# سيل (س-ي-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%8A%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sel demektir

- Harfler: س - ي - ل
- Kur'an'da: 4 geçiş · 3 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [السَّيْلُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%8F.md) | الْفَعْلُ | Sel | 1 | 1 | [13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/13:17.md) |
| [سَيْلَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%92%D9%84%D9%8E.md) | فَعْلَ | Sel | 1 | 1 | [34:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/34:16.md) |
| [فَسَالَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/siga/%D9%81%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَلَتْ | Hemen aktı | 1 | 1 | [13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/13:17.md) |
| [وَأَسَلْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D9%84%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve akıttık | 1 | 1 | [34:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/34:12.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (62 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Ilgın ağac demektir
2. [خمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Hamt meyvesi zor yutulan, tadı acımsı olan sedire benzeyen…
3. [زبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Zebed köpük demektir
4. [عرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · Bent, yığıntı demektir
5. [جفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · CeFeE filizlerin eritilmesinde çıkan köpük, cüruf demektir
6. [سدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Kiraz ağacı demektir
7. [قطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Maden eriyiğidir
8. [جنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Bahçe demektir
9. [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Oturup bekleyen adam demektir
10. [زيغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Sıyağ(sad) kalıba dökülmüş parça, Sığa fiil olarak şekil…
11. [حلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hilye takı demektir
12. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
13. [وقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Onun yakıtı
14. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
15. [سليمان](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Süleyman
16. [غدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğida, Sabah yemeği, kahvaltı demektir
17. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
18. [سعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Sa’ire” ateşin alevidir
19. [بطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B7%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Batn ve zehr sırt ve karın (daha çok hayvanlar için)…
20. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bedr dolunay demektir
21. [نفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Fayda eder
22. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Haml: İple yüklenen yük demektir
23. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
24. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Örnek verdi
25. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
26. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Su
27. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
28. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ayn göz, “evya” göze demektir
29. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
30. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ön dişler demektir
31. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Az
32. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kulak demektir
33. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Buğa boğa demektir
34. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ekel pas demektir
35. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sahip
36. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · El ve kol demektir
37. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kıdr kazandır
38. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
39. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ateş demektir
40. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
41. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Nezle” konaklama yeri demektir
42. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
43. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
44. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
45. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
46. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su yosunudur
47. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Saçak demektir
48. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
49. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
50. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
51. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ribve, tümsek demektir
52. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | سيل |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (harf-i illet / yaî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md), [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md), [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) |
| Zıt Kök | [جمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%AF.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının veya ergimiş akışkanın vadi ve kanal boyunca kütlesel, sürükleyici ve durdurulamaz biçimde akması |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudret ve vahyin dönüştürücü akışı; bâtıl süprüntüyü yüzeye çıkarıp tasfiye eden, özü baki kılan hareket |
| Çekirdek Özet 3 | Birikim eşiğini aşan potansiyelin kinetiğe dönüşerek kanalları doldurması, yıkıcı afet veya yapıcı üretim doğurması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir su taşkını veya kör bir afet olarak görmek; vahyin arındırma ve medeniyet kurma işlevini kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| سي | Akış, serbest salınım, engelsiz yayılma ve uzanma; [سيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%A8.md), [سيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%AD.md), [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) köklerinde görülen doğrusal ve kesintisiz hareket serbestliği | ل | Lam harfinin sınırlandırma, yönlendirme ve kuşatma niteliğiyle serbest akışın belirli bir vadi veya yatak hattına toplanarak kütlesel bir debi kazanması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| س | diken, destek; tutunma, dayanma, koruma | Akışkan kütlenin zeminle temas ederek sürtünmesi, vadi tabanına tutunarak yol açması |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Kütleye yön veren dinamik kuvvet, ileri doğru uzanma ve taşıma hamlesi |
| ل | çoban değneği, üvendire; yöneltme, öğretme, bağlama | Yerçekimi ve topoğrafya sınırlarının akışı tek bir doğrultuda toplaması ve sevk etmesi |
| سيل | Zeminle sürtünerek sınırlandırılmış bir yatakta toplanan, önüne çıkanı sürükleyip yönlendiren kütlesel akış hareketi |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Vadileri doldurup taşarak önüne kattığı çer çöpü sürükleyen kütlesel yağmur suyu akıntısı; katı madenin ateşte eritilerek sıvı halde akıtılması; kılıç veya bıçak namlusunun kabza içine giren ince uzantısı (سيلان) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | el-A‘şâ bir beytinde kökten türeyen ve akasyagillerden ince dallı, beyaz dikenli bir çalı türü olan seyyâl ağacını zikreder: باكرتها الأغراب في سنة النوم / فتجري خلال شوك السيال |
| Erken Arapça kullanım | Süvari birliklerinin veya insan kalabalığının vadiyi doldururcasına tek bir istikamette dalga dalga akması (سالت عليه الخيل / سالت عليه شعاب الحي) |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Batı Sami dilleri dairesinde سيل kökü, sıvıların akışı ve esnek kütlelerin uzanarak dökülmesi anlam alanına yerleşir. İbranicede s-w-l kök ailesine bağlı olarak giysinin sarkan ve yerde sürüklenen etek ucu (שול) kavramında hareketin aşağıya doğru uzanıp yayılması sezilirken, Aramice ve Süryanicede kök doğrudan suyun veya sıvının akması, vadi yatağında toplanıp sürüklenmesi bağlamında seyrini sürdürür. Arapçada kök, özellikle çöl coğrafyasının topoğrafik yapısına bağlı olarak, kurak vadilerin aniden dolup taşması (es-seyl) ve madenlerin eritilerek sıvı formda sevk edilmesi (el-isâle) şeklinde iki somut ve güçlü hatta özelleşmiştir. Fonetik denklikler ve morfolojik gelişim, Proto-Sami düzeydeki akma ve serbest salınım çekirdeğinin Arap dilinde hem kütlesel hidrolojik akıntı hem de metalürjik akışkanlık anlamında kurumsallaştığını doğrular.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvı akıntısı (سيلان), su yolu ve yatak (مسيل), kılıç kabza kuyruğu (سيلان) ve maden eritme (إسالة) | Suyun veya eritilmiş maddenin bir hat boyunca sürükleyici bir debiyle akması | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice ve Aramice akma, dökülme; İbranice aşağıya doğru dökülen etek ve uzantı semantiği | Sıvı veya esnek kütlenin yerçekimi doğrultusunda yayılıp sürüklenmesi | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan ve düzenli bir ses denkliği tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Payne Smith, Gesenius.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| سيل | Anlamlı | Kütlesel akış ve sürüklenme | Suyun vadi boyunca taşarak akması, eritilmiş madenin akıtılması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [سلي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%8A.md) | Anlamlı | Sıyırmak, çıkarmak ve döl eşi | Rahimdeki zarı (selâ) sıyırıp alma, gamı kalpten çekip çıkarma (teselli) | Akışkan ayrılma ve soyutlanma ilişkisi; Kur'an'da geçer |
| [يسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B3%D9%84.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| يلس | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [لسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%8A.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilir |
| [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) | Anlamlı | Olumsuzluk ve sebatkârlık | Varlık hükmünü olumsuzlama (leyse) ve yerinden kımıldamama (elyes) | Hareketsizlik ve yokluk bildirerek zıt kutup oluşturur; Kur'an'da geçer |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| سيل | Merkez | Kütlesel ve sürükleyici akış | Vadiyi doldurarak taşkın halinde ve önüne kattığını sürükleyerek akma | Hem suyun kütlesel gücünü hem ergimiş madeni kapsar |
| [جري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%8A.md) | Komşu | Sürekli ve mutat akış | Suyun veya nesnenin taşma zorunluluğu olmaksızın kendi mecrasında ilerlemesi | Genel hareket ve düzenli seyir esastır |
| [فيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B6.md) | Komşu | Taşma ve dolup dökülme | Kabın veya havzanın hacmini aşıp kenarlardan dışarı taşması | Doluluk haddine ulaşma neticesinde yayılma |
| [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Yukarıdan dökülme | Bir kaynağın yüksek bir noktadan aşağıya doğru akıtılması veya boşalması | Dikey yönelimli ve odaklanmış dökülüş |
| [جمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%AF.md) | Zıt | Katılaşma ve donma | Akışkanlığın büsbütün durması, sıvı niteliğin yitirilmesi | Hareket kabiliyetinin kesilmesi ve katı forma geçiş |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | سيل | Kütlesel taşkın ve ergimiş akıntı | Vadileri dolduran sürükleyici su veya eritilmiş maden akışı | Kesin |
| Latince | torrens, fluere | Coşkun akıntı, akmak | Torrens dağ selini ve ani taşkını, fluere genel akışkanlığı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | torrent, flood, molten stream | Sel, taşkın, ergimiş akıntı | Torrent şiddetli ve sürükleyici debiyi tam karşılarken, flood durgun su baskınını da kapsar | Güçlü |
| Almanca | Sturzbach, Flut, Schmelzfluss | Dağ seli, taşkın, eriyik akışı | Sturzbach topoğrafik taşkını, Schmelzfluss maden eriyiğinin sevkini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | torrent, crue | Sel, taşkın | Torrent vadi boyunca önüne çıkanı sürükleyen coşkun akıntıyı karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| السيل / سالت | Vahyin bereketi ve hak-bâtıl ayrışması temsili | Gökten inen suyla vadilerin kapasitelerince akması, suyun üzerindeki köpüğün bâtıl gibi yok oluşu ve faydalı özün kalışı (Ra‘d [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md)) |
| سيل العرم | Nankörlük neticesinde gelen medeniyet yıkımı | Sebe kavminin bendini yıkan, mamur bahçelerini çorak çalıklara çeviren helak taşkını (Sebe [34:16](https://lisan.digital/tr/ayet/34:16.md)) |
| أسلنا | Teknolojik imar ve maden tasarrufu | Süleyman peygambere eritilmiş bakır veya katran pınarının bir nimet ve üretim kaynağı olarak akıtılması (Sebe [34:12](https://lisan.digital/tr/ayet/34:12.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahî fiiller ve nedensellik | Tabiat olaylarının kör bir tesadüf mü yoksa ahlaki hak edişe bağlı ilahi bir sünnetullah mı olduğu | Maddi akışın ilahi adaletin ve hikmetin icra vasıtasına dönüşmesi |
| Fıkıh | Sulama hukuku ve zarar tazmini | Sel sularının mülkler arasındaki paylaşımı (şirb hakkı) ve bentlerin yıkılmasından doğan zararların tazmini | Doğal debinin kamu hakkı, öncelik sırası ve hakkaniyet sınırlarında tanzimi |
| Tefsir | Temsilî anlatım ve meseller | Ra‘d suresindeki suyun vahye, vadilerin kalplere, köpüğün ise bâtıl şüphelere teşbih edilmesi | Vahyin toplumları dönüştürürken tortuları dışarı atma kudretinin tasviri |
| Hadis | Fitne ve ahiret tasvirleri | Toplumları ansızın kuşatan fitnelerin ve duaların kabulüyle coşan bereket sularının anlatımı | Karşı konulamaz, ani ve bütün bentleri aşan sürükleyici toplumsal dalgalar |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahyin nüzulü ve kalplerin dirilişi | Arındırıcı ve ayrıştırıcı hakikat akışı | Bâtılı ve şüpheyi köpük gibi kenara atıp fıtratı besleme | Gökten inen ilahi bilgi vadileri dolduran sel gibi kalpleri saflaştırır | Kesin |
| İlmi | Metalürji ve akışkanlar dinamiği | Faz değişimi ve ergimiş madde nakli | Katı madenlerin eritilerek medeniyet araçlarına dönüştürülmesi | Bakırın sıvılaştırılarak akıtılması sanayi ve üretim teknolojisinin temelidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal değişim ve halk hareketleri | Önlenemez kolektif hareket dalgası | Kokuşmuş ve adaletsiz statükoları kökünden söküp temizleme | Adalet arayışı bentleri aştığında tiranlık yapılarını süpüren bir sele dönüşür | Güçlü |
| İktisadi | Su yönetimi ve altyapı mühendisliği | Kaynak yönetimi ve afet maliyeti | Üretimi besleyen barajların inşası veya ihmal halinde yıkım | Yönetilen akış refah ve ziraat üretirken, denetimsiz taşkın medeniyeti iflas ettirir | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamik kütle akısı ve faz geçişi (Phase transition) | Birikim eşiği aşıldığında potansiyel enerjinin kinetik akıya dönüşmesi veya katı fazın ergiyerek sıvı fazda akması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Devrimci toplumsal mobilizasyon (Collective mobilization) | Yapısal krizlerin kurumları aşmasıyla kitlelerin mevcut düzeni süpürerek yeni bir toplumsal zemin oluşturması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sel kavramını yalnızca can ve mal kaybına yol açan kör, rastlantısal ve yıkıcı bir çevre felaketi derekesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök; hak-bâtıl ayrışmasını sağlayan vahiy metaforunu (Ra‘d [13:17](https://lisan.digital/tr/ayet/13:17.md)), medeniyet inşasında kullanılan eritilmiş maden teknolojisini (Sebe [34:12](https://lisan.digital/tr/ayet/34:12.md)) ve nankörlüğün bedeli olan tarihsel yıkımı (Sebe [34:16](https://lisan.digital/tr/ayet/34:16.md)) bir arada ihtiva eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki sel tasvirlerini sıradan bir jeolojik olay zannederek, vahyin saflaştırıcı tasfiye yasasını ve katı imkânların eritilerek insanlık yararına akıtılması vizyonunu gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Tabiat hadiseleri ile ahlaki-toplumsal yasalar arasındaki organik bağı gösterir; hakikatin kalıcılığı ile bâtılın köpük olup dağılması ilkesini somutlaştırır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Vahyin mahiyetini ve zihinlerdeki arındırıcı etkisini açıklayan mesel ayetlerinde ve Sebe ile Süleyman kıssalarındaki imar ve inkıraz sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiat olaylarının ahlaki ve ontolojik gayeden yoksun olduğu zannını çürütür; ilahi lütfun teknolojik imkâna, nankörlüğün ise yıkıcı bir akışa dönüşebileceğini öğretir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Sıvının veya ateşte eritilmiş katı madenin, topoğrafik veya yapay bir yatakta yerçekimi kuvvetiyle kütlesel, durdurulamaz ve sürükleyici bir debiyle akması.
- Soyut anlam: İlahi kudret ve vahyin birikim eşiğini aşarak tarihsel veya zihni bentleri yıkması, tortu ve süprüntüleri yüzeye çıkarıp tasfiye ederek saf özü kalıcı kılması.
- Sistematik karşılık: Dinamik tasfiye ve medeniyet inşası mekanizması; kontrol altına alındığında sanayi ve refaha, ihmal ve inatla karşı durulduğunda ise kaçınılmaz yıkıma yol açan sünnetullah.
- LaTeX modeli: $$Q = \int_{A} \vec{v} \cdot d\vec{A} \implies \frac{\partial \rho}{\partial t} + \nabla \cdot \vec{J} = \sigma$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $Q$ belirli bir $A$ kesit alanından geçen toplam kütlesel akıyı, $\vec{v}$ akışkanın sürükleme hızını temsil eder. İkinci formüldeki süreklilik denkleminde $\rho$ hakikat ve değer yoğunluğunu, $\vec{J}$ akış akım yoğunluğunu, $\sigma$ ise tasfiye edilen köpük ve süprüntünün ayrışmasıyla geride kalan kalıcı faydanın net üretim terimini sembolize eder. Akış yatağı boyunca ilerleyen kütle, sahte tortuları elerken fıtrata uygun olanı kalıcı kılar.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B3%D9%8A%D9%84/occurrences?meal=IK

### [Rad 13:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/13:17.md) — فَسَالَتْ · السَّيْلُ

أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَسَالَتْ أَوْدِيَةٌ بِقَدَرِهَا فَاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَدًا رَابِيًا وَمِمَّا يُوقِدُونَ عَلَيْهِ فِي النَّارِ ابْتِغَاءَ حِلْيَةٍ أَوْ مَتَاعٍ زَبَدٌ مِثْلُهُ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْحَقَّ وَالْبَاطِلَ فَأَمَّا الزَّبَدُ فَيَذْهَبُ جُفَاءً وَأَمَّا مَا يَنْفَعُ النَّاسَ فَيَمْكُثُ فِي الْأَرْضِ كَذَلِكَ يَضْرِبُ اللَّهُ الْأَمْثَالَ

Meal (IK): Göten su indirir de dereler onunla dolar taşar. Üste çıkan köpüğü sel alır götürür. Süslenmek veya yararlanmak için ateşle erittiklerinizin üzerinde de buna benzer bir köpük vardır. Böyle misal verir Allah hak ile batıl için. Köpük; uçar gider, insanlara fayda veren ise yerde kalır. İşte böyle; Allah daha nice misaller verir.

### [Sebe 34:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/34:12.md) — وَأَسَلْنَا

وَلِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ غُدُوُّهَا شَهْرٌ وَرَوَاحُهَا شَهْرٌ وَأَسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ وَمِنَ الْجِنِّ مَنْ يَعْمَلُ بَيْنَ يَدَيْهِ بِإِذْنِ رَبِّهِ وَمَنْ يَزِغْ مِنْهُمْ عَنْ أَمْرِنَا نُذِقْهُ مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ

Meal (IK): Süleyman’a da rüzgarı, gündüz estiğinde gidişi bir aylık mesafedir. Akşamleyin de gelişi bir aylık mesafedir. Ve onun için su gibi erimiş bakır akıttık. Cinnlerden de Rabbının izniyle elinin altında iş göreni verdik. Onlardan her kim, Bizim emrimizden çıkarsa; ona alevli ateşin azabından tattırırız.

### [Sebe 34:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/ayet/34:16.md) — سَيْلَ

فَأَعْرَضُوا فَأَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْنَاهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ ذَوَاتَيْ أُكُلٍ خَمْطٍ وَأَثْلٍ وَشَيْءٍ مِنْ سِدْرٍ قَلِيلٍ

Meal (IK): Ama onlar, yüz çevirdiler. Böylece Biz de üzerlerine Arim selini gönderdik. Ve onların iki bahçesini, buruk yemişli, ılgınlık ve biraz da sedir ağacı bulunan iki bahçeye çevirdik.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sel demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب السين واللام و و ا ي ء معهما
س ل و، س و ل، و س ل، و ل س، ل و س، س ل ي، س ي ل، ل ي س، س ل أ، س أ ل، أ س ل، أ ل س مستعملات
سلو:
سلا فلانٌ عن فلان يسلو سُلُوّاً، وفلان في سَلْوةٍ من عَيشه، أي: في رغد يسلّيه الهمّ.
والسُّلوان: ماءٌ من شَرِبه ذهب همُه، فيما يقال، قال:
لو أَشْربُ السُّلوانَ ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
ويُقالُ: السُّلوان: تُرابُ القَبر يُنقَع في ماءٍ يَشْرَبُهُ العاشق، فيتسلَّى به، قال أبو الدُّقَيْش: السّلوةُ: خَرَزَةٌ تُدْلَكُ على صَخْرةٍ فيخرج من بين ذلك ماء فيُسْقَى المهموم أو العاشق من ذلك الماء، فيسلو ويَنْسَى، قال:
فقلتُ له يا عمُّ حَكُّـكَ واجـبٌ		إنَ أنتَ شَفَيْتَ اليومَ يا عمُّ مابيا
فخاض شراباً بارداً في زُجاجةٍ		فخلّط فيه سلـوةً ودَنـا لِـيا
وتسلَّى فلان: تشبّه بالسّالين الذين قد سَلَوْا عن الشيء.
والسَّلْوى: طيرٌ أمثال السُّمانَي، الواحدةُ: سلوة، قال:
وإنّي لَتَعْروني لذكراكِ هـزّة		كما انتفض السَّلواة بلّله القَطرُ
ويُروَى: العُصفور.
والسَّلوى: العَسَل، قال:
وقاسمهما بالله جَهـداً لأنـتُـمُ		أَلَذُّ من السَّلْوَى إذا ما نَشُورُها
وبنو مُسلِية: حيٌّ من اليمن. ورجلٌ مُسْلِيٌّ: منسوبٌ إليهم.
سول:
سوَلتْ لفلانٍ نفسُه أمراً، وسوّل له الشّيطانُ، أي: زيّن وأراه إيّاه.
والأَسُول من النّبات: الذّي في أسفله استرخاء، وقد سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً.
وسل:

وسّلتُ إلى ربّي وَسِيلةً، أي: عَمِلْت عَمَلا أتقرّب به إليه. وتوسّلتُ إلى فلانٍ بكتابٍ أو قرابة، أي تقرّبت به إليه، قال لبيد:
أرى النّاسَ لا يدرونَ ما قَدْرُ أَمرِهم		بَلَى كلُّ ذي لُبٍّ إلى اللـهِ واسـلُ
لوس:
اللَّوْس: أن يتتبَّعَ الإنسانُ الحَلاَواتِ وغيرها فيأكلها لاس يلوس لوساً، وهو أَلْوَسُ.
ولس:
الوَلُوسُ: النّاقة التي تَلِسُ في سيرها وَلَساناً.
والإبلُ يوالِسُ بعضُها بعضاً، وهو ضربٌ من العَنَق.
والمُوالَسةُ: شِبْهُ المُداهنة في الأمر.
سلي:
السَّلَى: الجلدة الرّقيقة التي يكون فيها الولد، وهما: سَلَيان، وجمعه: أسلاء.
وسَلِيَ فلانٌ عن فلانٍ: ذُهِل عنه، وتناساه سَلِيته وسَلَوْتُ عنه. وهذا الشّيء يُسَلِّي هَمِّي تَسلِيةً قال:
عجبت لصاحبي يَحْيَ		يُسَلِّيني لأَسْـلاهـا
سيل:
السَّيْل: معروف، وجمعه: سُيُول. ومَسيلُ الماءِ، وجَمْعُه أَمْسِلة: وهي مياهُ الأمطار إذا سالت.
والسَّيّال: شَجَرٌ سَبْطُ الأغصان عليه شوك أبيض، أصوله أمثال ثنايا الجواري.
قال الأعشى:
باكرتها الأغراب في سِنَةِ النَّو		مِ فتجري خلالَ شوكِ السِّيالِ
والسِّيلانُ: سِنْخُ قائمِ السَّيْف والسِّكِّين ونحوهما.
ليس:
ليس: كلمة جُحود، قال الخليل: معناه: لا أيس، فطُرِحتِ الهمزةُ وأُلزِقَتِ اللاّم بالياء، ودليلُه: قولُ العَرَبِ: ائتني به من حيثُ أيس وليس، ومعناه: من حيثُ هو ولا هو.
واللّيس: مصدر الأليَس، وهو الشُّجاع الذي لا يَروعُه الحرب، قال:
أَلْيَسُ عن حَوْبائه سَخِيُّ
وقد لَيِسَ يَلْيَسُ.
والأَلْيَس: الرّجل الثّقيل الذي لا يَبْرَحُ مكانَه، وجَمْعُه: لِيسٌ. والأَليَسُ: الضّعيفُ الرّأيِ.
سلأ:
سَلأْتُ السَّمْنَ أَسْلَؤُهُ سَنلأ، وهو إذابةُ الزُّبد، والسِّلاء الاسم. والسّالئة: المرأة التّي تَسْلأُ السَّمْنَ، وتقول: هذا سَمْنٌ سِلاّء، وسمنُ السِّلاّء.
وسَلأَهُ مِئةَ سَوْط أي: ضربه.
والسُّلاّءُ: شَوْكُ النَّخْل، الواحدةُ بالهاء.
سأل:
سَأَلَ يَسْأَلُ سُؤالا ومَسأَلةً. والعَرَبُ قاطبةً تحذفُ همزةَ سَلْ، فإذا وُصِلَتْ بفاءٍ أو واوٍ هُمِزَتْ، كقولك: فاسأل، واسأل وجَمعُ المَسأَلة: مسائِل، فإذا حذفوا الهمزة، قالوا: مَسَلة. والفقير يُسمَّى: سائلاً.
أسل:
الأَسَلُ: نباتٌ لهُ أغصانُ كثيرةُ دِقاقُ، لا وَرَقَ له، ولا يكون أبداً وفي أصله ماء راكدٌ. يُتَّخَذُ منه الغرابيلُ بالعراق. الواحدة: أسَلة، ويُجْمَع الأَسَل بغير الهاء.
ويُسَمَّى القنا أَسَلاً تشبيهاً بطُولِهِ واستوائِهِ، قال:
تَعْدو المنايا على أسامةَ في الخِي		سِ عليه الطَّـرفـاءُ والأَسَـلُ
وأَسَلَةُ اللِّسان: طرف شَباته، أي: مُسْتَدقُّه وأَسَلَةُ الذِّراع: مُسْتَدقّ السّاعد ممّا يلي الكفّ، وكفُّ أَسِيلةُ الأَصابع: وهي اللّينة السَّبْطة وخدٌّ أسيلٌ: سَهْلٌ ليّن، وقد أَسُلَ أَسالةً ومَأْسَل: اسم جبل.
ألس:
الأَلس: الكَذِب.
والمَأْلُوس: الضَّعيف البخيل، شبه المخبّل، قال:
كأبي الزِّنادِ لئيمِ الأَصْلِ ذي أَبَنٍ		ولُبُّه ذاهبٌ والعَقل مألـوسُ

##### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **و** **ا** **ي** **ء** ile beraber

**س ل و**، **س و ل**، **و س ل**، **و ل س**، **ل و س**، **س ل ي**، **س ي ل**، **ل ي س**، **س ل أ**، **س أ ل**، **أ س ل**، **أ ل س** kullanımdadır.

**سلو**:
**سلا** falan kimse falan kimseden **يسلو** **سُلُوّاً**; ve falan kimse, yaşayışından bir **سَلْوةٍ** içindedir; yani: gamı onu oyalayan bir bolluk içindedir.
Ve **السُّلوان**: içen kimsenin gamı gittiği (denildiğine göre) bir sudur, dedi ki:
لو أَشْربُ **السُّلوانَ** ما سَلِيتُ
ما بي غِنىً عنك وإنْ غنيتُ
Ve denilir: **السُّلوان**: kabir toprağıdır; suya bastırılır; âşık onu içer, onunla oyalanır. Ebû’d-Dukayş dedi: **السّلوةُ**: bir boncuktur; bir kaya üzerinde ovulur; o aradan bir su çıkar; gamlıya yahut âşığa o sudan içirilir; böylece oyalanır ve unutur. Dedi ki:
فقلتُ له يا عمُّ حَكُّـكَ واجـبٌ		إنَ أنتَ شَفَيْتَ اليومَ يا عمُّ مابيا
فخاض شراباً بارداً في زُجاجةٍ		فخلّط فيه **سلـوةً** ودَنـا لِـيا
Ve **تسلَّى** falan kimse: bir şeyden **سَلَوْا** olan **السّالين**e benzemeye çalıştı.
Ve **السَّلْوى**: **السُّمانَي** emsali bir kuştur; teki: **سلوة**. Dedi ki:
وإنّي لَتَعْروني لذكراكِ هـزّة		كما انتفض **السَّلواة** بلّله القَطرُ
Ve rivayet olunur: **العُصفور**.
Ve **السَّلوى**: baldır. Dedi ki:
وقاسمهما بالله جَهـداً لأنـتُـمُ		أَلَذُّ من **السَّلْوَى** إذا ما نَشُورُها
Ve **بنو مُسلِية**: Yemen’den bir kabiledir. Ve **مُسْلِيٌّ** bir adam: onlara nisbet edilendir.

**سول**:
**سوَلتْ** falan kimseye nefsi bir işi; ve şeytan ona **سوّل**; yani: süsledi ve onu ona gösterdi.
Ve bitkiden **الأَسُول**: alt tarafında gevşeklik olan şeydir; ve **سَوِلَ** **يَسْوَلُ** **سَوَلاً**.

**وسل**:

Rabbime bir **وَسِيلةً** **وسّلتُ**; yani: onunla ona yaklaşacağım bir amel işledim. Ve falan kimseye bir mektup yahut akrabalık ile **توسّلتُ**; yani onunla ona yaklaştım. Lebîd dedi:
أرى النّاسَ لا يدرونَ ما قَدْرُ أَمرِهم		بَلَى كلُّ ذي لُبٍّ إلى اللـهِ **واسـلُ**

**لوس**:
**اللَّوْس**: insanın tatlıları ve başkalarını takip edip yemesidir; **لاس** **يلوس** **لوساً**; ve o **أَلْوَسُ**tur.

**ولس**:
**الوَلُوسُ**: yürüyüşünde **وَلَساناً** **تَلِسُ** eden dişi devedir.
Ve develer, bazısı bazısına **يوالِسُ** eder; ve o, **العَنَق**tan bir türdür.
Ve **المُوالَسةُ**: işte **المُداهنة**ye benzer bir şeydir.

**سلي**:
**السَّلَى**: yavrunun içinde bulunduğu ince deridir; ikisi: **سَلَيان**; çoğulu: **أسلاء**.
Ve falan kimse falan kimseden **سَلِيَ**: ondan gaflete düştü ve onu unuttu; **سَلِيته** ve ondan **سَلَوْتُ**. Ve bu şey, gamımı **تَسلِيةً** **يُسَلِّي** eder. Dedi ki:
عجبت لصاحبي يَحْيَ		يُسَلِّيني لأَسْـلاهـا

**سيل**:
**السَّيْل**: bilinen şeydir; çoğulu: **سُيُول**. Ve suyun **مَسيلُ**i; çoğulu **أَمْسِلة**: o, aktığı zaman yağmur sularıdır.
Ve **السَّيّال**: dalları düz olan, üzerinde beyaz diken bulunan bir ağaçtır; kökleri, cariyelerin ön dişleri emsalidir.
A‘şâ dedi:
باكرتها الأغراب في سِنَةِ النَّو		مِ فتجري خلالَ شوكِ **السِّيالِ**
Ve **السِّيلانُ**: kılıç ve bıçak ve benzerlerinin sapının köküdür.

**ليس**:
**ليس**: inkâr kelimesidir. Halîl dedi: manası: **لا أيس**tir; hemze atıldı ve **اللاّم** **الياء**a yapıştırıldı. Delili: Arapların sözü: “onu bana **أيس** ve **ليس** olan yerden getir”; manası: “o olduğu yerden ve olmadığı yerden.”
Ve **اللّيس**: **الأليَس**in masdarıdır; o, savaşın kendisini korkutmadığı yiğittir. Dedi ki:
**أَلْيَسُ** عن حَوْبائه سَخِيُّ
Ve **لَيِسَ** **يَلْيَسُ** olmuştur.
Ve **الأَلْيَس**: yerinden ayrılmayan ağır adamdır; çoğulu: **لِيسٌ**. Ve **الأَليَسُ**: görüşü zayıf olandır.

**سلأ**:
**سَلأْتُ** yağı, onu **أَسْلَؤُهُ** **سَنلأ**; ve o, tereyağını eritmedir; isim **السِّلاء**dır. Ve **السّالئة**: yağı **تَسْلأُ** eden kadındır; ve der: bu, **سِلاّء** yağdır; ve **السِّلاّء**ın yağı.
Ve onu yüz kırbaç **سَلأَهُ**; yani: onu dövdü.
Ve **السُّلاّءُ**: hurma ağacının dikenidir; teki **الهاء** iledir.

**سأل**:
**سَأَلَ** **يَسْأَلُ** **سُؤالا** ve **مَسأَلةً**. Ve Arapların tamamı, **سَلْ**in hemzesini hazfeder; eğer bir **فاء** yahut **واو** ile birleştirilirse hemzelenir; senin sözün gibi: **فاسأل** ve **واسأل**. Ve **المَسأَلة**nin çoğulu: **مسائِل**dir; hemzeyi hazfettikleri zaman: **مَسَلة** dediler. Ve fakire: **سائلاً** denilir.

**أسل**:
**الأَسَلُ**: çok ince dalları olan bir bitkidir; yaprağı yoktur; ve aslında durgun su varken asla olmaz. Irak’ta ondan kalburlar yapılır. Teki: **أسَلة**; ve **الأَسَل** **الهاء**sız toplanır.
Ve kamışa, uzunluğu ve düzgünlüğü sebebiyle benzetme olarak **أَسَلاً** denilir. Dedi ki:
تَعْدو المنايا على أسامةَ في الخِي		سِ عليه الطَّـرفـاءُ و**الأَسَـلُ**
Ve **أَسَلَةُ اللِّسان**: dilin ucudur; yani: onun inceliği. Ve **أَسَلَةُ الذِّراع**: el ayasına yakın taraftan önkolun inceliğidir. Ve parmakları **أَسِيلةُ** bir avuç: o, yumuşak düz olandır. Ve **أسيلٌ** bir yanak: kolay, yumuşaktır. Ve **أَسُلَ** **أَسالةً** olmuştur. Ve **مَأْسَل**: bir dağın adıdır.

**ألس**:
**الأَلس**: yalandır.
Ve **المَأْلُوس**: zayıf cimri; bunamışa benzer. Dedi ki:
كأبي الزِّنادِ لئيمِ الأَصْلِ ذي أَبَنٍ		ولُبُّه ذاهبٌ والعَقل **مألـوسُ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

السَيْلُ: واحد السُيولِ. وسالَ الماء وغيره سَيْلاً وسَيَلاناً، وأَسالَهُ غيره وسَيّلَهُ أيضاً. ومَسيلُ الماءِ: موضع سَيْلِهِ، والجمع مَسايِلُ، ويجمع أيضاً على مُسُلٍ وأَمْسِلَةٍ ومُسْلانٍ. ويقال للمَسِيلِ أيضاً مَسَلٌ بالتحريك. والسائِلَةُ: الغُرَّةُ التي عَرُضَتْ في الجبهة وقصبَةِ الأنف. وقد سالَتِ الغُرَّةُ، أي استطالت وعَرُضَتْ. فإنْ دقّتْ فهي الشِمْراخُ. وتَسايَلَتِ الكتائبُ، إذا سَلَتْ من كلِّ وجه. والسيلانُ: ما يُدخل من السيف والسِكِّين في النِصاب. ومُسالاَ الرجل: جانِبا لِحيته، الواحد مُسالٌ. وقال:
فلو كان في الحيّ النَجِيِّ سَوادُهُ		لَما مَسَحَتْ تلك المُسالاتِ عامِرُ
ومُسالاهُ أيضاً: عِطْفاهُ. والسَيالُ بالفتح: ضربٌ من الشجر له شوكٌ، وهو من العَضاهِ.

##### Türkçe

**السَيْلُ**: **السُيولِ**’ün teki. Ve su ve başkası **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً** olarak aktı; başkası onu **أَسالَهُ** ve onu ayrıca **سَيّلَهُ**. Ve **مَسيلُ الماءِ**: onun akışının yeri; çoğulu **مَسايِلُ**’dir; ayrıca **مُسُلٍ** ve **أَمْسِلَةٍ** ve **مُسْلانٍ** üzere de çoğul yapılır. Ve **المَسِيلِ** için de **مَسَلٌ** (harekeli olarak) denir. Ve **السائِلَةُ**: alın ve burun kemiğinde enlemesine ortaya çıkan **الغُرَّةُ**’dir. Ve **الغُرَّةُ** aktı; yani uzadı ve enlemesine oldu. Şayet incelirse o **الشِمْراخُ**’tur. Ve **الكتائبُ** **تَسايَلَتْ**, her yönden **سَلَتْ** olduğu vakit. Ve **السيلانُ**: kılıç ve bıçaktan **النِصاب** içine sokulan şeydir. Ve **مُسالاَ الرجل**: sakalının iki yanı; teki **مُسالٌ**. Ve dedi ki:
فلو كان في الحيّ النَجِيِّ سَوادُهُ		لَما مَسَحَتْ تلك المُسالاتِ عامِرُ
Ve **مُسالاهُ** da: onun iki omuz yanı. Ve **السَيالُ** (fetha ile): dikenli bir ağaç türü; ve o **العَضاهِ**’dendir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

س ل ( و ا ي ء )
سيل ، سول ، سلأ ، وسل ، ولس ، ألس ، لوس ، سلا ، لسا ، ليس ، أسل .
سول : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي : رجل أسْوَل ، وامرأةٌ سَوْلاء : إذا كان فيهما استرخاء . قال : واللَّخَا مِثْلُه ، وقد يسول سَوَلاً ، وقال المتنخِّل :
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
أراد بالحَمل : السَّحابَ الأسوَد ، والأسول من السحاب : الّذي في أسفله استرخاء ولهَدبه إِسْبال ، وقد سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً ، وقولُ الله جلّ وعزّ : ( قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ ) ( يوسف : 18 ) ، هذا قولُ يعقوبَ عليه السلام لولدِه حين أخبَروه بأَكلِ الذِّئب يوسف ، فقال لهم : ما أَكلَه الذئب ، بل سَوَّلَتْ لكم أنفسكم أمراً في شأنه ، أي : زَيَّنتْ لكم أنفسُكم أمراً غيرَ ما تَصِفون ، وكأنّ التَّسويلَ تفعيلٌ من سُولِ الإنسان وهو أمنيّتُه التي يتمنّاها فتُزيِّن لطالبها الباطلَ والغُرور . وأصلُ السُّؤال مهموزٌ غير أنَّ العرب استثقلوا ضَغْطَةَ الهمزة فيه فخفَّفوا الهمزَة قال الراعي في تخفيف همزِه :
اخْتَرْتُكَ الناسَ إِذْ رَثَّت خَلائقُهمْ
واعتَلَّ من كان يُرجَى عنده السُّولُ
والدّليل على أنّ الأصلَ فيه الهمز قراءة القرّاء : ( قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يامُوسَى ) ( طه : 36 ) ، أي : أُعطيتَ أمنيتَكَ التي سأَلتَها .
وقال الزّجّاج : يقال : سَأَلْتُ أسأَل وَسلْتُ أَسَلُ ، والرَّجُلانِ يَتَساءَلان ويَتَسايَلان .
وقال اللّيث : يقال : سَأَل يسألُ سُؤالاً ومَسألةً . قال : والعربُ قاطبةً تحذِف همزَ سَلْ فإذا وَصلتْ بالفاء والواو همزتْ كقولك : فاسأل ، واسأل : وجمعُ المسألة مسائل ، فإذا حذَفوا الهمزة قالوا : مَسَلَة ، والفقيرُ يسمَّى سائلاً .
وقرأ نافع وابنُ عامر ( سال ) غير مهموز ( سائل ) وقيل معناه : بغير همز : سال وادٍ بعذابٍ وَاقع . وقرأ سائر القرّاء : ابن كثير وأبو عمرو والكوفيون ) ) ( المعارج : 1 ) مهموز بالهمز على معنى دَعا
داعٍ . وجمع السائل الفقيرِ : سُؤَّال . وجمع مَسِيل الماء : مَسايِل بغير همز . وجمع المَسأَلة : مسائل بالهمز .
وسل : قال الليث : وسَّلَ فلانٌ إلى رَبِّه وَسِيلةً : إذا عَمِل عَمَلاً تَقَرَّب به إليه ، وقال لَبيد :
بلَى كلُّ ذي رَأْيٍ إلى الله واسِلُ
والوَسِيلة : الوُصْلةُ والقُرْبَى ، وجمعُها الوَسائل ، قال الله : ( أُولَائِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ ) ( الإسراء : 57 ) ، ويقال : توسَّل فلانٌ إلى فلان بوَسيلة ، أي : تَسَبَّبَ إليه بسَبَب ، وتقرّبَ إليه بحُرمةِ آصِرةٍ تَعطِفه عليه .
سلا : الأصمعيّ : سَلَوْتُ فأنا أَسْلو سُلُوّاً ، وسَلِيتُ عنه أسْلَى سُلِّياً بمعنى سَلَوْت . وقال أبو زيد : معنى سلوت : إذا نسي ذكره وذهب عنه .
وقال ابن شميل : سليت فلاناً ، أي : أبغضته وتركته . وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم : يقال : سلوتُ عنه أَسلو سُلُوّاً وسُلُوَاناً ، وسَلِيتُ أَسلَى سُلِيّاً ، وقال رُؤبة :
لَوْ أَشْرَبُ السُّلْوانَ ما سَلِيتُ
ما بِي غنًى عنك وإنْ غَنِيت
قال : وسمعتُ محمدَ بنَ حيّان يَحكي أنّه حضَر الأصمعيَّ ونُصيْرَ بنَ أبي نُصَير يَعرِض عليه بالرّيّ ، فأجرَى هذا البيتَ فيما عَرَض عليه ، فقال لنُصَير : ما السُّلوان ؟ فقال : يقال : إنّها خَرَزَة تُسحَق ويُشرَب ماؤها فتورِث شارِبَه سلْوَةً ، فقال : اسكتْ ، لا يَسخَرْ منك هؤلاء ، إنّما السُّلْوان مصدرُ قولِك : سَلَوْتُ أَسلُو سُلواناً ؛ فقال : لو أشرَب السُّلوان ، أي : السُّلوَّ شُرْباً ما سَلوْتُ .
وقال اللّحياني في ( نوادِره ) : السَّلوانة والسَّلوان والسَّلْوَان : شيء يسْقى العاشقُ ليسْلو عن المرأة .
قال : وقال بعضهم : السُّلوانة : حَصاةٌ يسقَى عليها العاشقُ فيسْلُو ؛ وأنشَد :
شَرِبْتُ على سُلوانةٍ ماءَ مُزْنةٍ
فلا وجَديد العَيْشِ يا مَيُّ ما أسْلو
وقال أبو الهَيْثم : قال أبو عمرو السّعدي : السُّلوانة : خَرزَةٌ تُسحَق ويُشرَب ماؤها فيَسْلو شاربُ ذلك الماء عن حُبِّ من ابتلي بحبّه . قال : وقال بعضهم : بل يؤخَذ تُرابُ قبرِ مَيّتٍ فيُجعَل في ماءٍ فَيموتَ حُبُّه ؛ وأنشدَ :
يا لَيتَ أَنّ لقلْبي منْ يُعللهُ
أو ساقياً فسَقاني عنكِ سُلوانَا
أبو العبّاس عن ابن الأعرابيّ قال : السُّلوانة : خَرزَةٌ للبُغض بعد المَحبّة . قال : والسَّلوَى : طائر ؛ وهو في غير القرآن العَسَل ، وجاءَ في التفسير في قولِه : ( وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى ) ( البقرة : 57 ) ، أنّه طائر كالسُّمانيَ .
وقال اللّيث : الواحدة سَلواة ، وأَنشَد :
كما انتفَضَ السَّلواةُ مِن بللِ القَطْرِ
أبو عبيد : السَّلوَى : العَسَل ؛ وقال خالدُ الهُذَليّ :
وقَاسمَها بالله جَهْداً لأنتُم
ألَذُّ مِنَ السَّلوَى إذا ما نشُورُهَا
أي : تأخُذُها من خَلِيّتها ؛ يَعني العَسَل ، وقال أبو بكر : قال المفسرون : المَنُّ : التَّرَنجبين ، والسَّلوَى : السُّمَانيَ .
قال : والسلوى عند العرب العَسَل ، وأنشد :
لو أطْعموا المنَّ والسلوى مكانهُم
ما أبصر الناس طُعماً فيهُم نَجعَا
ويقال : هو في سَلْوة من العَيْش ، أي : في رَخاءٍ وغَفْلة ، قال الراعي :
أخو سَلْوةٍ مَسَّى به اللَّيلُ أَمْلَحُ
ابن السكيت : السلوة : السُّلُو . والسَّلوة : رخاء العيش .
ويقال : أَسْلاني عنك كذا وسَلاّني . وبنو مُسْليَةَ حيٌّ من بني الحَارِث بنِ كعب .
وقال أبو زيد : يقال : ما سَلِيتُ أن أقولَ ذاك ، أي : لم أَنْسَ أن أقول ذاك ولكن تركتهُ عَمْداً ، ولا يقال : سَلِيتُ أن أقولَه إلاّ في معنَى ما سَلِيتُ أن أقولَه .
أبو عُبيد عن أبي زيد : السَّلَي : لُفافةُ الوَلَد من الدّواب والإبلِ ، وهو مِن الناس مَشِيمة .
وسَلِيت الناقة ، أي : أخذتُ سلاها .
الحرّاني عن ابن السكيت : السَّلَى سَلَى الشاة ، يكتب بالياء ؛ وإذا وصفْتَ قلت : شاةٌ سلياء . وسَلِيت الشاةُ : تدلّى ذلك منها . ويقال للأمر إذا فات : قد انقطع السّلَى ، يُضرب مثلاً للأمر يفوت وينقطع . وسلَيْتَ الناقةَ : أخذت سلاها وأخرجته .
وقال ابن السكّيت : السَّلْوة : السُّلُوّ ، والسَّلْوة : رَخاءُ العَيش .
سلأ : الأصْمعي : سَلأْتُ السَّمْنَ وأنا أسْلأُه سَلأً . قال : والسِّلاء : الاسم ، وهو السَّمْن . ويقال : سَلأَه مائةَ سَوْط ، أي : ضَرَبه . وسَلأَه مائةَ دِرْهم ، أي : نقَدَه .
وقال غيرُه : السُّلاّء : شَوْكَة النّخل ، والسُّلاّء : الجميع .
وقال علقمةُ بن عَبْدة يصف فَرَساً :
سُلاّءةٌ كعَصَا النَّهدِيّ غُلَّ لها
ذُو فَيْئَةٍ من نَوَى قُرَّان مَعجومُ
ألس : رُوِيَ في حديثِ النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه دعا فقال : ( اللهم إني أعوذُ بك من الأَلْسِ والكِبر ) .
قال أبو عبيد : الأَلْسُ : اختلاط العَقْل ، يقال منه : أُلِسَ الرجلُ فهو مَأْلوس . قال : وقال الأُمويّ : يقال : ضَرَبه فما تَأَلَّسَ ، أي : ما تَوَجَّع .
وقال غيره : فما تحَلَّس بمعناه .
وقال ابن الأعرابي : الأَلْسُ : الخيانة . والأَلْسُ : الأَصْلُ السُّوْء .
وقال الهَوازِنيّ : الأَلْسُ : الرِّيبة ، وتَغيُّر الخُلُق من رِيبة . أو تغيُّر الخُلُق من مَرَض ، يقال : ما أَلَسَك .
وأَنشَد :
إنّ بنا أو بكُمَا لأَلْسَا
وقال أبو عمرو : يقال للغَريم : إنّه ليَتَألَّسُ فما يُعطِي وما يَمنعُ ، والتألُّس : أن يكون يريد أن يُعطِيَ وهو يمنع ، يقال : إنّه لَمأْلُوسُ العطِيّة ، وقد أُلِسَتْ عطيّتُه : إذا مُنِعتْ من غير إِياس منها .
وأَنشَد :
وصَرَمَتْ حَبْلَك بالتَأَلُّسِ
قال القتيبي : الألس : الخيانة والغش ، ومنه قولهم : فلان لا يدالس ولا يؤالس . فالمدالسة من الدَّلْس وهو الظلمة ، يراد : أنه لا يعمي عليك الشيء فيخفيه ويستر ما فيه من عيب . والمؤالسة : الخيانة . وأنشد :
هم السمن بالسنوت لا ألس فيهمُ
وهم يمنعون جارهم أن يُقرَّدا
ولس : قال اللّيث : الوَلُوس : الناقَةُ الّتي تَلِسُ في سَيْرها ولَسَاناً ؛ والإبِلُ يُوالسُ بعضُها بعضاً وهو ضَربٌ من العَنَق . والمُوَالَسة : شِبْه المُداهَنة في الأمر .
ويقال : فلانٌ ما يُدالِسُ ولا يُوالِس . وما لي في هذا الأمرِ وَلْسٌ ولا دَلْس ، أي : ما لي فيه خِيانةٌ ولا ذَنْب .
وقال ابن شُميل : المُوالَسة : الخِداع ، يقال : قد تَوالَسوا عليه وترافدوا عليه ، أي : تَناصَروا عليه في خِبّ وخديعة . والوَلُوس : السَّريعة من الإبل .
( لوس ) : قال الليث : اللَّوْس : أن يَتتبّع الإنسانُ الحَلاواتِ وغيرها فيأكل .
يقال : لاسَ يَلُوس لَوْساً وهو لائسٌ ولَؤُوس .
ثعلب عن ابن الأعرابي : اللَّوس : الأكلُ القليل . واللُّوس : الأشِدّاء ، واحدهمْ أَلْيَس .
سيل : قال الليث : السَّيْل معروف ، وجمعُه سُيول . ومَسِيل الماء وجمعُه أَمْسِلةٌ ، وهي ميَاهُ الأمطار إذا سالَت .
قلت : القياسُ في مَسيل الماءِ مَسايِل غيرُ مهموز ، ومَن جمَعَه أَمسِلَةً ومُسُلاً ومُسْلاناً فهو على توهُّم أنَّ الميم في المَسيل أصليّة ، وأنّه على وزن فَعِيل ولم يُرَدْ به مَفعِلاً ، كما جَمعوا مكاناً أمكِنة ، ولهما نظائر . والمَسِيل : مَفْعِلْ من سالَ يَسيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً . ويكون المَسِيل أيضاً : المكانُ الّذي يَسِيل فيه ماءُ السَّيْل .
وقال الليث : السَّيَال : شجَرٌ سَبْط الأَغْصان عليه شَوْك أبيضُ . أصولُه أمثال ثَنَايا العَذارَى .
قال الأعشى :
باكَرَتْها الأغْراب في سِنَة النَّومِ
فتَجرِي خِلال شَوْكِ السَّيَالِ
يصف الخمر . والسِّيلاَنُ : سِنْخُ قائِم السَّيفِ والسِّكِّين ، ونحو ذلك .
ليس : قال الليث : ليسَ : كلمةُ جُحود ، قال : وقال الخليل : معناه : لا أَيْس ، فطُرِحَت الهمزة وأُلزِقتْ اللاّم بالياء ، ومنه قولُهم : ائتِنِي من حيثُ أَيْسَ ولَيْس ، ومعناه : من حيثُ هُوَ ولا هُوَ .
وقال الكسائيُّ : ليس يكون جَحداً ، ويكون استثناءً ، يُنصَب به ، كقولِك : ذهب القومُ لَيسَ زيداً بمعنى ما عَدَا زَيْداً ولا يكون أبداً ، ويكون بمعنَى إلاّ زَيْداً . قال : وربّما جاءت ليسَ بمعنى لاَ الّتي يُنسقُ بها . قال لبيد :
إنما يَجْزِي الفَتَى ليس الجَمَلْ
إذا أُعرِب قيل : ليس الجملُ ، لأنّ ليس ههنا بمعنى لا النَّسَقِيَّة ، وقال سيبويه : أراد ليس يَجْزِي الجَمَل ولَيْس الجَملُ يجزي ، وربّما جاءت ليس بمعنى لا التّبرئة .
قال ابن كيسان : ( ليس ) من الجَحْد ، وتقع في ثلاثة مواضع : تكون بمنزلة كان ، ترفع الاسم وتنصب الخبر ، تقول : ليس زيد قائماً ، وليس قائماً زيد ، ولا يجوز أن تقدم خبرها عليها لأنها لا تنصرف . وتكون ليس استثناء فتنصب الاسم بعدها كما تنصبه بعد إلا ، تقول : جاءني القوم ليس زيداً ، وفيها مضمر لا يظهر . وتكون نسقاً بمنزلة ( لا ) تقول : جاءني عمر وليس زيد .
وقال لبيد :
إنما يَجزي الفتى ليس الجمل
قال أبو منصور : وقد صرّفوا .
وقد صَرفوا ليس تصريفَ الفعل الماضي فثنوْا وجَمَعوا وأَنّثوا ، فقالوا : لَيْس ولَيْسَا ولَيْسُوا ، ولَيْسَت المرأةُ ولَسْنَ ، ولم يصرِّفوها في المستقبل ، وقالوا : لَسْتُ أفعَل ، ولَسْنا نفعل .
وقال أبو حاتم : من أسمج الخطأ : أنا ليس مِثلك ، قال : والصّواب لستُ مِثْلَك ، لأنّ ليس فعل واجبٌ فإنما يُجاء به للغائب المتراخِي ، تقول : عبدُ الله ليس مِثلك .
قال : ويقال جاءني القوم لَيْسَ أباكَ وليْسَكَ ، أي : غيرَ أبيك وغيرك . وجاءكَ القومُ ليس إياك ولَيْسَني بالنّون بمعنًى واحد . وبعضهم يقول : لَيْسَني بمعنى وغيري .
وقال اللّيث : مصدَرُ الأَلْيَس ، وهو الشجاع الذي لا يَرُوعه الحَرْب .
وأنشَد :
ألْيَسُ عن حَوْبائهِ سَخِيُّ
يقوله العجاج وجمعه ليسٌ .
وقال آخر :
تَخالُ نَدِيَّهم مَرْضَى حَياءً
وتَلقاهُمْ غَداةَ الرَّوْعِ ليْسَا
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : الأَلْيَس : الذي لا يَبْرَح بَيْتَه .
وقال غيره : إِبِلٌ لِيسٌ على الحَوض : إذا أقامتْ عليه فلمْ تبرحْه ، ويقال للرجل الشُّجاع : أَهْيَس أَلْيَس ، وكان في الأصل أَهْوَس أَلْيس ، فلمّا ازْدَوَج الكلامُ قَلَبوا الواوَ ياءً فقالوا : أَهْيَس . والأهْوَس : الذي يَدُقُّ كلَّ شيء ويَأْكُلُه . والألْيَس : الذي لا يُبارح قِرْنَه ، وربّما ذَمُّوا بقولهم : أهيَس ألْيس ، فإذا أرادوا الذّمّ عَنَوْا بالأهْيَس : الأهْوَس ، وهو الكثير الأكل ، وبالألْيس الذي لا يَبْرَح بَيْتَه ، وهذا ذَمّ .
وقال بعضُ الأعراب : الألْيَس : الدَّيُّوثي الذي لا يَغار ويُتَهزَّأُ به ؛ فيقال : هو أَلْيَسُ بُورِكَ فيه . فاللّيَس يَدخُل في المعنيين : في المدحِ والذَّمّ . وكلٌّ لا يَخفَى على المُتَفَوِّهِ به .
ويقال : تَلايَسَ الرجلُ : إذا كان حَمُولاً حَسَن الخُلُق ، وتلايَسْتُ عن كذا وكذا : أي : غَمّضْتُ عنه ، وفلانٌ أَلْيَسُ دَهْثَم : أي : حَسَن الخُلق .
وفي الحديث : ( كُلُّ ما أنهرَ الدّم فكُلْ ليس السِّنّ والظُّفْرَ ) ، والعرب تستثني بليس فتقول : قام القوم ليس أخاك ، وليس أخويك ، وقام النسوة ليس هنداً . وقام القوم ليسي وليْسَني وليس إيّاي . وأنشد :
قد ذهب القوم الكرام ليسي
وقال الآخر :
وأصبح ما في الأرض مني تقيّةً
لناظره ليس العظامَ العواليا
لسا : ثعلب عن ابن الأعرابيّ : اللَّسَا : الكثير الأكل من الحيوان .
وقال : لَسَا : إذا أَكَلَ أَكْلاً يَسيراً ، وكأنّ أصلَه من اللَّسِّ وهو الأكْل .
أسل : قال الليث : الأسَلُ : نباتٌ له أغصانٌ كثيرةٌ دِقاق ، لا وَرَق له ، ومَنبِتُه الماءُ الراكد ؛ يُتَّخَذ منه الغرابيلُ بالعِراق ، الواحدة أَسَلة ؛ وإنما سمِّي القَنَا أَسَلاً تشبيهاً بطوله واستوائه ، وقال الشاعر :
تَعْدُو المنايا على أُسامةَ في الخِي
سِ عليه الطَّرْفاءُ والأسَلُ
وأَسَلَةُ اللِّسانِ : طَرَفُ شَباتِه إِلى مُستدَقِّه .
ومنه قيل للصاد والزاي والسين : أسلِيّة ، لأن مبدأها من أسلة اللسان ، وهو مستدق طرفه .
وأَسَلَةُ الذِّراع : مستدَقُّ الساعِد مما يلي الكفّ .
وكفٌّ أَسيلةُ الأصابع : وهي اللطيفة ، السَّبْطةُ الأصابع .
وخَدٌّ أَسيل : وهو السَّهْل اللَّيّن ، وقد أَسُل أَسالةً .
أبو زيد : من الخُدود الأسيل ، وهو السهل اللين الدّقيق المستوي ، والمَسْنُونُ اللَّطيفُ ، الدّقيق الأنف .
ورُوِي عن عليّ رضي الله عنه أنه قال : لا قَوَد إلاّ بالأَسَل ، فالأسَل عند علي عليه السلام كلّ ما أرِقَّ من الحديد وحُدِّد من سيفٍ أو سكين أو سِنان ، وأَسَّلْتُ
الحَديدَ : إذا رَقَّفْتَه ، وقال مُزاحِم العُقَيْلِيّ :
يُبَارِي سَدِيساها إذا ما تَلمَّجَتْ
شَباً مِثْلَ إبْزِيمِ السِّلاحِ المُؤَسَّلِ
وقال عمر رضي الله عنه : إياكم وحَذْفَ الأَرْنب بالعَصَا ، ولْيُذَكِّ لكم الأَسَل : الرِّماح والنَّبْل .
قال أبو عُبيدة : لم يُرد بالأَسَل الرّماحَ دُون غيرها من سائر السلاح الّذي رُقِّقَ وحُدِّد .
قال : وقوله : الرّماح والنبل يرد قولَ من قال : الأَسَل : الرِّماحُ خاصّة ، لأنه قد جعل النَّبْل مع الرماح أسلاً . وجمع الفرزدق الأَسَل الرماحَ أسلاتٍ فقال :
قد ماتَ في أسلاتِنا أو عَضَّنه
عَضْبٌ برَوْنَقِه المُلوكُ تُقتَّلُ
أي : في رِماحِنا . ومأْسَل : اسم جَبَلٍ بعَيْنه .
شمر عن ابن الأعرابيّ قال : الأسَلَةُ : طَرف اللِّسان ، وقيل للقَنَا أَسَل لما رُكِّب فيها من أطراف الأسِنَّة .

##### Türkçe

س ل ( و ا ي ء )
**سيل** , **سول** , **سلأ** , **وسل** , **ولس** , **ألس** , **لوس** , **سلا** , **لسا** , **ليس** , **أسل** .

**سول** : Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **رجل أسْوَل** ve **امرأةٌ سَوْلاء**: ikisinde de gevşeklik bulunduğu zaman. Dedi: **واللَّخَا** da onun gibidir; ve bazen **يسول سَوَلاً**. Ve el-Mütenahhil dedi:
كالسُّحُلِ البِيضِ جَلاَ لَوْنَها
هَطْلُ نِجَاءِ الحَمَلِ الأَسْوَلِ
**الحَمل** ile murad etti: **السَّحابَ الأسوَد**; ve buluttan **الأسول**: alt tarafında gevşeklik bulunan ve saçaklarına sarkma olan. Ve muhakkak **سَوِلَ يَسْوَلُ سَوَلاً**. Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **( قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ )** **( يوسف : 18 )**; bu, Yakub’un—aleyhi’s-selâm—oğullarına, kurdun Yusuf’u yediğini haber verdikleri vakit sözüdür; onlara dedi ki: Onu kurt yemedi; bilakis nefisleriniz onun hakkında size bir işi **سَوَّلَتْ**; yani nefisleriniz size, tasvir ettiğinizden başka bir işi süsledi. Sanki **التَّسويل** insanın **سُول**’ünden bir **تفعيل**’dir; o da onun temenni ettiği ümididir; böylece onu isteyen için bâtılı ve aldanışı süsler. **السُّؤال**’ın aslı hemzelidir; ancak Araplar onda hemzenin sıkıştırmasını ağır buldular da hemzeyi hafiflettiler. Er-Râʿî, onun hemzesini hafifletmede dedi:
اخْتَرْتُكَ الناسَ إِذْ رَثَّت خَلائقُهمْ
واعتَلَّ من كان يُرجَى عنده السُّولُ
Aslının onda hemze olduğuna delil, kurrânın kıraati: **( قَدْ أُوتِيتَ سُؤْلَكَ يامُوسَى )** **( طه : 36 )**; yani: sorduğun temennin sana verilmiştir.

Ve ez-Zeccâc dedi: denir: **سَأَلْتُ أسأَل** ve **وَسلْتُ أَسَلُ**; ve iki adam **يَتَساءَلان** ve **يَتَسايَلان**.

Ve el-Leys dedi: denir: **سَأَل يسألُ سُؤالاً ومَسألةً**. Dedi: Arapların tamamı **سَلْ**’in hemzesini düşürür; fakat **الفاء** ve **الواو** ile birleştirdiği zaman hemzeler; senin sözün gibi: **فاسأل** ve **واسأل**. Ve **المسألة**’nin çoğulu **مسائل**’dir; hemzeyi düşürdükleri zaman **مَسَلَة** derler. Ve fakire **سائلاً** denir.

Nâfiʿ ve İbn ʿÂmir **( سال )**’i hemzesiz **( سائل )** okudu. Ve denildi ki manası—hemzesiz olarak—şudur: bir vadi, vâki olacak bir azap ile aktı. Diğer kurrânın kıraati: İbn Kesîr, Ebû ʿAmr ve Kûfeliler **( المعارج : 1 )**’de hemze ile hemzelidir; **داعٍ** çağırdı manası üzere. Fakir olan **السائل**’in çoğulu: **سُؤَّال**. Suyun akıntı yeri **مَسِيل**’in çoğulu: hemzesiz **مَسايِل**. **المَسأَلة**’nin çoğulu: hemze ile **مسائل**.

**وسل** : el-Leys dedi: **وسَّلَ فلانٌ إلى رَبِّه وَسِيلةً**: kendisiyle O’na yaklaşacağı bir amel işlediği zaman. Ve Lebîd dedi:
بلَى كلُّ ذي رَأْيٍ إلى الله واسِلُ
Ve **الوَسِيلة**: bağ ve yakınlıktır; çoğulu **الوَسائل**. Allah dedi: **( أُولَائِكَ الَّذِينَ يَدْعُونَ يَبْتَغُونَ إِلَى رَبِّهِمُ الْوَسِيلَةَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ )** **( الإسراء : 57 )**. Ve denir: **توسَّل فلانٌ إلى فلان بوَسيلة**; yani: bir sebep ile ona vesile oldu ve onu kendisine meylettiren bir bağın hürmetiyle ona yaklaştı.

**سلا** : el-Asmaʿî: **سَلَوْتُ**; ben **أَسْلو**; **سُلُوّاً**. Ve **سَلِيتُ عنه أسْلَى سُلِّياً**; **سَلَوْت** manasında. Ebû Zeyd dedi: **سلوت**’un manası: onun zikrini unuttuğu ve ondan gittiği zaman.

İbn Şümeyl dedi: **سليت فلاناً**; yani: ona buğzettim ve onu terk ettim. Ve el-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi: denir: **سلوتُ عنه أَسلو سُلُوّاً وسُلُوَاناً**; ve **سَلِيتُ أَسلَى سُلِيّاً**. Ve Ruʾbe dedi:
لَوْ أَشْرَبُ السُّلْوانَ ما سَلِيتُ
ما بِي غنًى عنك وإنْ غَنِيت
Dedi: Muhammed b. Hayyân’ı işittim; el-Asmaʿî ile Nusayr b. Ebî Nusayr’ın er-Reyy’de ona arz ettiğini anlattı; bu beyti ona arz ettiği şey içinde yürüttü; Nusayr’a dedi ki: **السُّلوان** nedir? Dedi: denir ki o, ezilip suyu içilen bir boncuktur; içene bir **سلْوَة** miras bırakır. Dedi: sus; bunlar sana alay etmesin; **السُّلْوان** ancak senin sözünün masdarıdır: **سَلَوْتُ أَسلُو سُلواناً**. Dedi: **لو أشرَب السُّلوان**; yani **السُّلوَّ**’yu içiş olarak içsem, **ما سَلوْتُ**.

El-Lihyânî **( نوادِره )**’de dedi: **السَّلوانة** ve **السَّلوان** ve **السَّلْوَان**: âşığa, kadından **ليسْلو** diye içirilen bir şeydir. Dedi: ve bazısı dedi: **السُّلوانة**: âşığın üzerine su içirildiği bir çakıl taşıdır da **فيسْلُو**. Ve inşâd etti:
شَرِبْتُ على سُلوانةٍ ماءَ مُزْنةٍ
فلا وجَديد العَيْشِ يا مَيُّ ما أسْلو
Ebû’l-Heysem dedi: Ebû ʿAmr es-Saʿdî dedi: **السُّلوانة**: ezilip suyu içilen bir boncuktur; o suyu içen, sevgiyle imtihan edildiği kimsenin sevgisinden **فَيسْلو**. Dedi: ve bazısı dedi: bilakis bir ölünün kabrinin toprağı alınır da suya konur; böylece onun sevgisi ölür. Ve inşâd etti:
يا لَيتَ أَنّ لقلْبي منْ يُعللهُ
أو ساقياً فسَقاني عنكِ سُلوانَا
Ebû’l-ʿAbbâs, İbnü’l-Aʿrâbî’den dedi: **السُّلوانة**: muhabbetten sonra buğz için bir boncuktur. Dedi: ve **السَّلوَى**: bir kuştur; Kur’an dışındaki kullanımda ise baldır. Ve tefsirde, O’nun sözü hakkında: **( وَأَنزَلْنَا عَلَيْكُمُ الْمَنَّ وَالسَّلْوَى )** **( البقرة : 57 )**; onun, **السُّمانيَ** gibi bir kuş olduğu (gelmiştir).

El-Leys dedi: bir tanesi **سَلواة**’dır. Ve inşâd etti:
كما انتفَضَ السَّلواةُ مِن بللِ القَطْرِ
Ebû ʿUbeyd: **السَّلوَى**: baldır. Ve Hâlid el-Hüzelî dedi:
وقَاسمَها بالله جَهْداً لأنتُم
ألَذُّ مِنَ السَّلوَى إذا ما نشُورُهَا
Yani: onu peteğinden alırsın; balı kastediyor. Ebû Bekr dedi: müfessirler dedi ki: **المَنُّ**: **التَّرَنجبين**; ve **السَّلوَى**: **السُّمَانيَ**. Dedi: ve Araplar katında **السلوى** baldır. Ve inşâd etti:
لو أطْعموا المنَّ والسلوى مكانهُم
ما أبصر الناس طُعماً فيهُم نَجعَا
Ve denir: o, yaşayıştan bir **سَلْوة** içindedir; yani: bir bolluk ve gaflet içindedir. Er-Râʿî dedi:
أخو سَلْوةٍ مَسَّى به اللَّيلُ أَمْلَحُ
İbnü’s-Sikkît: **السلوة**: **السُّلُو**’dur. Ve **السَّلوة**: yaşayışın bolluğudur.

Ve denir: **أَسْلاني عنك كذا** ve **سَلاّني**. Ve **بنو مُسْليَةَ**: Benî’l-Hâris b. Kaʿb’dan bir kabiledir.

Ebû Zeyd dedi: denir: **ما سَلِيتُ أن أقولَ ذاك**; yani: onu söylemeyi unutmadım; fakat onu kasten terk ettim. Ve **سَلِيتُ أن أقولَه** denmez; ancak **ما سَلِيتُ أن أقولَه** manasında.

Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **السَّلَي**: hayvanlar ve develerde yavrunun sargısıdır; insanlarda ise **مَشِيمة**’dir.

Ve **سَلِيت الناقة**; yani: onun **سلاها**’sını aldım.

El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: **السَّلَى** koyunun **سَلَى**’sıdır; **الياء** ile yazılır. Ve vasfettiğin zaman: **شاةٌ سلياء** dersin. Ve **سَلِيت الشاةُ**: o, ondan sarktı. Ve iş için, geçtiği zaman denir: **قد انقطع السّلَى**; geçen ve kesilen iş için mesel vurulur. Ve **سلَيْتَ الناقةَ**: onun **سلاها**’sını aldın ve onu çıkardın.

İbnü’s-Sikkît dedi: **السَّلْوة**: **السُّلُوّ**; ve **السَّلْوة**: yaşayışın bolluğudur.

**سلأ** : el-Asmaʿî: **سَلأْتُ السَّمْنَ**; ben onu **أسْلأُه سَلأً**. Dedi: ve **السِّلاء** isimdir; o da **السَّمْن**’dir. Ve denir: **سَلأَه مائةَ سَوْط**; yani: onu dövdü. Ve **سَلأَه مائةَ دِرْهم**; yani: ona nakit verdi.

Başkası dedi: **السُّلاّء**: hurma ağacının dikeni; ve **السُّلاّء**: hepsi.

ʿAlkame b. ʿAbde, bir atı vasfederek dedi:
سُلاّءةٌ كعَصَا النَّهدِيّ غُلَّ لها
ذُو فَيْئَةٍ من نَوَى قُرَّان مَعجومُ

**ألس** : Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde rivayet edildi: dua etti de dedi ki: **( اللهم إني أعوذُ بك من الأَلْسِ والكِبر )**.

Ebû ʿUbeyd dedi: **الأَلْسُ**: aklın karışmasıdır; ondan denir: **أُلِسَ الرجلُ فهو مَأْلوس**. Dedi: ve el-Ümevî dedi: denir: **ضَرَبه فما تَأَلَّسَ**; yani: acı duymadı.

Başkası dedi: **فما تحَلَّس** da onun manasındadır.

İbnü’l-Aʿrâbî dedi: **الأَلْسُ**: hıyanettir. Ve **الأَلْسُ**: kötü asıldır.

El-Hevâzinî dedi: **الأَلْسُ**: şüphedir; şüpheden ahlâkın değişmesidir. Yahut hastalıktan ahlâkın değişmesidir. Denir: **ما أَلَسَك**. Ve inşâd etti:
إنّ بنا أو بكُمَا لأَلْسَا
Ebû ʿAmr dedi: borçlu için denir: muhakkak o **ليَتَألَّسُ**; ne verir ne men eder. Ve **التألُّس**: vermek istiyor iken men etmesidir. Denir: muhakkak o, bağışta **لَمأْلُوسُ**’tur. Ve **أُلِسَتْ عطيّتُه**: ondan ümit kesilmemiş iken men edildiği zaman. Ve inşâd etti:
وصَرَمَتْ حَبْلَك بالتَأَلُّسِ
El-Kuteybî dedi: **الألس**: hıyanet ve aldatmadır; ondan onların sözü: falan **لا يدالس ولا يؤالس**. **المدالسة** ise **الدَّلْس**’ten, o da karanlıktır; murad: sana şeyi körleştirmez; onu gizlemez ve onda bulunan ayıbı örtmez. Ve **المؤالسة**: hıyanettir. Ve inşâd etti:
هم السمن بالسنوت لا ألس فيهمُ
وهم يمنعون جارهم أن يُقرَّدا

**ولس** : el-Leys dedi: **الوَلُوس**: yürüyüşünde **تَلِسُ** eden deve; **ولَسَاناً**. Ve develer, birbirlerine **يُوالسُ** eder; o, hızlı yürüyüşten bir türdür. Ve **المُوَالَسة**: işte, bir çeşit yumuşak davranmaya benzer.

Ve denir: falan **ما يُدالِسُ ولا يُوالِس**. Ve benim bu işte ne **وَلْسٌ**’üm vardır ne **دَلْس**; yani: onda benim için ne hıyanet vardır ne günah.

İbn Şümeyl dedi: **المُوالَسة**: aldatmadır. Denir: **قد تَوالَسوا عليه وترافدوا عليه**; yani: hile ve aldatmada ona karşı yardımlaştılar. Ve **الوَلُوس**: develerden hızlı olandır.

( **لوس** ) : el-Leys dedi: **اللَّوْس**: insanın tatlıları ve başkasını takip edip yemesidir. Denir: **لاسَ يَلُوس لَوْساً**; o **لائسٌ** ve **لَؤُوس**’tur. Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **اللَّوس**: az yemektir. Ve **اللُّوس**: şiddetlilerdir; onların bir tanesi **أَلْيَس**.

**سيل** : el-Leys dedi: **السَّيْل** bilinir; çoğulu **سُيول**. Ve suyun akıntı yeri **مَسِيل**; çoğulu **أَمْسِلةٌ**; ve onlar, aktıkları zaman yağmur sularıdır.

Dedim: suyun akıntı yeri **مَسيل**’de kıyas, hemzesiz **مَسايِل**’dir. Onu **أَمسِلَةً** ve **مُسُلاً** ve **مُسْلاناً** diye çoğul yapan ise, **المَسيل**’deki **الميم**’in aslî olduğu ve onun **فَعِيل** vezninde bulunduğu vehmi üzerinedir; onunla **مَفعِلاً** murad edilmemiştir; nitekim **مكاناً**’ı **أمكِنة** diye çoğul yaptılar; ve ikisinin benzerleri vardır. Ve **المَسِيل**: **سالَ يَسيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً**’dan **مَفْعِلْ**’dir. Ve **المَسِيل** ayrıca: sel suyunun aktığı yer de olur.

El-Leys dedi: **السَّيَال**: dalları düz olan bir ağaçtır; üzerinde beyaz diken vardır. Kökleri, bakirelerin ön dişleri gibidir. El-Aʿşâ dedi:
باكَرَتْها الأغْراب في سِنَة النَّومِ
فتَجرِي خِلال شَوْكِ السَّيَالِ
Şarabı vasfeder. Ve **السِّيلاَنُ**: kılıcın ve bıçağın sapının kökü ve bunun benzeri.

**ليس** : el-Leys dedi: **ليسَ**: inkâr kelimesidir. Dedi: ve el-Halîl dedi: manası **لا أَيْس**’tir; hemze atıldı ve **اللاّم** **الياء**’a yapıştırıldı. Ondan onların sözü: **ائتِنِي من حيثُ أَيْسَ ولَيْس**; manası: olduğu yerden ve olmadığı yerden.

El-Kisâî dedi: **ليس** inkâr olur; ve istisna olur; onunla nasb edilir; senin sözün gibi: **ذهب القومُ لَيسَ زيداً**; **ما عَدَا زَيْداً** manasında; ve asla olmaz; ve **إلاّ زَيْداً** manasında olur. Dedi: bazen **ليسَ** , kendisiyle atıf yapılan **لاَ** manasında gelir. Lebîd dedi:
إنما يَجْزِي الفَتَى ليس الجَمَلْ
İʿrâb edildiği zaman: **ليس الجملُ** denir; çünkü **ليس** burada atıf **لا**’sı manasındadır. Sîbeveyh dedi: **ليس يَجْزِي الجَمَل** ve **لَيْس الجَملُ يجزي** murad etti. Ve bazen **ليس** , **لا التّبرئة** manasında gelir.

İbn Keysân dedi: **( ليس )** inkârdandır; ve üç yerde vâki olur: **كان** menzilesinde olur; ismi ref eder, haberi nasb eder; dersin: **ليس زيد قائماً** ve **ليس قائماً زيد**. Ve haberini onun üzerine takdim etmen câiz değildir; çünkü o çekimlenmez. Ve **ليس** istisna olur; böylece ondan sonra ismi, **إلا**’dan sonra nasb ettiğin gibi nasb edersin; dersin: **جاءني القوم ليس زيداً**; ve onda, görünmeyen bir zamir vardır. Ve atıf olur; **( لا )** menzilesinde; dersin: **جاءني عمر وليس زيد**.

Ve Lebîd dedi:
إنما يَجزي الفتى ليس الجمل
Ebû Mansûr dedi: ve muhakkak onlar çekimlediler.

Ve **ليس**’i geçmiş fiilin çekimi gibi çekimlediler; ikilediler, çoğul yaptılar, dişil yaptılar; dediler: **لَيْس** ve **لَيْسَا** ve **لَيْسُوا**; ve **لَيْسَت المرأةُ** ve **لَسْنَ**. Ve onu gelecek zamanda çekimlemediler. Ve dediler: **لَسْتُ أفعَل** ve **لَسْنا نفعل**.

Ebû Hâtim dedi: hatanın en çirkini: **أنا ليس مِثلك**. Dedi: doğrusu: **لستُ مِثْلَك**; çünkü **ليس** zorunlu bir fiildir; ancak uzak üçüncü şahıs için getirilir; dersin: **عبدُ الله ليس مِثلك**.

Dedi: ve denir: **جاءني القوم لَيْسَ أباكَ وليْسَكَ**; yani: babandan başkası ve senden başkası. Ve **جاءكَ القومُ ليس إياك ولَيْسَني** nûn ile; tek manada. Ve bazısı **لَيْسَني**’yi “ve benden başkası” manasında söyler.

El-Leys dedi: **الأَلْيَس**’in masdarıdır; o, savaşın korkutmadığı yiğittir. Ve inşâd etti:
ألْيَسُ عن حَوْبائهِ سَخِيُّ
Bunu el-ʿAccâc söyler; çoğulu **ليسٌ**’tir. Ve bir başkası dedi:
تَخالُ نَدِيَّهم مَرْضَى حَياءً
وتَلقاهُمْ غَداةَ الرَّوْعِ ليْسَا
Ebû ʿUbeyd, el-Asmaʿî’den: **الأَلْيَس**: evinden ayrılmayan kimsedir.

Başkası dedi: **إِبِلٌ لِيسٌ على الحَوض**: havuz üzerinde ikamet ettiği ve ondan ayrılmadığı zaman. Ve yiğit adama denir: **أَهْيَس أَلْيَس**. Asılda **أَهْوَس أَلْيس** idi; söz ikilendiği vakit **الواو**’u **ياء**’a çevirdiler de **أَهْيَس** dediler. Ve **الأهْوَس**: her şeyi ezip yiyen kimsedir. Ve **الألْيَس**: rakibini bırakmayan kimsedir. Ve bazen onların sözüyle zemmettiler: **أهيَس ألْيس**. Zemmi murad ettikleri vakit **الأهْيَس** ile **الأهْوَس**’u kastettiler—o çok yiyendir—ve **الألْيس** ile evinden ayrılmayanı; bu ise zemdir.

Bazı bedevî dedi: **الألْيَس**: kıskanmayan ve kendisiyle alay edilen deyyûsttur; denir: **هو أَلْيَسُ بُورِكَ فيه**. Böylece **اللّيَس** iki manaya girer: övgüde ve zemde. Her biri, onu söyleyene gizli değildir.

Ve denir: **تَلايَسَ الرجلُ**: yük taşıyan, güzel huylu olduğu zaman. Ve **تلايَسْتُ عن كذا وكذا**: yani: onu görmezden geldim. Ve falan **أَلْيَسُ دَهْثَم**: yani: güzel huyludur.

Hadiste: **( كُلُّ ما أنهرَ الدّم فكُلْ ليس السِّنّ والظُّفْرَ )**. Ve Araplar **ليس** ile istisna eder; derler: **قام القوم ليس أخاك** ve **ليس أخويك**; ve kadınlar kalktı: **ليس هنداً**. Ve kavim kalktı: **ليسي** ve **لَيْسَني** ve **ليس إيّاي**. Ve inşâd etti:
قد ذهب القوم الكرام ليسي
Ve diğeri dedi:
وأصبح ما في الأرض مني تقيّةً
لناظره ليس العظامَ العواليا

**لسا** : Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **اللَّسَا**: hayvandan çok yiyendir. Ve dedi: **لَسَا**: az bir yiyişle yediği zaman; sanki aslı, yeme olan **اللَّسِّ**’dendir.

**أسل** : el-Leys dedi: **الأسَلُ**: çok ince dalları olan bir bitkidir; yaprağı yoktur; bitiş yeri durgun sudur; Irak’ta ondan elekler yapılır; bir tanesi **أَسَلة**’dir. Ve **القَنَا** ancak, uzunluğu ve düzgünlüğü sebebiyle ona benzetilerek **أَسَلاً** diye adlandırıldı. Şair dedi:
تَعْدُو المنايا على أُسامةَ في الخِي
سِ عليه الطَّرْفاءُ والأسَلُ
Ve **أَسَلَةُ اللِّسانِ**: onun ucunun inceliğine doğru, keskinliğinin ucudur.

Ondan dolayı **الصاد** ve **الزاي** ve **السين**’e **أسلِيّة** denildi; çünkü onların başlangıcı, dilin **أسلة**’sindendir; o da ucu ince olandır.

Ve **أَسَلَةُ الذِّراع**: elin iç tarafına yakın olan önkolun inceliğidir.

Ve **كفٌّ أَسيلةُ الأصابع**: o, narin, parmakları düz olandır.

Ve **خَدٌّ أَسيل**: o, düz yumuşaktır; ve muhakkak **أَسُل أَسالةً**.

Ebû Zeyd: yanaklardan **الأسيل**: düz, yumuşak, ince, düzgün; ve narin, ince burunlu olandır.

Ali’den—Allah ondan razı olsun—rivayet edildi: dedi ki: **لا قَوَد إلاّ بالأَسَل**. Böylece Ali—aleyhi’s-selâm—katında **الأسَل**: demirden inceltilmiş ve keskinleştirilmiş her şeydir; kılıçtan, bıçaktan veya mızrak ucundan. Ve **أَسَّلْتُ الحَديدَ**: onu incelttiğim zaman. Ve Müzâhim el-ʿUkaylî dedi:
يُبَارِي سَدِيساها إذا ما تَلمَّجَتْ
شَباً مِثْلَ إبْزِيمِ السِّلاحِ المُؤَسَّلِ
Ve Ömer—Allah ondan razı olsun—dedi: tavşanı sopa ile atıp vurmanızdan sakının; size **الأَسَل** tezkiye etsin: mızraklar ve oklar.

Ebû ʿUbeyde dedi: **الأَسَل** ile, mızrakları, inceltilmiş ve keskinleştirilmiş diğer bütün silahlardan ayrı olarak murad etmedi. Dedi: ve onun sözü: “mızraklar ve oklar”, **الأَسَل**’in yalnız mızraklar olduğu sözünü reddeder; çünkü okları mızraklarla birlikte **أسلاً** kılmıştır. Ve el-Ferezdak, **الأَسَل** olan mızrakları **أسلاتٍ** diye çoğul yaptı; dedi ki:
قد ماتَ في أسلاتِنا أو عَضَّنه
عَضْبٌ برَوْنَقِه المُلوكُ تُقتَّلُ
Yani: mızraklarımızda. Ve **مأْسَل**: bizzat bir dağın adıdır.

Şemmer, İbnü’l-Aʿrâbî’den dedi: **الأسَلَةُ**: dilin ucudur. Ve **القَنَا**’ya **أَسَل** denildi; çünkü onda mızrak uçlarının uçlarından bir şeyler birleştirilmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب السين والياء وما يثلثهما)
(سيب) السين والياء والباء أصلٌ يدلُّ على استمرارِ شيءٍ وذهابِهِ. من ذلك سَيْبُ الماء: مجراه. وانْسَابت الحَيَّة انسياباً. ويقال سيَّبت الدّابّة: تركته حيث شاء. والسائبة: العبد يُسَيَّب من غير وَلاءٍ، يَضَعُ مالَهُ حيث شاء.
ومن الباب [السَّيْب([1])]، وهو العَطاء، كأنَّه شيءٌ أُجْرِيَ لـه. والسُّيُوب: الرِّكاز، كأنَّه عطاءٌ أجراه الله تعالى لمن وَجَده.
وممّا شذّ عن هذا الأصل السَّيَابُ، وهو البلح، الواحدة سَيَابةٌ.
(سيح) السين والياء والحاء أصلٌ صحيح، وقياسه قياسُ ما قبلَه. يقال ساح في الأرض. قال  الله جلّ ثناؤه: ﴿فَسِيحُوا فِي الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ﴾  [التوبة 2]، والسَّيْح: الماء الجاري، والمساييح في حديث علي كرَّم الله وجهه في قولـه: "أولئك مصابيح الدُّجَى، ليسوا بالمَذَاييع ولا المساييح البُذُر([2])"، فإنَّ المذاييع جمع مِذْيَاع، وهو الذي يُذيع السرّ لا يكتُمهُ. والمساييح، هم الذين يَسِيحون في الأرض بالنَّميمة والشّرّ والإفساد بين الناس.
ومما يدلُّ على صحّة هذا القياس قولُهم ساح الظّلُّ، إذا فاء. والسَّيْح:  العَباءة المخطَّطة. وسمِّي بذلك تشبيهاً لخطوطها بالشَّيء الجاري.
(سيد) السين والياء والدال كلمةٌ واحدةٌ، وهي السِّيد. قال قومٌ: السِّيد الذئب. وقال آخرون: وقد يسمَّى الأسَد سِيداً. وينشدون:
* كالسِّيد ذي اللِّبْدة المستأسِدِ الضّاري([3]) *
(سير) السين والياء والراء أصلٌ يدلُّ على مضيٍّ وجَرَيان، يقال سار يسير سيراً، وذلك يكونُ ليلاً ونهاراً. والسِّيرة: الطَّريقة في الشيء والسُّنّة، لأنَّها تسير وتجري. يقال سارت، وسِرْتُها أنا. قال:
فلا تجزَعَنْ مِنْ سُنّة أنْتَ سِرتَها *** فأوَّلُ راضٍ سُنَّةً مَنْ يسيرُها([4])والسَّيْر:الجِلْد، معروف، وهو من هذا سمِّي بذلك لامتداده؛ كأنَّه يجري. وسَيَّرتُ الجُلَّ عن الدَّابَّة، إذا ألقيتَهُ عنه. والمُسَيَّر مِنَ الثِّيَاب: الذي فيه خطوط كأنَّه سيور.
(سيع) السين والياء والعين أصلٌ يدلُّ على جريانِ الشيء. فالسَّيْع: الماء الجاري على وجْه الأرض، يقال ساع وانساع. وانساع الجَمَد: ذاب. والسَّيَاع: ما يُطيَّن به الحائط. ويقال إنَّ السَّياع الشحمة تُطلَى بها المزادة. وقد سَيَّعَت المرأةُ مَزادتَها.
(سيف) السين والياء والفاء أصلٌ يدلُّ على امتدادٍ في شيء وطول. من ذلك السَّيف، سمِّيَ بذلك لامتداده. ويقال منه امرأةٌ سَيفانةٌ، إذا كانت شَطْبة وكأنَّها نَصْلُ سَيف. قال الخليل بن أحمد: لا يُوصَف به الرَّجُل.
وحدَّثني عليُّ بن إبراهيم* عن عليّ بن عبد العزيز، عن أبي عبيد، عن  الكسائيّ: رجلٌ سيفانٌ وامرأةٌ سيفانة.
ومما يدلُّ على صحَّة هذا الاشتقاق، قولُهم سِيف البحر، وهو ما امتدَّ معه من ساحله ومنه السِّيف، ما كان ملتصقاً بأصول السَّعَف من الليف، وهو أردؤُه. قال:
* والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابِها([5]) *
فأمَّا السَّائفة من الأرض فمن هذه أيضاً، لأنَّه الرَّمل الذي يميل في الجَلَد ويمتدُّ معها. قالوا: وهو الذي يقال لـه العَدَاب([6]). قال أبو زِياد: السَّائفة([7])من الرَّمل ألينُ ما يكون منه. والأوَّل أصحّ. وهو قول النّضر؛ لأنّه أقيس وأشْبَه بالأصل الذي ذكرناه. وكلُّ ما كان من اللُّغة أقيَسَ فهو أصحُّ. وجمع السائفة سوائف. قال ذو الرمة:
تَبَسَّمُ عن أَلْمَى اللِّثاتِ كأنَّه *** ذُرَى أُقْحُوانٍ من أقاحِي السوائفِ([8])وقال أيضاً:
..................... كأنَّها *** بسائفةٍ قفرٍ ظهورُ الأراقمِ([9])فأمَّا قولهم أَسَفْتُ الخَرْزَ، إذا خَرمْتَه، فقد يجوزُ أن يكون شاذاً عن هذا الأصل، ويجوز أن يكونَ من ذوات الواو وتكون من السُّواف، وقد مضى ذِكره. يقال هو مُسيفٌ، إذا خَرَمَ الخرْز. قال الرَّاعي:
مَزَائدُ خَرقاءِ اليدينِ مُسيفةٍ ***  أخَبَّ بهنَّ المَخْلِفان وأحفَدَا([10])(سيل) السين والياء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على جريانٍ وامتدادٍ. يقال سال الماء وغيرُهُ يسيل سَيْلاً وسَيلاناً. ومَسيل الماء. إذا جعلت الميم زائدة فمن هذا، وإذا جعلت الميم أصليّةً فمن بابٍ آخر، وقد ذكر.
فأمَّا السِّيلان من السَّيف والسِّكِّين، فهي الحديدةُ التي تُدخَل في النصال.
وسمعت عليّ بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليَّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عُبيدٍ يقول: السِّيلان قد سمعتُه، ولم أسمَعْهُ من عالم.
وأمّا سِيَةُ القَوس([11])، وهي طرفها، فيقال إنَّ النسبة إليها سِيَويٌّ. والله أعلم.
---------------------
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) البذر: جمع بذور، كصبر وصبور، وهو الذي يذيع الأسرار.
([3]) الشطر في المجمل واللسان (سيد).
([4]) هو خالد بن زهير، أو خالد بن أخت أبي ذؤيب. انظر قصة الشعر في اللسان  (سير).
([5]) البيت من أبيات في اللسان (سيف).
([6]) العداب، بالدال المهملة. وفي الأصل: "العذاب"، تحريف.
([7]) أوردها اللسان في مادة (سوف).
([8]) ديوان ذي الرمة 279 واللسان (سوف) برواية: "تبسم عن".
([9]) البيت بتمامه كما في ديوان ذي الرمة 613:
وهل يرجع التسليم ربع كأنه *** بسائفة قفر ظهور الأراقم.
([10]) البيت في اللسان (سوف 67).
([11]) لم يعقد لهذه الكلمة مادة، ومادتها (سيو). وعقد لها في المجمل مادة (سيه) وزاد على ما هنا:"وكان رؤبة ربما همزها".

ـ

##### Türkçe

(باب **السين** و**الياء** وما يثلثهما)
(**سيب**) **السين** ve**الياء** ve**الباء** bir asıldır; bir şeyin sürekliliğine ve gitmesine delâlet eder. Bundan: **سَيْبُ الماء**: onun yatağıdır. Ve yılan **انْسَابت** **انسياباً**. Ve denir: **سيَّبت الدّابّة**: onu dilediği yerde bıraktın. Ve **السائبة**: velâ olmaksızın salıverilen köledir; malını dilediği yere koyar.
Ve babdan **السَّيْب**([1]) vardır; o, عطâdır; sanki onun için akıtılmış bir şey gibidir. Ve **السُّيُوب**: rikâzdır; sanki Allah Teâlâ’nın onu bulan kimse için akıttığı bir عطâ gibidir.
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden **السَّيَابُ** vardır; o, hurma (taze)dır; bir tanesi **سَيَابةٌ**.

(**سيح**) **السين** ve**الياء** ve**الحاء** sahih bir asıldır; ve onun kıyası, ondan öncekisinin kıyasıdır. Denir: **ساح في الأرض**. Allah—celّ senâsı—buyurdu: ﴿**فَسِيحُوا فِي الأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ**﴾  [التوبة 2]، ve **السَّيْح**: akan sudur. Ve Ali’nin—Allah yüzünü keremli kılsın—hadisinde **المساييح** onun şu sözünde: "أولئك مصابيح الدُّجَى، ليسوا بالمَذَاييع ولا المساييح البُذُر([2])"، çünkü **المذاييع** **مِذْيَاع**’ın cem‘idir; o, sırrı yayan, onu gizlemeyen kimsedir. Ve **المساييح**: onlar, yeryüzünde nemîme, şer ve insanlar arasında ifsâd ile dolaşan kimselerdir.
Ve bu kıyasın sıhhatine delâlet eden şeylerden, onların **ساح الظّلُّ** sözüdür; gölge döndüğü zaman. Ve **السَّيْح**: çizgili abâdır. Ve onun çizgilerini akan şeye benzetme yoluyla böyle adlandırıldı.

(**سيد**) **السين** ve**الياء** ve**الدال** tek bir kelimedir; o da **السِّيد**’dir. Bir kavim dedi: **السِّيد** kurttur. Başkaları dedi: ve aslan da **سِيداً** diye adlandırılabilir. Ve şu beyti okurlar:
* كالسِّيد ذي اللِّبْدة المستأسِدِ الضّاري([3]) *

(**سير**) **السين** ve**الياء** ve**الراء** bir asıldır; geçip gitmeye ve akmaya delâlet eder. Denir: **سار يسير سيراً**; ve bu gece ve gündüz olur. Ve **السِّيرة**: bir şeyde yol ve sünnettir; çünkü o yürür ve akar. Denir: **سارت** ve ben onu **سِرْتُها**. Dedi ki:
فلا تجزَعَنْ مِنْ سُنّة أنْتَ سِرتَها *** فأوَّلُ راضٍ سُنَّةً مَنْ يسيرُها([4])و**السَّيْر**: deridir; bilinen (şey)dir; ve onun uzaması sebebiyle bundan adlandırıldı; sanki akıyor gibidir. Ve **سَيَّرتُ الجُلَّ عن الدَّابَّة**: onu ondan attığın zaman. Ve elbiselerden **المُسَيَّر**: içinde, sanki kayışlar gibi çizgiler bulunan şeydir.

(**سيع**) **السين** ve**الياء** ve**العين** bir asıldır; şeyin akmasına delâlet eder. O hâlde **السَّيْع**: yerin yüzü üzerinde akan sudur; denir: **ساع** ve **انساع**. Ve **انساع الجَمَد**: eridi. Ve **السَّيَاع**: duvarın sıvandığı şeydir. Ve denir ki: **السَّياع** tulumun sürüldüğü iç yağıdır. Ve kadın tulumunu **سَيَّعَت**.

(**سيف**) **السين** ve**الياء** ve**الفاء** bir asıldır; bir şeyde uzamaya ve uzunluğa delâlet eder. Bundan: **السَّيف**; uzaması sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve ondan denir: **امرأةٌ سَيفانةٌ**; eğer ince-uzun ise ve sanki bir kılıç ağzı gibiyse. Halîl b. Ahmed dedi: erkek bununla vasfedilmez.
Ve bana Ali b. İbrâhîm* Ali b. Abdülazîz’den, o Ebû Ubeyd’den, o da **الكسائيّ**’den rivayet etti: **رجلٌ سيفانٌ** ve **امرأةٌ سيفانة**.
Ve bu اشتقاقın sıhhatine delâlet eden şeylerden, onların **سِيف البحر** sözüdür; o, sahilinden onunla birlikte uzayan şeydir. Ve ondan **السِّيف**: hurma yapraklarının diplerine bitişik olan liften (kısım)dır; ve o, onun en kötüsüdür. Dedi ki:
* والسِّيفُ واللِّيف على هُدَّابِها([5]) *
Artık yerden **السَّائفة** ise, bu da bundandır; çünkü o, sert zeminde meyleden ve onunla birlikte uzayan kumdur. Dediler: o, **العَدَاب**([6]) diye adlandırılan şeydir. Ebû Ziyâd dedi: kumdan **السَّائفة**([7]) onun en yumuşak olanıdır. Ve birincisi daha sahihdir. Ve o, Nadr’ın sözüdür; çünkü o daha kıyasîdir ve zikrettiğimiz asla daha çok benzer. Ve dilden her ne daha kıyasî ise, o daha sahihdir. Ve **السائفة**’nin cem‘i **سوائف**’tir. Zû’r-Rumme dedi:
تَبَسَّمُ عن أَلْمَى اللِّثاتِ كأنَّه *** ذُرَى أُقْحُوانٍ من أقاحِي السوائفِ([8])Ve yine dedi:
..................... كأنَّها *** بسائفةٍ قفرٍ ظهورُ الأراقمِ([9])Artık onların **أَسَفْتُ الخَرْزَ** sözü; onu deldiğin zaman, bunun bu asıldan şâz olması câizdir; ve vâvlılardan olması ve **السُّواف**’dan olması da câizdir; onun zikri geçti. Denir: o **مُسيفٌ**’dir; boncuğu deldiği zaman. Er-Râ‘î dedi:
مَزَائدُ خَرقاءِ اليدينِ مُسيفةٍ ***  أخَبَّ بهنَّ المَخْلِفان وأحفَدَا([10])(**سيل**) **السين** ve**الياء** ve**اللام** tek bir asıldır; akmaya ve uzamaya delâlet eder. Denir: **سال الماء** ve başkası **يسيل** **سَيْلاً** ve **سَيلاناً**. Ve **مَسيل الماء**. Eğer **الميم**’i زائد kılarsan, bu bundandır; ve eğer **الميم**’i aslî kılarsan, başka bir babdandır; ve zikredildi.
Artık **السِّيلان** kılıçtan ve bıçaktan ise, o, ağızlara sokulan demirdir.
Ve Ali b. İbrâhîm el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: **السِّيلان**’ı işittim; fakat onu bir âlimden işitmedim.
Ve **سِيَةُ القَوس**([11]) ise, o onun ucudur; denir ki ona nisbet **سِيَويٌّ**’dür. Ve Allah daha iyi bilir.
---------------------
([1]) tekmile **المجمل**’dendir.
([2]) **البذر**: **بذور**’un cem‘idir; **صبر** ve **صبور** gibi; ve o, sırları yayan kimsedir.
([3]) yarım mısra **المجمل** ve **اللسان**’da (**سيد**).
([4]) o, Hâlid b. Züheyr’dir; yahut Ebû Züeyb’in kız kardeşinin oğlu Hâlid’dir. Şiirin kıssasına **اللسان**’da (**سير**) bak.
([5]) beyit, **اللسان**’da (**سيف**) içinde beyitlerdendir.
([6]) **العداب**; ihmâl edilmiş **الدال** ile. Asılda: "العذاب"dır; tahriftir.
([7]) **اللسان** onu (**سوف**) maddesinde zikretti.
([8]) Zû’r-Rumme divanı 279 ve **اللسان** (**سوف**) rivayetiyle: "تبسم عن".
([9]) beyit tamamıyla Zû’r-Rumme divanı 613’te olduğu gibi:
وهل يرجع التسليم ربع كأنه *** بسائفة قفر ظهور الأراقم.
([10]) beyit **اللسان**’da (**سوف 67**).
([11]) bu kelime için bir madde bağlamadı; onun maddesi (**سيو**)dur. Ve **المجمل**’de ona (**سيه**) maddesi bağladı ve buradakine şunu ekledi: "وكان رؤبة ربما همزها".

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

س ي ل
النبت ميال على رملاتـه والماء سيال على أحجاره وطـول سيلـان السيـف والسكين وهو ذنبه الداخل في النصاب‏.‏
وكأن ثغرها شوك السيال وهو شجر الخلاف بلغة اليمن‏.‏
ومن المجاز‏:‏ سالت عليه الخيل‏.‏
وقال‏:‏ أخذنا بأطراف الأحاديث بيننا وسالت بأعناق المطي الأباطح وقال‏:‏ سالت عليه شعاب الحيّ حين دعا أنصاره بوجوه كالدنانير وقال عبيد بن أيو العنبريّ‏:‏ وواعد مخوف لا تسيل فجاجه بركب ولم تعنـق لديـه أراجلـه ورأيت سائلة من الناس وسيالة‏:‏ جماعة سالوا من ناحية‏.‏
وإن فلاناً لمسال الخدين‏:‏ أسيلهما وإنه لطويل المسالين وهما جانبا لحييه‏.‏
وتقول‏:‏ نازلت الأبطال ولما يسل وجهي‏.‏

##### Türkçe

س ي ل
Bitki, kumlukları üzerinde meyillidir; su, taşları üzerinde **سيال**dır. **سيلان**ın (akışın) uzunluğu; **السيـف** ve **السكين**in **سيلان**ı: o, onun kabzaya giren içteki kuyruğudur.
Sanki onun ağzının kenarı **شوك السيال**dır; o, Yemen diliyle **شجر الخلاف**tır.
Mecazdandır: “Atlılar onun üzerine **سالت**.”
Ve dedi: “Aramızda hadislerin uçlarıyla aldık; ve **الأباطح**da bineklerin boyunlarıyla **سالت**.” Ve dedi: “Mahallenin geçitleri, o çağırdığı vakit, yüzleri dinarlar gibi olan yardımcılarıyla onun üzerine **سالت**.” Ve **عبيد بن أيو العنبريّ** dedi: “Ve korkutucu bir (kimseyle) vaatleş; onun geniş yolları bir kafileyle **تسيل**mez; ve onun yanında ayaklılar (yaya olanlar) boyun uzatmaz.” Ve insanlardan **سائلة** ve **سيالة** gördüm: bir taraftan **سالوا** olan bir cemaat.
Ve şüphesiz falan kimse **لمسال الخدين**dir: ikisi **أسيلهما**dır. Ve şüphesiz o, **طويل المسالين**dir; ve onlar, çenesinin iki yanıdır.
Ve dersin: “Yiğitlerle çarpıştım; ve yüzüm henüz **يسل**medi.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

سالَ الماءُ والشيءُ سَيْلاً وسَيَلاناً: جَرَى، وأَسالَه غيرُه وسَيَّله هو. وقوله عز وجل: وأَسَلْنا له عَيْن القِطْر؛ قال الزجاج: القِطْرُ النُّحاس وهو الصُّفْر، ذُكِر أَن الصُّفْر كان لا يذوب فذاب مُذْ ذلك فأَساله الله لسُليْمان. وماءٌ سَيْلٌ: سائلٌ، وضَعوا المصدر موضع الصفة. قال ثعلب: ومن كلام بعض الرُّوَّاد: وجَدْتُ بَقْلاً وبُقَيْلاً وماءً غَلَلاً سَيْلاً؛ قوله بَقْلاً وبُقَيْلاً أَي منه ما أَدْرَك فكَبُر وطال، ومنه ما لم يُدْرِك فهو صغير. والسَّيْل: الماءُ الكثير السائل، اسم لا مصدر، وجمعه سُيولٌ. والسَّيْل: معروف، والجمع السُّيول. ومَسِيلُ الماء، وجمعه
(* قوله «ومسيل الماء وجمعه» كذا في الأصل، وعبارة الجوهري: ومسيل الماء موضع سيله والجمع إلخ) أَمْسِلةٌ: وهي مياه الأَمطار إِذا سالت؛ قال الأَزهري: الأَكثر في كلام العرب في جمع مَسِيل الماء مَسايِلُ، غير مهموز، ومَن جمعه أَمْسِلةً ومُسُلاً ومُسْلاناً فهو على تَوَهُّم أَن الميم في مَسِيل أَصلية وأَنه على وزن فَعِيل، ولم يُرَدْ به مَفْعِل كما جمعوا مَكاناً أَمْكِنةً، ولها نظائر. والمَسِيل: مَفْعِلٌ من سالَ يَسِيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً، ويكون المَسِيل أَيضاً المكان الذي يَسيل فيه ماءُ السَّيْل، والجمع مَسايِل، ويجمع أَيضاً على مُسْلٍ وأَمْسِلة ومُسْلان، على غير قياس، لأَن مَسِيلاً هو مَفْعِل ومَفْعِلٌ لا يجمع على ذلك، ولكنهم شَبَّهوه بفَعِيل كما قالوا رَغيفٌ وأَرْغُف وأَرْغِفة ورُغْفان؛ ويقال للمَسيل أَيضاً مَسَل، بالتحريك، والعرب تقول: سالَ بهم السَّيْل وجاشَ بنا البحر أَي وقَعوا في أَمر شديد ووقعنا نحن في أَشدَّ منه، لأَن الذي يَجِيش به البحر أَسْوَأُ حالاً ممن يَسِيل به السَّيْل؛ وقول الأَعشى:
فَلَيْتَكَ حالَ البَحْرُ دونَكَ كُلُّه،
وكُنْتَ لَقًى تَجْري عليك السَّوائِلُ
والسَّائلة من الغُرَر: المعتدلةُ في قَصَبة الأَنف، وقيل: هي التي سالت على الأَرْنَبة حتي رَثَمَتْها، وقيل: السائلة الغُرَّة التي عَرُضَت في الجَبْهة وقصَبة الأَنف. وقد سالَتِ الغُرَّةُ أَي استطالت وعَرُضَت، فإِن دَقَّت فهي الشِّمْراخ. وتَسايَلَت الكَتائبُ إِذا سالت من كل وجه. وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: سائل الأَطراف أَي ممتدّها، ورواه بعضهم بالنون كجِبرِيل وجِبْرِين، وهو بمعناه.
ومُسالا الرَّجُلِ: جانبا لحيته، الواحد مُسالٌ؛ وقال:
فَلَوْ كان في الحَيِّ النَّجِيِّ سَوادُه،
لما مَسَحَتْ تِلْك المُسالاتِ عامِرُ
ومُسالاهُ أَيضاً: عِطْفاه؛ قال أَبو حَيَّة:
فما قامَ إِلاَّ بَيْنَ أَيْدٍ تُقِيمُه،
كما عَطَفَتْ رِيحُ الصَّبا خُوطَ ساسَمِ
إِذا ما نَعَشْناه على الرَّحْل يَنْثَني،
مُسالَيْه عنه من وَراءٍ ومُقْدَم
إِنما نَصَبه على الظَّرف. وأَسالَ غِرارَ النَّصْل: أَطاله وأَتَمَّهُ؛ قال المتنَخِّل الهذلي وذكر قوساً:
قَرَنْت بها مَعابِلَ مُرْهَفات،
مُسالاتِ الأَغِرَّةِ كالقِراط
والسِّيلانُ، بالكسر: سِنْخُ قائمة السيف والسِّكِّين ونحوهما. وفي الصحاح: ما يُدْخَل من السيف والسكين في النِّصاب؛ قال أَبو عبيد: سمعته ولم أَسمعه من عالِمٍ؛ قال ابن بري: قال الجَوالِيقي أَنشد أَبو عروة للزِّبرِقان بن بدر:
ولَنْ أُصالِحَكُمْ ما دام لي فَرَسٌ،
واشتَدَّ قَبْضاً على السِّيلانِ إِبْهامي
والسَّيَالُ: شجرٌ سَبْط الأَغصان عليه شوك أَبيض أُصوله أَمثال ثَنايا العَذارى؛ قال الأَعشى:
باكَرَتْها الأَعْراب في سِنَةِ النَّوْ
مِ فتَجْري خِلالَ شَوْكِ السَّيَال
يصف الخَمْر. ابن سيده: والسَّيَال، بالفتح: شجر له شوك أَبيض وهو من العِضاه؛ قال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد السَّيَال ما طال من السَّمُر؛ وقال أَبو عمرو: السَّيَال هو الشُّبُه، قال: وقال بعض الرواة السَّيَال شَوْك أَبيض طويل إِذا نُزِع خرج منه مثل اللبن؛ قال ذو الرُّمة يصف الأَجمال:
ما هِجْنَ إِذ بَكَّرْنَ بالأَجمال،
مثل صَوَادِي النَّخْل والسَّيَال
واحدته سَيَالَةٌ. والسَّيالةُ: موضع.

##### Türkçe

**سالَ** su ve şey **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً** (olarak): aktı; başkası onu akıttı ve o onu akıttı. Ve O’nun, aziz ve celil, sözü: **وأَسَلْنا له عَيْن القِطْر**; **الزجاج** dedi: **القِطْرُ** bakırdır ve o **الصُّفْر**dır; **الصُّفْر**ün erimez olduğu, sonra o vakitten beri eridiği zikredildi; böylece Allah onu Süleyman için akıttı. Ve **ماءٌ سَيْلٌ**: akan; masdarı sıfatın yerine koydular. **ثعلب** dedi: Ve bazı **الرُّوَّاد**ın sözünden: “**وجَدْتُ بَقْلاً وبُقَيْلاً وماءً غَلَلاً سَيْلاً**”; onun “**بَقْلاً وبُقَيْلاً**” sözü, yani ondan olgunlaşıp büyüyen ve uzayan vardır; ve ondan olgunlaşmayan vardır, o da küçüktür. Ve **السَّيْل**: çok akan su; masdar değil isimdir; çoğulu **سُيولٌ**dur. Ve **السَّيْل**: bilinen (şey); çoğul **السُّيول**dur. Ve suyun **مَسِيلُ**i, çoğulu
(* onun “ومسيل الماء وجمعه” sözü asılda böyle; ve **الجوهري**’nin ibaresi: “ومسيل الماء موضع سيله والجمع إلخ”) **أَمْسِلةٌ**: ve onlar yağmur sularıdır, aktıkları zaman; **الأَزهري** dedi: Arapların sözünde suyun **مَسِيل**inin cem‘inde en çoğu **مَسايِلُ**dür, hemzesiz; onu **أَمْسِلةً** ve **مُسُلاً** ve **مُسْلاناً** olarak cem‘ eden kimse ise, **مَسِيل**deki mimin aslî olduğu ve onun **فَعِيل** vezninde bulunduğu vehmi üzerinedir; onunla **مَفْعِل** kastedilmedi; nitekim **مَكاناً**ı **أَمْكِنةً** olarak cem‘ ettikleri gibi; ve onun benzerleri vardır. Ve **المَسِيل**: **سالَ**dan **مَفْعِل**dir; **يَسِيلُ** **مَسِيلاً** ve **مَسالاً** ve **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً** (şeklinde); ve **المَسِيل** ayrıca, **السَّيْل** suyunun aktığı yer de olur; çoğul **مَسايِل**dir; ve ayrıca **مُسْلٍ** ve **أَمْسِلة** ve **مُسْلان** üzerine de cem‘ edilir, kıyasa aykırı olarak; çünkü **مَسِيلاً** **مَفْعِل**dir ve **مَفْعِل** buna cem‘ edilmez; fakat onu **فَعِيل**e benzettiler; nitekim **رَغيفٌ** ve **أَرْغُف** ve **أَرْغِفة** ve **رُغْفان** dedikleri gibi. Ve **المَسيل**e ayrıca **مَسَل** de denir, hareke ile. Ve Araplar der: “**سالَ بهم السَّيْل وجاشَ بنا البحر**”, yani onlar şiddetli bir işe düştüler ve biz ondan daha şiddetlisine düştük; çünkü denizin kabarttığı şey, selin akıttığı kimseden hâlce daha kötüdür. Ve **الأَعشى**’nın sözü:
فَلَيْتَكَ حالَ البَحْرُ دونَكَ كُلُّه،
وكُنْتَ لَقًى تَجْري عليك السَّوائِلُ
Ve **السَّائلة** **الغُرَر**den: burun kemiğinde mutedil (olan); ve denildi ki: o, burun ucuna akıp onu **رَثَمَتْها** edinceye kadar (akan)dır; ve denildi ki: **السائلة** alın ve burun kemiğinde enine olan **الغُرَّة**dir. Ve **سالَتِ الغُرَّةُ**: yani uzadı ve enine oldu; eğer incelirse o **الشِّمْراخ**tır. Ve **تَسايَلَت الكَتائبُ**: her taraftan aktıkları zaman. Ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem: **سائل الأَطراف** yani uzamış olanları; ve bazıları onu **بالنون** ile rivayet etti, **جِبرِيل** ve **جِبْرِين** gibi; ve o, manası itibarıyladır.

Ve erkeğin **مُسالا**sı: sakalının iki yanı; tekili **مُسالٌ**; ve dedi ki:
فَلَوْ كان في الحَيِّ النَّجِيِّ سَوادُه،
لما مَسَحَتْ تِلْك المُسالاتِ عامِرُ
Ve onun **مُسالاهُ**’ı ayrıca: iki omzu; **أَبو حَيَّة** dedi:
فما قامَ إِلاَّ بَيْنَ أَيْدٍ تُقِيمُه،
كما عَطَفَتْ رِيحُ الصَّبا خُوطَ ساسَمِ
إِذا ما نَعَشْناه على الرَّحْل يَنْثَني،
مُسالَيْه عنه من وَراءٍ ومُقْدَم
Onu ancak zarf üzerine nasbetti. Ve **أَسالَ غِرارَ النَّصْل**: onu uzattı ve tamamladı; **المتنَخِّل الهذلي** dedi ve bir yayı zikretti:
قَرَنْت بها مَعابِلَ مُرْهَفات،
مُسالاتِ الأَغِرَّةِ كالقِراط
Ve **السِّيلانُ**, kesre ile: kılıcın ve bıçağın ve benzerlerinin sapının kökü. Ve **الصحاح**’ta: kılıç ve bıçaktan **النِّصاب**a sokulan şey; **أَبو عبيد** dedi: onu işittim ve onu bir âlimden işitmedim; **ابن بري** dedi: **الجَوالِيقي** dedi ki: **أَبو عروة** **للزِّبرِقان بن بدر** için inşad etti:
ولَنْ أُصالِحَكُمْ ما دام لي فَرَسٌ،
واشتَدَّ قَبْضاً على السِّيلانِ إِبْهامي
Ve **السَّيَالُ**: dalları düz (olan) bir ağaç; üzerinde beyaz diken vardır; kökleri bakirelerin ön dişleri gibidir; **الأَعشى** dedi:
باكَرَتْها الأَعْراب في سِنَةِ النَّوْ
مِ فتَجْري خِلالَ شَوْكِ السَّيَال
Şarabı vasfeder. **ابن سيده**: ve **السَّيَال**, fetih ile: beyaz dikeni olan bir ağaçtır ve o **العِضاه**dandır; **أَبو حنيفة** dedi: **أَبو زياد** dedi: **السَّيَال** **السَّمُر**dan uzayan şeydir; ve **أَبو عمرو** dedi: **السَّيَال** **الشُّبُه**tir; dedi ki: ve bazı râviler dedi: **السَّيَال** uzun beyaz dikendir; çekilip çıkarıldığı zaman ondan süt gibi bir şey çıkar; **ذو الرُّمة** **الأَجمال**i vasfederek dedi:
ما هِجْنَ إِذ بَكَّرْنَ بالأَجمال،
مثل صَوَادِي النَّخْل والسَّيَال
Onun tekili **سَيَالَةٌ**dir. Ve **السَّيالةُ**: bir yer.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* س ي ل * * السَّيْلُ * واحد * السُّيُولِ * و * سَالَ * الماء وغيره من باب باع و * سَيَلاناً * أيضا و * مَسِيلُ * الماء موضع سيله والجمع * مَسَايِلُ * ويجمع أيضا على * مُسُلٍ * بضمتين و * أمْسِلةٍ * و * مُسْلانٍ * على غير قياس و * السِّيلانُ * بكسر السين وسكون الياء ما يدخل من السيف والسكين في النصاب

##### Türkçe

* س ي ل * **السَّيْلُ**: **السُّيُولِ**’ün tekilidir. Ve su ve başkası **سَالَ**; **باع** bâbından. Ve ayrıca **سَيَلاناً**. Ve suyun **مَسِيلُ**’i: onun akış yeridir. Çoğulu **مَسَايِلُ**’dir. Ve ayrıca iki ötre ile **مُسُلٍ** üzerine, ve **أمْسِلةٍ** üzerine, ve القياس dışı olarak **مُسْلانٍ** üzerine de çoğul yapılır. Ve **السِّيلانُ**: sîn’in kesresi ve yâ’nın sükûnu ile; kılıç ve bıçağın kabzaya giren şeyidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

سال الماء، والشيء، يسيل سيلا، وسيلانا: جرى، وأساله، غيره، قال الله تعالى:  وأسلنا له عين القطر  ، أي أجريناه، والإسالة في الحقيقة: حالة في القطر تحصل بعد الإذابة.
 وماء سيل: سائل، وضعوا المصدر موضع الاسم، أو السيل: الماء الكثير السائل، قال ثعلب: ومن كلام بعض الرواد: وجدت بقلا وبقيلا، وماء غللا سيلا، أي ماء كثيرا سائلا، وعنى بالبقل والبقيل: أن منه ما أدرك فكبر وطال، ومنه ما لم يدرك فهو صغير، فالسيل إذا مصدر في الأصل، لكنه جعل اسما للماء الذي يأتيك ولم يصبك مطره، قال الله تعالى:  فاحتمل السيل زبدا رابيا  ،  فأرسلنا عليهم سيل العرم  ، ج: سيول. والسيلة، بالكسر: جرية الماء. والسائلة من الغرر: المعتدلة في قصبة الأنف، أو التي سالت على الأرنبة حتى رثمتها، أو التي عرضت في الجبهة وقصبة الأنف، وقد سالت الغرة، أي استطالت وعرضت، فإن دقت فهي: الشمراخ.
 وأسال غرار النصل: أطاله، وأتمه، قال المتنخل الهذلي، وذكر قوسا:
  قرنت بها معابل مرهفات                      مسالات الأغرة والقراط والسيلان، بالكسر: سنخ قائم السيف، ونحوه، كالسكين، وهو ذنبه الداخل في النصاب، كما في الأساس، وفي الصحاح: ما يدخل من السيف والسكين في النصاب، قال أبو عبيد: سمعته، ولم أسمعه من عالم. قال ابن بري: قال الجواليقي: أنشد أبو عمرو للزبرقان بن بدر:
  ولن أصالحكم ما دام لي فـرس                      واشتد قبضا على السيلان إبهامي

  وسيلان: اسم جماعة. وابن سيلان: صحابي، كوفي، له سماع، واسمه عبد الله، روى عنه قيس بن أبي حازم في الفتن. وعيسى بن سيلان، وجابر بن سيلان: تابعيان، هكذا ذكره الذهبي أيضا، قال الحافظ، والصحيح أنهما شخص واحد، روى عن أبي هريرة، اختلف في اسمه. قلت: ولذا اقتصر الصاغاني على ذكر عيسى، وذكره الذهبي في الكاشف، فقال: جابر بن سيلان، عن ابن مسعود، وأبي هريرة، وعنه محمد بن زيد. وإبراهيم بن عيسى بن سيلان: محدث، عن هشام بن عروة، وعنه الحميدي. وسيال، كسحاب: ع، بالحجاز، قاله نصر. والسيالة، كسحابة: ع، بقرب المدينة، شرفها الله تعالى، على مرحلة، وهي أولى مرحلة لأهل المدينة إذا أرادوا مكة، وقال نصر: هي بين ملل والروحاء، في طريق مكة إلى المدينة. والسيالة: نبات له شوك أبيض طويل، إذا نزع خرج منه اللبن، نقله أبو عمرو، عن بعض الرواة، وفي الأساس: وكأن ثغرها شوك السيال، وهو شجر الخلاف بلغة اليمن. وقال غيره: السيال: شجر سبط الأغصان، عليه شوك أبيض، أصوله أمثال ثنايا العذارى، قال الأعشى يصف الخمر:
  باكرتها الأغراب في سنة النو                      م فتجري خلال شوك السيال وفي المحكم: السيال: شجر له شوك أبيض، وهو من العضاة، أو ما طال من السمر، نقله أبو حنيفة، عن أبي زياد، ج: سيال، قال ذو الرمة، يصف الأجمال:
  ما هجن إذ بكرن بالأحمال
  مثل صوادي النخل والسيال ومسيل الماء: موضع سيله، أي جريه، كمسله، محركة، هكذا نقله ابن سيده، قال شيخنا: هو من الشذوذ بمكان لا يكاد يعرف له نظير. قلت: نقله ابن سيده، وهو في كتاب الشواذ لابن جني، ج: مسايل غير مهموز، على القياس، ومسل، بضمتين، وأمسلة، ومسلان، بالضم، على غير قياس، لأن مسيلا إنما هو مفعل، ومفعل لا يجمع على ذلك، ولكنهم شبهوه بفعيل، كما قالوا: رغيف، ورغف، وأرغفة، ورغفان، وقال الأزهري: توهموا أن الميم أصلية، وأنه على وزن فعيل، ولم يرد به مفعل، كما جمعوا مكانا أمكنة، ولها نظائر.
 وكشداد: ضرب من الحساب، يقال له: السيال، نقله الصاغاني. وسيال بن سمال اليمامي المحدث، الذي روى عنه ابنه محمد، وقد تقدم ذكره في س م ل. والسيالى، كسكارى: ماء بالشام، قال الأخطل:
  عفا ممن عهدت به حفير                      فأجبال السيالى فالعوير وسيلون: ة بنابلس. وسيلة: ة بالفيوم، وسيلى، كضيزى: من الثغور. وحبس سيل، محركة: بين حرة بني سليم والسوارقية. ومسيلا، ويقال: مسيلة، قال شيخنا: الثاني أعرف، وأجرى على ألسنة أهلها، وصحح بعض الأول، وحكى فيه المد والقصر: د، بالمغرب، معروف، مشهور، بنواحي أفريقية، قال: وقوله: بناه الفاطميون غلط واضح، بل الذي بناه هو أبو علي جعفر بن علي بن أحمد ابن حمدان الأندلسي، الأمير الممدح، الكثير العطاء لأهل العلم، ولابن هانئ الأندلسي فيه مدائح فائقة، منها قوله من قصيدة غراء طويلة:
  المدنفان من البرية كلـهـا                      جسمي وطرف بابلي أحور

  والمشرقات النـيرات ثـلاثة                      الشمس والقمر المنير وجعفر كما قاله يحيى الصقلي الجبائي، وغيره. قلت: وممن نسب إليه، أبو العباس أحمد بن محمد بن حرب المسيلي، قرأ عليه عبد العزيز بالسماقي، وعبد الله المسيلي، شارح مختصر ابن الحاجب، كان معاصرا للذهبي. ومما يستدرك عليه: سال الماء، يسيل، مسيلا، ومسالا: جرى، وسيله، تسييلا: أساله. وتقول العرب: سال بهم السيل، وجاش بنا البحر. أي وقعوا في أمر شديد، ووقعنا نحن في أشد منه، لأن الذي يجيش به البحر أسوأ حالا ممن يسيل به السيل.
 والسوائل: جمع سائلة، بمعنى السيل، ومنه قول الأعشى:
  وكنت لقى تجري عليك السوائل وتسايلت الكتائب: إذا سالت من كل وجه، وهو مجاز، وكذا: سالت عليه الخيل. ورأيت سائلة من الناس، وسيالة: جماعة سالوا من ناحية. ويقال: نزلنا بواد نبته ميال، وماؤه سيال. وفي صفته صلى الله عليه وسلم:  سائل الأطراف  أي: ممتدها، ورواه بعض بالنون، وهو بمعناه. ومن المجاز: هو مسال الخدين، ومسالا الرجل: جانبا لحيته، قال:
  فلو كان في الحي النجي سوادهلما مسحت تلك المسالات عامر ومسالاه أيضا: عطفاه، قال أبو حية النميري:
  إذا ما نعشناه على الرحل ينثني                      مساليه عنه من وراء ومقـدم إنما نصبه على الظرف. وسيل، بالفتح: اسم مكة، شرفها الله تعالى. قاله نصر. وسيل بن الأسل النصري، هو الذي عناه الشاعر بقوله:
  ويل بسيل سيل خيل مـغـيرة                      رأت رغبة أو رهبة فهي تلجم والبيت مخروم، كما في العباب. وسيل، محركة: جبل. وفاطمة بنت سعد بن سيل، هي أم قصي، وزهرة بن كلاب بن مرة. والسيالة، مشددة: انعطاف في البحر، حيث يميل. وسيلان: اسم لبحر الصين. وسيلين، كورة في شرقي الصعيد الأعلى.

##### Türkçe

**سال** su, ve şey, **يسيل** **سيلا** ve **سيلانا**: aktı; ve onu akıttı, başkası. Allah Teâlâ dedi ki:  **وأسلنا له عين القطر**  yani onu akıttık; ve **الإسالة** hakikatte: damlada, eritmeden sonra hâsıl olan bir hâl.

Ve **ماء سيل**: akıcı; masdarı isim yerine koydular; yahut **السيل**: çok, akıcı su; ثعلب dedi: Ve bazı kılavuzların sözünden: **وجدت بقلا وبقيلا، وماء غللا سيلا** yani çok, akıcı su; ve **البقل** ve **البقيل** ile kastetti: ondan olgunlaşıp büyüyen ve uzayan vardır; ve ondan olgunlaşmayan vardır, o küçüktür; öyleyse **السيل** aslında masdardır; fakat sana gelen ve yağmuru sana isabet etmeyen su için isim kılındı. Allah Teâlâ dedi ki:  **فاحتمل السيل زبدا رابيا**  ,  **فأرسلنا عليهم سيل العرم**  , çoğulu: **سيول**. Ve **السيلة** (kesre ile): suyun akışı. Ve **السائلة** **من الغرر**: burun kemiğinde mutedil olan; yahut burun ucuna akıp onu lekeleyen; yahut alın ve burun kemiğinde enine olan; ve **سالَت الغرة**: yani uzadı ve enine oldu; eğer incelirse o: **الشمراخ**.

Ve **أسال غرار النصل**: onu uzattı ve tamamladı. المتنخل الهذلي dedi, bir yayı zikrederek:
  قرنت بها معابل مرهفات                      مسالات الأغرة والقراط
Ve **السيلان** (kesre ile): kılıcın, ve benzerinin, bıçak gibi, dik duran kökü; o, kabzaya giren kuyruğudur; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve **الصحاح**’ta: kılıç ve bıçaktan kabzaya giren şey. أبو عبيد dedi: onu işittim; ve onu bir âlimden işitmedim. ابن بري dedi: الجواليقي dedi: أبو عمرو, الزبرقان بن بدر için inşad etti:
  ولن أصالحكم ما دام لي فـرس                      واشتد قبضا على السيلان إبهامي

Ve **سيلان**: cemaat ismi. Ve **ابن سيلان**: sahabî, Kûfeli, onun için semâ vardır; ve adı Abdullah’tır; ondan, fitneler hakkında, قيس بن أبي حازم rivayet etti. Ve **عيسى بن سيلان** ve **جابر بن سيلان**: tâbiîlerdir; الذهبي de onu böyle zikretti. Hafız dedi: ve sahih olan, ikisinin tek bir kişi olmasıdır; أبو هريرة’den rivayet etti; isminde ihtilaf edildi. Dedim: ve bundan dolayı الصاغاني, yalnız **عيسى**’yı zikretmekle yetindi; ve الذهبي onu **الكاشف**’te zikretti, şöyle dedi: **جابر بن سيلان**، **عن ابن مسعود، وأبي هريرة، وعنه محمد بن زيد**. Ve **إبراهيم بن عيسى بن سيلان**: muhaddis; **عن هشام بن عروة**; ve ondan الحميدي. Ve **سيال**، **كسحاب**: Hicaz’da bir yer; onu نصر söyledi. Ve **السيالة**، **كسحابة**: Medine yakınında bir yer; Allah Teâlâ onu şereflendirsin; bir merhale üzeredir; ve Medine ehli Mekke’yi istediklerinde onların ilk merhalesidir. Ve نصر dedi: o, Mekke’den Medine’ye giden yolda **ملل** ile **الروحاء** arasındadır. Ve **السيالة**: uzun beyaz dikeni olan bir bitki; çekilip çıkarıldığında ondan süt çıkar; onu أبو عمرو, bazı râvilerden nakletti. Ve **الأساس**’ta: sanki onun ağzı **شوك السيال**’dır; ve o, Yemen diliyle **شجر الخلاف**’tır. Ve başkası dedi: **السيال**: dalları düzgün bir ağaçtır; üzerinde beyaz diken vardır; kökleri bakirelerin ön dişleri gibidir. الأعشى şarabı vasfederek dedi:
  باكرتها الأغراب في سنة النو                      م فتجري خلال شوك السيال
Ve **المحكم**’de: **السيال**: beyaz dikeni olan bir ağaçtır; ve o, **العضاة**’dandır; yahut **السمر**’den uzayan şeydir; onu أبو حنيفة, أبو زياد’dan nakletti; çoğulu: **سيال**. ذو الرمة, develeri vasfederek dedi:
  ما هجن إذ بكرن بالأحمال
  مثل صوادي النخل والسيال
Ve **مسيل الماء**: onun akış yeri, yani akması; **كمسله** (harekeli); bunu ابن سيده böyle nakletti. Şeyhimiz dedi: o, şâzlık bakımından öyledir ki ona neredeyse bir benzer bilinmez. Dedim: onu ابن سيده nakletti; ve o, ابن جني’nin **كتاب الشواذ**’undadır. Çoğulu: **مسايل** (hemzesiz), kıyasa göre; ve **مسل** (iki damme ile), ve **أمسلة**, ve **مسلان** (damme ile), kıyas dışı olarak; çünkü **مسيلا** ancak **مفعل**’dir; ve **مفعل** buna göre cem‘ edilmez; fakat onu **فعيل**’e benzettiler; nitekim dediler: **رغيف** ve **رغف** ve **أرغفة** ve **رغفان**. Ve الأزهري dedi: mimin aslî olduğunu ve onun **فعيل** vezninde olduğunu vehmettiler; ve onunla **مفعل** kastedilmedi; nitekim **مكان**’ı **أمكنة** diye cem‘ ettikleri gibi; ve onun benzerleri vardır.

Ve **كشداد** gibi: hesaptan bir tür; ona **السيال** denir; onu الصاغاني nakletti. Ve **سيال بن سمال اليمامي** muhaddis; ondan oğlu Muhammed rivayet etti; ve onun zikri **س م ل**’de geçti. Ve **السيالى**، **كسكارى**: Şam’da bir sudur. الأخطل dedi:
  عفا ممن عهدت به حفير                      فأجبال السيالى فالعوير
Ve **سيلون**: Nablus’ta bir köy. Ve **وسيلة**: Fayyum’da bir köy. Ve **سيلى**، **كضيزى**: sınır bölgelerindendir. Ve **حبس سيل** (harekeli): **حرة بني سليم** ile **السوارقية** arasındadır. Ve **مسيلا**; ve denir ki: **مسيلة**. Şeyhimiz dedi: ikincisi daha bilinir ve halkının dillerinde daha çok yürür; ve bazıları birincisini sahih saydı; ve onda uzatma ve kısaltmayı nakletti. Bir beldedir, Mağrib’de; bilinen, meşhur; إفريقية yörelerindendir. Dedi: ve onun sözü: “onu Fâtımîler bina etti” apaçık bir yanlıştır; bilakis onu bina eden, el-Endelüsî emir, ilim ehline çok ihsanda bulunan, övülen **أبو علي جعفر بن علي بن أحمد ابن حمدان الأندلسي**’dir; ve İbn Hânî el-Endelüsî’nin onda üstün medihleri vardır; onlardan, uzun parlak bir kasideden sözü:
  المدنفان من البرية كلـهـا                      جسمي وطرف بابلي أحور

  والمشرقات النـيرات ثـلاثة                      الشمس والقمر المنير وجعفر
Yahya es-Sıkıllî el-Cebbâî’nin ve başkasının dediği gibi. Dedim: ona nisbet edilenlerdendir: **أبو العباس أحمد بن محمد بن حرب المسيلي**; ona عبد العزيز بالسماقي okudu; ve **عبد الله المسيلي**، **مختصر ابن الحاجب** şârihi; الذهبي’ye muasır idi. Ve ona ilâve edilip telâfi edileceklerdendir: **سال الماء**، **يسيل**، **مسيلا** ve **مسالا**: aktı; ve **سيله**، **تسييلا**: onu akıttı. Ve Araplar der: **سال بهم السيل، وجاش بنا البحر**; yani onlar şiddetli bir işe düştüler, ve biz ondan daha şiddetlisine düştük; çünkü denizin coşturduğu kimsenin hâli, selin akıttığı kimseden daha kötüdür.

Ve **السوائل**: **سائلة**’nin çoğuludur, **السيل** manasında; ve ondan الأعشى’nın sözü:
  وكنت لقى تجري عليك السوائل
Ve **تسايلت الكتائب**: her yönden aktığında; ve o mecazdır; ve bunun gibi: **سالت عليه الخيل**. Ve insanlardan bir **سائلة** gördüm; ve **سيالة**: bir taraftan akan bir cemaat. Ve denir: bitkisi eğilimli bir vadiye indik, ve suyu **سيال**. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında:  **سائل الأطراف**  yani uzamış olanı; ve bazıları onu **بالنون** ile rivayet etti; ve o, onun manasındadır. Ve mecazdandır: o, **مسال الخدين**’dir. Ve **مسالا الرجل**: sakalının iki yanı. Dedi:
  فلو كان في الحي النجي سوادهلما مسحت تلك المسالات عامر
Ve **مسالاه** da: iki yanı. أبو حية النميري dedi:
  إذا ما نعشناه على الرحل ينثني                      مساليه عنه من وراء ومقـدم
Onu ancak zarf üzerine nasbetti. Ve **سيل** (fetha ile): Mekke’nin ismidir; Allah Teâlâ onu şereflendirsin. Onu نصر söyledi. Ve **سيل بن الأسل النصري**: şairin şu sözüyle kastettiği odur:
  ويل بسيل سيل خيل مـغـيرة                      رأت رغبة أو رهبة فهي تلجم
Ve beyit **مخروم**’dur; **العباب**’da olduğu gibi. Ve **سيل** (harekeli): bir dağdır. Ve **فاطمة بنت سعد بن سيل**: قصي’nin annesidir; ve **زهرة بن كلاب بن مرة**’nin (annesi). Ve **السيالة** (şeddeli): denizde bir kıvrılmadır; orada meyleder. Ve **سيلان**: Çin denizinin ismidir. Ve **سيلين**: Yukarı Saîd’in doğusunda bir kûradır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

سَالَ
1 سَالَ ذ , (S, M, Msb, K,) said of water, (S, Msb, TA,) or of a thing, (M,) aor. يَسِيلُ, (Msb, K,) inf. n. سَيْلٌ and سَيَلَانٌ (S, M, Msb, K, TA) and مَسِيلٌ and مَسَالٌ, (TA,) It flowed, or ran: (M, K, TA:) or, said of water, it rose so as to become excessively copious, and flowed, or ran: and سال said of thing, it was, or became, fluid, or liquid; contr. of جَمَدَ. (Msb.) ― -b2- The Arabs say, سَالَ بِهِمُ السَّيْلُ وَجَاشَ بِنَا البَحْرُ [The torrent flowed with them, and the sea estuated with us so as to be unnavigable;] meaning, (assumed tropical:) they fell into a hard case, and we fell into one that was harder than it: (M, Meyd:) a proverb. (Meyd.) ― -b3- And سَالَتْ عَلَيْهِ الخَيْلُ (tropical:) [The horsemen poured upon him]. (TA. [See also 6.]) ― -b4- And سالت الغُرَّةُ (assumed tropical:) [The blaze upon the face of a horse] extended, or spread, long and wide: (S:) [or, simply, extended down the face; as appears from an explanation of the word شِمْرَاخٌ in the S and K &c.: see also سَائِلَةٌ, below. And in like manner سال is often said of flowing, or defluent, hair.] -A2- سِيلَ &c. for سُئِلَ, pass, of سَأَلَ: see this last word, in art. سأل.

2 سَيَّلَ see 4.

سَايَلْتُ
3 سَايَلْتُ ذ : see 3 in art. سأل.

اسالهُ
4 اسالهُ ذ , (S, M, Msb, K,) inf. n. اـِسَالَةٌ, (Msb,) He made it to flow, or run; (S, * M, Msb, K;) as also ↓ سيّلهُ, (S, TA,) inf. n. تَسْيِيلٌ. (TA.) It is said in the Kur [xxxiv. 11], وَأَسَلْنَا لَهُ حِينَ القِطْرِ (M, TA) i. e. And we made [the source of copper, or of brass,] to flow, or run, for him. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) He made it long, (M, K,) and complete; (M;) namely, the point of the iron head or blade an arrow or of a spear &c. (M, K.)

تسايلت الكَتَائِبُ
6 تسايلت الكَتَائِبُ ذ (tropical:) [The troops of horse] poured [together] from every quarter. (S, TA. [See also 1.]) -A2- همَا يَتَسَايَلَانِ: see 6 in art. سأل.

سَيْلٌ
سَيْلٌ ذ A torrent, or flow of water; (MA;) [i. e.] much water, (M, K,) or a collection of rainwater, (Msb,) flowing, or running, (M, Msb, K,) in a valley, or water-course, or torrent-bed: (Msb:) or water that comes to one [from rain, in any case, or] from rain that has not fallen upon one: (TA:) originally an inf. n.: (Msb, TA:) pl. سُيُولٌ: (S, M, Msb, K:) ↓ سَائِلَةٌ, also, signifies the same as سَيْلٌ; and its pl. is سَوَائِلُ [expl. in the M as meaning flowing, or running, waters]. (TA.) ― -b2- And they said also, مَآءٌ سَيْلٌ, meaning ↓ سَائِلٌ [i. e. Flowing, or running, water]; (M, K;) putting the inf. n. in the place of the epithet. (M.) وَجَدْتُ بَقْلًا وَبُقَيْلًا وَمَآءً عَلَلًا سَيْلًا, meaning I found herbs full-grown and large and tall, and herbs not full-grown and therefore small, [and water among trees, flowing, or running,] is a saying of one sent to seek for herbage and water; mentioned by Th. (M.)

سِيلَةٌ
سِيلَةٌ ذ A mode, or manner, of flowing or running of water. (K.)

سِيلَانٌ
سِيلَانٌ ذ The سِنْخ [or tongue] of [meaning that enters into] the hilt, or handle, of a sword (M, K) and of a knife (M) and the like; (M, K;) the part, (S, TA,) in the A the tail, (TA,) that enters into the hilt, or handle, of a sword and of a knife: heard by A'Obeyd, though not from a learned man: (S, TA:) but AA cites the following ex. from Ez-Zibrikلn Ibn-Bedr:
وَلَنْ أُصَالِحَكُمْ مَا دَامْ لِى فَرَسٌ
وَاشْتَدَّ قَبْضًا عَلَى السِّيلَانِ اـِبْهَامِى
[And I will not make peace with you while I have a horse and my thumb grasps firmly upon the tongue of the sword]. (El-Jawلleekee, IB, TA.) (assumed tropical:) سَيَالٌ pl. of سَيَالَةٌ, (K,) [or rather the former is a coll. gen. n. of which the latter is the n. un., applied in the present day to A species of mimosa, or acacia, mentioned by Forskal in his Flora Aegypt. Arab., pp. lvi. and cxxiv., and by Delile in his Florو Aegypt. Illustr. (in the Descr. de l'ةgypte), no. 965: and to a species of thistle; carduus lacteus; or wild artichoke:] a species of trees having thorns, of the kind called عِضَاه: (S:) certain trees having white thorns: (M:) or the [thorny plant called] شَبَه: (AA, M:) a certain plant; (K;) said to have white thorns, from which, when these are plucked, there issues what resembles milk: (AA, M, K: *) certain trees having lank branches and white thorns of which the bases resemble the middle pairs of the teeth of virgins: (TA:) or, (K,) accord. to Aboo-Ziyلd, (AHn, M,) tall سَمُر [or gum-acacia-trees]: (AHn, M, K:) accord. to the A, the trees called خِلَاف [now applied to the salix Aegyptia of Linn.] in the dial. of El-Yemen. (TA.)

سَيّالٌ
سَيّالٌ ذ [Flowing, or running, much]. One says, نَزَلْنَا بِوَاد ٍ نَبْتُهُ مَيَّالٌ وَمَاؤُهُ سَيَّالٌ [We alighted in a valley the herbage whereof was inclining much, by reason of its luxuriant growth, and the water whereof was flowing, or running, much, by reason of its copiousness]. (TA.) ― -b2- [And Distilling much: see رَنْدٌ.] -A2- Also A certain mode of calculation. (O, K, TA. [In the CK, الحِيتَانْ is erroneously put for الحِسَابِ.])

سَيَّالَةٌ
سَيَّالَةٌ ذ : see سَائِلَةٌ. ― -b2- Also A bending in a sea or great river. (TA.)

سَائِلٌ
سَائِلٌ ذ : see سَيْلٌ. ― -b2- Also Fluid, or liquid. (Msb.) ― -b3- سَائِلُ الأَطْرَافِ, in a description of the Prophet, means (assumed tropical:) Extended in the fingers: or, as some relate it, سَائِن, with ن, which has the same meaning. (O.) And غُرَّةٌ سَائِلَةٌ means (assumed tropical:) [A blaze upon the face of a horse] extending, or spreading, long and wide: (S:) or [extending so as to be] equable, or uniform, upon the bone of the nose: or that has extended upon the extremity of the nose so as to make it white: (M, K:) or that has spread widely upon the forehead and the bone of the nose: (TA:) if narrow, it is termed شِمْرَاخٌ. (S, TA.)

سَائِلَةٌ
سَائِلَةٌ ذ [as a subst. formed from the epithet سَائِلٌ by the affix ة]; pl. سَوَائِلُ: see سَيْلٌ. ― -b2- [Hence the saying,] رَأَيْتُ سَائِلَةً مِنَ النَّاسِ (assumed tropical:) I saw a company of men that had poured from some quarter; and so ↓ سَيَّالَةً. (TA.) ― -b3- The pl. سَوَائِلُ also signifies Valleys [app. flowing with water, or because they flow with water]. (T in art. ذنب.)

مَسَلٌ
مَسَلٌ ذ : see مَسِيلٌ.

مُسَالٌ الخَدَّيْنِ
مُسَالٌ الخَدَّيْنِ ذ [app. meaning (tropical:) Having expanded cheeks, not elevated in the balls thereof, like سَهْلُ الخَدَّيْنِ,] is a tropical phrase. (TA.) ― -b2- مُسَالَا الرَّجُلِ (assumed tropical:) The two sides of the beard of the man: (O, and so in one of my copies of the S:) or, of his jaws: (so in the TA and in my other copy of the S; i. e. لَحْيَيْهِ instead of لِحْيَتِهِ:) sing. مُسَالٌ: and pl. مُسَالَاتٌ. (S, O.) And also (assumed tropical:) The two sides of the man [himself]; syn. عِطْفَاهُ. (S, O.)

مَسِيلٌ
مَسِيلٌ ذ A place [or channel] in which a torrent flows: (Msb:) or مَسِيلُ مَآء ٍ and مَآء ٍ ↓ مَسَلُ, (S, K,) the latter anomalous, so much so that a parallel to it is scarcely, or in no wise, known, (MF,) a water-course; i. e. a place [or channel] in which water flows, or runs: pl. [of pauc., of the former,] أَمْسِلَةٌ, (S, K,) and [of mult.] مَسَايِلُ and مُسُلٌ; and مُسْلَانٌ; (S, Msb, K, TA;) the second pl. regular, without ء, (TA, [though written in the CK with ء,]) and the rest irregular, (S, * TA,) the sing. being likened to رِغِيفٌ, (S, Msb, TA,) which has for its pl. أَرْغِفَةٌ and رُغُفٌ (S, TA) and رُغْفَانٌ. (S, Msb, TA.) ― -b2- It is also an inf. n. (TA. [See 1, first sentence.]) ― -b3- Also Rain causing much flowing; opposed to مَزْرَغٌ [q. v.]. (Ham p. 632.) [See also what follows.]

مُسِيلٌ
مُسِيلٌ ذ Rain that causes the valleys and water-courses (تِلَاع) to flow; opposed to مُرْزِغٌ [q. v.]. (S in art. رزغ, and Ham p. 632.) [See also what next precedes.]

##### Türkçe

**سَالَ**
1 **سَالَ** ذ , (S, M, Msb, K,) su hakkında söylenir, (S, Msb, TA,) yahut bir şey hakkında, (M,) muzârîsi **يَسِيلُ**, (Msb, K,) mastarı **سَيْلٌ** ve **سَيَلَانٌ** (S, M, Msb, K, TA) ve **مَسِيلٌ** ve **مَسَالٌ**, (TA,) aktı, yahut koştu: (M, K, TA:) yahut, su hakkında söylenir, aşırı derecede bol olacak şekilde yükseldi ve aktı, yahut koştu: ve **سال** şey hakkında söylenir, akışkan oldu, yahut akışkanlaştı; **جَمَدَ**’ın zıddı. (Msb.) ― -b2- Araplar der ki: **سَالَ بِهِمُ السَّيْلُ وَجَاشَ بِنَا البَحْرُ** [sel onlarla aktı ve deniz bizimle kaynadı (seyrüsefere elverişsiz olacak şekilde)]; mânâsı (mecaz kabul edilerek): onlar zor bir hâle düştüler ve biz ondan daha zor bir hâle düştük: (M, Meyd:) bir darb-ı meseldir. (Meyd.) ― -b3- Ve **سَالَتْ عَلَيْهِ الخَيْلُ** (mecaz:) [atlılar onun üzerine döküldü]. (TA. [Ayrıca 6’ya bak.]) ― -b4- Ve **سالت الغُرَّةُ** (mecaz kabul edilerek:) [atın yüzündeki akıtma] uzun ve genişçe uzadı, yahut yayıldı: (S:) [yahut, sadece, yüz boyunca aşağı uzadı; S ve K vb.’deki **شِمْرَاخٌ** kelimesinin açıklamasından anlaşıldığı üzere: ayrıca aşağıda **سَائِلَةٌ**’ye de bak. Ve aynı şekilde **سال** çoğu kez akan, yahut sarkan saç hakkında söylenir.] -A2- **سِيلَ** vb., **سَأَلَ**’ın meçhûlü olan **سُئِلَ** yerine: bu son kelimeye, سأل maddesinde bak.

2 **سَيَّلَ**: 4’e bak.

**سَايَلْتُ**
3 **سَايَلْتُ** ذ : سأل maddesinde 3’e bak.

**اسالهُ**
4 **اسالهُ** ذ , (S, M, Msb, K,) mastarı **اـِسَالَةٌ**, (Msb,) onu akıttı, yahut koşturdu; (S, * M, Msb, K;) bunun gibi ↓ **سيّلهُ**, (S, TA,) mastarı **تَسْيِيلٌ**. (TA.) Kur’ân’da [xxxiv. 11] şöyle denir: **وَأَسَلْنَا لَهُ حِينَ القِطْرِ** (M, TA) yani: ve onun için [bakırın yahut pirincin kaynağını] akıttık, yahut koşturduk. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz kabul edilerek:) onu uzun yaptı, (M, K,) ve tamamladı; (M;) yani, okun yahut mızrağın vb. demir başının yahut ağzının ucunu. (M, K.)

**تسايلت الكَتَائِبُ**
6 **تسايلت الكَتَائِبُ** ذ (mecaz:) [atlı birlikler] her taraftan [bir araya] döküldü. (S, TA. [Ayrıca 1’e bak.]) -A2- **همَا يَتَسَايَلَانِ**: سأل maddesinde 6’ya bak.

**سَيْلٌ**
**سَيْلٌ** ذ Bir sel, yahut su akışı; (MA;) [yani] çok su, (M, K,) yahut yağmur suyu birikintisi, (Msb,) bir vadide, yahut su yolunda, yahut sel yatağında akan, yahut koşan: (Msb:) yahut, bir kimseye [yağmurdan, her hâlükârda, yahut] kendisinin üzerine yağmamış bir yağmurdan gelen su: (TA:) aslında bir mastardır: (Msb, TA:) çoğulu **سُيُولٌ**: (S, M, Msb, K:) ↓ **سَائِلَةٌ** da **سَيْلٌ** ile aynı mânâya gelir; ve onun çoğulu **سَوَائِلُ**’dür [M’de “akan sular” mânâsıyla açıklanmıştır]. (TA.) ― -b2- Ve ayrıca dediler ki: **مَآءٌ سَيْلٌ**, mânâsı ↓ **سَائِلٌ** [yani: akan, yahut koşan su]; (M, K;) mastarı sıfatın yerine koyarak. (M.) **وَجَدْتُ بَقْلًا وَبُقَيْلًا وَمَآءً عَلَلًا سَيْلًا**, mânâsı: tam yetişmiş, büyük ve uzun otlar ve tam yetişmemiş olup bu yüzden küçük otlar, [ve ağaçlar arasında akan, yahut koşan su] buldum; bu, ot ve su aramak için gönderilen birinin sözüdür; Sa‘leb tarafından zikredilmiştir. (M.)

**سِيلَةٌ**
**سِيلَةٌ** ذ Suyun akmasının yahut koşmasının bir tarzı, yahut biçimi. (K.)

**سِيلَانٌ**
**سِيلَانٌ** ذ Kılıcın (M, K) ve bıçağın (M) ve benzerinin kabzasına, yahut sapına giren **سِنْخ** [yahut dil]; (M, K;) kabzaya, yahut sapa giren kısım, (S, TA,) A’da “kuyruk”, (TA,) kılıcın ve bıçağın kabzasına, yahut sapına giren kısım: A‘Obeyd tarafından işitilmiştir, gerçi bir âlimden değil: (S, TA:) fakat AA, Ez-Zibrikān İbn-Bedr’den şu örneği nakleder:
وَلَنْ أُصَالِحَكُمْ مَا دَامْ لِى فَرَسٌ
وَاشْتَدَّ قَبْضًا عَلَى السِّيلَانِ اـِبْهَامِى
[Ve ben, bende bir at oldukça ve başparmağım kılıcın dilini sıkıca kavradıkça, sizinle barışmayacağım]. (El-Jawāleekee, IB, TA.) (mecaz kabul edilerek:) **سَيَالٌ**, **سَيَالَةٌ**’nin çoğuludur, (K,) [yahut daha doğrusu bir cem‘-i cins ismidir; bunun tekili olan ikincisi günümüzde Forskal’ın Flora Aegypt. Arab., s. lvi. ve cxxiv.’te ve Delile’in Florā Aegypt. Illustr.’ında (Descr. de l’Égypte içinde), no. 965’te zikrettiği bir mimoza yahut akasya türüne; ve bir deve dikeni türüne; carduus lacteus; yahut yabani enginara uygulanır:] **عِضَاه** denilen türden, dikenli ağaçların bir türü: (S:) beyaz dikenleri olan bazı ağaçlar: (M:) yahut [dikenli bitki] **شَبَه**: (AA, M:) belirli bir bitki; (K;) beyaz dikenleri olduğu söylenir; bunlar koparıldığında, süte benzeyen bir şey çıkar: (AA, M, K: *) sarkık dalları ve beyaz dikenleri olan bazı ağaçlar; bunların dipleri bakirelerin dişlerinin orta çiftlerine benzer: (TA:) yahut, (K,) Ebû-Ziyād’a göre, (AHn, M,) uzun **سَمُر** [yahut zamk akasyası ağaçları]: (AHn, M, K:) A’ya göre, Yemen lehçesinde **خِلَاف** denilen ağaçlar [şimdi Linn.’in salix Aegyptia’sına uygulanır]. (TA.)

**سَيّالٌ**
**سَيّالٌ** ذ [Çok akan, yahut koşan]. Şöyle denir: **نَزَلْنَا بِوَاد ٍ نَبْتُهُ مَيَّالٌ وَمَاؤُهُ سَيَّالٌ** [bitkisi çok eğilen (gür büyümesinden dolayı) ve suyu çok akan (bolluğundan dolayı) bir vadide konakladık]. (TA.) ― -b2- [Ve çok damlayan: **رَنْدٌ**’e bak.] -A2- Ayrıca, hesaplamanın belirli bir tarzı. (O, K, TA. [CK’de **الحِيتَانْ**, yanlışlıkla **الحِسَابِ** yerine konmuştur.])

**سَيَّالَةٌ**
**سَيَّالَةٌ** ذ : **سَائِلَةٌ**’ye bak. ― -b2- Ayrıca büyük bir denizde yahut büyük bir nehirde bir bükülme. (TA.)

**سَائِلٌ**
**سَائِلٌ** ذ : **سَيْلٌ**’e bak. ― -b2- Ayrıca akışkan, yahut sıvı. (Msb.) ― -b3- **سَائِلُ الأَطْرَافِ**, Peygamber’in vasfında, mânâsı (mecaz kabul edilerek:) parmaklarda uzamış: yahut, bazılarının rivayet ettiği üzere, **سَائِن**, **النون** ile; bu da aynı mânâyadır. (O.) Ve **غُرَّةٌ سَائِلَةٌ** mânâsı (mecaz kabul edilerek:) [atın yüzündeki akıtma] uzun ve genişçe uzayan, yahut yayılan: (S:) yahut burun kemiği üzerinde eşit, yahut düzgün [olacak şekilde] uzayan: yahut burnun ucuna kadar uzayıp onu beyaz yapan: (M, K:) yahut alın ve burun kemiği üzerinde genişçe yayılan: (TA:) dar olursa, ona **شِمْرَاخٌ** denir. (S, TA.)

**سَائِلَةٌ**
**سَائِلَةٌ** ذ [**سَائِلٌ** sıfatından ة ekiyle yapılmış bir isim olarak]; çoğulu **سَوَائِلُ**: **سَيْلٌ**’e bak. ― -b2- [Bundan dolayı şu söz:] **رَأَيْتُ سَائِلَةً مِنَ النَّاسِ** (mecaz kabul edilerek:) bir taraftan dökülmüş bir adam topluluğu gördüm; ve bunun gibi ↓ **سَيَّالَةً**. (TA.) ― -b3- Çoğul **سَوَائِلُ** ayrıca vadiler mânâsına gelir [görünüşe göre suyla akan; yahut suyla aktıkları için]. (T, ذنب maddesinde.)

**مَسَلٌ**
**مَسَلٌ** ذ : **مَسِيلٌ**’e bak.

**مُسَالٌ الخَدَّيْنِ**
**مُسَالٌ الخَدَّيْنِ** ذ [görünüşe göre mânâsı (mecaz:) yanakları genişlemiş, elmacıklarında yükselti olmayan; **سَهْلُ الخَدَّيْنِ** gibi] mecazî bir terkiptir. (TA.) ― -b2- **مُسَالَا الرَّجُلِ** (mecaz kabul edilerek:) adamın sakalının iki yanı: (O, ve S’nin nüshalarımdan birinde böyle:) yahut çenelerinin iki yanı: (TA’da ve S’nin diğer nüshamda böyle; yani **لَحْيَيْهِ**, **لِحْيَتِهِ** yerine:) tekili **مُسَالٌ**; çoğulu **مُسَالَاتٌ**. (S, O.) Ve ayrıca (mecaz kabul edilerek:) adamın [bizzat] iki yanı; eş anlamlısı **عِطْفَاهُ**. (S, O.)

**مَسِيلٌ**
**مَسِيلٌ** ذ Bir selin aktığı yer [yahut kanal]: (Msb:) yahut **مَسِيلُ مَآء ٍ** ve **مَآء ٍ** ↓ **مَسَلُ**, (S, K,) ikincisi şâz olup öyle ki ona bir benzer neredeyse, yahut hiçbir surette, bilinmez, (MF,) bir su yolu; yani suyun aktığı, yahut koştuğu yer [yahut kanal]: çoğulu [azlık için, birincinin] **أَمْسِلَةٌ**, (S, K,) ve [çokluk için] **مَسَايِلُ** ve **مُسُلٌ**; ve **مُسْلَانٌ**; (S, Msb, K, TA;) ikinci çoğul ء’siz olarak düzgündür, (TA, [CK’de ء ile yazılmış olsa da,]) ve geri kalanlar düzensizdir, (S, * TA,) tekil, **رِغِيفٌ**’e benzetilmiştir, (S, Msb, TA,) bunun çoğulu **أَرْغِفَةٌ** ve **رُغُفٌ** (S, TA) ve **رُغْفَانٌ**’dır. (S, Msb, TA.) ― -b2- Ayrıca bir mastardır. (TA. [1’in ilk cümlesine bak.]) ― -b3- Ayrıca çok akışa sebep olan yağmur; **مَزْرَغٌ**’a zıttır [ona bak]. (Ham s. 632.) [Ayrıca aşağıdakine de bak.]

**مُسِيلٌ**
**مُسِيلٌ** ذ Vadileri ve su yollarını (**تِلَاع**) akıtan yağmur; **مُرْزِغٌ**’a zıttır [ona bak]. (S, رزغ maddesinde, ve Ham s. 632.) [Ayrıca bir önce gelene de bak.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

سَالَ
سَالَ ( y )  I ( n. ac. سَيْل 1 ,  مَسَال [ 17A ] ,

مَسِيْل
مَسِيْل [ 18 ] ,  سَيَلَاْن 36 ),
a.  Flowed, ran, streamed, poured; spread.

سَيَّلَ
سَيَّلَ II ,  أَسْيَلَ IV ,
a.  Made to flow &c.; melted, liquefied.

تَسَاْيَلَ
تَسَاْيَلَ VI ,
a.  Poured from every quarter ( soldiers ).

سَيْل
سَيْل 1 , ( pl. سُيُوْل 27 ),
a.  Torrent, stream; current.

b.  Pouring &c.

سَيْلَة
سَيْلَة 1t ,
a.  see 1 (a) .

b.  . Shower, downpour.

c.  Waist-coat pocket.

سَاْيِل
سَاْيِل 21 ,
a.  Liquid, fluid.

سَاْيِلَة
سَاْيِلَة 21t , ( pl. سَوَاْيِلُ 41 ),
a.  Blaze, white star ( on a horse's nose ).

سَيَاْلَة
سَيَاْلَة 22t , ( pl. سَيَاْل 22 ),
a.  Wild artichoke ( carduus lacteus ).

سَيَّاْل
سَيَّاْل 28 ,
a.  Current; rapid.

b.  see 21 .

سَيَّاْلَة
سَيَّاْلَة 28t ,
a.  see 1 (a) سَيَالِيْن سَاْيِلَة 21t .

سِيْلَاْن
سِيْلَاْن 34 , ( pl. مَسِيْل ),
a.  Precious stone.

b.  Haft, hilt ( of a sword ).

سَيَلَاْن
سَيَلَاْن 36 ,
a.  see 1 (a) .

مَسِيْل
مَسِيْل [ 18 ],
a.  Channel, bed.

مُسَال
مُسَال
a.  Side of the face; whisker.

سِيْمُوؤْنِيَّة
سِيْمُوؤْنِيَّة G. ,
a.  Simony.

سِيْنَآء
سِيْنَآء ,  سِيْنَا
a.  Sinai.

اِبْن سِيْنَا
اِبْن سِيْنَا
a.  Avicenna ( celebrated physician ).

##### Türkçe

سَالَ
سَالَ ( y ) I ( n. ac. **سَيْل** 1, **مَسَال** [ 17A ],

**مَسِيْل**
**مَسِيْل** [ 18 ], **سَيَلَاْن** 36 ),
a. Aktı, koştu, çağladı, döküldü; yayıldı.

سَيَّلَ
سَيَّلَ II, **أَسْيَلَ** IV,
a. Akıttı vb.; eritti, sıvılaştırdı.

تَسَاْيَلَ
تَسَاْيَلَ VI,
a. Her taraftan döküldü (askerler).

سَيْل
**سَيْل** 1, ( pl. **سُيُوْل** 27 ),
a. Sel, akarsu; akıntı.

b. Dökülme vb.

سَيْلَة
**سَيْلَة** 1t,
a. 1 (a)’ya bak.

b. Sağanak, şiddetli yağmur.

c. Yelek cebi.

سَاْيِل
**سَاْيِل** 21,
a. Sıvı, akışkan.

سَاْيِلَة
**سَاْيِلَة** 21t, ( pl. **سَوَاْيِلُ** 41 ),
a. Alev; beyaz yıldız (atın burnu üzerinde).

سَيَاْلَة
**سَيَاْلَة** 22t, ( pl. **سَيَاْل** 22 ),
a. Yabani enginar (carduus lacteus).

سَيَّاْل
**سَيَّاْل** 28,
a. Akıntı; hızlı.

b. 21’e bak.

سَيَّاْلَة
**سَيَّاْلَة** 28t,
a. 1 (a)’ya bak. **سَيَالِيْن** **سَاْيِلَة** 21t.

سِيْلَاْن
**سِيْلَاْن** 34, ( pl. **مَسِيْل** ),
a. Kıymetli taş.

b. Sap, kabza (kılıcın).

سَيَلَاْن
**سَيَلَاْن** 36,
a. 1 (a)’ya bak.

مَسِيْل
**مَسِيْل** [ 18 ],
a. Kanal, yatak.

مُسَال
**مُسَال**
a. Yüzün yanı; favori.

سِيْمُوؤْنِيَّة
**سِيْمُوؤْنِيَّة** G.,
a. Simoni.

سِيْنَآء
**سِيْنَآء**, **سِيْنَا**
a. Sina.

اِبْن سِيْنَا
**اِبْن سِيْنَا**
a. İbn Sînâ (meşhur hekim).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D9%84/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

سيل
سَالَ - يَسِيْلُ - سَيْل - أَسَالَ - يُسِيْلُ
سَالَ - يَسِيْلُ + الماء أو السائل: يجري ويتحرك من مكمنه إلى موقع آخر بسبب فيضه أو تحرره من حاجز يحجزه
سَيْل: على وزن " فـَعـْل " اسم فعل من " سَالَ - يَسِيْلُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: ما يكون بفعل " سَالَ - يَسِيْلُ ": السائل أو المائع الذي يجري خارجاً من مكمنه بعد ذهاب ما يحجزه
أَسَالَ - يُسِيْلُ: على وزن " أفعل " من " سَالَ - يَسِيْلُ ": جعله " يَسِيْلُ ": جعل الشيء مائعاً يمكنه أن بخرج من مكمنه إذا ذهب عنه ما يحجزه
ملاحظة: لفظ "سائل وسوائل" الدارجة هي اسم فاعل صفة مشبهة من " سال - يسيل ": الشيء الذي يسيل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" جريان السوائل في مجرى، بدرجاته المختلفة، وذلك بحسب غزارة وقوة انصباب السائل فيه"، وهي:
نَهِرَ - يَنْهَرُ، وَدَى - يَدِي (اللازم) (وَدِيَ - يَدِي)، وَتَنَ - يَتِنُ، سَالَ - يَسيْلُ، دَفَقَ - يَدْفِقُ (دَفَقَ - يَدْفُقُ)، مَعَنَ - يَمْعَن
سال - فسالت
 	﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال (17)﴾ الرعد
السيل
 ﴿أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها فاحتمل السيل زبدا رابيا ومما يوقدون عليه في النار ابتغاء حلية أو متاع زبد مثله كذلك يضرب الله الحق والباطل فأما الزبد فيذهب جفاء وأما ما ينفع الناس فيمكث في الأرض كذلك يضرب الله الأمثال (17)﴾ الرعد ﴿فأعرضوا فأرسلنا عليهم سيل العرم وبدلناهم بجنتيهم جنتين ذواتي أكل خمط وأثل وشيء من سدر قليل (16)﴾ سبأ
أسال - وأسلنا
 ﴿ولسليمان الريح غدوها شهر ورواحها شهر وأسلنا له عين القطر ومن الجن من يعمل بين يديه بإذن ربه ومن يزغ منهم عن أمرنا نذقه من عذاب السعير(12)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [سيل] س ي ل: السَّيْلُ واحد السُّيُولِ و سَالَ الماء وغيره من باب باع و سَيَلاناً أيضا و مَسِيلُ الماء موضع سيله والجمع مَسَايِلُ ويجمع أيضا على مُسُلٍ بضمتين و أمْسِلةٍ و مُسْلانٍ على غير قياس و السِّيلانُ بكسر السين وسكون الياء ما يدخل من السيف والسكين في النصاب
الراغب
سال
- سال الشيء يسيل، وأسلته أنا، قال: }وأسلنا له عين القطر﴿[سبأ/12]، أي: أذبنا له، والإسالة في الحقيقة: حالة في القطر تحصل بعد الإذابة، والسيل أصله مصدر، وجعل اسما للماء الذي يأتيك ولم يصبك مطره، قال:﴾فاحتمل السيل زبدا رابيا﴿[الرعد/17]،﴾فأرسلنا عليهم سيل العرم{ [سبأ/16]، والسيلان: الممتد من الحديد، والداخل من النصاب في المقبض.
ملخص اللسان:
1.     سالَ الماءُ والشيءُ سَيْلاً وسَيَلاناً:جَرَى، وأَسالَه غيرُه وسَيَّله هو. وماءٌ سَيْلٌ: سائلٌ،
2.     والسَّيْل: الماءُ الكثير السائل، وجمعه سُيولٌ.
3.     ومسيل الماء موضع سيله والمَسِيل: مَفْعِلٌ من سالَ يَسِيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً،
4.     والسَّائلة من الغُرَر: المعتدلةُ في قَصَبة الأَنف،
5.     وقد سالَتِ الغُرَّةُ أَي استطالت وعَرُضَت
6.     ومُسالا الرَّجُلِ: جانبا لحيته، الواحد مُسالٌ؛
7.     ومُسالاهُ أَيضاً: عِطْفاه؛
8.     وأَسالَ غِرارَ النَّصْل: أَطاله وأَتَمَّهُ؛
لسان العرب
● - سيل: سالَ الماءُ والشيءُ سَيْلاً وسَيَلاناً: جَرَى، وأَسالَه غيرُه     وسَيَّله هو. وقوله عز وجل: وأَسَلْنا له عَيْن القِطْر؛ قال الزجاج:     القِطْرُ النُّحاس وهو الصُّفْر، ذُكِر أَن الصُّفْر كان لا يذوب فذاب مُذْ     ذلك فأَساله الله لسُليْمان. وماءٌ سَيْلٌ: سائلٌ، وضَعوا المصدر موضع     الصفة. قال ثعلب: ومن كلام بعض الرُّوَّاد: وجَدْتُ بَقْلاً وبُقَيْلاً وماءً     غَلَلاً سَيْلاً؛ قوله بَقْلاً وبُقَيْلاً أَي منه ما أَدْرَك فكَبُر     وطال، ومنه ما لم يُدْرِك فهو صغير. والسَّيْل: الماءُ الكثير السائل، اسم     لا مصدر، وجمعه سُيولٌ. والسَّيْل: معروف، والجمع السُّيول. ومَسِيلُ     الماء، وجمعه     (* قوله «ومسيل الماء وجمعه» كذا في الأصل، وعبارة الجوهري:     ومسيل الماء موضع سيله والجمع إلخ) أَمْسِلةٌ: وهي مياه الأَمطار إِذا     سالت؛ قال الأَزهري: الأَكثر في كلام العرب في جمع مَسِيل الماء مَسايِلُ،     غير مهموز، ومَن جمعه أَمْسِلةً ومُسُلاً ومُسْلاناً فهو على تَوَهُّم أَن     الميم في مَسِيل أَصلية وأَنه على وزن فَعِيل، ولم يُرَدْ به مَفْعِل كما     جمعوا مَكاناً أَمْكِنةً، ولها نظائر. والمَسِيل: مَفْعِلٌ من سالَ     يَسِيلُ مَسِيلاً ومَسالاً وسَيْلاً وسَيَلاناً، ويكون المَسِيل أَيضاً     المكان الذي يَسيل فيه ماءُ السَّيْل، والجمع مَسايِل، ويجمع أَيضاً على     مُسْلٍ وأَمْسِلة ومُسْلان، على غير قياس، لأَن مَسِيلاً هو مَفْعِل ومَفْعِلٌ     لا يجمع على ذلك، ولكنهم شَبَّهوه بفَعِيل كما قالوا رَغيفٌ وأَرْغُف     وأَرْغِفة ورُغْفان؛ ويقال للمَسيل أَيضاً مَسَل، بالتحريك، والعرب تقول:     سالَ بهم السَّيْل وجاشَ بنا البحر أَي وقَعوا في أَمر شديد ووقعنا نحن في     أَشدَّ منه، لأَن الذي يَجِيش به البحر أَسْوَأُ حالاً ممن يَسِيل به     السَّيْل؛ وقول الأَعشى:     فَلَيْتَكَ حالَ البَحْرُ دونَكَ كُلُّه،     وكُنْتَ لَقًى تَجْري عليك السَّوائِلُ     والسَّائلة من الغُرَر: المعتدلةُ في قَصَبة الأَنف، وقيل: هي التي سالت     على الأَرْنَبة حتي رَثَمَتْها، وقيل: السائلة الغُرَّة التي عَرُضَت في     الجَبْهة وقصَبة الأَنف. وقد سالَتِ الغُرَّةُ أَي استطالت وعَرُضَت،     فإِن دَقَّت فهي الشِّمْراخ. وتَسايَلَت الكَتائبُ إِذا سالت من كل وجه.     وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: سائل الأَطراف أَي ممتدّها، ورواه بعضهم     بالنون كجِبرِيل وجِبْرِين، وهو بمعناه.     ومُسالا الرَّجُلِ: جانبا لحيته، الواحد مُسالٌ؛ وقال:     فَلَوْ كان في الحَيِّ النَّجِيِّ سَوادُه،     لما مَسَحَتْ تِلْك المُسالاتِ عامِرُ     ومُسالاهُ أَيضاً: عِطْفاه؛ قال أَبو حَيَّة:     فما قامَ إِلاَّ بَيْنَ أَيْدٍ تُقِيمُه،     كما عَطَفَتْ رِيحُ الصَّبا خُوطَ ساسَمِ     إِذا ما نَعَشْناه على الرَّحْل يَنْثَني،     مُسالَيْه عنه من وَراءٍ ومُقْدَم     إِنما نَصَبه على الظَّرف. وأَسالَ غِرارَ النَّصْل: أَطاله وأَتَمَّهُ؛     قال المتنَخِّل الهذلي وذكر قوساً:     قَرَنْت بها مَعابِلَ مُرْهَفات،     مُسالاتِ الأَغِرَّةِ كالقِراط     والسِّيلانُ، بالكسر: سِنْخُ قائمة السيف والسِّكِّين ونحوهما. وفي     الصحاح: ما يُدْخَل من السيف والسكين في النِّصاب؛ قال أَبو عبيد: سمعته ولم     أَسمعه من عالِمٍ؛ قال ابن بري: قال الجَوالِيقي أَنشد أَبو عروة     للزِّبرِقان بن بدر:     ولَنْ أُصالِحَكُمْ ما دام لي فَرَسٌ،     واشتَدَّ قَبْضاً على السِّيلانِ إِبْهامي     والسَّيَالُ: شجرٌ سَبْط الأَغصان عليه شوك أَبيض أُصوله أَمثال ثَنايا     العَذارى؛ قال الأَعشى:     باكَرَتْها الأَعْراب في سِنَةِ النَّوْ     مِ فتَجْري خِلالَ شَوْكِ السَّيَال     يصف الخَمْر. ابن سيده: والسَّيَال، بالفتح: شجر له شوك أَبيض وهو من     العِضاه؛ قال أَبو حنيفة: قال أَبو زياد السَّيَال ما طال من السَّمُر؛     وقال أَبو عمرو: السَّيَال هو الشُّبُه، قال: وقال بعض الرواة السَّيَال     شَوْك أَبيض طويل إِذا نُزِع خرج منه مثل اللبن؛ قال ذو الرُّمة يصف     الأَجمال:     ما هِجْنَ إِذ بَكَّرْنَ بالأَجمال،     مثل صَوَادِي النَّخْل والسَّيَال     واحدته سَيَالَةٌ. والسَّيالةُ: موضع.
مقاييس اللغة:
(سيل) السين والياء واللام أصلٌ واحد يدلُّ على جريانٍ وامتدادٍ. يقال سال الماء وغيرُهُ يسيل سَيْلاً وسَيلاناً. ومَسيل الماء. إذا جعلت الميم زائدة فمن هذا، وإذا جعلت الميم أصليّةً فمن بابٍ آخر، وقد ذكر.
فأمَّا السِّيلان من السَّيف والسِّكِّين، فهي الحديدةُ التي تُدخَل في النصال.
وسمعت عليّ بن إبراهيم القطّان يقول: سمعت عليَّ بن عبد العزيز يقول: سمعت أبا عُبيدٍ يقول: السِّيلان قد سمعتُه، ولم أسمَعْهُ من عالم.
القاموس المحيط:
سالَ يَسيلُ سَيْلاً وسَيَلاناً جَرَى، وأسالَه. وماءٌ سَيْلٌ سائِلٌ، وضَعوا المَصْدَرَ مَوْضِعَ الاسمِ،
أو السَّيْلُ: الماءُ الكثيرُ السائِلُ، ج: سُيولٌ. والسِيلَةُ، بالكسرِ: جِرْيَةُ الماءِ. والسائِلَةُ من الغُرَرِ: المُعْتَدِلَةُ في قَصَبَةِ الأنْفِ، أو التي سالتْ على الأرْنَبَةِ حتى رَثَمَتْها. وأسالَ غِرارَ النَّصْلِ: أطالَهُ. والسيلانُ، بالكسر: سِنْخُ قائِمِ السيفِ ونحوِه، واسمُ جَماعةٍ. وابنُ سِيلانَ: صحابيٌّ. وعيسى ابنُ سيلانَ، وجابرُ بنُ سيلانَ: تابِعِيَّانِ. وإبراهيمُ بنُ سيلانَ: مُحَدِّثٌ.
وكسحابٍ: ع بالحِجازِ. وكسحابةٍ: ع بقُرْبِ المدينةِ على مَرْحَلَةٍ، ونباتٌ له شَوْكٌ أبيضُ طويلٌ، إذا نُزِعَ خَرَجَ منه اللَّبَنُ، أَو ما طالَ من السَّمُر، ج: سَيالٌ. ومَسيلُ الماءِ: مَوْضِعُ سَيْلِهِ، كَمَسَلِهِ، محرَّكةً، ج: مَسَايِلُ ومُسُلٌ وأمْسِلَةٌ ومُسْلانٌ. وكشَدَّادٍ: ضَرْبٌ من الحِسابِ. وابنُ سَمَّالٍ المُحدِّثُ.
والسَّيالَى، كسَكارَى: ماءٌ بالشامِ. وسَيْلُونُ: ة بنابُلُسَ. وسَيْلَةُ: ة بالفَيُّوم. وسِيلَى، كضِيزَى: من الثُّغورِ. وحَبْسُ سَيَل، محرَّكةً: بين حَرَّةِ بني سُلَيْمٍ والسَّوارِقِيَّةِ. ومَسيلا، ويقالُ: مَسيلَةُ: د بالمَغْرِبِ بناهُ الفاطِمِيُّونَ.
تاج العروس:
س ي ل
سَالَ الماءُ والشَّيْءُ يَسِيلُ سَيْلاً وسَيَلاَناً : جَرَى وأسَالَهُ غيرُه قال اللهُ تَعالَى : " وأسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ " أي أَجْرَيْنَاه والإِسَالَةُ في الْحَقِيقَةِ : حَالَةٌ في القِطْرِ تَحْصُلُ بعدَ الإِذابَةِ
وماءٌ سَيْلٌ : سَائِلٌ وضَعُوا الْمَصْدَرَ مَوْضِعَ الاِسْمِ أو السَّيْلُ : الْماءُ الكَثِيرُ السَّائِلُ قَالَ ثَعْلَبٌ : ومِن كَلامٍ بعضِ الرُّوَّادِ : وَجَدْتُ بَقْلاً وبُقَيْلاً وماءً غَلَلاً سَيْلاً أي ماءً كَثِيراً سَائِلاً وعَنَى بالبَقْلِ والبُقَيْلِ : أَنَّ مِنْهُ ما أَدْرَكَ فكَبُرَ وطالَ ومنه ما لَمْ يُدْرِكْ فهو صَغِيرٌ فالسَّيْلُ إِذاً مَصْدَرٌ في الأَصْلِ لكنَّهُ جُعِلَ اسْماً لِلْمَاءِ الذي يَأْتِيكَ ولم يُصِبْكَ مَطَرُهُ قالَ اللهُ تَعالى : " فاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رَابِياً " " فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ " ج : سُيُولٌ . والسِّيلَةُ بالكَسْرِ : جَرْيَةُ الْمَاءِ . والسَّائِلَةُ مِنَ الْغُرَرِ : الْمُعْتَدِلَةُ في قَصَبَةِ الأَنْفِ أو التي سَالَتْ عَلى الأَرْنَبَةِ حَتَّى رَثَمَتْها أو التي عَرُضَتْ في الجَبْهَةِ وقَصَبَةِ الأَنْف وقد سَالَتِ الغُرَّةُ أي اسْتَطالَتْ وعَرُضَتْ فإنْ دَقَّتْ فهي : الشِّمْرَاخُ
وأسَالَ غِرَارَ النَّصْلِ : أَطَالَهُ وأَتَمَّهُ قالَ المُتَنَخِّلُ الهُذَلِيُّ وذَكَرَ قَوْساً :
قَرَنْتُ بها مَعَابِلَ مُرْهَفَاتٍ ... مُسالاَتِ الأَغِرَّةِ والْقِرَاطِ والسِّيْلاَنُ بالكسرِ : سِنْخُ قَائِمِ السَّيْفِ ونَحْوِهِ كالسِّكِّينِ وهو ذَنَبُهُ الدَّاخِلُ في النِّصابِ كما في الأَسَاسِ وفي الصِّحاحِ : ما يَدْخُلُ مِنَ السَّيْفِ والسِّكِّينِ في النِّصابِ قالَ أبو عُبَيْدٍ : سَمِعْتُهُ ولم أسْمَعْهُ مِنْ عالِمٍ . قالَ ابنُ بَرِّيٍّ : قالَ الجَوَالِيقِيُّ : أَنْشَدَ أبو عَمْرٍو لِلزَّبْرِقَانِ بنِ بَدْرٍ :
ولن أُصالِحَكُم ما دَامَ لي فَرَسٌ ... واشْتَدَّ قَبْضاً عَلى السِّيلاَنِ إِبْهَامِي
وسِيلاَنُ : اسْمُ جَماعَةٍ . وابْنُ سِيلاَنَ : صَحَابِيٌّ كُوفِيٌّ لهُ سَمَاعٌ واسْمُهُ عبدُ اللهِ رَوَى عنهُ قَيْسُ بْنُ أبي حازِمٍ في الْفِتَنِ . وعِيسَى بنُ سِيلاَنَ وجَابِرُ بنُ سِيلاَنَ : تَابِعِيَّانِ هكذا ذكَرهُ الذَّهَبِيُّ أيضاً قالَ الحافِظُ والصَّحِيحُ أَنَّهُما شَخْصٌ واحِدٌ رَوَى عن أبي هُرَيْرَةَ اخْتُلِفَ في اسْمِهِ . قلتُ : ولذا اقْتَصَرَ الصَّاغَانِيُّ عَلى ذِكْرِ عِيسى وذَكَرَهُ الذَّهَبِيُّ في الْكَاشِفِ فقالَ : جابِرُ بنُ سِيلاَنَ عن ابنِ مَسْعُودٍ وأبي هُرَيْرَةَ وعنهُ محمدُ بنُ زَيْدٍ . وإبْراهِيمُ بنُ عيسى بنِ سِيلاَنَ : مَحَدِّثٌ عن هِشَامِ بنِ عُرْوَةَ وعنه الحُمَيْدِيُّ . وسَيَالٌ كَسَحابٍ : ع بالحِجَازِ قالَهُ نَصْرٌ . والسَّيَالَةُ كسَحَابَةٍ : ع بِقُرْبِ الْمَدِينَةِ شَرَّفَها اللهُ تَعالى عَلى مَرْحَلَةٍ وهي أُولَى مَرْحَلَةٍ لأَهْلِ المَدِينَةِ إذا أَرادُوا مَكَّةَ وقالَ نَصْرٌ : هي بَيْنَ مَلَلَ والرَّوْحَاءِ في طريقِ مَكَّةَ إلى المَدِينَةِ . والسَّيَالَةُ : نَباتٌ لَهُ شَوْكٌ أبْيَضُ طَوِيلٌ إذا نُزعَ خَرَجَ منهُ اللَّبَنُ نَقَلَهُ أبو عَمْرٍو عن بعضِ الرُّواةِ وفي الأساس : وكأَنَّ ثَغْرَها شَوْكُ السَّيَالِ وهو شَجَرُ الْخِلافِ بِلُغَةِ الْيَمَنِ . وقالَ غيرُه : السَّيَالُ : شَجَرٌ سَبْطُ الأَغْصانِ عليهِ شَوْكٌ أَبْيَضُ أصُولُهُ أَمْثالُ ثَنَايَا الْعَذارَى قالَ الأَعْشَى يَصِفُ الخَمْرَ :
باكَرَتْها الأَغْرَابُ في سِنَةِ النَّوْ ... مِ فَتَجْرِي خِلالَ شَوْكِ السَّيَالِ وفي المُحْكَمِ : السَّيَالُ : شَجَرٌ له شَوْكٌ أَبْيَضُ وهو مِنَ العِضاةِ أو ما طالَ مِنَ السَّمُرِ نَقَلَهُ أبو حنيفةَ عن أبي زِيَادٍ ج : سَيالٌ قال ذُو الرُّمَّةِ يَصِفُ الأَجْمَالَ :
" ما هِجْنَ إذْ بَكَّرْنَ بالأَحْمالِ
" مِثْلَ صَوادِي النَّخْلِ والسَّيَالِ ومَسِيلُ الْمَاءِ : مَوْضِعُ سَيْلِهِ أي جَرْيِهِ كَمَسَلِهِ مَحَرَّكَةً هكذا نَقَلَهُ ابنُ سِيدَه قالَ شيخُنا : هو مِنَ الشُّذُوذِ بِمَكانٍ لا يَكادُ يُعْرَفُ له نَظِيرٌ . قُلْتُ : نَقَلَهُ ابنُ سِيدَه وهو في كتابِ الشَّوَاذِّ لابنِ جِنِّيٍّ ج : مَسايِلُ غيرُ مَهْمُوزٍ على الْقِياسِ ومُسُلٌ بِضَمَّتَيْنِ وأَمْسِلَةٌ ومُسْلاَنٌ بالضَّمِّ على غِيرِ قِياسٍ لأنَّ مَسِيلاً إِنَّما هو مَفْعِلٌ ومَفْعِلٌ لا يُجْمَعُ على ذلك ولكنَّهُم شَبَّهُوهُ بفَعِيلٍ كما قالُوا : رَغِيفٌ ورُغُفٌ وأَرْغِفَةٌ ورُغْفانٌ وقالَ الأَزْهَرِيُّ : تَوَهَّمُوا أَنَّ المِيمَ أصْلِيَّةٌ وأَنَّهُ على وَزْنِ فَعِيلٍ ولم يُرَدْ به مَفْعِل كما جَمَعُوا مَكاناً أَمْكِنَةً ولها نَظائِرُ
وكشَدَّادٍ : ضَرْبٌ منَ الْحِسَابِ يُقالُ له : السَّيَّالُ نَقَلَهُ الصَّاغَانِيُّ . وسَيَّالُ بنُ سَمَّالٍ الْيَمَامِيُّ الْمُحَدِّثُ الذي رَوَى عنهُ ابْنُهُ محمدٌ وقد تقدَّمَ ذِكْرُهُ في س م ل . والسَّيالَى كسَكارَى : ماءٌ بالشَّامِ قالَ الأَخْطَلُ :
عَفَا مِمَّنْ عَهِدْتُ به حَفِيرُ ... فأَجْبَالُ السَّيالَى فالْعَوِيرُ وسَيْلُونُ : ة بِنَابُلُسَ . وسَيْلَةُ : ة بالْفَيُّومِ وسِيلَى كضِيزَى : مِنَ الثُّغُورِ . وحَبْسُ سَيَلٍ مَحَرَّكَةً : بَيْنَ حَرَّةٍ بَنِي سُلَيْمٍ والسَّوَارِقِيَّةِ . ومَسِيلا ويُقالُ : مَسِيلَةُ قالَ شَيخُنا : الثاني أَعْرَفُ وأَجْرَى عَلى أَلْسِنَةِ أهْلِها وصحَّحَ بعضٌ الأَوَّلَ وحَكى فيهِ المَدُّ والقَصْرَ : د بِالْمَغْرِبِ مَعْرُوفٌ مَشْهُورٌ بِنَواحِي أَفْرِيقيَّةَ قالَ : وقولُهُ : بَنَاهُ الْفَاطِمِيُّونَ غَلَطٌ واضِحٌ بل الذي بَناهُ هو أبو عليٍّ جَعفَرُ بنُ عليِّ بنِ أَحمدَ ابنِ حَمْدَانَ الأَنْدَلُسِيُّ الأَميرُ المُمَدَّحُ الكثيرُ الْعَطاءِ لأَهْلِ العِلْمِ ولابنِ هانِئٍ الأََنْدَلُسِيِّ فيهِ مَدَائِحُ فائِقَةٌ منها قولُهُ مِنْ قَصِيدَةٍ غَرَّاءَ طَوِيلَةٍ :
الْمُدْنَفانِ مِنَ الْبَرِيَّةِ كُلِّها ... جِسْمِي وَطْرفٌ بابلِيٌّ أَحْوَرُ
والمُشْرِقَاتُ النَّيِّرَاتُ ثَلاَثَةٌ ... الشَّمْسُ والقَمَرُ المُنِيرُ وجَعْفَرُ كما قالَهُ يحيى الصَّقَلِّيُّ الْجُبَّائِيُّ وغيرُه . قلتُ : ومِمَّن نُسِبَ إليه أبو العَبَّاسِ أَحمدُ بنُ محمدِ بنِ حَرْبٍ المَسِيليُّ قَرَأَ عليْهِ عبدُ العزيزِ بالسُّمَاقِيُّ وعبدُ اللهِ المَسِيلِيُّ شارِحُ مُخْتَصَرِ ابنِ الْحاجِبِ كانَ مُعاصِراً للذَّهَبِيِّ . ومِمَّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : سالَ الماءُ يَسيلُ مَسِيلاً ومَسالاً : جَرَى وَسَيَّلَهُ تَسْيِيلاً : أَسَالَهُ . وتقولُ العَرَبُ : سالَ بهم السَّيْلُ وجَاشَ بَنا البَحْرُ . أي وَقَعُوا في أَمرٍ شَدِيدٍ ووَقَعْنا نحنُ في أَشَدِّ منهُ لأَنَّ الذي يَجِيشُ بهِ البَحْرُ أسْوأُ حَالاً مِمَّن يَسِيلُ بهِ السَّيْلُ
والسَّوائِلُ : جَمْعُ سَائِلَةٍ بمعنى السَّيْلِ ومنه قَوْلُ الأَعشى :
" وكُنْتَ لَقىً تَجْرِي عليك السَّوائِلُ وتَسايَلَتِ الْكَتائِبُ : إذا سَالَتْ مِنْ كُلِّ وَجْهٍ وهوُ مَجازٌ وكذا : سَالَتْ عليهِ الخَيْلُ . ورَأَيْتُ سَائِلَةً مِنَ النَّاسِ وسَيَالَةً : جَمَاعَةً سَالُوا مِنْ نَاحِيَةٍ . ويُقالُ : نَزَلْنا بِوَادٍ نَبْتُهُ مَيَّالٌ ومَاؤُهُ سَيَّالٌ . وفي صِفَتِهِ صلى الله عليه وسلم : " سائِلُ الأَطْرافِ " أي : مُمْتَدُّها ورُواهُ بعضٌ بالنُّونِ وهو بِمَعْنَاهُ . ومِنَ المَجازِ : هو مُسَالُ الخَدَّيْنِ ومُسالاً الرَّجُلِ : جانِبَا لِحْيَتِهِ قال :
" فَلَوْ كانَ في الحَيِّ النَّجِيِّ سَوَادُهُلَمَا مَسَحَتْ تِلْكَ المُسَالاَتِ عَامِرُ ومُسَالاَهُ أيضاً : عِطْفَاهُ قال أبو حَيَّةَ النُّمَيْرِيُّ :
إذا ما نَعَشْنَاهُ على الرّحْل يَنْثَنِي ... مَسَالَيْهِ عنهُ مِنْ وَراءٍ ومُقْدَمِ إِنَّما نَصَبَهُ عَلى الظَّرْفِ . وسَيْلُ بالفَتْحِ : اسْمُ مَكَّةَ شَرَّفَها اللهُ تَعالى . قالَهُ نَصْرٌ . وسَيْلُ بنُ الأَسَلِ النَّصْرِيُّ هو الذي عَناهُ الشَّاعِرُ بِقَوْلِهِ :
وَيْلٌ بِسَيْلٍ سَيْلِ خَيْلٍ مُغِيرَةٍ ... رَأَتْ رَغْبَةً أَو رَهْبَةً فهي تُلْجَمُ والبَيْتُ مَخْرُومٌ كما في العُبابِ . وسَيَلُ مُحَرَّكَةً : جَبَلٌ . وفاطِمَةُ بنتُ سَعْدِ بنِ سَيْلٍ هي أُمُّ قُصِيٍّ وزُهْرَةَ بنِ كِلاَبِ بنِ مُرَّةَ . والسَّيَّالَةُ مُشَدَّدَةً : انْعِطَافٌ في البَحْرِ حيثُ يَمِيلُ . وسِيلاَنُ : اسْمٌ لِبَحْرِ الصِّينِ . وسِيلِينُ كُورَةٌ في شَرْقِيِّ الصَّعِيدِ الأَعْلى

##### Türkçe

سيل
**سَالَ - يَسِيْلُ - سَيْل - أَسَالَ - يُسِيْلُ**

**سَالَ - يَسِيْلُ** + su veya sıvı: taşması yahut onu tutan bir engelden kurtulması sebebiyle, bulunduğu yerden başka bir yere doğru akar ve hareket eder.

**سَيْل**: “**فـَعـْل**” vezni üzere, **سَالَ - يَسِيْلُ**’den fiil ismi; o da mef‘ûl mânasında: **سَالَ - يَسِيْلُ** fiilinin fiiliyle olan şey; onu tutan şeyin gitmesinden sonra bulunduğu yerden dışarı akarak çıkan sıvı yahut akışkan.

**أَسَالَ - يُسِيْلُ**: “**أفعل**” vezni üzere, **سَالَ - يَسِيْلُ**’den: onu **يَسِيْلُ** kıldı; şeyi, onu tutan şey kendisinden gidince bulunduğu yerden çıkabilen akışkan hâle getirdi.

Not: yaygın olan “سائل وسوائل” lafzı, **سال - يسيل**’den müşebbehe sıfat olan ism-i fâildir: akan şey.

Ve lafız, “bir mecrada sıvıların akması, onun içindeki sıvının dökülüşünün bolluğu ve kuvvetine göre, farklı dereceleriyle” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**نَهِرَ - يَنْهَرُ**، **وَدَى - يَدِي** (lâzım) (**وَدِيَ - يَدِي**)، **وَتَنَ - يَتِنُ**، **سَالَ - يَسيْلُ**، **دَفَقَ - يَدْفِقُ** (**دَفَقَ - يَدْفُقُ**)، **مَعَنَ - يَمْعَن**

**سال - فسالت**
 	﴿Gökten bir su indirdi de vadiler kendi ölçülerince aktı; sel kabaran bir köpük yüklendi. Ateşte süs yahut eşya arayarak üzerine yakıp erittikleri şeylerden de onun benzeri bir köpük vardır. İşte Allah hak ile bâtılı böyle misallendirir. Köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır. Allah misalleri böyle verir (17)﴾ **الرعد**

**السيل**
 ﴿Gökten bir su indirdi de vadiler kendi ölçülerince aktı; sel kabaran bir köpük yüklendi. Ateşte süs yahut eşya arayarak üzerine yakıp erittikleri şeylerden de onun benzeri bir köpük vardır. İşte Allah hak ile bâtılı böyle misallendirir. Köpük ise atılıp gider; insanlara fayda veren ise yerde kalır. Allah misalleri böyle verir (17)﴾ **الرعد** ﴿Yüz çevirdiler; biz de üzerlerine **سَيْلَ الْعَرِمِ**’i gönderdik ve onların iki bahçesini, buruk yemişli, ılgınlı ve az bir sedirli iki bahçeye çevirdik (16)﴾ **سبأ**

**أسال - وأسلنا**
 ﴿Süleyman’a da rüzgârı (boyun eğdirdik): sabah gidişi bir ay, akşam dönüşü bir ay; ve onun için **عَيْنَ الْقِطْرِ**’ı akıttık. Cinlerden de Rabbinin izniyle onun önünde çalışan vardı; onlardan kim emrimizden saparsa ona alevli azaptan tattırırız (12)﴾ **سبأ**

مختار الصحاح
● [**سيل**] س ي ل: **السَّيْلُ** **السُّيُولِ**’ün biridir. **سَالَ** su ve başkası, **باع** bâbındandır; ayrıca **سَيَلاناً** (da gelir). **مَسِيلُ** su: onun akış yeri; çoğulu **مَسَايِلُ**. Ayrıca iki damme ile **مُسُلٍ** üzerine de cem‘ olunur; ve kıyasa aykırı olarak **أمْسِلةٍ** ve **مُسْلانٍ** üzerine de. **السِّيلانُ** (sîn’in kesresi ve yâ’nın sükûnu ile): kılıç ve bıçağın kabzaya giren kısmı.

الراغب
**سال**
- **سال** şey **يسيل**; ben de onu **أَسَلْتُ**. Dedi ki: }**وأسلنا له عين القطر**﴿[**سبأ/12**] yani: onun için erittik. Ve **الإسالة** hakikatte: **القطر**’da eritmeden sonra hâsıl olan bir hâldir. **السيل** aslı itibarıyla masdardır; sana gelen ve yağmuru sana isabet etmeyen suya isim kılınmıştır. Dedi ki:﴾**فاحتمل السيل زبدا رابيا**﴿[**الرعد/17**]،﴾**فأرسلنا عليهم سيل العرم**{ [**سبأ/16**]. Ve **السيلان**: demirden uzanan; ve kabzada, yuvaya giren kısım.

ملخص اللسان:
1. **سالَ** su ve şey, **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً**: aktı; başkası onu **أَسالَه** ve o da onu **سَيَّله**. Ve **ماءٌ سَيْلٌ**: **سائلٌ**,
2. Ve **السَّيْل**: çok akan su; çoğulu **سُيولٌ**.
3. Ve **مسيل** su: onun akış yeri; ve **المَسِيل**: **مَفْعِلٌ**’dir, **سالَ يَسِيلُ**’den **مَسِيلاً** ve **مَسالاً** ve **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً**,
4. Ve **السَّائلة** **الغُرَر**’den: burun kamışında mutedil olan,
5. Ve **سالَتِ الغُرَّةُ** yani uzadı ve genişledi,
6. Ve **مُسالا** adamın: sakalının iki yanı; teki **مُسالٌ**;
7. Ve **مُسالاهُ** da: iki omzu;
8. Ve **أَسالَ غِرارَ النَّصْل**: onu uzattı ve tamamladı;

لسان العرب
● - **سيل**: **سالَ** su ve şey, **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً**: aktı; başkası onu **أَسالَه** ve o da onu **سَيَّله**. Aziz ve celil olanın sözü: **وأَسَلْنا له عَيْن القِطْر**; Zecâc dedi ki: **القِطْر** bakırdır ve o **الصُّفْر**’dür; zikredildi ki **الصُّفْر** erimezdi, o zamandan beri eridi; Allah onu Süleyman için akıttı. Ve **ماءٌ سَيْلٌ**: **سائلٌ**; masdarı sıfatın yerine koydular. Sa‘leb dedi ki: bazı **الرُّوَّاد**’ın sözünden: “**وجَدْتُ بَقْلاً وبُقَيْلاً وماءً غَلَلاً سَيْلاً**”; onun “**بَقْلاً وبُقَيْلاً**” sözü yani: ondan olgunlaşıp büyüyen ve uzayan vardır; ondan olgunlaşmayan da vardır, o küçüktür. Ve **السَّيْل**: çok akan su; masdar değil isimdir; çoğulu **سُيولٌ**. Ve **السَّيْل**: bilinen (şey); çoğulu **السُّيول**. Ve **مَسِيلُ** su, çoğulu (* “ve **ومسيل الماء وجمعه**” sözü asılda böyle; Cevherî’nin ibaresi: “**ومسيل الماء موضع سيله والجمع** …”) **أَمْسِلةٌ**: yağmur suları aktığı zaman (olan sular)dır. Ezherî dedi ki: Arapların sözünde **مَسِيل** suyun cem‘inde en çok olan **مَسايِلُ**’dir, hemzesiz; onu **أَمْسِلةً** ve **مُسُلاً** ve **مُسْلاناً** diye cem‘ eden, **مَسِيل**’deki mîm’in aslî olduğu ve onun **فَعِيل** vezni üzere bulunduğu vehmi üzerinedir; onunla **مَفْعِل** kastedilmedi; nitekim **مَكاناً**’ı **أَمْكِنةً** diye cem‘ ettiler; bunun benzerleri vardır. Ve **المَسِيل**: **سالَ يَسِيلُ**’den **مَفْعِلٌ**’dir; **مَسِيلاً** ve **مَسالاً** ve **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً** (gelir). Ve **المَسِيل** ayrıca, **السَّيْل** suyunun aktığı yer de olur; çoğulu **مَسايِل**. Ve ayrıca kıyasa aykırı olarak **مُسْلٍ** ve **أَمْسِلة** ve **مُسْلان** üzerine de cem‘ olunur; çünkü **مَسِيلاً** **مَفْعِل**’dir ve **مَفْعِل** buna cem‘ olunmaz; fakat onu **فَعِيل**’e benzettiler; nitekim **رَغيفٌ** ve **أَرْغُف** ve **أَرْغِفة** ve **رُغْفان** dediler. Ve **المَسيل**’e ayrıca hareke ile **مَسَل** de denir. Ve Araplar der ki: “**سالَ بهم السَّيْل وجاشَ بنا البحر**” yani şiddetli bir işe düştüler ve biz de ondan daha şiddetlisine düştük; çünkü denizin kabarttığı kimsenin hâli, selin akıttığı kimseden daha kötüdür. A‘şâ’nın sözü:
فَلَيْتَكَ حالَ البَحْرُ دونَكَ كُلُّه،
وكُنْتَ لَقًى تَجْري عليك السَّوائِلُ

Ve **السَّائلة** **الغُرَر**’den: burun kamışında mutedil olan; denildi ki: o, burun ucuna akıp onu yaralayıncaya kadar (akan)dır; denildi ki: **السائلة** alın ve burun kamışında genişleyen **الغُرَّة**’dir. Ve **سالَتِ الغُرَّةُ** yani uzadı ve genişledi; eğer incelirse o **الشِّمْراخ**’tır. Ve **تَسايَلَت** taburlar, her taraftan aktığı zaman. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: **سائل الأَطراف** yani uzamış olanları; bazıları onu **النون** ile rivayet etti, **جِبرِيل** ve **جِبْرِين** gibi; o da aynı mânadadır. Ve **مُسالا** adamın: sakalının iki yanı; teki **مُسالٌ**; ve dedi ki:
فَلَوْ كان في الحَيِّ النَّجِيِّ سَوادُه،
لما مَسَحَتْ تِلْك المُسالاتِ عامِرُ

Ve **مُسالاهُ** ayrıca: iki omzu; Ebû Hayye dedi ki:
فما قامَ إِلاَّ بَيْنَ أَيْدٍ تُقِيمُه،
كما عَطَفَتْ رِيحُ الصَّبا خُوطَ ساسَمِ
إِذا ما نَعَشْناه على الرَّحْل يَنْثَني،
مُسالَيْه عنه من وَراءٍ ومُقْدَم

Onu ancak zarf üzere nasbetti. Ve **أَسالَ غِرارَ النَّصْل**: onu uzattı ve tamamladı; Mütenahhil Huzelî bir yayı zikrederek dedi ki:
قَرَنْت بها مَعابِلَ مُرْهَفات،
مُسالاتِ الأَغِرَّةِ كالقِراط

Ve **السِّيلانُ** (kesre ile): kılıç ve bıçak ve benzerlerinin dik kısmının kökü. Ve **الصحاح**’ta: kılıç ve bıçaktan yuvaya sokulan şey. Ebû Ubeyd dedi ki: onu işittim, fakat onu bir âlimden işitmedim. İbn Berrî dedi ki: Cevâlîkî dedi ki: Ebû Urve, Zibrikân b. Bedr için okudu:
ولَنْ أُصالِحَكُمْ ما دام لي فَرَسٌ،
واشتَدَّ قَبْضاً على السِّيلانِ إِبْهامي

Ve **السَّيَال**: dalları düz bir ağaç; üzerinde beyaz diken vardır; kökleri bakirelerin ön dişleri gibidir. A‘şâ dedi ki:
باكَرَتْها الأَعْراب في سِنَةِ النَّوْ
مِ فتَجْري خِلالَ شَوْكِ السَّيَال

Şarabı vasfeder. İbn Sîde dedi ki: **السَّيَال** (fetha ile): beyaz dikeni olan bir ağaçtır; o **العِضاه**’dandır. Ebû Hanîfe dedi ki: Ebû Ziyâd dedi ki: **السَّيَال** **السَّمُر**’dan uzayan şeydir. Ebû Amr dedi ki: **السَّيَال** **الشُّبُه**’tür. Dedi ki: bazı râviler dedi: **السَّيَال** beyaz uzun dikendir; sökülünce ondan süt gibi bir şey çıkar. Zû’r-Rumme develeri vasfederek dedi ki:
ما هِجْنَ إِذ بَكَّرْنَ بالأَجمال،
مثل صَوَادِي النَّخْل والسَّيَال

Onun bir tanesi **سَيَالَةٌ**’dır. Ve **السَّيالةُ**: bir yer.

مقاييس اللغة:
(**سيل**) **السين** ve **الياء** ve **اللام** bir tek asıldır; akışa ve uzamaya delâlet eder. Denir ki: **سال** su ve başkası, **يسيل** **سَيْلاً** ve **سَيلاناً**. Ve **مَسيل** su. Eğer mîm’i زائد kılarsan bu (bab)dan olur; eğer mîm’i aslî kılarsan başka bir babdandır; zikredilmiştir.
Ama kılıç ve bıçaktan olan **السِّيلان** ise, uçlara sokulan demirdir.
Ali b. İbrahim el-Kattân’ı şöyle derken işittim: Ali b. Abdülazîz’i şöyle derken işittim: Ebû Ubeyd’i şöyle derken işittim: **السِّيلان**’ı işittim; fakat onu bir âlimden işitmedim.

القاموس المحيط:
**سالَ يَسيلُ** **سَيْلاً** ve **سَيَلاناً**: aktı; ve onu **أَسالَه**. Ve **ماءٌ سَيْلٌ**: **سائِلٌ**; masdarı ismin yerine koydular.
Yahut **السَّيْلُ**: çok akan su; çoğulu: **سُيولٌ**. Ve **السِيلَةُ** (kesre ile): suyun akışı. Ve **السائِلَةُ** **الغُرَر**’den: burun kamışında mutedil olan; yahut burun ucuna akıp onu yaralayıncaya kadar (akan) olan. Ve **أَسالَ غِرارَ النَّصْل**: onu uzattı. Ve **السيلانُ** (kesre ile): kılıcın dik kısmının kökü ve benzeri; ve bir cemaat ismidir. Ve **ابنُ سِيلانَ**: sahâbîdir. Ve **عيسى ابنُ سيلانَ** ve **جابرُ بنُ سيلانَ**: tâbiîlerdir. Ve **إبراهيمُ بنُ سيلانَ**: muhaddistir.
Ve “**كسحابٍ**”: Hicaz’da bir yer. Ve “**كسحابةٍ**”: Medine yakınında bir merhale mesafede bir yer. Ve uzun beyaz dikeni olan bir bitki; sökülünce ondan süt çıkar; yahut **السَّمُر**’dan uzayan şey; çoğulu: **سَيالٌ**. Ve **مَسيلُ الماءِ**: onun akış yeri; harekeli olarak **مَسَلِهِ** gibi; çoğulu: **مَسَايِلُ** ve **مُسُلٌ** ve **أمْسِلَةٌ** ve **مُسْلانٌ**. Ve “**كشَدَّادٍ**”: hesabın bir türü. Ve muhaddis **ابنُ سَمَّالٍ**.
Ve **السَّيالَى** “**كسَكارَى**” gibi: Şam’da bir su. Ve **سَيْلُونُ**: Nablus’ta bir köy. Ve **سَيْلَةُ**: Feyyûm’da bir köy. Ve **سِيلَى** “**كضِيزَى**” gibi: sınır bölgelerindendir. Ve **حَبْسُ سَيَل** (harekeli): Benî Süleym’in **حَرَّة**’si ile **السَّوارِقِيَّة** arasında. Ve **مَسيلا**; ve denir ki: **مَسيلَةُ**: Mağrib’de bir şehir; onu Fâtımîler inşa etti.

تاج العروس:
س ي ل
**سَالَ** su ve şey **يَسِيلُ** **سَيْلاً** ve **سَيَلاَناً**: aktı; başkası onu **أسَالَهُ**. Yüce Allah dedi ki: "**وأسَلْنَا لَهُ عَيْنَ الْقِطْرِ**" yani onu akıttık. Ve **الإِسَالَةُ** hakikatte: **القِطْر**’da eritmeden sonra hâsıl olan bir hâldir.
Ve **ماءٌ سَيْلٌ**: **سَائِلٌ**; masdarı ismin yerine koydular. Yahut **السَّيْلُ**: çok akan su. Sa‘leb dedi ki: bazı **الرُّوَّاد**’ın sözünden: “**وَجَدْتُ بَقْلاً وبُقَيْلاً وماءً غَلَلاً سَيْلاً**” yani çok akan su. Ve **البَقْلِ** ve **البُقَيْلِ** ile muradı: ondan olgunlaşıp büyüyen ve uzayan vardır; ondan olgunlaşmayan da vardır, o küçüktür. Öyleyse **السَّيْل** aslen masdardır; fakat sana gelen ve yağmuru sana isabet etmeyen suya isim kılınmıştır. Yüce Allah dedi ki: "**فاحْتَمَلَ السَّيْلُ زَبَداً رَابِياً**" "**فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ**"; çoğulu: **سُيُولٌ**. Ve **السِّيلَةُ** (kesre ile): suyun akışı. Ve **السَّائِلَةُ** **الغُرَر**’den: burun kamışında mutedil olan; yahut burun ucuna akıp onu yaralayıncaya kadar (akan) olan; yahut alın ve burun kamışında genişleyen olan. Ve **سالَتِ الغُرَّةُ** yani uzadı ve genişledi; eğer incelirse o: **الشِّمْرَاخُ**.
Ve **أسَالَ غِرَارَ النَّصْلِ**: onu uzattı ve tamamladı. Mütenahhil Huzelî bir yayı zikrederek dedi ki:
قَرَنْتُ بها مَعَابِلَ مُرْهَفَاتٍ ... مُسالاَتِ الأَغِرَّةِ والْقِرَاطِ

Ve **السِّيْلاَنُ** (kesre ile): kılıcın dik kısmının kökü ve benzeri, bıçak gibi; o, yuvanın içine giren kuyruğudur; **الأَسَاس**’ta böyle. Ve **الصِّحاح**’ta: kılıç ve bıçaktan yuvaya giren şey. Ebû Ubeyd dedi ki: onu işittim, fakat onu bir âlimden işitmedim. İbn Berrî dedi ki: Cevâlîkî dedi ki: Ebû Amr, Zibrikân b. Bedr için okudu:
ولن أُصالِحَكُم ما دَامَ لي فَرَسٌ ... واشْتَدَّ قَبْضاً عَلى السِّيلاَنِ إِبْهَامِي

Ve **سِيلاَنُ**: bir cemaat ismidir. Ve **ابْنُ سِيلاَنَ**: Kûfeli bir sahâbî; onun semâı vardır; adı Abdullah’tır; ondan Kays b. Ebî Hâzim fitneler hakkında rivayet etti. Ve **عِيسَى بنُ سِيلاَنَ** ve **جَابِرُ بنُ سِيلاَنَ**: tâbiîlerdir; Zehebî de onu böyle zikretti. Hâfız dedi ki: sahih olan, ikisinin tek bir kişi olduğudur; Ebû Hureyre’den rivayet etti; isminde ihtilaf edildi. Ben derim ki: bu yüzden Sâgânî, yalnız **عِيسى**’yı zikretmekle yetindi. Zehebî onu **الْكَاشِف**’te zikredip dedi ki: **جابِرُ بنُ سِيلاَنَ** İbn Mes‘ûd ve Ebû Hureyre’den; ondan Muhammed b. Zeyd. Ve **إبْراهِيمُ بنُ عيسى بنِ سِيلاَنَ**: Hişâm b. Urve’den muhaddis; ondan Humeydî.
Ve **سَيَالٌ** “**كَسَحابٍ**” gibi: Hicaz’da bir yer; Nasr söyledi. Ve **السَّيَالَةُ** “**كسَحَابَةٍ**” gibi: Medine yakınında, bir merhale mesafede bir yer; Medine ehlinin Mekke’yi istediklerinde ilk merhalesidir. Nasr dedi ki: Mekke’den Medine’ye giden yolda **مَلَل** ile **الرَّوْحَاءِ** arasındadır. Ve **السَّيَالَةُ**: uzun beyaz dikeni olan bir bitki; sökülünce ondan süt çıkar; Ebû Amr bunu bazı râvilerden nakletti. Ve **الأساس**’ta: sanki onun ağzı **شَوْكُ السَّيَالِ**’dır; o Yemen lügatinde **شَجَرُ الْخِلافِ**’tır. Başkası dedi ki: **السَّيَال** dalları düz bir ağaçtır; üzerinde beyaz diken vardır; kökleri bakirelerin ön dişleri gibidir. A‘şâ şarabı vasfederek dedi ki:
باكَرَتْها الأَغْرَابُ في سِنَةِ النَّوْ ... مِ فَتَجْرِي خِلالَ شَوْكِ السَّيَالِ

Ve **المُحْكَم**’de: **السَّيَال** beyaz dikeni olan bir ağaçtır; o **العِضاة**’dandır; yahut **السَّمُر**’dan uzayan şeydir; Ebû Hanîfe bunu Ebû Ziyâd’dan nakletti; çoğulu: **سَيالٌ**. Zû’r-Rumme develeri vasfederek dedi ki:
" ما هِجْنَ إذْ بَكَّرْنَ بالأَحْمالِ
" مِثْلَ صَوادِي النَّخْلِ والسَّيَالِ

Ve **مَسِيلُ الْمَاءِ**: onun akış yeri yani cereyanı; harekeli olarak **مَسَلِهِ** gibi; İbn Sîde bunu böyle nakletti. Şeyhimiz dedi ki: o, benzeri neredeyse bilinmeyen bir yerdeki şüzûzdandır. Ben derim ki: İbn Sîde onu nakletti; o, İbn Cinnî’nin **الشَّوَاذِّ** kitabındadır. Çoğulu: kıyasa göre hemzesiz **مَسايِلُ**; ve iki damme ile **مُسُلٌ**; ve **أَمْسِلَةٌ**; ve kıyasa aykırı olarak damme ile **مُسْلاَنٌ**; çünkü **مَسِيلاً** ancak **مَفْعِلٌ**’dir ve **مَفْعِلٌ** buna cem‘ olunmaz; fakat onu **فَعِيلٍ**’e benzettiler; nitekim dediler: **رَغِيفٌ** ve **رُغُفٌ** ve **أَرْغِفَةٌ** ve **رُغْفانٌ**. Ezherî dedi ki: mîm’in aslî olduğunu ve onun **فَعِيلٍ** vezni üzere bulunduğunu vehmettiler; onunla **مَفْعِل** kastedilmedi; nitekim **مَكاناً**’ı **أَمْكِنَةً** diye cem‘ ettiler; bunun benzerleri vardır.
Ve “**كشَدَّادٍ**”: **السَّيَّالُ** denilen hesabın bir türü; Sâgânî nakletti. Ve **سَيَّالُ بنُ سَمَّالٍ** Yemâmî muhaddis; ondan oğlu Muhammed rivayet etti; onun zikri **س م ل**’de geçti. Ve **السَّيالَى** “**كسَكارَى**” gibi: Şam’da bir su; Ahtal dedi ki:
عَفَا مِمَّنْ عَهِدْتُ به حَفِيرُ ... فأَجْبَالُ السَّيالَى فالْعَوِيرُ

Ve **سَيْلُونُ**: Nablus’ta bir köy. Ve **سَيْلَةُ**: Feyyûm’da bir köy. Ve **سِيلَى** “**كضِيزَى**” gibi: sınır bölgelerindendir. Ve **حَبْسُ سَيَلٍ** (harekeli): Benî Süleym’in **حَرَّة**’si ile **السَّوَارِقِيَّة** arasında. Ve **مَسِيلا**; ve denir ki: **مَسِيلَةُ**. Şeyhimiz dedi ki: ikincisi daha bilinen ve halkının dillerinde daha çok yürüyendir. Bazıları birincisini sahih saydı; onda med ve kasrı nakletti: Mağrib’de, Afrika yörelerinde bilinen meşhur bir şehirdir. Dedi ki: “Fâtımîler onu inşa etti” sözü açık bir hatadır; onu inşa eden, Endülüslü emir, ilim ehline çok ihsanda bulunan, övülen Ebû Ali Ca‘fer b. Ali b. Ahmed b. Hamdân el-Endelusî’dir; İbn Hâni’ el-Endelusî’nin onda üstün medihleri vardır; onlardan, uzun parlak bir kasidesinden şu sözü:
الْمُدْنَفانِ مِنَ الْبَرِيَّةِ كُلِّها ... جِسْمِي وَطْرفٌ بابلِيٌّ أَحْوَرُ
والمُشْرِقَاتُ النَّيِّرَاتُ ثَلاَثَةٌ ... الشَّمْسُ والقَمَرُ المُنِيرُ وجَعْفَرُ

Yahyâ es-Sakallî el-Cubbâî ve başkalarının dediği gibi. Ben derim ki: ona nisbet edilenlerdendir: Ebû’l-Abbâs Ahmed b. Muhammed b. Harb el-**المَسِيليُّ**; onun üzerinde Abdülazîz es-Sümâkî okudu. Ve İbnü’l-Hâcib’in muhtasarının şârihi Abdullah el-**المَسِيلِيُّ**; Zehebî’ye muasır idi.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **سالَ** su **يَسيلُ** **مَسِيلاً** ve **مَسالاً**: aktı. Ve onu **سَيَّلَهُ** **تَسْيِيلاً**: onu **أَسَالَهُ**. Ve Araplar der ki: “**سالَ بهم السَّيْلُ وجَاشَ بَنا البَحْرُ**” yani şiddetli bir işe düştüler ve biz de ondan daha şiddetlisine düştük; çünkü denizin kabarttığı kimsenin hâli, selin akıttığı kimseden daha kötüdür.
Ve **السَّوائِلُ**: **سَائِلَةٍ**’nin cem‘idir, **السَّيْل** mânasında; ondan A‘şâ’nın sözü:
" وكُنْتَ لَقىً تَجْرِي عليك السَّوائِلُ

Ve **تَسايَلَتِ الْكَتائِبُ**: her taraftan aktığı zaman; bu mecazdır. Keza: “**سَالَتْ عليهِ الخَيْلُ**”. Ve “**رَأَيْتُ سَائِلَةً مِنَ النَّاسِ**” ve “**سَيَالَةً**”: bir taraftan akıp gelen bir cemaat. Ve denir ki: “**نَزَلْنا بِوَادٍ نَبْتُهُ مَيَّالٌ ومَاؤُهُ سَيَّالٌ**”. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: "**سائِلُ الأَطْرافِ**" yani: uzamış olanları; bazıları onu **النُّون** ile rivayet etti; o da aynı mânadadır. Ve mecazdandır: o, **مُسَالُ الخَدَّيْنِ**’dir. Ve **مُسالاً** adamın: sakalının iki yanı; dedi ki:
" فَلَوْ كانَ في الحَيِّ النَّجِيِّ سَوَادُهُلَمَا مَسَحَتْ تِلْكَ المُسَالاَتِ عَامِرُ

Ve **مُسَالاَهُ** da: iki omzu; Ebû Hayye en-Nümeyrî dedi ki:
إذا ما نَعَشْنَاهُ على الرّحْل يَنْثَنِي ... مَسَالَيْهِ عنهُ مِنْ وَراءٍ ومُقْدَمِ

Onu ancak zarf üzere nasbetti. Ve **سَيْلُ** (fetha ile): Mekke’nin adıdır; Nasr söyledi. Ve **سَيْلُ بنُ الأَسَلِ النَّصْرِيُّ**: şairin şu sözüyle kastettiği odur:
وَيْلٌ بِسَيْلٍ سَيْلِ خَيْلٍ مُغِيرَةٍ ... رَأَتْ رَغْبَةً أَو رَهْبَةً فهي تُلْجَمُ

Beyit, **العُباب**’da olduğu üzere **مَخْرُومٌ**’dur. Ve **سَيَلُ** (harekeli): bir dağdır. Ve **فاطِمَةُ بنتُ سَعْدِ بنِ سَيْلٍ**: Kusayy’ın ve Zühre b. Kilâb b. Murra’nın annesidir. Ve **السَّيَّالَةُ** (şeddeli): denizde, eğildiği yerde bir kıvrılmadır. Ve **سِيلاَنُ**: Çin denizinin adıdır. Ve **سِيلِينُ**: Yukarı Saîd’in doğusunda bir kûredir.
