# شأز — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D8%B2/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B4%D8%A3%D8%B2/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [شأز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%A3%D8%B2.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: شأز

مكان شَأْزٌ وشَئِزٌ: غليظ كشأْسٍ وشَئِسٍ؛ قال رؤبة:
شَأْز بمن عَوَّه جَدْب المُنْطَلَقْ
وشَئِزَ مكانُنا شَأَزاً: غلظ. ويقال: قَلِقَ. وأَشْأَزَهُ: أَقلقه، وقد شَئِزَ شَأَزاً: غلظ وارتفع؛ وأَنشد لرؤبة:
جَدْب المُلَهَّى شَئِز المُعَوَّهِ
قال: وقَلَبَه في موضع آخر فقال:
شاز ممن عَوَّهَ جَدْب المُنْطَلَق
ترك الهمز وأَخرجه مخرج عاثٍ وعائِث وعاق وعائِق. وأَشْأَزَ الرجلُ عن كذا وكذا: ارتفع عنه؛ وأَنشد:
فلو شَهِدْتَ عَقَبي وتَقْفاز،
أَشْأَزْتَ عن قَوْلك أَيَّ إِشْآز
ابن شميل: الشَّأْزُ الموضع الغليظ الكثير الحجارة، وليست الشُّؤْزَة إِلا في حجارة وخُشونة، فأَما أَرضٌ غليظة وهي طين فلا تُعدّ شَأْزاً. وشَئِزَ الرجلُ شَأَزاً، فهو شَئِز: قَلِقَ من مرض أَو هَمّ، وأَشْأَزه غيرُه. وفي حديث معاوية، رضي الله عنه: أَنه دخل على خاله هاشم بن عُتْبة وقد طُعِنَ فبكى، فقال: ما يبكيك يا خال؟ أَوَجَعٌ يُشْئِزُك أَم حِرْصٌ على الدنيا؟ قال أَبو عبيد: قوله يُشْئِزُك أَي يُقْلِقُك. يقال: شَئِزْتُ أَي قلقت. وأَشْأَزَني غيري وشُئِزَ فهو مَشْؤُوزٌ؛ قال ذو الرُّمة يصف ثوراً وحشيّاً:
فباتَ يُشْئِزُه ثَأْدٌ ويُسْهِرُه،
تَذَؤُّبُ الريح والوَسْواسُ والهِضَبُ
وشَأَزَ المرأَة شَأْزاً: نكحها.

### Türkçe

Mekân **شَأْزٌ** ve **شَئِزٌ**: **شَأْسٍ** ve **شَئِسٍ** gibi kalın; Rü’be dedi:
**شَأْز بمن عَوَّه جَدْب المُنْطَلَقْ**

Ve mekânımız **شَئِزَ** **شَأَزاً**: kalınlaştı. Ve denilir: huzursuz oldu. Ve onu **أَشْأَزَهُ**: onu huzursuz etti, ve muhakkak
**شَئِزَ** **شَأَزاً**: kalınlaştı ve yükseldi; ve Rü’be’ye ait olarak inşad etti:
**جَدْب المُلَهَّى شَئِز المُعَوَّهِ**

Dedi: Ve onu başka bir yerde ters çevirdi de şöyle dedi:
**شاز ممن عَوَّهَ جَدْب المُنْطَلَق**

Hemzeyi terk etti ve onu **عاثٍ** ve **عائِث** ve **عاق** ve **عائِق** çıkışı gibi bir çıkışa çıkardı. Ve adam **أَشْأَزَ** şundan ve şundan: ondan yükseldi; ve inşad etti:
**فلو شَهِدْتَ عَقَبي وتَقْفاز،
أَشْأَزْتَ عن قَوْلك أَيَّ إِشْآز**

İbn Şümeyl: **الشَّأْزُ** çok taşlı kalın yer(ler)dir; ve **الشُّؤْزَة** ancak taşlarda ve pürüzlülükte olur; fakat çamur olan kalın bir arazi ise **شَأْزاً** sayılmaz.

Ve adam **شَئِزَ** **شَأَزاً**, o hâlde o **شَئِز**: hastalıktan yahut kederden huzursuz oldu; başkası onu **أَشْأَزه** etti. Ve Muâviye’nin hadîsinde, Allah ondan razı olsun: onun dayısı Hâşim b. Utbe’nin yanına girdiği ve o hâlde ki
yaralanmıştı, derken ağladı; bunun üzerine dedi: “Seni ne ağlatıyor ey dayı? Seni huzursuz eden bir ağrı mı, yoksa dünyaya karşı bir hırs mı?” Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü **يُشْئِزُك** yani seni huzursuz eder. Denilir: **شَئِزْتُ** yani huzursuz oldum. Ve başkası beni **أَشْأَزَني** etti; ve **شُئِزَ** oldu, o hâlde o **مَشْؤُوزٌ**dur; Zü’r-Rumme vahşî bir boğayı vasfederek dedi:
**فباتَ يُشْئِزُه ثَأْدٌ ويُسْهِرُه،
تَذَؤُّبُ الريح والوَسْواسُ والهِضَبُ**

Ve kadını **شَأَزَ** **شَأْزاً**: onunla cinsel ilişkide bulundu.
