# سيط (س-ي-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%8A%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: س - ي - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سيوط، أو أسيوط، بضمهما أهمله الجماعة، ونقله الصاغاني هكذا، بأو، لتنويع الخلاف فقلده المصنف. قال شيخنا: بل هما ثابتان، وكلاهما مثلث، فهما ست لغات. وقولهم: القياس فعول بالفتح كلام غير معقول، إذ أسماء الأماكن ليس فيها قياس يرجع إليه حتى يعلم، فضلا عن أن يدعى. وفي كلام المصنف قصور من جهات أوضحناها في شرح الاقتراب، وبينا ما وقع لشارحه من الأوهام. قلت: أما المشهور على ألسنة العامة من أهلها: سيوط، كصبور، وهو الذي أنكره شيخنا، وعلى ألسنة الخاصة أسيوط، بالفتح، وعلى الأخير اقتصر ياقوت في معجمه. والتثليث الذي نقله شيخنا فيهما غريب، وهو ثقة فيما يرويه وينقله. وقوله: ة، عجيب من المصنف أن يجعل هذه المدينة العظيمة قرية، وكأنه قلد الصاغاني فيما قال، ولكن في العباب قرية جليلة، فلو قيدها بها على عادته في بعض القرى أصاب، والذي في المعجم وغيره: مدينة بصعيد مصر، في غربي النيل، جليلة كبيرة. قلت: ولها كورة مضافة إليها مشتملة على قرى جليلة يأتي ذكر بعضها في هذا الكتاب. ثم قال ياقوت: قال الحسن بن إبراهيم المصري: من عمل مصر أسيوط، وبها مناسج الأرمني والدبيقي والمثلث، وسائر أنواع السكر لا يخلو منه بلد إسلامي ولا جاهلي وبها السفرجل يزيد في كثرته على كل بلد، وبها يعمل الأفيون، يعتصر من ورق الخشخاش الأسود، والخس، ويحمل إلى سائر الدنيا. وصورت الدنيا للرشيد فلم يستحسن إلا كورة أسيوط، وبها ثلاثون ألف فدان في استواء من الأرض لو وقعت فيها قطرة ماس لانتشرت في جميعها لا يظمأ فيها شبر. وكانت إحدى متنزهات أبي الجيش خمارويه بن أحمد بن طولون، وينسب إليها جماعة، منهم: أبو الحسن علي بن الخضر بن عبد الله الأسيوطي، توفي سنة 372. وغيره. قلت: وقد دخلتها مرتين، وشاهدت من عجائبها، وهي في سفح الجبل الغربي المشتمل على أسرار وغرائب، ألف فيها الكتب. ولهذه المدينة تاريخ حافل في مجلدين، ألفه الحافظ جلال الدين عبد الرحمن بن أبي بكر الأسيوطي خاتمة المتأخرين في سائر الفنون، وقد تقدم ذكره في خ ض ر فراجعه. وسياط، ككتاب مغن مشهور، قال الصاغاني: فإن جعلته جمع سوط فموضع ذكره التركيب الذي قبله.

##### Türkçe

**سيوط**, yahut **أسيوط**, ikisinin de zammesiyle; cemaat onu ihmal etti; ve **الصاغاني** onu böyle nakletti, **أو** ile, ihtilafı çeşitlendirmek için; musannif de onu taklit etti. Şeyhimiz dedi: Bilakis ikisi de sabittir; ve ikisinin her biri de üçlüdür; böylece onlar altı lugattır. Ve onların “kıyas, fetha ile **فعول**’dür” sözleri, mâkul olmayan bir sözdür; zira mekân adlarında, kendisine dönülüp de bilinsin diye bir kıyas yoktur; hele ki iddia edilsin. Ve musannifin sözünde, yönlerden bir kusur vardır; onu **شرح الاقتراب**’da açıkladık; ve şârihine vâki olan vehimleri beyan ettik. Dedim: Amma, ehlinin avamının dillerinde meşhur olan: **سيوط**, **صبور** gibi; ve o, şeyhimizin inkâr ettiği şeydir. Ve havassın dillerinde **أسيوط**, fetha ile; ve sonuncusu üzerine **ياقوت** mu‘ceminde iktisar etti. Ve şeyhimizin ikisinde naklettiği teslîs gariptir; hâlbuki o, rivayet edip naklettiği şeyde sika’dır. Ve onun “**ة**” sözü: musanniften aciptir ki bu büyük şehri bir köy kılsın; sanki **الصاغاني**’yi söylediğinde taklit etti; lâkin **العباب**’da “celîl bir köy”dür; öyleyse onu, bazı köylerde âdeti üzere onunla kayıtlasaydı isabet ederdi. Ve **المعجم**’de ve başkasında olan: Mısır Saîd’inde, Nil’in garbinde bir şehir; celîl, büyük. Dedim: Ve ona izafe edilmiş, içinde celîl köyleri ihtiva eden bir **كورة** vardır; onların bazısının zikri bu kitapta gelecektir. Sonra **ياقوت** dedi: **الحسن بن إبراهيم المصري** dedi: Mısır’ın amelinden **أسيوط**; ve onda **الأرمني** ve **الدبيقي** ve **المثلث**’in dokumahaneleri vardır; ve şekerin sair nevileri, ne İslâmî ne de câhilî bir belde ondan hâlî olmaz. Ve onda **السفرجل** vardır; çokluğunda her beldeye ziyade eder. Ve onda **الأفيون** yapılır; **الخشخاش الأسود**’un ve **الخس**’in yaprağından sıkılır; ve dünyanın sairine taşınır. Ve dünya **الرشيد** için tasvir olundu da, **كورة أسيوط**’tan başkasını güzel bulmadı. Ve onda, yerin düzlük bir istivâsında otuz bin **فدان** vardır; onda bir damla elmas düşse, tamamında yayılırdı; onda bir karış susamaz. Ve o, **أبي الجيش خمارويه بن أحمد بن طولون**’un gezinti yerlerinden biriydi. Ve ona bir cemaat nisbet olunur; onlardan: **أبو الحسن علي بن الخضر بن عبد الله الأسيوطي**; 372 senesinde vefat etti. Ve başkası. Dedim: Ve ben ona iki kere girdim; ve onun acayiplerinden gördüm. Ve o, sırlar ve gariplikler ihtiva eden garbî dağın eteğindedir; onda kitaplar telif olundu. Ve bu şehrin, iki ciltte dolu bir tarihi vardır; onu, bütün فنون’da müteahhirînin hâtemi olan hâfız **جلال الدين عبد الرحمن بن أبي بكر الأسيوطي** telif etti; ve onun zikri daha önce **خ ض ر**’da geçti; ona müracaat et. Ve **سياط**, **كتاب** gibi; meşhur bir **مغن**. **الصاغاني** dedi: Eğer onu **سوط**’un cemi‘i kılarsan, onun zikrinin yeri, ondan önceki terkîbdir.
