# سيف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%8A%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [سيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: سيف

السيف، الذي يضرب به، م معروف، وأسماؤه تنيف على ألف، وذكرتها في الروض المسلوف فيما له اسمان إلى الألوف. ج: أسياف، وسيوف، وعليهما اقتصر الجوهري، وأسيف، وهذه عن اللحياني، ومسيفة، كمشخة، وشاهد أسيف قول الشاعر، أنشده الأزهري:
  كأنهم أسيف بـيض يمـانـية                      عضب مشاربها باق بها الأثر وسافة، يسيفه: ضربه به، وقد سفته، فأنا سائف، نقله الجوهري، وهو قول الفراء وكذلك: رمحته، ونقله الكسائي أيضا. ورجل سائف: ذو سيف، نقله الجوهري.
 قال: وسياف: صاحبه، ج: سيافة.
 أو السيافة: هم الذين حصونهم سيوفهم، قاله الليث.
 وصدقة السياف، كأنه لعمله السيوف محدث?.
 وهم في الدار أسياف: أي أحزاب، عن ابن عباد.
 قال: سافت يده، تسيف أي: سئفت، وقد تقدم.
 قال: والمسائف: السنون، القحط، وذكره ابن سيده في  س و ف  وقال: هي السنون المجدبة، والأصل واوي، وهو الصواب.
 قال الكسائي: رجل سيفان: أي طويل ممشوق، كالسيف، زاد الجوهري: ضامر البطن، وهي بهاء، قال الليث: امرأة سيفانة، وهي: الشطبة كأنها نصل سيف، أو هو خاص بهن، كما قاله الخليل.
 والسيف، بالفتح، ويكسر: سمكة كأنها سيف.
 السيف، بالفتح فقط: شعر ذنب الفرس، وفي اللسان: سيب الفرس.
 والسيف، بالكسر خاصة: ساحل البحر، والجمع: أسياف، كما في الصحاح.
 السيف: ساحل الوادي، أو لكل ساحل سيف، أو إنما يقال ذلك لسيف عمان.
 السيف أيضا: الملتزق بأصول السعف من خلال الليف، وليس به، وفي الصحاح: كالليف: قال الجوهري، وهذا الحرف نقلته من كتاب من غير سماع، وزاد غيره: وهو أردأه وأخشنه، وأجفاه، وقد سيف، سيفا، قال الجوهري، وينشد:
  نخل جؤاثي نيل من أرطابها
  والسيف والليف على هدابها السيف: ع، وبه فسر قول لبيد:
  ولقد يعلم صحبي كلهم بعدان السيف صبري ونقل

  والعدان: الساحل.
 والسيف الطويل: ساحل طويل جدا، كأنه قطع بالسيف، مسيرة مائة فرسخ، وهو ساحل بحر البربرة، مما يلي مقدشو، قال الصاغاني: وقد رأيته في شهر رمضان سنة 609. وخور السيف: د، دون سيراف، مما يلي كرمان، وقد ذكر في الراء. والمسيف: من عليه السيف، كما في الصحاح، وقال الكسائي هو المتقلد بالسيف، فإذا ضرب به، فهو سائف.
 قال ابن عباد: المسيف: هو الشجاع معه السيف.
 قال ابن الأعرابي: درهم مسيف، كمعظم: جوانبه نقية من النقش.
 وأساف الخرز: خرمه، قيل: يائية، فموضع ذكره هنا، كما فعله ابن فارس، والجوهري، وقد تقدم في )س و ف(.
 وتسايفوا، وسايفوا، واستافوا، وعلى الأول اقتصر الجوهري: أي تضاربوا بالسيوف، قال الليث: وقد استيف القوم، قال ابن جني: استافوا: تناولوا السيوف، كقولك: امتشنوا سيوفهم، وامتخطوها، قال: فأما تفسير أهل اللغة أن استاف القوم، في معنى تسايفوا، فتفسيره على المعنى كعادتهم في أمثال ذلك.
 وسيف بن سليمان المكي، من رجال الصحيحين، قال المزي: روى له الجماعة سوف الترمزي، روى عنه معتمر بن سليمان وغيره.
 سيف بن عبيد الله، ثقتان غير أن الذهبي ذكر في الأول أنه رمى بالقدر، والثاني ذكره ابن حبان في الثقات، وقال وربما خالف.
 سيف بن عمر الضبي التيميمي الأسدي، صاحب التواليف، منها كتاب الفتوح، وهو مشهور.
 سيف بن محمد، وابن هارون، وابن مسكين، وابن وهب أبو رهم التميمي، بصري، يروي عن أبي الطفيل، وعنه ابن علية.
 سيف بن منير التابعي، عن أبي الدرداء.
 وسيف بن أبي المغيرة الكوفي التمار، عن مجالد.
 وأبو سيف المخزومي التابعي، قال الذهبي في ذيل الديوان: لا يعرف ضعفاء.
 أما الأول: وهو سيف بن عمر، فإنه يروي عن عبيد الله بن عمر العمري، والأعمش، والثوري، وابن جريج، وموسى بن عقبة، قال يحيى: ضعيف الحديث، وقال أبو حاتم الرازي: متروك الحديث، وكذا النسائي والدارقطني، وقال أبو داود: كذاب، وقال النسائي: ليس بثقة ولا مامون.
 وأما الثالث، فإذا كان الذي يروي عن إسماعيل بن أبي خالد، وسليمان التميمي، فقد ضعفه النسائي، والدارقطني، وقال يحيى: ليس بشيء قال ابن الجوزي في الضعفاء: ورجل آخر يسمى سيف بن هارون، الذي يروي عنه شعبة، ضعفه أحمد، وقال يحيى بن مالك: قلت: وأروده الذهبي في الديوان، إلا أنه قال: عن شعبة، قال: وكأنه البرجمي. انتهى، والصواب ما قاله ابن الجوزي.
 وأما الرابع، فقال الدارقطني: ليس بالقوى، وقال ابن حبان: يأتي بالمقلوبات، والموضوعات، لا يحل الاحتجاج به، لمخالفة الأثبات.
 وأما الخامس، فضعفه أحمد، وقال يحيى: كان هالكا، وقال النسائي: ليس بثقة، كذا قاله ابن الجوزي، والذهبي، قلت: وقد أورده ابن حبان في ثقات التابعين.
 وأما السادس، فقد ضعفه الدارقطني، وقال الأزدي: لا يكتب حديثه.
 وأما السابع، فضعفه الدارقطني أيضا.
 وينظر في كلام المصنف بوجوده:

  أولا: فإنه اقتصر في ذكر الثقات على رجلين، مع أنهم تكلموا في أولهما، كما تقدم، وفي ثقات التابعين ممن لم يذكرهم، سيف بن الهذيل، وسيف بن سبيعة، كلاهما عن ابن عمر، وسيف أبو الحسن، عن أبي سعيد الخدري، وسيف المازني، عن عمر بن الخطاب وسيف غير منسوب، عن عون بن مالك الأشجعي، هؤلاء ذكرهم ابن حبان.
 وثانيا: فقد فاته سيف بن أبي زياد التيمي، قال أبو حاتم الرازي: مجهول، وسيف بن عميرة الكوفي، يروي عن التابعين قال الأزدي: تكلموا فيه، كذا في كتاب الضعفاء لابن الجوزي، ومثله في حواشي الإكمال.
 وثالثا، فإن سيف بن وهب - الذي ذكره - تابعي، ولم يشر له المصنف، مع الإشارة في غيره فتأمل.
 وسيف الغراب: الدلبوث، كقربوس، وقد تقدم في الثاء أنه نبات، أصله وورقه مثل نبات الزعفران سواء، وبصلته في ليفه، قال أبو حنيفة: وإنما سمي به لأن ورقه دقيق الطرف، كالسيف.
 ومما يستدرك عليه: رجل سياف: إذا كان سفاكا للدماء، وهو مجاز.
 وريح مسياف: يقطع كالسيف، قال الشاعر:
  ألا من لقبر لا تزال تهـجـه                      شمال ومسياف العشي جنوب وبرد مسيف، كمعظم: فيه كصور السيوف.
 وسيفت النخلة، وانسافت بمعنى. وأساف القوم: أتوا السيف، حكاه الفارسي.
 والمسيف: الفقير، عن ابن بري، أورده هنا.
 والسائفة: اسم رمل بعينه.
 وتسيفه: ضربه بالسيف.
 ويقال: نزلوا بالسيف، أي: بالساحل، وهم أهل أسياف وأرياف. وبرد مسيف، كمعظم: عريض الخطوط كالسيف.
 ومن المجاز: بين فكيه سيف صارم.

### Türkçe

**السيف**: onunla vurulan şey; bilinen bir (isim). İsimleri binin üzerine çıkar; “iki adı olandan binlere kadar” bahsinde, daha önce geçen **الروض المسلوف**’ta onları zikrettim. Çoğulu: **أسياف** ve **سيوف**; Cevherî bunlarla yetinmiştir. Ve **أسيف**; bu, Lihyânî’dendir. Ve **مسيفة**, **مشخة** gibi. **أسيف**’e şairin sözü şahittir; Ezherî onu rivayet etti:
  Sanki onlar Yemenî beyaz (kılıçlar) gibi **أسيف**’tirler;
  Keskin; içme yerleri (ağızları) keskindir; onda eser kalmıştır.

Ve **سافة**: **يسيفه**: onu onunla vurdu. “Onu vurdum” (**سفته**) denilmiştir; ben **سائف**’im. Cevherî onu nakletti; bu Ferrâ’nın sözüdür. Yine (bunun gibi): “onu mızrakladım” (**رمحته**); Kisâî de onu nakletti. Ve **رجل سائف**: kılıç sahibi; Cevherî onu nakletti.

Dedi ki: ve **سياف**: onun sahibi; çoğulu: **سيافة**.

Veya **السيافة**: onlar, kaleleri kılıçları olan kimselerdir; bunu Leys söyledi.

Ve **صدقة السياف**: sanki onun kılıç yapma işi için (verilen) bir sadaka (gibi); (lafız) muhdeth?.

Ve “Onlar evde **أسياف**’tır”: yani hizipler; İbn Abbâd’dan.

Dedi ki: “Onun eli **سافت**; **تسيف**”: yani “**سئفت**”; daha önce geçti.

Dedi ki: ve **المسائف**: yıllar; kıtlık. İbn Sîde onu **س و ف**’ta zikretti ve dedi ki: o, kurak yıllardır; aslı vâvîdir; doğru olan budur.

Kisâî dedi ki: **رجل سيفان**: yani uzun, endamlı; kılıç gibi. Cevherî artırdı: karınca zayıf. Bu, (sonunda) **هاء** iledir. Leys dedi ki: **امرأة سيفانة**; o: ince-uzun (kadın)dır; sanki bir kılıç ağzıdır. Yahut bu, yalnız onlara mahsustur; Halîl’in dediği gibi.

Ve **السيف** (fetha ile; kesre ile de okunur): kılıç gibi olan bir balık.

**السيف** (yalnız fetha ile): atın kuyruğunun kılı. **اللسان**’da: **سيب الفرس**.

Ve **السيف** (özellikle kesre ile): deniz kıyısı; çoğulu: **أسياف**; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**السيف**: vadi kıyısı; yahut her kıyı bir **سيف**’tir; yahut bu ancak Umân’ın **سيف**’i için söylenir.

**السيف** ayrıca: liflerin arasından, hurma yaprağı saplarının köklerine yapışık olan şeydir; o (lif) değildir. **الصحاح**’ta: lif gibi. Cevherî dedi ki: Bu harfi, işitme olmaksızın bir kitaptan naklettim. Başkası artırdı: o, onun en kötüsü, en kabası ve en kurusudur. Ve “**سيف** etti” (**سيف**), **سيفا** (mastarıyla); Cevherî dedi. Ve şu okunur:
  **نخل جؤاثي نيل من أرطابها**
  **والسيف والليف على هدابها**

**السيف**: bir yer adıdır (**ع**). Onunla Lebîd’in sözü tefsir edilmiştir:
  **ولقد يعلم صحبي كلهم بعدان السيف صبري ونقل**

Ve **العدان**: sahildir.

Ve **السيف الطويل**: çok uzun bir sahil; sanki kılıçla kesilmiş gibidir; yüz fersah mesafedir. O, Berbere denizinin sahilidir; Mukaddişû tarafına düşen yerdendir. Sâğânî dedi ki: Onu 609 senesi Ramazan ayında gördüm. Ve **خور السيف**: bir beldedir (**د**); Sîrâf’ın aşağısında, Kirmân tarafına düşen yerdendir; **الراء**’da zikredilmiştir. Ve **المسيف**: üzerinde kılıç olan kimse; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Kisâî dedi ki: o, kılıcı kuşanan kimsedir; onunla vurursa, o **سائف**’tir.

İbn Abbâd dedi ki: **المسيف**: kılıcı yanında olan yiğittir.

İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **درهم مسيف**; **معظم** gibi: yanları nakıştan arınmış (temiz)dir.

Ve **أساف الخرز**: onu deldi. “Yâî” denildi; burada zikredilmesinin yeri (budur); İbn Fâris’in ve Cevherî’nin yaptığı gibi. Daha önce **س و ف**’ta geçti.

Ve **تسايفوا** ve **سايفوا** ve **استافوا**; Cevherî birincisiyle yetindi: yani kılıçlarla birbirleriyle vuruştular. Leys dedi ki: “Kavim **استيف** etti.” İbn Cinnî dedi ki: **استافوا**: kılıçları aldılar; senin “kılıçlarını çektiler” (**امتشنوا سيوفهم**) ve “onu kınından sıyırdılar” (**امتخطوها**) demen gibi. Dedi ki: Dil ehlinin “**استاف القوم**”u **تسايفوا** manasında tefsir etmelerine gelince; onu, manaya göre tefsir etmeleridir; bu gibi misallerde âdetleri üzere.

**سيف بن سليمان المكي**: Sahîhayn ricâlindendir. Mizzî dedi ki: Cemaat ona rivayet etti; Tirmizî hariç. Ondan Mu‘temir b. Süleymân ve başkaları rivayet etti.

**سيف بن عبيد الله**: iki sika (ravî)dir; ancak Zehebî birincisi hakkında “kader (görüşü) ile itham edildi” dedi. İkincisini İbn Hibbân **الثقات**’ta zikretti ve dedi ki: bazen muhalefet eder.

**سيف بن عمر الضبي التيميمي الأسدي**: teliflerin sahibidir; onlardan biri **كتاب الفتوح**’tur; o meşhurdur.

**سيف بن محمد** ve **ابن هارون** ve **ابن مسكين** ve **ابن وهب أبو رهم التميمي**: Basralıdır; Ebû’t-Tufeyl’den rivayet eder; ondan İbn ‘Uleyye rivayet eder.

**سيف بن منير التابعي**: Ebû’d-Derdâ’dan.

Ve **سيف بن أبي المغيرة الكوفي التمار**: Mücâlid’den.

Ve **أبو سيف المخزومي التابعي**: Zehebî **ذيل الديوان**’da dedi ki: zayıfları bilinmez.

Birincisine gelince: o **سيف بن عمر**’dur; Ubeydullâh b. Ömer el-‘Umerî’den, A‘meş’ten, Sevrî’den, İbn Cüreyc’ten ve Mûsâ b. ‘Ukbe’den rivayet eder. Yahyâ dedi ki: hadiste zayıftır. Ebû Hâtim er-Râzî dedi ki: hadisi terk edilmiştir. Nesâî ve Dârakutnî de böyledir. Ebû Dâvûd dedi ki: yalancıdır. Nesâî dedi ki: ne sika ne de emindir.

Üçüncüsüne gelince: eğer İsmâ‘îl b. Ebî Hâlid’den ve Süleymân et-Teymî’den rivayet eden ise; Nesâî ve Dârakutnî onu zayıf saydı. Yahyâ dedi ki: bir şey değildir. İbnü’l-Cevzî **الضعفاء**’da dedi ki: Şu‘be’nin kendisinden rivayet ettiği, **سيف بن هارون** denilen başka bir adam vardır; Ahmed onu zayıf saydı. Yahyâ b. Mâlik dedi ki: Ben derim ki: Zehebî onu **الديوان**’da zikretti; ancak “Şu‘be’den” dedi. Dedi ki: sanki o, Berce(m)î’dir. Bitti. Doğru olan, İbnü’l-Cevzî’nin söylediğidir.

Dördüncüsüne gelince: Dârakutnî dedi ki: kuvvetli değildir. İbn Hibbân dedi ki: ters çevrilmiş (rivayetler) ve uydurmalar getirir; sika olanlara muhalefetinden dolayı onunla delil getirmek helâl olmaz.

Beşincisine gelince: Ahmed onu zayıf saydı. Yahyâ dedi ki: helâk olmuştu. Nesâî dedi ki: sika değildir. İbnü’l-Cevzî ve Zehebî bunu böyle söyledi. Ben derim ki: İbn Hibbân onu tâbiînin sika olanları içinde zikretti.

Altıncısına gelince: Dârakutnî onu zayıf saydı. Ezdî dedi ki: hadisi yazılmaz.

Yedincisine gelince: Dârakutnî onu da zayıf saydı.

Müellifin, onun (mevcudiyeti) hakkındaki sözünde bakılır:

Birincisi: O, sika olanları zikretmede iki adamla yetindi; hâlbuki birincileri hakkında konuştular; daha önce geçtiği üzere. Ve tâbiînin sika olanlarından, onun zikretmediklerinden: **سيف بن الهذيل** ve **سيف بن سبيعة**; ikisi de İbn Ömer’den. Ve **سيف أبو الحسن**: Ebû Sa‘îd el-Hudrî’den. Ve **سيف المازني**: Ömer b. el-Hattâb’dan. Ve nisbesiz bir **سيف**: ‘Avn b. Mâlik el-Eşca‘î’den. Bunları İbn Hibbân zikretti.

İkincisi: **سيف بن أبي زياد التيمي** ona kaçtı; Ebû Hâtim er-Râzî dedi ki: meçhuldür. Ve **سيف بن عميرة الكوفي**: tâbiînden rivayet eder; Ezdî dedi ki: onun hakkında konuştular. İbnü’l-Cevzî’nin **كتاب الضعفاء**’ında böyledir; **حواشي الإكمال**’da da benzeri vardır.

Üçüncüsü: Müellifin zikrettiği **سيف بن وهب** tâbiîdir; müellif ona işaret etmedi; hâlbuki başkasında işaret vardır; öyleyse düşün.

**سيف الغراب**: **الدلبوث**; **قربوس** gibi. Daha önce **الثاء**’da geçti ki o bir bitkidir; aslı ve yaprağı, safran bitkisi gibidir; soğanı lifinin içindedir. Ebû Hanîfe dedi ki: Ona bu ad ancak, yaprağının ucu ince olduğu için verilmiştir; kılıç gibi.

Ona (müellife) karşı istidrâk edilenlerdendir: **رجل سياف**: eğer kan dökücü ise; bu mecazdır.

Ve **ريح مسياف**: kılıç gibi keser. Şair dedi ki:
  Dikkat edin; bir kabir için, onu durmadan hicveder;
  Kuzey ve akşamın **مسياف**’ı güney (rüzgârı).

Ve **برد مسيف**; **معظم** gibi: onda kılıçların suretleri gibi (şekiller) vardır.

Ve “Hurma ağacı **سيفت** etti” ve “**انسافت**” aynı manadadır. Ve **أساف القوم**: **السيف**’e geldiler; Fârisî onu nakletti.

Ve **المسيف**: fakir; İbn Berrî’den; onu burada zikretti.

Ve **السائفة**: belirli bir kumun adıdır.

Ve **تسيفه**: onu kılıçla vurdu.

Ve denilir: “**بالسيف** indiler”: yani sahile. Ve onlar **أسياف** ve **أرياف** ehlidir. Ve **برد مسيف**; **معظم** gibi: çizgileri kılıç gibi geniştir.

Ve mecazdandır: “İki çenesi arasında keskin bir **سيف** (vardır).”
