سَيَحَاْن** 36 ),
a. Aktı, dolaştı, yayıldı.

b. Gitti ve geldi, yeniden göründü (gölge).

c. ( n. ac. **سَيْح** 1 , **سِيَاْحَة** 23t , **سُيُوْح** 27 , **سَيَحَاْن** 36 ), Seyahat etti; dolaştı, etrafta gezindi; hacca gitti.

**سَيَّحَ**
**سَيَّحَ** II , **أَسْيَحَ** IV ,
a. Akıttı, koşturdu.

**اِنْسَيَحَ**
**اِنْسَيَحَ** VII ,
a. Büyük oldu, genişledi, yayıldı (mide).

b. Yırtıldı, parçalandı.

**سَيْح**
**سَيْح** 1 , ( pl. **سُيُوْح** 27 , **أَسْيَاْح** 38 ),
a. Akan su; dere.

b. Çizgili elbise.

**سَاْيِح**
**سَاْيِح** 21 , ( pl. **سُيَّاْح** 29 & reg. ),
a. Yolcu.

b. Akan (su).

c. Oruçlu; oruç tutan.

**سِيَاْحَة**
**سِيَاْحَة** 23t ,
a. Uzun yolculuk; hac.

**سَيَّاْح**
**سَيَّاْح** 28 ,
a. Gezgin, dolaşan; hacı.

**مِسْيَاْح**
**مِسْيَاْح** 45 , ( pl. **مَسَاْيِيْحُ** 65 ),
a. Fitneci, oradan oraya gezen, laf taşıyan.

**مَسْاح**
**مَسْاح** [ 17A ] , **مَسَاحَة** [ **مَسْيَحَة** 17t
a. A ], ( pl. **مَسَائِح** [ **مَسَاْيِحُ** 44 ]), Yolculuk; dolaşmalar, seyahatler.

b. Boyut.

**مُسَيَّح**
**مُسَيَّح** [ N. P.
a. II], Çizgili elbise.
